Nípa àtẹ̀jáde

01. Ìtumọ̀ Dúà nínú Kùránì àti Èdè Lárúbáwá

Allāh sọ nínú Kùránì Mímọ́ pé: «Olúwa yín sọ pé: “Ẹ ké pè mí, èmi yóò sì dá yín lóhùn”» (Ghafir 40:60). Nínú èdè Lárúbáwá, gbòǹgbò d-‘-w (د ع و) túmọ̀ sí ìpè, ìbẹ̀bẹ̀ àti ẹ̀bẹ̀. Nínú ọ̀rọ̀ Kùránì, gbòǹgbò yìí fara hàn ní ìgbà 207, èyí tí 205 nínú wọn jẹ́ àwọn ayah tó kan tààrà sí àdúrà. Imām Abū Sulaymān al-Khaṭṭābī ṣàlàyé ìpilẹ̀ ìrawọ́ẹ̀ gẹ́gẹ́ bí fífi hàn pé àwọn ẹrú ní àìní ẹ̀mí jíjinlẹ̀ (iftiqār — إِفْتِقَارٌ) níwájú Ẹlẹ́dàá, àti fífi agbára àti okun tiwọn sílẹ̀ pátápátá (at-tabarri min al-haul wa al-quwwa — التَّبَرِّي مِنَ الْحَوْلِ وَالْقُوَّةِ).

Qadi Abu Bakr ibn al-Arabi ṣàpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹ̀bẹ̀ tí ẹrú ń bẹ Ọlọ́run rẹ̀ fún àbójútó àti ìrànlọ́wọ́ (истид‘а аль-‘абд раббаху аль-‘инайя ва истимдадуху аль-ма‘уна).

02. Dúà al-mas’alah àti dúà al-‘ibāda

Shaykh al-Islām Ibn Taymiyyah àti imam Ibn al-Qayyim ṣàlàyé pé àwọn ìrawọ́ ẹ̀bẹ̀ inú Kùránì pín sí ẹ̀ka méjì. Dúà al-mas’alah (دُعَاءُ الْمَسْأَلَةِ) ni ìbéèrè: bíbéèrè ohun rere kan pàtó tàbí kí a lé ìpalára kúrò, yálà ìdáríjì, ìtọ́sọ́nà, ìlera, ìpèsè oúnjẹ tàbí ìgbàlà kúrò nínú Iná. Dúà al-‘ibāda (دُعَاءُ الْعِبَادَةِ) ni ìjọsìn: ìyìn, ìjẹ́wọ́ Ìṣọ̀kan Allāh, tasbīḥ àti ṣalāt. Nígbà tí ènìyàn bá ń ṣe ìjọsìn, ìṣe náà fúnra rẹ̀ ni ó fi ń béèrè èrè àti ààbò.

Ibn Taymiyyah ṣàkíyèsí ọgbọ́n tó wà nínú bí ọ̀pọ̀ jù lọ àwọn ìrawọ́ ẹ̀bẹ̀ inú Kùránì ṣe bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú orúkọ «ar-Rabb» (الرَّبّ): ó ń tọ́ka sí ìṣẹ̀dá, ìpèsè ohun ìgbẹ́mìí, àbójútó, títún ipò ṣe àti ààbò—àwọn nǹkan tó bá ìtumọ̀ pàtàkì ti bíbéèrè ìrànlọ́wọ́ mu.

03. Ọlá Gíga ti Àwọn Ìrawọ́ẹ̀ Tí A Gba Lọ́wọ́ Àwọn Orísun

Allāh Ọba Alágbára sọ nínú Kùránì pé: «Ó kọ́ Ádámù ní orúkọ gbogbo nǹkan…» (Al-Baqara 2:31). Àwọn ìrawọ́ẹ̀ tí a sọ̀kalẹ̀ sínú Kùránì tí a sì gbà látọ̀dọ̀ Wòlíì Muḥammad (kí àlàáfíà àti ìbùkún Allāh wà lórí rẹ̀) (al-ad‘iyyah al-ma’thūrah — الْأَدْعِيَةُ الْمَأْثُورَةُ), ní ọlá gíga pátápátá ju gbogbo àdúrà tí ènìyàn bá dá sílẹ̀ fúnra rẹ̀ lọ. Wọ́n ní ìtumọ̀ tó gbòòrò (jawāmi‘ al-kalim — جَوَامِعُ الْكَلِمِ), ìwà pípé nínú àdúrà, àti ìdánilójú pé kò sí ìjùmọ̀ tàbí àṣìṣe nínú wọn. A gba gbogbo Mùsùlùmí níyànjú láti kọ́ àwọn dúà Kùránì wọ̀nyí sórí, láti fi wọ́n bẹ Olúwa rẹ̀, àti láti kọ́ àwọn ìdílé àti àwọn ọmọ rẹ̀ wọn.

04. Àwọn ìrísí girama àti ọ̀rọ̀-ọnà márùn-ún ti ìrawọ́ ẹ̀bẹ̀

Nínú ọ̀rọ̀-ọnà Lárúbáwá (balāgha), ọ̀rọ̀ tí ẹ̀dá bá sọ sí Ẹlẹ́dàá kì í tún jẹ́ àṣẹ mọ́, ó di ìrawọ́ ẹ̀bẹ̀ pẹ̀lú ìrẹ̀lẹ̀. Nínú Kùránì, a fi àwọn ìrísí márùn-ún sọ dúà.

• Ìrísí àṣẹ (fi‘l al-amr — فِعْلُ الْأَمْرِ). «Fún wa», «Dárí jì wá», «Fìdí wa múlẹ̀»—ó wà nínú àyíká tó lé ní 230.
• Àwọn ìkọ́lé ìdènà (asālīb an-nahy — أَسَالِيبُ النَّهْيِ). Ìrawọ́ ẹ̀bẹ̀ pé kí a lé ibi kúrò: «Má ṣe jẹ wá níyà», «Má ṣe yí àwọn ọkàn wa kúrò».
• Maṣdar tó dúró dípò ọ̀rọ̀-ìṣe (al-maṣdar an-nā’ib — الْمَصْدَرُ النَّائِبُ). Àwọn gbólóhùn kúkúrú tó ń fi ìròbìnújẹ́ hàn, bí «Gufrānaka» (2:285).
• Àpèjúwe ipò àìní (lisān al-ḥāl — لِسَانُ الْحَالِ). Ọ̀rọ̀ Mūsā pé: «Olúwa mi, mo nílò gbogbo ohun rere tí O bá sọ̀kalẹ̀ fún mi»; ọ̀rọ̀ Ayyūb pé: «Ìpalára ti kàn mí».
• Ìbéèrè ọ̀rọ̀-ọnà (asālīb al-istifhām — أَسَالِيبُ الِاسْتِفْهَامِ). Ọ̀rọ̀ Mūsā pé: «Ṣé O máa pa wá run nítorí ohun tí àwọn aláìgbọ́n láàárín wa ṣe?»

05. Ìdí Tí Àkójọpọ̀ Yìí Fi Ní Ìrawọ́ẹ̀ 60 Nínú Ju 230 lọ

Tí a bá tẹ̀ lé ìlànà gírámà tó muna, ọ̀rọ̀-àṣẹ (fi‘l al-amr — فِعْلُ الْأَمْرِ), tí a ń lò láti ké sí Ẹni tó ga jù lọ — ìyẹn láti ọ̀dọ̀ ẹ̀dá sí Ẹlẹ́dàá — fara hàn nínú Kùránì ní ìgbà tó ju 230 lọ. Síbẹ̀, àwọn ìrawọ́ẹ̀ ìbílẹ̀ 60 gan-an ni a fi sínú àkójọpọ̀ ẹ̀kọ́ gíga yìí, tí a sì yan wọn gẹ́gẹ́ bí àwọn ìlànà Sharia àti ọ̀nà-ẹ̀kọ́ wọ̀nyí.

• Ìlànà Nípa Ẹni Tó Sọ Ọ̀rọ̀ Náà. Àwọn ẹ̀bẹ̀ alábùkún ti àwọn Wòlíì àti àwọn Ojíṣẹ́ (kí àlàáfíà wà lórí wọn), àwọn onígbàgbọ́ olódodo àti àwọn áńgẹ́lì tó ń gbé ‘Arsh nìkan ni a fi sínú àkójọpọ̀ yìí. A kò fi igbe àwọn olùgbé Iná Jahannam, àwọn ìrawọ́ẹ̀ àwọn oníwà búburú àti ẹ̀bẹ̀ Iblīs fún ìfàsẹ́yìn àkókò sí i, nítorí pé a mẹ́nuba wọn nínú Kùránì gẹ́gẹ́ bí ìkìlọ̀ nípa Ọjọ́ Ìkẹyìn, kì í ṣe àpẹẹrẹ fún ìṣe.
• Ìṣọ̀kan Àwọn Ẹ̀ka Ìtumọ̀. Àwọn ọ̀rọ̀ àdúrà tó ní ọ̀pọ̀ ayah (fún àpẹẹrẹ, 2:127–128, 2:285–286, 3:191–194, 25:65–74) ni a so pọ̀ sí àwọn àdúrà pípé, dípò kí a pín wọn sí àwọn gbólóhùn ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀.
• Ìtẹnumọ́ Lórí Dúà Ìbéèrè. A yan àwọn ìrawọ́ẹ̀ tí a ti ṣe tán, tí ó ní ìbéèrè oore àti ìgbàlà ní tààràtà tàbí ní ọ̀nà àìtààrà, tí ó sì yẹ gan-an fún kíkọ́ sórí àti kíkà nínú ṣalāh (du‘ā al-mas’alah — دُعَاءُ الْمَسْأَلَةِ).