Kuhusu toleo

01. Kiini cha dua katika Qur’ani na lugha ya Kiarabu

Allah anasema katika Qur’ani Tukufu: «Mola wenu amesema: “Niombeni, nami nitakujibuni”» (Ghafir 40:60). Katika lugha ya Kiarabu, mzizi d-‘-w (د ع و) una maana ya kuita, kuelekea kwa mtu na kuomba. Katika matini ya Qur’ani, mzizi huu umetumika mara 207, ambapo aya 205 zinahusiana moja kwa moja na dua. Imamu Abu Sulayman al-Khattabi alifafanua kiini cha dua kuwa ni waja kudhihirisha uhitaji wao mkubwa wa kiroho (iftiqar — إِفْتِقَارٌ) mbele ya Muumba, na kujitenga kabisa na nguvu na uwezo wao wenyewe (at-tabarrī min al-haul wa al-quwwa — التَّبَرِّي مِنَ الْحَوْلِ وَالْقُوَّةِ).

Qadhi Abu Bakr ibn al-Arabi alilifafanua kama ombi la mja kwa Mola wake la uangalizi na msaada (istid‘a al-‘abd rabbahu al-‘inaya wa istimdadu-hu al-ma‘una).

02. Dua ya kuomba (دُعَاءُ الْمَسْأَلَةِ) na dua ya ibada (دُعَاءُ الْعِبَادَةِ)

Shaykh al-Islam Ibn Taymiyya na Imam Ibn al-Qayyim walieleza kuwa dua za Qur’ani zimegawanyika katika makundi mawili. Dua ya kuomba (دُعَاءُ الْمَسْأَلَةِ) ni maombi: kuomba jambo mahususi la kheri au kuondolewa madhara, iwe ni msamaha, mwongozo, afya, riziki au kuokolewa na Moto. Dua ya ibada (دُعَاءُ الْعِبَادَةِ) ni ibada: kumsifu Allah, kukiri Umoja Wake, tasbihi na swala. Anapofanya ibada, mtu kwa kitendo hicho chenyewe huomba thawabu na ulinzi.

Ibn Taymiyya alibainisha hekima ya dua nyingi za Qur’ani kuanza kwa jina “ar-Rabb” (الرَّبّ): linaashiria uumbaji, riziki, ulezi, kurekebisha hali na ulinzi—mambo yanayolingana na kiini cha kuomba msaada.

03. Ubora wa dua zilizopokewa

Allah Aliyetukuka anasema katika Qur’ani: «Na akamfundisha Adamu majina ya vitu vyote…» (Al-Baqara 2:31). Dua zilizoteremshwa katika Qur’ani na kupokewa kutoka kwa Mtume Muhammad (rehema na amani za Allah ziwe juu yake) (al-ad‘iyya al-ma’thura — الْأَدْعِيَةُ الْمَأْثُورَةُ) zina ubora kamili kuliko dua zozote ambazo mtu anazitunga mwenyewe. Zinatofautiana kwa ujumla wa maana (jawami‘ al-kalim — جَوَامِعُ الْكَلِمِ), ukamilifu wa adabu za kuomba na uhakika wa kutokuwa na kupita kiasi wala makosa. Tunamhimiza kila Mwislamu azihifadhi dua hizi za Qur’ani, amuombe Mola wake kupitia dua hizo na azifundishe familia na watoto wake.

04. Miundo mitano ya kisarufi na balagha ya dua

Katika balagha ya Kiarabu (balāgha), usemi unaoelekezwa kutoka kwa kiumbe kwenda kwa Muumba huacha kuwa amri na huwa dua ya unyenyekevu. Katika Qur’ani, dua huwasilishwa kupitia miundo mitano.

• Kitenzi cha amri (fi‘l al-amr — فِعْلُ الْأَمْرِ). “Tujaalie”, “Tusamehe”, “Tuimarishe”—katika miktadha zaidi ya 230.
• Miundo ya katazo (asālīb an-nahy — أَسَالِيبُ النَّهْيِ). Dua ya kuondolewa kwa uovu: “Usituadhibu”, “Usizipotoshe nyoyo zetu”.
• Masdar inayochukua nafasi ya kitenzi (al-masdar an-nā’ib — الْمَصْدَرُ النَّائِبُ). Maneno mafupi ya kujuta na kujinyenyekeza, kwa mfano “Ghufrānaka” (2:285).
• Kueleza hali ya uhitaji (lisān al-hāl — لِسَانُ الْحَالِ). Maneno ya Musa: “Mola wangu, hakika ninahitaji kheri yoyote utakayoniteremshia”; maneno ya Ayubu: “Madhara yamenigusa”.
• Swali la balagha (asālīb al-istifhām — أَسَالِيبُ الِاسْتِفْهَامِ). Maneno ya Musa: “Je, utatuangamiza kwa sababu ya yale waliyoyafanya wajinga miongoni mwetu?”

05. Kwa nini mkusanyo una dua 60 kati ya zaidi ya 230

Tukizingatia umbo kali la kisarufi, amri (fi‘l al-amr — فِعْلُ الْأَمْرِ) inayoelekezwa kutoka kwa aliye chini kwenda kwa aliye juu — kutoka kwa kiumbe kwenda kwa Muumba — inapatikana katika Qur’ani zaidi ya mara 230. Hata hivyo, mkusanyo huu wa kitaaluma umejumuisha dua 60 za kikanuni pekee, zilizochaguliwa kwa kuzingatia vigezo vifuatavyo vya kisharia na kimethodolojia.

• Kigezo cha anayeomba. Mkusanyo huu unajumuisha pekee maombi yenye baraka ya Manabii na Mitume (amani iwe juu yao), waumini wema na Malaika wanaoubeba Arshi. Vilio vya watu wa Motoni, dua za waovu na ombi la Iblis la kupewa muhula vimeondolewa, kwa kuwa vimetajwa katika Qur’ani kama mawaidha kuhusu Akhera, wala si mfano wa kufuatwa katika matendo.
• Kuunganisha vipengele vya maana. Maandishi ya dua yanayojumuisha aya nyingi (kwa mfano, 2:127–128, 2:285–286, 3:191–194, 25:65–74) yameunganishwa kuwa dua kamili, badala ya kugawanywa katika vifungu tofauti.
• Kutilia mkazo dua za kuomba. Zimechaguliwa dua kamili zenye maombi ya moja kwa moja au yasiyo ya moja kwa moja ya kheri na wokovu, zinazofaa kabisa kuhifadhiwa na kusomwa ndani ya swala (dua al-mas’ala — دُعَاءُ الْمَسْأَلَةِ).