Dua ya Kuongezewa Elimu

Tafsiri ya Qurani ya Sheikh Abdurrahman As-Sa’di

Baada ya Mwenyezi Mungu kutaja hukumu Yake ya malipo kwa waja Wake, na hukumu Yake ya kidini ya amri aliyoiteremsha katika Kitabu Chake, na kwa kuwa hayo ni miongoni mwa athari za ufalme Wake, Alisema: “Ametukuka Mwenyezi Mungu.” Yaani: Ametukuka, yuko juu na ametakasika na kila upungufu na dosari. “Mfalme” — ufalme ni sifa Yake, na viumbe wote ni milki Yake. Hukumu za Mfalme za uumbaji na za sheria hutekelezwa miongoni mwao.

“Wa Haki” — yaani, kuwepo Kwake, ufalme Wake na ukamilifu Wake ni haki. Sifa za ukamilifu hazistahiki kwa hakika ila kwa Mwenye utukufu. Miongoni mwa sifa hizo ni ufalme: viumbe wengine, hata kama wanamiliki vitu fulani kwa muda fulani, umiliki wao ni wenye upungufu na batili, nao huondoka. Ama Mola, ufalme Wake haukatiki wala hauondoki; Yeye ni Hai, Msimamizi wa kila kitu na Mtukufu.

“Wala usiifanyie haraka hii Qur’ani kabla haujamalizika ufunuo wake kwako.” Yaani: Usiharakishe kuipokea Qur’ani wakati Jibril anapokusomea, bali vumilia hadi amalize. Akimaliza, basi isome. Hakika Mwenyezi Mungu amekuhakikishia kwamba Ataihifadhi kifuani mwako na utaweza kuisoma, kama Alivyosema: “Usiutikise ulimi wako kwa ajili ya kuihimiza.

Hakika ni juu Yetu kuikusanya na kuisoma. Basi Tunapoisoma, wewe fuata kisomo chake. Kisha hakika ni juu Yetu kuibainisha.”

Kwa kuwa kuharakisha kwake ﷺ kuipokea wahyi na kuifuata mara moja kulidhihirisha mapenzi yake makubwa kwa elimu na juhudi yake ya kuitafuta, Mwenyezi Mungu Alimwamuru amwombe elimu zaidi. Hakika elimu ni kheri, na wingi wa kheri ni jambo linalotakiwa; nayo hutoka kwa Mwenyezi Mungu. Njia ya kuipata ni kujitahidi, kuwa na shauku ya elimu, kumwomba Mwenyezi Mungu, kutaka msaada Wake na kujiona mhitaji Wake kila wakati.

Katika aya hii tukufu tunajifunza adabu ya kupokea elimu: anayesikiliza elimu anapaswa kuwa mtulivu na kuvumilia hadi anayemfundisha amalize maneno yake yanayofuatana. Akimaliza, ndipo aulize ikiwa ana swali; asiharakishe kuuliza wala kukatiza maneno ya mtoa elimu, kwani hilo ni sababu ya kunyimwa. Vivyo hivyo, anayeulizwa anapaswa kusikiliza vizuri swali la muulizaji na kufahamu kusudi lake kabla ya kujibu, kwani hilo ni sababu ya kupata jibu sahihi.

Tafsiri ya Qurani ya Imamu Ibn Kathir

Maneno Yake: “Wala usiifanyie haraka hii Qur’ani kabla haujamalizika ufunuo wake kwako,” yanafanana na maneno Yake katika Sura “La uqsimu bi-yawmi l-qiyāmah”: “Usiutikise ulimi wako kwa ajili ya kuihimiza. Hakika ni juu Yetu kuikusanya na kuisoma. Basi Tunapoisoma, wewe fuata kisomo chake. Kisha hakika ni juu Yetu kuibainisha.”

Imethibiti katika Sahih kutoka kwa Ibn Abbas kwamba Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ alikuwa akipata uzito wakati wa kupokea wahyi, na alikuwa akisogeza ulimi wake. Basi Mwenyezi Mungu akateremsha aya hii. Yaani, pindi Jibril alipomjia na wahyi, kila Jibril aliposema aya, Mtume ﷺ alikuwa akiisema pamoja naye, kwa sababu ya hamu yake kubwa ya kuihifadhi Qur’ani. Basi Mwenyezi Mungu Mtukufu akamwongoza kwenye jambo lililo rahisi na jepesi zaidi kwake, ili asipate uzito.

Akasema: “Usiutikise ulimi wako kwa ajili ya kuihimiza. Hakika ni juu Yetu kuikusanya na kuisoma.” Yaani: Tutaikusanya kifuani mwako, kisha utawasomea watu bila kusahau chochote ndani yake. “Basi Tunapoisoma, wewe fuata kisomo chake. Kisha hakika ni juu Yetu kuibainisha.”

Katika aya hii Amesema: “Wala usiifanyie haraka hii Qur’ani kabla haujamalizika ufunuo wake kwako.” Yaani: Bali sikiliza kwa makini; mjumbe wa wahyi akimaliza kukusomea, ndipo uisome baada yake. “Na sema: Mola wangu Mlezi! Nizidishie ilimu.”

Yaani: Nizidishie elimu kutoka Kwako. Ibn ‘Uyaynah, Mwenyezi Mungu amrehemu, alisema: Mtume ﷺ aliendelea kuongezewa elimu hadi Mwenyezi Mungu, Mwenye nguvu na utukufu, alipomfisha. Kwa sababu hiyo imekuja katika hadithi: “Mwenyezi Mungu aliendelea kumteremshia Mtume Wake wahyi, mpaka wahyi ukawa mwingi zaidi kuliko wakati wowote siku aliyofariki Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ.”

Ibn Majah alisema: Ametuhadithia Abu Bakr ibn Abi Shaybah, ametuhadithia ‘Abdullah ibn Numayr, kutoka kwa Musa ibn ‘Ubaydah, kutoka kwa Muhammad ibn Thabit, kutoka kwa Abu Hurayrah, Mwenyezi Mungu amridhie, aliyesema: Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ alikuwa akisema: “Ewe Mwenyezi Mungu! Nifaidishe kwa yale uliyonifundisha, nifundishe yale yatakayonifaa, na nizidishie elimu. Na sifa njema ni za Mwenyezi Mungu katika kila hali.” At-Tirmidhi ameipokea kutoka kwa Abu Kurayb, kutoka kwa ‘Abdullah ibn Numayr, kwa isnadi hiyo hiyo, na akasema: “Ni ngeni kwa njia hii.”

Al-Bazzar amepokea kutoka kwa ‘Amr ibn ‘Ali al-Fallas, kutoka kwa Abu ‘Asim, kutoka kwa Musa ibn ‘Ubaydah, kwa isnadi hiyo hiyo, na akaongeza mwishoni: “Na najikinga kwa Mwenyezi Mungu na hali ya watu wa Motoni.” (Al-Qiyamah: 16–19); yaani, [nizidishie] elimu.

Tafsiri ya Qurani ya Al-Baghawi

“Ametukuka Mwenyezi Mungu, Mfalme wa Haki” — Mwenyezi Mungu ametakasika na upotovu wa wanaopotosha na yale wanayoyasema washirikina.

“Wala usiifanyie haraka hii Qur’ani” — makusudio ni Mtume ﷺ. Jibril alipokuwa akimteremshia Qur’ani, alikuwa akiharakisha kuisoma pamoja naye kabla Jibril hajamaliza kisomo alichokusudia, kwa kuhofia isimpotee au aisahau. Basi Mwenyezi Mungu akamkataza kufanya hivyo, akasema: “Wala usiifanyie haraka hii Qur’ani,” yaani, usiharakishe kuisoma, “kabla haujamalizika ufunuo wake kwako,” yaani, kabla Jibril hajamaliza kuifikisha. Mfano wake ni maneno ya Mwenyezi Mungu: “Usiutikise ulimi wako kwa ajili ya kuihimiza” (Sura Al-Qiyamah: 16).

Ya‘qub alisoma “naqḍī” (نقضي), kwa herufi nun yenye fat-ha, dhad yenye kasra na yaa yenye fat-ha: “waḥyahu” ikiwa katika hali ya nasb. Mujahid na Qatadah walisema: Maana yake ni kwamba usiwasomee maswahaba wako wala usiwakidhie [kwa kusoma] mpaka maana zake zikubainikie.

“Na sema: Mola wangu Mlezi! Nizidishie ilimu” — yaani, [nizidishie] Qur’ani na maana zake. Na imesemwa: Nizidishie elimu zaidi ya ile uliyonifundisha. Ibn Mas‘ud alipokuwa akisoma aya hii alikuwa akisema: “Ewe Mwenyezi Mungu, Mola wangu! Nizidishie elimu, imani na yakini.”