මූසාගේ මූලික ප්‍රාර්ථනාව

ෂේක් අබ්දුර්රහ්මාන් අස්-සාඉදීගේ තෆ්සීර්

“මාගේ කටයුත්ත මට පහසු කර දෙනු මැනව” යනුවෙන් අදහස් කරන්නේ, ඔබගේ මාර්ගයේ මා ගන්නා සෑම කටයුත්තක්ම සහ මා අරමුණු කරන සෑම මාර්ගයක්ම මට පහසු කර දෙන ලෙසයි. මා ඉදිරියේ ඇති දුෂ්කරතා මට සැහැල්ලු කර දෙනු මැනව. කටයුත්ත පහසු කර දීම අතරට, ප්‍රාර්ථනා කරන්නාට සෑම කටයුත්තක්ම එයට සුදුසු දොරටුවෙන් ඉදිරිපත් කිරීමටත්, එක් එක් පුද්ගලයාට ඔහුට ගැළපෙන අයුරින් කතා කිරීමටත්, ඔහුගේ ප්‍රකාශය පිළිගැනීමට මඟ පාදන වඩාත් සමීප මාර්ගයෙන් ඔහුට ආරාධනා කිරීමටත් හැකි කර දීම ඇතුළත් වේ.

ආයත් 27 සහ 28 පිළිබඳ විවරණය: “මාගේ දිවෙහි ගැටයක් ලිහා දෙනු මැනව; එවිට ඔවුහු මාගේ ප්‍රකාශය වටහා ගනිති.” විවරණකරුවන් පැවසූ පරිදි, ඔහුගේ දිවෙහි බර ගතියක් තිබූ බැවින් ඔහුගේ කතාව පහසුවෙන් වටහා ගත නොහැකි විය. අල්ලාහ් ඔහු ගැන සඳහන් කළේ ඔහු මෙසේ පැවසූ බවයි: “මාගේ සහෝදර හාරූන් කථනයෙන් මට වඩා පැහැදිලිය.” එබැවින් ඔහුගේ දිවෙහි තිබූ ගැටයක් ලිහා දෙන ලෙස ඔහු අල්ලාහ්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේය; එවිට ඔහු කියන දේ ඔවුන්ට වටහා ගත හැකි වන අතර, සංවාදය, නැවත පැහැදිලි කිරීම සහ අර්ථයන් විස්තර කිරීම තුළින් අපේක්ෂිත පූර්ණ අරමුණ ඉටු වනු ඇත.

ආයත් 24 සහ 25 පිළිබඳ විවරණය: අල්ලාහ් මූසාට වහී දන්වා, ඔහු නබිවරයකු කර, විස්මයජනක සාධක පෙන්වූ පසු, ඊජිප්තුවේ රජු වූ ෆිර්අවුන් වෙත ඔහුව යැවීය. “ෆිර්අවුන් වෙත යන්න. සැබැවින්ම ඔහු සීමාව ඉක්මවා ගොස් ඇත” යනුවෙන් පැවසීය. එනම්, ඔහු කුෆ්ර්හි, දූෂණයේ, භූමියේ උඩඟුකමින් හා බලහත්කාරයෙන් දුර්වලයන් යටපත් කිරීමේදී සීමාව ඉක්මවා කැරලි ගැසීය.

තවද ඔහුගේ තත්ත්වය කෙතරම් දුර ගියේද යත්, ඔහු රුබූබිය්යත්වය සහ උලූහිය්යත්වය තමන්ට හිමි බව ප්‍රකාශ කළේය—අල්ලාහ් ඔහුට අවමන් කරත්වා! ඔහුගේ සීමා ඉක්මවීමම ඔහුගේ විනාශයට හේතුවකි. එහෙත් අල්ලාහ්ගේ කරුණාවෙන්, ප්‍රඥාවෙන් සහ යුක්තියෙන්, රසූල්වරුන් මඟින් සාක්ෂිය ස්ථාපිත වන තුරු කිසිවකුට දඬුවම් නොකරයි. එවිට මූසා (අලයිහිස් සලාම්) දැනගත්තේ තමන් භාරගත්තේ මහත් බරක් බවය: මැවීම් අතරින් ඊජිප්තුවේ ඔහුට විරුද්ධව නැගී සිටිය හැකි කිසිවකු නොසිටි, දැඩි මුරණ්ඩු වූ මේ බලවතා වෙත ඔහු යවනු ලැබීය; මූසා (අලයිහිස් සලාම්) තනිවම සිටියේය; තවද ඔහුගෙන් සිදුවූ මිනීමැරුමද සිදුවී තිබුණි.

එසේ වුවද ඔහු තම පරමාධිපතියාණන්ගේ අණ පිළිපැද, එය ප්‍රසන්න සිතින් හා පිළිගැනීමෙන් භාරගත්තේය. දාවාහි අංගයක් වූ උපකාරය සහ අවශ්‍ය පහසුකම් සලසා දෙන ලෙස ඔහු ඉල්ලා මෙසේ පැවසීය: “මාගේ පරමාධිපතියාණනි, මාගේ හදවත විවෘත කර දෙනු මැනව.” එනම්, වාචික හා ශාරීරික පීඩා දරාගැනීමට එය පුළුල් කර, විස්තාරණය කර දෙනු මැනව. එම පීඩාවලින් මාගේ හදවත කලබල නොවීමටත්, මාගේ සිත සංකුචිත නොවීමටත් සලස්වනු මැනව.

මන්ද, සිත සංකුචිත වූ විට එහි හිමිකරු මිනිසුන්ට මඟ පෙන්වීමටත් ඔවුන්ට ආරාධනා කිරීමටත් සුදුසු නොවේ. අල්ලාහ් තම නබි මුහම්මද් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාට මෙසේ පැවසීය: “අල්ලාහ්ගේ කරුණාව හේතුවෙන් ඔබ ඔවුන්ට මෘදු වූයෙහිය. ඔබ රළු හා දැඩි සිත් ඇත්තෙකු වූයේ නම්, ඔවුහු ඔබ වටා සිට විසිරී යනු ඇත.” මෘදු බවත්, පුළුල් සිතත්, ඔවුන් කෙරෙහි විවෘත හදවතත් ඇති විට, මිනිසුන් සත්‍යය පිළිගනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළ හැකිය.

ඉමාම් ඉබ්න් කසීර්ගේ තෆ්සීර්

“මාගේ ප්‍රකාශය ඔවුහු වටහා ගනිත්වා” යන්න සම්බන්ධයෙන්: කුඩා කල ඔහුට ඉදිරිපත් කළ රටඉඳි ගෙඩිය සහ ගිනි අඟුර අතරින් ගිනි අඟුර ගෙන දිව මත තැබූ අවස්ථාවේ ඔහුට දිවෙහි ගොතයක් ඇති වූයේ එබැවිනි. ඒ පිළිබඳ විස්තර පසුව පැමිණේ. එම දෝෂය සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කර දෙන ලෙස ඔහු ඉල්ලා සිටියේ නැත. නමුත් කථන අපහසුතාව ඉවත් වී, ඔහු අදහස් කරන දේ ඔවුන්ට අවශ්‍ය ප්‍රමාණයට වටහා ගත හැකි වන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය.

ඔහු එය සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියේ නම්, එය ඉවත් කරනු ලබන්නට තිබුණි. එහෙත් නබිවරුන් ඉල්ලා සිටින්නේ අවශ්‍යතාවයට සරිලන පමණකි. ඒ නිසා එහි සුළු කොටසක් ඉතිරි විය. අල්ලාහ් ෆිර්අවුන් පැවසූ බව මෙසේ දන්වා ඇත: “නැතහොත්, මා මේ අවමානයට පත් වූ පුද්ගලයාට වඩා උතුම් නොවේද?

ඔහුට තම කතාව පැහැදිලිව ප්‍රකාශ කිරීමටද නොහැකිය.” එනම්, කථනයේදී පැහැදිලිව ප්‍රකාශ කිරීමට ඔහුට නොහැකි විය.

හසන් අල්-බස්රී “මාගේ දිවෙහි ගැටයක් ලිහා දෙනු මැනව” යන්න ගැන මෙසේ පැවසීය: “එක ගැටයක් ලිහා දෙන ලෙස ඔහු ඉල්ලා සිටියේය. ඊට වඩා ඉල්ලා සිටියේ නම්, ඔහුට එයද දෙනු ලබන්නට තිබුණි.” ඉබ්නු අබ්බාස් පැවසුවේ: මිනීමැරුම සම්බන්ධයෙන් ෆිර්අවුන්ගේ පවුලෙන් තමන්ට ඇති විය හැකි බිය ගැනත්, තම දිවෙහි ගැටය ගැනත් මූසා තම පරමාධිපතියාණන්ට පැමිණිලි කළේය. ඔහුගේ දිවෙහි තිබූ ගැටයක් නිසා බොහෝ දේ කතා කිරීමට ඔහුට නොහැකි විය.

තම සහෝදර හාරූන් ඔහුට උපකාරකයෙකු වන ලෙසත්, ඔහුගේ දිවෙන් පැහැදිලිව ප්‍රකාශ කළ නොහැකි බොහෝ දේ හාරූන් ඔහු වෙනුවෙන් කතා කරන ලෙසත් ඔහු තම පරමාධිපතියාණන්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. එවිට අල්ලාහ් ඔහු ඉල්ලා සිටි දේ ලබා දී, ඔහුගේ දිවෙහි ගැටයක් ලිහා දුන්නේය.

ඉබ්නු අබී හාතිම් මෙසේ වාර්තා කළේය: අම්ර් ඉබ්නු උස්මාන්ගෙන් සඳහන් කර ඇත: අපට බකිය්ය ඉදිරිපත් කළේය; ඔහුට අර්තාත් ඉබ්නු අල්-මුන්ධිර්ගෙන්; ඔහුට මුහම්මද් ඉබ්නු කඅබ්ගේ සහචරයන්ගෙන් කෙනෙකුගෙන් මෙසේ අසන්නට ලැබුණි: ඔහුගේ ඥාතියෙකු මූසා වෙත පැමිණ මෙසේ කීවේය: “ඔබට කිසිදු අඩුවක් නැත; නමුත් ඔබ කතා කරන විට ව්‍යාකරණමය වරදක් කරන අතර, ඔබේ කියවීමේදීද වචන නිවැරදිව උච්චාරණය නොකරයි.” අල්-කුර්ආසි ඔහුට මෙසේ කීවේය: “මා ඔබට කතා කරන විට ඔබ මා කියන දේ වටහා ගන්නවා නොවේද, මගේ සහෝදර පුතණුවනි?” ඔහු “එසේය” යැයි කීවේය.

එවිට ඔහු මෙසේ කීවේය: “මූසා (අලයිහිස් සලාම්) තම පරමාධිපතියාණන්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේ, බනූ ඉස්රායීල් ඔහුගේ කතාව වටහා ගන්නා පිණිස තම දිවෙහි ගැටයක් ලිහා දෙන ලෙස පමණි; ඊට වැඩි දෙයක් ඔහු ඉල්ලා සිටියේ නැත.” වාර්තාවේ වචන මෙසේය. අස්-සුක්රුෆ්: 52.

“මාගේ පරමාධිපතියාණනි, මාගේ හදවත විවෘත කර දෙනු මැනව; මාගේ කටයුත්ත මට පහසු කර දෙනු මැනව” යනු මූසා (අලයිහිස් සලාම්) තම උතුම් පරමාධිපතියාණන්ගෙන් කළ ඉල්ලීමකි: තමන් යවනු ලැබූ කාර්යය සම්බන්ධයෙන් තම සිත පුළුල් කර දෙන ලෙසය. මන්ද, ඔහුට පවරා තිබුණේ මහත් කාර්යයක් සහ අතිවිශාල වගකීමකි. එවකට පෘථිවියේ සිටි රජවරුන් අතරින් බලවත්ම, බලහත්කාරයෙන් කටයුතු කළ, වඩාත්ම කුෆ්ර්කාරී, වැඩිම හමුදාවක් සහ විශාලතම රාජ්‍යයක් හිමි, සීමාව ඉක්මවා වඩාත්ම කැරලි ගැසූ රජු වෙත ඔහු යවනු ලැබීය. ඔහුගේ තත්ත්වය කෙතරම් දුරට ගියේද යත්, තමන් අල්ලාහ්ව නොහඳුනන බවත්, තම යටත් වැසියන්ට තමන් හැර වෙනත් දෙවියකු පිළිබඳ දැනුමක් නැති බවත් ඔහු ප්‍රකාශ කළේය.

තවද මූසා ළදරුවෙකු ලෙස ඔවුන්ගේ නිවසේ, ෆිර්අවුන්ගේ රැකවරණය යටතේ, ඔහුගේ යහන මතම කලක් ජීවත් වී තිබුණි. පසුව ඔවුන් අතරින් කෙනෙකු මරා දැමූ නිසා ඔවුන් තමන්ව මරා දමනු ඇතැයි බිය වී, ඒ කාලය පුරාම ඔවුන්ගෙන් පලා ගොස් තිබුණි. ඉන්පසු ඔහුගේ පරමාධිපතියාණන් ඔවුන් වෙත අවවාද කරන්නෙකු ලෙස ඔහුව යවා, හවුල්කරුවකු නොමැතිව අල්ලාහ්ට පමණක් නැමදීමට ඔවුන් කැඳවන්නට නියම කළේය.

ඒ නිසා ඔහු මෙසේ පැවසීය: “මාගේ පරමාධිපතියාණනි, මාගේ හදවත විවෘත කර දෙනු මැනව; මාගේ කටයුත්ත මට පහසු කර දෙනු මැනව.” එනම්, ඔබ මාගේ උපකාරකයාත්, ආධාරකයාත්, සහායකයාත් නොවන්නේ නම්, මට මේ කාර්යය කිරීමට කිසිදු හැකියාවක් නැත.

අල්-බගවීගේ තෆ්සීර්

“ඔහු [මූසා] පැවසීය: මාගේ පරමාධිපතියාණනි, මාගේ හදවත විවෘත කර දෙනු මැනව.” එනම්, සත්‍යය සඳහා එය පුළුල් කර දෙනු මැනව. ඉබ්නු අබ්බාස් පැවසුවේ: “ඔබ හැර වෙන කිසිවකුට මම බිය නොවන තුරු” යන්න එහි අදහසයි. මූසා ෆිර්අවුන්ට දැඩි ලෙස බිය වූයේ ඔහුගේ බලය විශාල වූ නිසාත්, ඔහුගේ හමුදාව බොහෝ වූ නිසාත්ය.

තනිවම ෆිර්අවුන්ට විරුද්ධ වීමේ වගකීම පවරනු ලැබූ බැවින් ඔහුගේ සිත සංකුචිත විය. එබැවින් සත්‍යය සඳහා තම හදවත පුළුල් කර දෙන ලෙස ඔහු අල්ලාහ්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. එවිට අල්ලාහ්ගේ අවසරයකින් තොරව කිසිවකුට තමන්ට හානියක් කළ නොහැකි බව ඔහු දැනගනු ඇත. එය දැනගත් විට, ෆිර්අවුන්ටත් ඔහුගේ බලයටත් ඔහුගේ හමුදාවේ විශාලත්වයටත් බිය නොවනු ඇත.

“මාගේ කටයුත්ත මට පහසු කර දෙනු මැනව” යන්නෙහි අර්ථය නම්, ෆිර්අවුන් වෙත පණිවිඩය දැනුම් දීමට ඔබ මට අණ කළ දේ පහසු කර දෙනු මැනව යන්නයි.

“ඔවුහු මාගේ ප්‍රකාශය වටහා ගනිත්වා” යන්නෙන් ඔහු අදහස් කරන්නේ: ඔවුන් මාගේ කතාව වටහා ගන්නා පිණිස, [මාගේ දිවෙහි] ගැටය ලිහා දෙනු මැනව යන්නයි.

“මාගේ දිවෙහි ගැටයක් ලිහා දෙනු මැනව.” මූසා කුඩා කල එක් දිනක ෆිර්අවුන්ගේ රැකවරණයේ සිටියේය. ඔහු ෆිර්අවුන්ට පහරක් ගසා, ඔහුගේ රැවුලෙන් අල්ලා ගත්තේය. එවිට ෆිර්අවුන් තම බිරිඳ ආසියාට මෙසේ කීවේය: “මේ තැනැත්තා මාගේ සතුරාය.” ඔහු මූසාව මරා දැමීමට සිතුවේය.

ආසියා මෙසේ කීවාය: “ඔහු තවමත් කුඩා දරුවෙකි; තේරුම් ගැනීමටත් වෙනස හඳුනා ගැනීමටත් ඔහුට නොහැකිය.” තවත් වාර්තාවක සඳහන් වන පරිදි, මූසාගේ මව ඔහු කිරිවැරූ පසු නැවත භාර දුන් අතර, මූසා ෆිර්අවුන් සහ ඔහුගේ බිරිඳ ආසියාගේ රැකවරණය යටතේ වැඩුණි. ඔවුහු ඔහුව තම දරුවෙකු ලෙස ඇති දැඩි කළහ. දිනක් ඔහු ෆිර්අවුන් ඉදිරියේ සෙල්ලම් කරමින් සිටි අතර, ඔහු අත තිබූ කුඩා දණ්ඩෙන් ෆිර්අවුන්ගේ හිසට පහර දුන්නේය.

ෆිර්අවුන් කෝපයට පත් වී එම පහර අසුබ ලකුණක් ලෙස සලකා, ඔහුව මරා දැමීමට තරම් සිතුවේය. ආසියා මෙසේ කීවාය: “රජතුමනි, ඔහු කුඩා දරුවෙකි; ඔහුට තේරුම් ගැනීමට නොහැකිය. ඔබ කැමති නම්, ඔහුව පරීක්ෂා කර බලන්න.” ඇය භාජන දෙකක් ගෙන ආවාය. එකක ගිනි අඟුරුද, අනෙකෙහි මැණික්ද තිබිණි.

ඒවා මූසා ඉදිරියේ තැබූ විට ඔහු මැණික් ගැනීමට උත්සාහ කළේය. එවිට ජිබ්රීල් මූසාගේ අත අල්ලා එය ගින්න මත තැබීය. මූසා ගිනි අඟුරක් ගෙන තම මුඛයට තැබූ බැවින් ඔහුගේ දිව පිළිස්සී, එහි ගැටයක් ඇති විය.