Rreth botimit

01. Thelbi i duasë në Kuran dhe në gjuhën arabe

Allahu thotë në Kuranin e Shenjtë: «Zoti juaj ka thënë: “M’u lutni Mua dhe Unë do t’ju përgjigjem”» (Gafir 40:60). Në gjuhën arabe, rrënja d-‘-v (د ع و) ka kuptimin e thirrjes, drejtimit dhe kërkesës. Në tekstin kuranor kjo rrënjë gjendet 207 herë, prej të cilave 205 ajete lidhen drejtpërdrejt me lutjen. Imam Ebu Sulejman el-Hattabi e përkufizonte thelbin e lutjes si shprehje të nevojës së thellë shpirtërore të robërve (iftikar — إِفْتِقَارٌ) përpara Krijuesit dhe si heqje dorë të plotë nga fuqia dhe forca e vet (et-tebarri min el-haul ue el-kuue — التَّبَرِّي مِنَ الْحَوْلِ وَالْقُوَّةِ).

Кади Абу Бакр ибн аль-Араби e përkufizonte atë si kërkimin nga robi të kujdesit dhe ndihmës prej Zotit të tij (истид‘а аль-‘абд раббаху аль-‘инайя ва истимдадуху аль-ма‘уна).

02. Duaja al-mas’ala dhe duaja al-‘ibada

Shejhu’l-Islam Ibn Tejmije dhe imami Ibn el-Kajjim shpjeguan se lutjet kuranore ndahen në dy kategori. Duaja al-mas’ala (دُعَاءُ الْمَسْأَلَةِ) është kërkim: kërkimi i një të mire të caktuar ose i largimit të një dëmi, qoftë falje, udhëzim, shëndet, furnizim apo shpëtim nga Zjarri. Duaja al-‘ibada (دُعَاءُ الْعِبَادَةِ) është adhurim: lavdërim, pohim i Njëshmërisë së Allahut, tesbih dhe namaz. Duke adhuruar, njeriu me vetë veprimin kërkon shpërblim dhe mbrojtje.

Ibn Tejmije vërente urtësinë e faktit se shumica e lutjeve kuranore fillojnë me emrin «Er-Rabb» (الرَّبّ): ai tregon krijimin, furnizimin, përkujdesjen, përmirësimin e gjendjes dhe mbrojtjen — gjithçka që përputhet me thelbin e kërkimit të ndihmës.

03. Epërsia e lutjeve të transmetuara

Allahu i Lartësuar thotë në Kuran: «Ia mësoi Ademit emrat e të gjitha gjërave…» (El-Bekare 2:31). Lutjet e shpallura në Kuran dhe të transmetuara nga Profeti Muhamed (paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të) (el-ed‘ijjetu el-me’thure — الْأَدْعِيَةُ الْمَأْثُورَةُ) kanë epërsi absolute ndaj çdo lutjeje të hartuar nga vetë njeriu. Ato dallohen për gjithëpërfshirjen e kuptimeve (xhevami‘ el-kelim — جَوَامِعُ الْكَلِمِ), përsosmërinë e etikës së lutjes dhe mungesën e garantuar të teprimit apo gabimeve. I nxisim të gjithë muslimanët t’i mësojnë përmendsh këto dua kuranore, t’i drejtohen me to Zotit të tyre dhe t’ua mësojnë familjeve e fëmijëve të tyre.

04. Pesë format gramatikore-retorike të lutjes

Në retorikën arabe (belaga), të folurit e drejtuar nga krijesa te Krijuesi e humbet forcën urdhëruese dhe shndërrohet në lutje të përulur. Në Kuran, duaja shprehet përmes pesë formave.

• Mënyra urdhërore (fi‘l al-amr — فِعْلُ الْأَمْرِ). «Dhuro», «Fali», «Forco» — në më shumë se 230 kontekste.
• Ndërtimet ndaluese (asālīb an-nahy — أَسَالِيبُ النَّهْيِ). Lutje për largimin e së keqes: «Mos na ndëshko», «Mos i shmang zemrat tona».
• Masdari zëvendësues (al-masdar an-nā’ib — الْمَصْدَرُ النَّائِبُ). Formula të përmbledhura të pendimit e përulësisë, si «Gufranaka» (2:285).
• Përshkrimi i gjendjes së nevojës (lisān al-hāl — لِسَانُ الْحَالِ). Fjalët e Musait: «Zoti im, unë kam nevojë për çdo të mirë që Ti do të më dhurosh»; fjalët e Ejubit: «Më ka prekur e keqja».
• Pyetja retorike (asālīb al-istifhām — أَسَالِيبُ الِاسْتِفْهَامِ). Fjalët e Musait: «A do të na shkatërrosh vallë për atë që kanë bërë të pamendët ndër ne?»

05. Pse përmbledhja përmban 60 lutje nga mbi 230

Nëse nisemi nga forma e rreptë gramatikore, mënyra urdhërore (fi‘lu el-emr — فِعْلُ الْأَمْرِ), e drejtuar nga poshtë lart — nga krijesa te Krijuesi — shfaqet në Kuran më shumë se 230 herë. Megjithatë, në këtë përmbledhje akademike janë përfshirë pikërisht 60 lutje kanonike, të përzgjedhura sipas kritereve të mëposhtme juridike islame dhe metodologjike.

• Kriteri i subjektit. Në përmbledhje janë përfshirë vetëm lutjet e bekuara të profetëve dhe të dërguarve (paqja qoftë mbi ta), të besimtarëve të devotshëm dhe të engjëjve që mbajnë Arshin. Thirrjet e banorëve të Xhehenemit, lutjet e të ligjve dhe kërkesa e Iblisit për shtyrje kohe janë përjashtuar, sepse në Kuran janë paraqitur si mësim për jetën e përtejme dhe jo si shembull për praktikë.
• Bashkimi i njësive kuptimore. Tekstet e lutjeve që përfshijnë disa ajete (për shembull, 2:127–128, 2:285–286, 3:191–194, 25:65–74) janë bashkuar në formulime të plota dhe nuk janë ndarë në fraza të veçanta.
• Theksi te duaja e kërkesës. Janë përzgjedhur lutje të gatshme që përmbajnë kërkim të drejtpërdrejtë ose të tërthortë të mirësisë dhe shpëtimit, dhe që janë veçanërisht të përshtatshme për t’u mësuar përmendsh dhe për t’u lexuar në namaz (dua el-mes’ele — دُعَاءُ الْمَسْأَلَةِ).