ज्ञानमा वृद्धि माग्ने दुआ

शेख अब्दुर्रहमान अस्-सादीको तफ्सिर

अल्लाहले आफ्ना बन्दाहरूबारे प्रतिफलसम्बन्धी आफ्नो निर्णय र आफ्नो किताबमा अवतरण गर्नुभएको धार्मिक आदेशबारे उल्लेख गर्नुभयो। यो उहाँको प्रभुत्वका प्रभावहरूमध्ये हो। त्यसैले उहाँले भन्नुभयो: «अतः अल्लाह उच्च हुनुहुन्छ»—अर्थात् उहाँ हरेक कमी र दोषबाट महान्, उच्च र पवित्र हुनुहुन्छ। «सम्राट»—प्रभुत्व उहाँकै विशेषता हो र सबै सृष्टि उहाँका अधीनस्थ हुन्।

प्रभुत्वशालीका सृष्टिसम्बन्धी र धार्मिक आदेशहरू तिनीहरूमा कार्यान्वित हुन्छन्। «सत्य»—अर्थात् उहाँको अस्तित्व, प्रभुत्व र पूर्णता सत्य हुन्। पूर्णताका गुणहरू वास्तविक रूपमा केवल महिमावान् प्रभुकै हुन्छन्। प्रभुत्व पनि त्यस्तै हो: सृष्टिमध्ये कसैको कुनै समय केही वस्तुमाथि प्रभुत्व भए पनि त्यो सीमित, असत्य र नष्ट हुने खालको हुन्छ।

तर प्रभुको प्रभुत्व कहिल्यै समाप्त वा नष्ट हुँदैन; उहाँ सदा जीवित, सबैलाई धान्ने र महिमावान् हुनुहुन्छ।

«तिमीलाई यसको वह्य पूरा गरिनुअघि कुरआनबारे हतार नगर»—अर्थात् जिब्रिलले तिमीलाई कुरआन सुनाइरहँदा त्यसलाई तुरुन्तै समातेर दोहोर्‍याउन हतार नगर; धैर्य गर, उनी सुनाउन पूरा गरून्। उनी पूरा गरेपछि त्यसलाई पढ। अल्लाहले तिम्रो छातीमा कुरआन सुरक्षित गरिदिने र तिमीलाई त्यसको पाठ गराउने जिम्मा लिनुभएको छ। उहाँले भन्नुभएको छ: «त्यसलाई कण्ठ गर्न हतार गर्दै आफ्नो जिब्रो नचलाऊ।

त्यसलाई सङ्कलन गर्नु र पढाउनु हाम्रो जिम्मामा छ। जब हामी त्यसलाई पढ्छौँ, तब त्यसको पाठको अनुसरण गर। त्यसपछि त्यसको व्याख्या गर्नु पनि हाम्रो जिम्मामा छ» [अल-कियामह, ७५:१६–१९]।

उहाँ ﷺ को वह्यलाई तुरुन्तै समात्ने र त्यसमा हतार गर्ने चाहनाले ज्ञानप्रति उहाँको पूर्ण प्रेम र त्यसको तीव्र चाहना देखाउँथ्यो। त्यसैले अल्लाहले उहाँलाई ज्ञानमा वृद्धि माग्न आदेश दिनुभयो। ज्ञान उत्तम कुरा हो र उत्तम कुराको वृद्धि चाहनु उचित छ। त्यो अल्लाहबाट प्राप्त हुन्छ; त्यसतर्फ पुग्ने बाटो परिश्रम, ज्ञानप्रतिको तीव्र चाहना, अल्लाहसँग माग्नु, उहाँको सहायता लिनु र हरेक समयमा उहाँको मुखापेक्षी हुनु हो।

यस महान् आयतबाट ज्ञान ग्रहण गर्ने शिष्टाचार पनि सिकिन्छ। ज्ञान सुन्ने व्यक्तिले धैर्यपूर्वक पर्खनुपर्छ, ताकि पढाउने र सिकाउने व्यक्तिले आपसमा जोडिएका आफ्ना कुरा पूरा गर्न सकोस्। उसले कुरा पूरा गरेपछि प्रश्न भए सोध्नुपर्छ; ज्ञान प्रस्तुत गर्ने व्यक्तिको कुरा बीचमै काटेर प्रश्न गर्न हतार गर्नु हुँदैन, किनकि त्यसले ज्ञानबाट वञ्चित गराउन सक्छ। त्यसैगरी, प्रश्नको उत्तर दिने व्यक्तिले पनि प्रश्नकर्ताको कुरा ध्यानपूर्वक सुन्नुपर्छ र जवाफ दिनुअघि उसको अभिप्राय बुझ्नुपर्छ; यसले सही उत्तर दिन मद्दत गर्छ।

इमाम इब्न कसीरको तफ्सिर

«तिमीलाई यसको वह्य पूरा गरिनुअघि कुरआनबारे हतार नगर» भन्ने उहाँको भनाइ, सूरह «ला उक्सिमु बि-यौमिल-कियामह» को यस भनाइसरह हो: «त्यसलाई कण्ठ गर्न हतार गर्दै आफ्नो जिब्रो नचलाऊ। त्यसलाई सङ्कलन गर्नु र पढाउनु हाम्रो जिम्मामा छ। जब हामी त्यसलाई पढ्छौँ, तब त्यसको पाठको अनुसरण गर। त्यसपछि त्यसको व्याख्या गर्नु पनि हाम्रो जिम्मामा छ» [अल-कियामह, ७५:१६–१९]।

इब्न अब्बासबाट सहीह हदीसमा प्रमाणित छ कि अल्लाहका रसूल ﷺ लाई वह्य ग्रहण गर्दा ठूलो कठिनाइ हुन्थ्यो र उहाँ आफ्नो जिब्रो चलाउनुहुन्थ्यो। त्यसपछि अल्लाहले यो आयत अवतरण गर्नुभयो। अर्थात्, जिब्रिल उहाँकहाँ वह्य लिएर आउँदा, कुरआन सुरक्षित राख्ने तीव्र चाहनाले जिब्रिलले हरेक आयत भन्नेबित्तिकै उहाँ पनि सँगसँगै भन्नुहुन्थ्यो। अल्लाहले उहाँलाई सजिलो र हल्का उपाय देखाउनुभयो, ताकि उहाँलाई कठिनाइ नहोस्।

उहाँले भन्नुभयो: «त्यसलाई कण्ठ गर्न हतार गर्दै आफ्नो जिब्रो नचलाऊ। त्यसलाई सङ्कलन गर्नु र पढाउनु हाम्रो जिम्मामा छ»—अर्थात्, त्यसलाई तिम्रो छातीमा सङ्कलन गर्नु, त्यसपछि त्यसबाट केही पनि नबिर्सी मानिसहरूलाई पढेर सुनाउनु हाम्रो जिम्मामा छ। «जब हामी त्यसलाई पढ्छौँ, तब त्यसको पाठको अनुसरण गर। त्यसपछि त्यसको व्याख्या गर्नु पनि हाम्रो जिम्मामा छ»।

यस आयतमा उहाँले भन्नुभयो: «तिमीलाई यसको वह्य पूरा गरिनुअघि कुरआनबारे हतार नगर»—अर्थात्, बरु ध्यानपूर्वक सुन। फरिश्ताले तिमीलाई पढ्न पूरा गरेपछि त्यसपछि तिमी पढ। «र भन: हे मेरा पालनकर्ता! मलाई ज्ञानमा वृद्धि प्रदान गर्नुहोस्»—अर्थात्, आफ्ना तर्फबाट मलाई ज्ञानमा वृद्धि प्रदान गर्नुहोस्।

इब्न उयैनह, अल्लाह उहाँमाथि दया गरून्, भन्नुहुन्छ: अल्लाहले उहाँलाई आफ्नो जिम्मामा लिनुभएसम्म प्रेषित ﷺ को ज्ञान निरन्तर बढिरह्यो। त्यसैले हदीसमा आएको छ: «अल्लाहले आफ्ना रसूलमाथि निरन्तर वह्य पठाइरहनुभयो, यहाँसम्म कि रसूलुल्लाह ﷺ को निधन भएको दिन वह्य सबैभन्दा धेरै थियो»।

इब्न माजहले भने: हामीलाई अबू बक्र इब्न अबी शैबहले बयान गर्नुभयो; उहाँलाई अब्दुल्लाह इब्न नुमैरले, उहाँलाई मूसा इब्न उबैदहले, उहाँलाई मुहम्मद इब्न साबितले र उहाँलाई अबू हुरैरह رضي الله عنه ले बयान गर्नुभयो कि अल्लाहका रसूल ﷺ भन्नुहुन्थ्यो: «हे अल्लाह! तपाईंले मलाई सिकाउनुभएको कुराबाट मलाई लाभ दिनुहोस्, मलाई लाभदायी ज्ञान सिकाउनुहोस् र मेरो ज्ञान बढाइदिनुहोस्। हरेक अवस्थामा अल्लाहकै प्रशंसा छ»। तिर्मिजीले अबू कुरैबबाट, अब्दुल्लाह इब्न नुमैरमार्फत यही हदीस रिवायत गरेका छन् र भनेका छन्: «यो यस सनदबाट गरिब [एकल] हदीस हो»।

बज्जारले पनि अम्र इब्न अली अल-फलासबाट, अबू आसिममार्फत, मूसा इब्न उबैदहको यही सनदबाट रिवायत गरेका छन्। अन्त्यमा उनले यो थपेका छन्: «र म नरकवासीहरूको अवस्थाबाट अल्लाहको शरण माग्छु»।

अल्-बगवीको तफ्सिर

«अतः अल्लाह उच्च हुनुहुन्छ, सच्चा सम्राट»—अर्थात् अल्लाह नास्तिकहरूको धर्मत्यागी भनाइबाट र बहुदेववादीहरूले भन्ने कुराबाट महान् र पवित्र हुनुहुन्छ।

«कुरआनबारे हतार नगर»—यसले प्रेषित ﷺ लाई सम्बोधन गरेको हो। जिब्रिल उहाँकहाँ कुरआन लिएर आउँदा, जिब्रिलले पाठ पूरा गर्नुअघि नै उहाँसँगसँगै पढ्न उहाँ हतार गर्नुहुन्थ्यो। उहाँलाई आयत छुट्ने वा बिर्सिने डर थियो। त्यसैले अल्लाहले उहाँलाई यसो गर्न निषेध गर्नुभयो र भन्नुभयो: «कुरआनबारे हतार नगर»—अर्थात्, यसको पाठ गर्न हतार नगर।

«तिमीलाई यसको वह्य पूरा गरिनुअघि»—अर्थात्, जिब्रिलले सन्देश पुर्‍याउन पूरा गर्नुअघि। यसको समान अर्थ अल्लाहको यो भनाइमा छ: «त्यसलाई कण्ठ गर्न हतार गर्दै आफ्नो जिब्रो नचलाऊ» [अल-कियामह, ७५:१६]। याकूबले «नक़्दी»—नूनमा फत्हा, दालमा कस्रा र यामा फत्हासहित—पढेका छन्; त्यस अवस्थामा «वह्य» शब्द कर्मकारकमा आउँछ। मुजाहिद र कतादहले भने: यसको अर्थ हो—यसका अर्थहरू तिमीलाई स्पष्ट नहुँदासम्म आफ्ना साथीहरूलाई यसको पाठ नसुनाऊ र उनीहरूलाई श्रुतिलेख नगराऊ।

«र भन: हे मेरा पालनकर्ता! मलाई ज्ञानमा वृद्धि प्रदान गर्नुहोस्»—अर्थात् कुरआन र त्यसका अर्थहरूको ज्ञानमा। अर्को भनाइअनुसार, तिमीलाई पहिले नै सिकाउनुभएको ज्ञानभन्दा थप ज्ञानमा। इब्न मसऊदले यो आयत पढ्दा भन्थे: «हे अल्लाह, हे मेरा पालनकर्ता! मलाई ज्ञान, ईमान र दृढ विश्वासमा वृद्धि प्रदान गर्नुहोस्»।