Ufasaha na wepesi wa mambo

Tafsiri ya Qurani ya Sheikh Abdurrahman As-Sa’di

“Na unirahisishie jambo langu” yaani, nirahisishie kila jambo ninalolishughulikia na kila njia ninayokusudia kuifuata katika njia Yako. Na unifanyie mepesi magumu yaliyo mbele yangu. Miongoni mwa kurahisishwa kwa jambo ni kwamba mwenye kuomba awezeshwe kuyafikia mambo yote kupitia milango yake, kuzungumza na kila mtu kwa namna inayomfaa na kumwita kwa njia iliyo karibu zaidi ya kufanya maneno yake yakubaliwe.

Tafsiri ya aya za 27 na 28: “Na ufungue fundo lililo katika ulimi wangu, wapate kufahamu maneno yangu.” Ulimi wake ulikuwa mzito, kiasi kwamba maneno yake yalikuwa vigumu kueleweka, kama walivyosema wafasiri. Allah ametaja kwamba alisema: “Na ndugu yangu Harun, yeye ni fasaha zaidi kuliko mimi katika kusema” (Al-Qasas, 28:34). Basi akamwomba Allah afungue fundo lililo katika ulimi wake, ili watu wafahamu anayoyasema na hivyo lengo kamili la mazungumzo, kujibizana na kufafanua maana litimie.

Tafsiri ya aya za 24 na 25: Allah alipomfunulia Musa wahyi, akampa utume na kumwonyesha ishara za wazi, alimtuma kwa Firauni, mfalme wa Misri, akasema: “Nenda kwa Firauni; hakika yeye amepita kiasi” (Taha, 20:24). Yaani, amekaidi na kuvuka mipaka katika ukafiri, ufisadi na kujikweza duniani, na kuwadhulumu wanyonge, mpaka akadai kuwa yeye ndiye mola na mungu—Allah amlaani. Kuvuka kwake mipaka kulikuwa sababu ya kuangamia kwake. Lakini kwa rehema, hekima na uadilifu wa Allah, hamwadhibu yeyote mpaka hoja iwe imesimamishwa kwake kupitia kwa Mitume.

Musa, amani iwe juu yake, alitambua kwamba amebebeshwa jukumu zito: alikuwa ametumwa kwa dhalimu mkaidi ambaye hakuwa na mpinzani yeyote miongoni mwa watu nchini Misri, huku Musa akiwa peke yake; na tayari alikuwa amefanya lile alilolifanya kwa kumuua mtu. Basi alitii amri ya Mola wake, akaipokea kwa moyo mpana na ridhaa, na akamwomba msaada na kurahisishiwa njia za kutekeleza wito huo. Miongoni mwa hayo akasema: “Mola wangu! Nikunjulie kifua changu” (Taha, 20:25), yaani, nikifanye kipana na kunipa nafasi ya kuvumilia madhara ya maneno na matendo, ili moyo wangu usifadhaike kwa hayo wala kifua changu kisibane.

Kwani kifua kinapobana, mtu hawezi kuwaongoza na kuwalingania watu. Allah alimwambia Nabii Wake Muhammad, rehema na amani za Allah ziwe juu yake: “Basi kwa rehema itokayo kwa Allah umekuwa mpole kwao. Na lau ungekuwa mkali, mwenye moyo mgumu, bila shaka wangetawanyika kutoka pembeni yako” (Aal ‘Imran, 3:159). Huenda watu wakaikubali haki kupitia upole, upana wa moyo na moyo uliofunguka kwa ajili yao.

Tafsiri ya Qurani ya Imamu Ibn Kathir

“Wapate kufahamu maneno yangu.” Hayo yalitokana na kigugumizi kilichompata alipoletewa tende na kaa la moto. Akachukua kaa na kuliweka ulimini mwake, kama itakavyofafanuliwa baadaye. Hakuomba hali hiyo iondoke kabisa, bali akaomba kiasi cha kuondoa kushindwa kusema ili watu waweze kuelewa alichokusudia—kwa kiwango cha haja.

Lau angeomba kigugumizi chote kiondoke, kingeondoka, lakini Mitume hawaombi isipokuwa kwa kadiri ya haja. Kwa hiyo, kiasi fulani cha kigugumizi kilibaki. Allah amesimulia kwamba Firauni alisema: “Au mimi si bora kuliko huyu dhalili ambaye karibu hawezi kufafanua?” (Az-Zukhruf, 43:52), yaani, hawezi kusema kwa ufasaha.

Al-Hasan al-Basri alisema kuhusu “Na ufungue fundo lililo katika ulimi wangu”: Aliomba fundo moja lifunguliwe. Lau angeomba zaidi ya hilo, angepewa. Ibn ‘Abbas alisema: Musa alimweleza Mola wake hofu yake kuhusu watu wa Firauni kwa sababu ya yule aliyeuawa, na pia fundo lililokuwa katika ulimi wake, ambalo lilimzuia kusema mengi. Akamwomba Mola wake amsaidie kupitia ndugu yake Harun, awe msaidizi wake na azungumze kwa niaba yake sehemu kubwa ya yale ambayo ulimi wake haukuweza kuyafafanua.

Basi Allah akampa alichokiomba na akaufungua ulimi wake kwa kuondoa fundo moja.

Ibn Abi Hatim amesema: Imepokewa kutoka kwa ‘Amr bin ‘Uthman: Baqiyyah alitusimulia kutoka kwa Artat bin Al-Mundhir, aliyesema: Mmoja wa wenzake Muhammad bin Ka‘b alinisimulia kutoka kwake, akisema: Jamaa yake mmoja alimjia na kumwambia: “Huna kasoro yoyote isipokuwa kwamba unakosea katika kuzungumza na hutamki vizuri unapoisoma Qur’ani.” Al-Qurazi akamwambia: “Ewe mwanangu wa ndugu yangu, je, hunielewi ninapozungumza nawe?” Akasema: “Ndiyo.”

Akamwambia: “Musa, amani iwe juu yake, alimuomba Mola wake afungue fundo lililo katika ulimi wake ili Wana wa Israil waweze kufahamu maneno yake, wala hakuomba zaidi ya hilo.” Haya ndiyo maneno yake. (Az-Zukhruf, 43:52).

“Na ufungue fundo lililo katika ulimi wangu, wapate kufahamu maneno yangu.” Hayo yalitokana na kigugumizi kilichompata alipoletewa tende na kaa la moto. Akachukua kaa na kuliweka ulimini mwake, kama itakavyofafanuliwa baadaye. Hakuomba hali hiyo iondoke kabisa, bali akaomba kiasi cha kuondoa kushindwa kusema ili watu waweze kuelewa alichokusudia—kwa kiwango cha haja.

Lau angeomba kigugumizi chote kiondoke, kingeondoka, lakini Mitume hawaombi isipokuwa kwa kadiri ya haja. Kwa hiyo, kiasi fulani cha kigugumizi kilibaki. Allah amesimulia kwamba Firauni alisema: “Au mimi si bora kuliko huyu dhalili ambaye karibu hawezi kufafanua?” (Az-Zukhruf, 43:52), yaani, hawezi kusema kwa ufasaha.

Al-Hasan al-Basri alisema kuhusu “Na ufungue fundo lililo katika ulimi wangu”: Aliomba fundo moja lifunguliwe. Lau angeomba zaidi ya hilo, angepewa. Ibn ‘Abbas alisema: Musa alimweleza Mola wake hofu yake kuhusu watu wa Firauni kwa sababu ya yule aliyeuawa, na pia fundo lililokuwa katika ulimi wake, ambalo lilimzuia kusema mengi. Akamwomba Mola wake amsaidie kupitia ndugu yake Harun, awe msaidizi wake na azungumze kwa niaba yake sehemu kubwa ya yale ambayo ulimi wake haukuweza kuyafafanua.

Basi Allah akampa alichokiomba na akaufungua ulimi wake kwa kuondoa fundo moja.

Ibn Abi Hatim amesema: Imepokewa kutoka kwa ‘Amr bin ‘Uthman: Baqiyyah alitusimulia kutoka kwa Artat bin Al-Mundhir, aliyesema: Mmoja wa wenzake Muhammad bin Ka‘b alinisimulia kutoka kwake, akisema: Jamaa yake mmoja alimjia na kumwambia: “Huna kasoro yoyote isipokuwa kwamba unakosea katika kuzungumza na hutamki vizuri unapoisoma Qur’ani.” Al-Qurazi akamwambia: “Ewe mwanangu wa ndugu yangu, je, hunielewi ninapozungumza nawe?” Akasema: “Ndiyo.”

Akamwambia: “Musa, amani iwe juu yake, alimuomba Mola wake afungue fundo lililo katika ulimi wake ili Wana wa Israil waweze kufahamu maneno yake, wala hakuomba zaidi ya hilo.” Haya ndiyo maneno yake. (Az-Zukhruf, 43:52).

“Mola wangu! Nikunjulie kifua changu na unirahisishie jambo langu.” Haya ni maombi ya Musa, amani iwe juu yake, kwa Mola wake Mtukufu, akimuomba amkunjue kifua chake katika jukumu alilotumwa nalo. Kwani alikuwa ameamrishwa jambo kubwa na jukumu zito: alitumwa kwa mfalme mkuu zaidi duniani wakati huo, mwenye nguvu na ukandamizaji mkubwa zaidi, mwenye ukafiri mkubwa zaidi, majeshi mengi zaidi na ufalme mpana zaidi; alikuwa mwenye kuvuka mipaka na ukaidi wa hali ya juu, mpaka akadai kwamba hamjui Allah na hajui mungu mwingine kwa raia wake isipokuwa yeye.

Hali hiyo ilitokea baada ya Musa kukulia kwao nyumbani kwa Firauni, akiwa mtoto mchanga chini ya uangalizi wake na kulala kitandani mwake. Kisha Musa akamuua mtu mmoja miongoni mwao, akaogopa wangemuua, akawakimbia kwa kipindi chote hicho. Baada ya hayo, Mola wake Mtukufu akamtuma kwao awe mwonyaji, awalinganie kwa Allah ili wamuabudu Yeye pekee, asiye na mshirika.

Ndiyo maana alisema: “Mola wangu! Nikunjulie kifua changu na unirahisishie jambo langu.” Yaani: Ikiwa Wewe si msaidizi na mtetezi wangu, tegemeo na msaada wangu, basi sina uwezo wa kulifanya hilo.

Tafsiri ya Qurani ya Al-Baghawi

“Akasema” Musa: “Mola wangu! Nikunjulie kifua changu.” Kifanye kipana kwa ajili ya haki. Ibn ‘Abbas alisema: Alimaanisha, ili nisiogope yeyote isipokuwa Wewe. Musa alikuwa akimwogopa sana Firauni kwa sababu ya nguvu zake nyingi na wingi wa majeshi yake.

Kifua chake kilibana kwa sababu ya jukumu alilopewa la kumpinga Firauni akiwa peke yake. Basi akamuomba Allah akipanue moyo wake kwa ajili ya haki, ili ajue kwamba hakuna awezaye kumdhuru isipokuwa kwa idhini ya Allah. Alipojua hayo, hangemwogopa Firauni, nguvu zake nyingi wala wingi wa majeshi yake.

“Na unirahisishie jambo langu,” yaani, nifanyie wepesi yale uliyoniamuru ya kufikisha ujumbe kwa Firauni.

“Wapate kufahamu maneno yangu,” yaani, fungua fundo hilo ili wafahamu maneno yangu.

“Na ufungue fundo lililo katika ulimi wangu.” Hiyo ni kwa sababu siku moja Musa alipokuwa mtoto chini ya uangalizi wa Firauni, alimzaba kofi Firauni na kumshika ndevu zake. Firauni akamwambia mkewe Asiya: “Hakika huyu ni adui yangu,” akataka kumuua. Asiya akasema: “Huyu ni mtoto mdogo; hajui wala hawezi kutofautisha.”

Katika riwaya nyingine, mama yake Musa alipomwachisha kunyonya alimrudisha, naye Musa akakulia chini ya uangalizi wa Firauni na mkewe Asiya. Wakamlea na kumchukua kuwa mtoto wao. Siku moja, alipokuwa akicheza mbele ya Firauni akiwa na kijiti mkononi, alikinyanyua na kumpiga nacho Firauni kichwani. Firauni akakasirika na kuona ishara mbaya kutokana na tendo hilo, hata akataka kumuua.

Asiya akasema: “Ewe mfalme, huyu ni mtoto mdogo asiyefahamu. Mjaribu, ukitaka.” Akaleta vyombo viwili: katika kimoja kulikuwa na makaa ya moto, na katika kingine vito. Akaviweka mbele ya Musa. Musa akataka kuchukua vito, lakini Jibril akauongoza mkono wa Musa na kuupeleka kwenye moto.

Akachukua kaa la moto na kuliweka kinywani mwake; ulimi wake ukaungua na fundo likabaki humo.