Neşir aqqında

01. Quranda ve Arap tilinde duanıñ mahiyeti

Allah Mukaddes Quranda buyura: «Rabbiñiz: “Maña dua etiñ, sizge cevap beririm”, dedi» (Ğafir 40:60). Arap tilinde d-‘-v kökü (د ع و) çağıruv, müracaat ve tilek manalarını bildire. Quraniy metinde bu kök 207 kere qullanıla; bunlardan 205 ayet doğrudan duağa aittir. İmam Abu Süleyman el-Hattabiy dua mahiyetini qullarnıñ Yaratıcı qarşısında derin ruhiy muhtaclığını bildirmesi (iftikar — إِفْتِقَارٌ) ve öz quveti ile qudratından tam vazgeçüvi (et-teberri min el-havl ve el-quvve — التَّبَرِّي مِنَ الْحَوْلِ وَالْقُوَّةِ) olaraq tarif ete.

Kadı Abu Bekr ibn әl-Arabi onı қulnıң Rabbinden ğamhorlıқ ve yardım istevi (istid‘a al-‘abd rabbahu al-‘inayya va istimdaduhu al-ma‘una) olarak tarif etken.

02. Dua al-mas’alya ve dua al-‘ibada

Şeyh al-Islyam Ibn Taymiyya ve imam Ibn al-Kayyim kuran duaları eki kategoriyaga bolyungenini izaat etkenler. Dua al-mas’alya (دُعَاءُ الْمَسْأَلَةِ) — istemek: hayırnı istemek ya da zararnı ketyuv içyun konkret istek; bu afuv, tuura yolga keltiryuv, saglık, rizık ya da Od’dan kurtulmak ola bilir. Dua al-‘ibada (دُعَاءُ الْعِبَادَةِ) — ibadet: mediy, Allahnın birligini tasdıklav, tasbih ve namaz. Ibadet etkende insan, bu ameli ile, savap ve korunuv istey.

Ibn Taymiyya, kuran dualarının çokusı «ar-Rabb» (الرَّبّ) ismi ile başlanuvındaki hikmetni kostere edi: bu isim yaratuvnı, rizıklandırırnı, kamkorlıknı, alnı tyuzetmeni ve korunuvnı kostere — yardım istemenin manısına uygun olgan şeylerni.

03. Bizge yetip kelgen dualarnıñ üstünligi

Yüce Allah Quranda buyura: «Âdemge bütün şeylerniñ adlarını ögretti…» (El-Baqara 2:31). Quranda nazil olğan ve Peyğamber Muhammedden (Allah onı selâmet ve bereketke nail etsin) rivayet etilgen dualar (el-ed‘iyye el-me’sure — الْأَدْعِيَةُ الْمَأْثُورَةُ) insan özünden tertip etken bütün dualardan mutlaq olaraq üstündir. Olar manalarnıñ qapsamlılığı (cami‘ el-kelim — جَوَامِعُ الْكَلِمِ), dua edüv edebiniñ kemalsizligi ve aşırı ketüv yaki hatalar olmağanına teminat berilüvi ile farqlanır. Er bir musulmannı bu Quraniy dualarnı ezberlemege, olarnen Rabbine yalvarmağa ve olarnı ailesi ve balalarına ögretmege çağıramız.

04. Duanın beş grammatik-ritorik forması

Arab ritorikasında (balyaga) yaratılgan tarafından Yaratkanga yuneltilgen syoz, emir formasından çıkıp, tevekkel ve mүnacatka çevirile. Kuranda dua beş formada ifadelene.

• Emir kıyafesi (fi‘l al-amr — فِعْلُ الْأَمْرِ). «Bagışla», «Afuv et», «Mustahkem et» — 230-dan ziyade kontekst.
• Tıyım kurulışları (asalib an-nahy — أَسَالِيبُ النَّهْيِ). Yamanlıknı ketiryuv içyun dua: «Bizge azap etme», «Yureklerimizni dogru yoldan çetleştirme».
• Masdarnı almaştırgan forma (al-masdar an-na’ib — الْمَصْدَرُ النَّائِبُ). Meselya, «Gufranaka» kibi kıska ve içten kelgen formulalar (2:285).
• Zaruret alını tasvirlev (lisan al-hal — لِسَانُ الْحَالِ). Musanın syozleri: «Rabbim, Sen maңa indirgen er bir hayırga muktadcım»; Eyyubnin syozleri: «Meni zarar basıp aldı».
• Ritorik sual (asalib al-istifham — أَسَالِيبُ الِاسْتِفْهَامِ). Musanın syozleri: «Aramızdaki akılsızlar yapkan şeyler sebebinden bizlerni el etesinmi?»

05. Neden mecmuada 230-dan ziyade duadan 60-ı bar

Qat’iy grammatik şekilge köre, emir fiili (fi‘l el-emr — فِعْلُ الْأَمْرِ), aşağıdan yuqarığa — mahlûqtan Yaratıcığa yönelgen emir, Quranda 230-dan ziyade kere rastkele. Lâkin bu akademik mecmuağa aşağıdaki şer’iy ve metodologik ölçülere köre seçilgen tek 60 kanonik dua kirsetilgen.

• Subyekt ölçüsi. Mecmuağa tek Peyğamberler ve Elçilerniñ (olarğa selâm olsun), salih müminlerniñ ve Arşnı taşığan meleklerniñ mübarek niyazları kirsetilgen. Ceennem ehiliniñ feryatları, fasid adamlarnıñ duaları ve İblisniñ mühlet tilegi istisna etilgen, çünki olar Quranda amel etmek içün örnek olaraq degil, ahiret aqqında ibret olaraq keltirilgen.
• Manaviy bloklarnı birleştirmek. Bir qaç ayetten ibaret dua metinleri (meselâ, 2:127–128, 2:285–286, 3:191–194, 25:65–74) ayrı ibarelerge bölünmeyip, bir bütün dua şekline birleştirilgen.
• Dua-talepke vurğu. Hayır ve qurtuluvnı doğrudan yaki dolaylı şekilde tilegen, ezberlemek ve namazda oqumaq içün pek qolay olğan hazır dualar seçilgen (dua el-mes’ele — دُعَاءُ الْمَسْأَلَةِ).