İlimni arttırmaq duası

Şeyh Abdurrahman es-Saadiniñ tefsiri

Allaһ qullarında ceza hususındaki hükmüni ve Kitabında nazil etken dinî emir hükmüni añlatqandan soñ, bunlar Oña ait mülkniñ tecellilerinden olğanı içün buyurdı: «Allaһ yücedir»; yani, O bütün eksiklik ve afatlardan münezzeh, ulı ve yücedir. «Melik» — mülk Oña ait sıfattır, bütün mahlûqat ise Oña ait qullardır. Melikniñ kaderiy ve şer‘iy hükümleri olar içinde keçerlidir. «Haqq» — Oñıñ varlığı, mülkü ve kemâli haqiqattır.

Kemâl sıfatları yalnız celâl saibi olğan Zat içün haqiqiy ola bilir. Bunlardan biri de mülk saibi olmaq sıfatıdır. Mahlûqlardan başqası bazı vaqt ve bazı şeyler üzerinde mülk saibi olsa da, onıñ mülki naqıs, batıl ve yoq olucıdır. Rabb ise daimîdir, yoq olmay, diri, Qayyum ve ulu Melik olaraq qalır.

«Vahyi saña tamamlanmazdan evel Qur’an oqmağa acele etme». Yani, Cebrail Qur’anı saña oqığanda, onıñ sözlerini tez-tez qaytarmağa acele etme; soñuna qadar sabır et. O bitirgende ise oqı. Çünki Allaһ, Qur’anı köñlüñde cem etmege ve onı saña oqutmağa kepil olğandır.

Allaһ Taala buyurdı: «Onı acele ile almaq içün tilini qımıldatma. Onı cem etmek ve oqutmaq Biziñ vazifemizdir. Biz onı oqığanımızda, sen de onıñ oqıluvına uy. Soñ onı beyan etmek de Biziñ vazifemizdir» (Qiyamet, 16–19). Peyğamberimizniñ (sallallahu aleyhi ve sellem) vahiyni tezden almağa ve onıñ peşinden acele etmege istegi, ilimge olğan tam sevgisini ve onı elde etmege olğan şiddetli arzusını köstere edi.

Bu sebepten Allaһ Taala onıñ ilim artmasını tilemesini emretti. Çünki ilim hayırdır, hayırnıñ çoqluğını istemek lâzımdır. İlim Allaһtandır; oña yetişmek yolu ise gayret etmek, ilimge iştiyaq duymaq, Allaһtan tilemek, Oñdan yardım istemek ve her vaqıt Oña muhtac olğanını añlamaqtır. Bu kerim ayetten ilim aluv edebi de ögrenile.

İlimni diñlegen kimse, sözni ögretken ve añlatqan kimseniñ sözleri bir-birine bağlı olaraq tamamlanğance sabır etmelidir. O sözüni bitirgende, suali olsa, sora bilir; sualğa acele etmemeli ve ilimni añlatqan kimseniñ sözüni kesmemelidir. Çünki bu, mahrum qalmağa sebep ola. Sual soralğan kimse de soravını diqqatnen diñlep, cevap bermezden evel onıñ ne murat etkenini añlamalıdır. Bu, doğru cevabqa yetişmege sebep ola.

İmam İbn Kesirniñ tefsiri

Allaһ Taala «Vahyi saña tamamlanmazdan evel Qur’an oqmağa acele etme» buyurğanı, «La uqsimu bi yevmi’l-qiyame» süresindeki şu ayetlerge beñzey: «Onı acele ile almaq içün tilini qımıldatma. Onı cem etmek ve oqutmaq Biziñ vazifemizdir. Biz onı oqığanımızda, sen de onıñ oqıluvına uy. Soñ onı beyan etmek de Biziñ vazifemizdir» (Qiyamet, 16–19).

İbn Abbas’tan sahih rivayet etilgenine köre, Resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) vahiy alğan vaqıtta çetinlikke uşray edi. Tilini qımıldatqanı da buña ait edi. Allaһ bu ayetni nazil etti. Yani, Cebrail oña vahiy ketirgende, Cebrail her ayetni aytqan sayın, Qur’anı ezberlep qalmağa şiddetli istegi sebebinden, Peyğamberimiz de onıñnen beraber ayta edi.

Allaһ Taala oña, zorlanmaması içün, daa kolay yolnı ögretti. Buyurdı: «Onı acele ile almaq içün tilini qımıldatma. Onı cem etmek ve oqutmaq Biziñ vazifemizdir»; yani, onı köñlüñde cem etmek, soñ da ondan bir şeyni unutmayıp insanlağa oqıp bermeñ içün. «Biz onı oqığanımızda, sen de onıñ oqıluvına uy.

Soñ onı beyan etmek de Biziñ vazifemizdir» (Qiyamet, 16–19). Bu ayette Allaһ: «Vahyi saña tamamlanmazdan evel Qur’an oqmağa acele etme», yani, diñle; melek saña oqımasını bitirgende, ondan soñ sen oqı, buyurdı. «Ve de: “Rabbim, ilimimni arttır”»; yani, maña Öz Qatından ilim arttır. İbn Uyeyne (rahimehullah): «Resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem), Allaһ عز وجل onıñ canını alğance, daim artış içinde edi», dep aytqan.

Buña bağlı olaraq hadis rivayet etilgen: «Allaһ Resulına vahiyni daim devam ettirdi; öyle ki, Resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) vefat etken künde, vahiy en çoqluğına yetken edi». İbn Mace şöyle rivayet ete: Ebu Bekr ibn Ebi Şeybe bizge rivayet etti; Abdullah ibn Numeyr, Musa ibn Ubeyde’den, o da Muhammad ibn Sabit’ten, o da Ebu Hureyre’den (radiyallahu anhu) rivayet etti. Ebu Hureyre ayttı: Resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle der edi: «Allahım! Maña ögretkeniñnen fayda ber, maña faydalı olğan şeyni ögret ve ilimimni arttır.

Her halge hamd olsun». Tirmiziy de bu rivayetni Ebu Kureyb’den, Abdullah ibn Numeyr vasıtasınen rivayet etken ve: «Bu yoldan ğarib bir rivayettir», degen. Bezzar da Amr ibn Ali el-Fellas’tan, Ebu Asım’dan, Musa ibn Ubeyde vasıtasınen rivayet etken. Soñunda: «Cehennem ehlinniñ halinden Saña sığınırım», lafzını qoşqan. Qiyamet: 16–19; ilim babı.

el-Bağaviniñ tefsiri

«Allaһ, Haqq Melik yücedir» — Allaһ, ilhad etkenlerniñ inkârlarından ve müşriklerniñ aytqanlarından münezzehtir. «Qur’an oqmağa acele etme» ayeti Peyğamberimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) aqqındadır. Cebrail oña Qur’an nazil etken vaqıtta, Cebrail tilavetini bitirmezden evel, Qur’anı unutıp qalmaq qorqusu ile onıñnen beraber oqur edi. Allaһ onı bundan tıyıp: «Vahyi saña tamamlanmazdan evel Qur’an oqmağa acele etme», yani, onı oqmağa acele etme, buyurdı.

«La tuharik bihi lisaneke lita‘cele bih» ayeti de buña beñzey (Qiyamet, 16). Ya‘qub «naqdi» lafzını nun harfinen, nunı fetha, dadnı kesra ve ya’nı fetha ile oqığan; «vahyehu» lafzını ise mansub oqığan. Mücahid ve Qatada ayetniñ manasını: «Ma’naları saña belli olğance, onı dostlarıña oqıma ve olarğa imla etme», dep añlatqan. «Ve de: “Rabbim, ilimimni arttır”» — yani, Qur’an ve onıñ ma’naları aqqında ilim arttır.

Bir izahqa köre, «ögrenmiş olğan ilimime daa ziyade ilim qoş» demektir. Abdullah ibn Mesud bu ayetni oqığanda: «Allahım, Rabbim, maña ilim, iman ve yaqınlıq arttır», der edi.