Baɗte nder ɗee

01. Maana du'a e Alƙuraan e haala Arab

Alla wi'i e Alƙuraan Seniiɗo: «Joomi mon wi'i: “Noddu-ndee Mi, Mi jaaboto on”» (Ghafir 40:60). E haala Arab, ɗaɗol d-‘-w (د ع و) ina maanaa noddude, yowitaade e toragol. E binndannde Alƙuraan, ɗaɗol ngal waɗi laabi 207, ɗiɗi 205 e ɗi woni aayeeji ɗi jokkondiri e du'a no feewi. Imaam Abuu Sulaymaan al-Khattaabi siforii maanaa du'a ko baynugol ganndal jiyaaɓe Alla e ɓaawɗe maɓɓe ruuhani (iftikaar — إِفْتِقَارٌ) yeeso Joomi tagoowo, e fawtude kadi e sembe mum'en e baawɗe mum'en (at-tabarrī min al-ḥawl wa al-quwwa — التَّبَرِّي مِنَ الْحَوْلِ وَالْقُوَّةِ).

Qāḍī Abū Bakr ibn al-ʿArabī siforii ɗum ko ɗaɓɓitagol koɗo wallitorde e ballal e hoore Joom mum (истид‘а аль-‘абд раббаху аль-‘инайя ва истимдадуху аль-ма‘уна).

02. Du'a al-mas'ala e du'a al-'ibada

Sheek al-Islaam Ibn Taymiyya e Imaam Ibn al-Qayyim ɓe laɓɓini ko du'aaji Qur'aanaaji seertii e pelle ɗiɗi. Du'a al-mas'ala (دُعَاءُ الْمَسْأَلَةِ) ko ɗaɓɓitaare: ɗaɓɓaade kadi laaɓɗe ko moƴƴere walla ittugol bone, wonaa yaafuyya, ɗowtugol, cellal, arsike walla kisnugol e Jayngol. Du'a al-'ibada (دُعَاءُ الْعِبَادَةِ) ko ɓaawoore: yettude, jaɓɓude Alla ko gooto, tasbiih e juulirde. So neɗɗo waɗi ɓaawoore, gollal ngal e mum ɗon waɗi ɗaɓɓitaare moƴƴere e kisal.

Ibn Taymiyya hollii hikma ko ko ɓuri ko du'aaji Qur'aanaaji fuɗɗoroo e innde «ar-Rabb» (الرَّبّ): nde hollata taggude, jeytaade e nguurndam, reeneede, feewitinde ngonka e kisnugol — ɗuum woni ko jokkondiri e ɗaɓɓitaare wallaare.

03. Ɓurɗe du'aaji ɗi ardii

Alla Jom Toowɗo wi'i e Alƙuraan: «O janngini Aadam inɗe huunde fof…» (Al-Baqara 2:31). Du'aaji ɗi Alla waɗi e Alƙuraan, tee ɗi ardii iwde e Annabi Muḥammad (jam e barke Alla won e mum) (al-ad‘iyya al-ma’thura — الْأَدْعِيَةُ الْمَأْثُورَةُ), ɓuri du'aaji fof ɗi neɗɗo heɓɓiti e hakkille mum. Ɗi ena heewi maanaa (jawāmi‘ al-kalim — جَوَامِعُ الْكَلِمِ), ina timmi e adab du'a, tee tabbitinaaka e maɓɓe ɓeydude ko ɓuri e daraja walla juumre. Min noddii musulmaaɓe fof ngam janngude du'aaji Alƙuraan ɗee, toragol Joomi mum'en e maɓɓe, e jannginde ɗi galleeji mum'en e ɓiɓɓe mum'en.

04. Fannuji jeegom ɗi grammatik e balagha e du'a

E balagha Araabeere (balagha), haala ɗaɓɓitaaka e tagaaɗo haa Taggidoowo, ɗaɓɓitaande ndee ɓeydataa e amre, kono wonata ɗaɓɓitaare e hoyre. E Al-Qur'aana, du'a holliree e fannuji jeegom.

• Hakkunde amre (fi'l al-amr — فِعْلُ الْأَمْرِ). «Hokku», «Yaafa», «Semmbin» — konteksuuji ɓuri 230.
• Konstruuksyonuuji haɗaade (asaliib an-nahy — أَسَالِيبُ النَّهْيِ). Du'a ngam ittaade bone: «Hoto mone», «Hoto waylu ɓerɗe amen».
• Masdar ɗaɓɓitinoowo (al-masdar an-na'ib — الْمَصْدَرُ النَّائِبُ). Formuleeji ko famɗi ɗi hollata yande, hono «Gufranaaka» (2:285).
• Hollirde ngonka ɗaɓɓitagol (lisan al-hal — لِسَانُ الْحَالِ). Haala Muusaa: «Joomi an, mi ɗaɓɓita moƴƴere kala ko a addan-mi»; haala Ayyuuba: «Bone laaɓii mi».
• Naamnal balagha (asaliib al-istifham — أَسَالِيبُ الِاسْتِفْهَامِ). Haala Muusaa: «A maa maaɗa amen sabu ko waɗi ɓe faamaani e amen?»

05. Ko honɗun waɗi ɗaɗiije 60 e nder 230+

So en ƴeewii ɗaɗol grammatik ɗol laaɓɗol, ɗaɗol yamiroore (fi‘l al-amr — فِعْلُ الْأَمْرِ) ɗol yowitii dow, iwde e tagoowo haa e Joomi tagoowo, ina waɗi e Alƙuraan laabi 230 ɓuri. Kono e nder ɗaɗiije jaangirde ɗee, ko du'aaji 60 ɗi dokaaji diina yamiri ɗi seŋtinaama, e dawrere e sarɗiiji ɗee ɗi iwri e Sharii'a e ɗaɗol jaangirde.

• Sarɗi mo torata. E ɗaɗiije ɗee, ko toragol barke Annabaaɓe e Nulɓe (jam Alla won e maɓɓe), gomɗinɓe moƴƴuɓe e malaa'ikaaɓe ɓe naatnata Arsh tan njeyaa. Tiimtitde e du'a juulɓe Jahannama, du'a yimɓe bonɓe e toragol Iblis ngam ɓeyditannde jamiroore, ɗee fof ittinaama, sabu Alƙuraan hollitii ɗe ko tinndinoore baɗte ñalnde caggal, wonaa ko hollata laawol golle.
• Jokkondiral pelle maanaa. Binndanɗe du'aaji ɗe ɗaɗi aayeeji keewi (misal 2:127–128, 2:285–286, 3:191–194, 25:65–74) jokkondirii e ɗaɗi gooto timmuɗo, tee waɗaaka ko geɗe gooto-gooto.
• Tiitoonde e du'a toragol. Du'aaji ɗi timmuɗi, ɗi jogii toragol moƴƴere e kisal no laaɓi walla ko tiiɗi, tee ɗi fotata no feewi jannginde e janngude e nder salaare (du‘ā’ al-mas’ala — دُعَاءُ الْمَسْأَلَةِ), ɗi seŋtinaama.