Du'aaji Musa ngam ɗaɓɓude wallitorde

Tafsiir sheekh Abdurrahman as-Saadi

(وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي) jechuun: Newan am kala golle ɗe mi yaha e ɗe miɗo anniya e laawol maa, newan am kala laabi ɗi miɗo anniya e laawol maa, tee hoynan am caɗeele ɗe ngoodi yeeso am. E nder newnugol golle ko Alla newnana mo ɗaɓɓata, ngam o waɗa kala golle e ɗiɗi mum ɗi moƴƴi, o haalira kala neɗɗo ko haani e mum, tee o nodda mo laawol ɓadiiɗo ɓurɗo yahde to jaɓɓugol konngol mum.

Tafsiiru aayaaji 27 e 28: (وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسَانِي * يَفْقَهُوا قَوْلِي) E ɗemngal mum wonnoo ko caɗɗungol, haa ɓe heɓataa faamu e konngol mum, hono tafsiirankooɓe ɓe mbiyi non. Hono Alla sifori mo, ko o wi'i: (وَأَخِي هَارُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنِّي لِسَانًا) «Kadi miɗo jogii musiɗɗo am Haaruuna; ɗemngal mum ɓurii ɗemngal am ɓeydude haala». O ɗaɓɓi Alla yo o ittana mo fiɓnde nde e ɗemngal mum, ngam ɓe paamoo ko o wi’ata, tee ko ɗum heɓata ko jaɓɓoore timmunde e haala e jaabugol e laaɓtugol ma'anaaji.

Tafsiiru aayaaji 24 e 25: Tuma nde Alla waɗi wahyuuji Musa, waɗi mo Annabi, tee holli mo maandeeji mawɗi, o neldu mo to Fir'awna, laamu Misra. O wi'i: (اذْهَبْ إِلَى فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغَى) «Yah to Fir'awna, tigi o ɓurii yaafude». Ma'ana mum: O diidi, ɓeydi e ko waɗi ɗo e kufru, bonannde e mawngude e leydi, e torraade ɓe ngalaa sembe; haa o wi'i ko o joomi Alla e joomi-rewɓe—Alla wuurndu mo. Diidagol makko ko sabu halki makko, kono ko yurmeende Alla, hikma mum e adilaaku mum, o yoɓataa hay gooto hade nelɓe ɓe arde e bayyinaaji.

Ndeen Musa, e jam e kisal won e makko, anndii wonde o heɓii cargal mawngal, sabu o neldaa to jullere ndee diidiiɗe, nde woodaani hay gooto e Misra mo waawi deggondirde e mayre, tuma Musa tan woni. Kadi ko waɗi e mum ko waɗi: o waɗi maayde, tee o waɗi toon. Kono o jaɓi yamiroore Joomi mum, tawi nde e ɓernde yaajunde e jaɓɓoore, tee o ɗaɓɓi wallitorde e newnugol sabuaji, ɗi timmintina noddaare; o wi'i: (رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي) «Joomi am, yaajnan am ɓernde am»; ko ɗum woni: Yaajtin ɗum, laaɓtin ɗum, ngam mi waawa muuyde caɗeele haala e golle, ɓernde am wonaa bonnude sabu ɗum, tee ɓernde am meema.

Sabu so ɓernde yaajaani, jom mum waawataa hidaade yimɓe e noddaade ɓe. Alla wi'i e nder haala Makko e Annabi Makko Muhammad صلى الله عليه وسلم: (فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ) «Ko sabu yurmeende iwde e Alla woni, a ɓuri ɓe newnude; tee so a wonnoo neɗɗo ɓernde ɓuuɓunde, ɓernde ɓaɗɗunde, ɓe mbaylotoo e ɓadii maa». Ina foti yimɓe jaɓɓa goonga, so noddaare waɗi e newnugol, ɓernde yaajunde e ɓernde laaɓunde e dow maɓɓe.

Tafsiir imaam Ibn Kathiir

(يَفْقَهُوا قَوْلِي) Ɗum sabu ko Musa heɓi ko ɗemngal mum hokka jaŋtude, tuma nde hollanaa mo tamara e cuura, o suɓii cuura, o waɗi ɗum e ɗemngal mum, hono ko maa ɓeyda bayyinde mum. O ɗaɓɓaano ko ɗum ittiree fof, kono haa ko ɗemngal mum waawataa haalaade, ɓe paamoo ko o yiɗi e mum, ko ɗum waɗi needi. So o ɗaɓɓinoo ɗum fof, ɗum maa ittee, kono annabaɓe ɗaɓɓataa ko ɓuri needi. Ɗuum waɗi ko heddii e ɗum.

Alla wi'i, haalude ko Fir'awna wi'i: (أَمْ أَنَا خَيْرٌ مِنْ هَذَا الَّذِي هُوَ مَهِينٌ وَلَا يَكَادُ يُبِينُ) «Alaa mi ɓuri moƴƴude e ɗum, mo ko torraama, mo waawataa laaɓtinde haala». Ma'ana: o waawataa haalaade laaɓtude. Al-Hasan al-Basri wi'i e ma'ana (وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسَانِي): «Ittu fiɓnde gooto e ɗemngal am; so o ɗaɓɓinoo ko ɓuri ɗum, maa o heɓi ɗum». Ibn Abbas wi'i: Musa wi'i Joomi mum ko oɗon hulata e yimɓe Fir'awna sabu neɗɗo mo o wari, e fiɓnde ɗemngal mum.

Ɗemngal mum wonnoo e fiɓnde nde haɗi mo haalaade ko heewi. O ɗaɓɓi Joomi mum yo o wallit mo e musiɗɗo makko Haaruuna, yo o wondu e makko ko wallitorde, tee o haalana mo ko heewi e ko ɗemngal makko laaɓtintaako. Alla hokki mo ko o ɗaɓɓi, o itti fiɓnde nde e ɗemngal mum.

Ibn Abi Hatim wi'i: Humpitii ko iwde e Amr ibn Uthman: Baqiyya haalani min, iwde e Arṭa ibn al-Mundhir. Miɗo haalani e gooto e yantooɓe Muhammad ibn Ka'b, o haalani e makko, o wi'i: Goɗɗo mawɗo e saare mum ari e makko, o wi'i: «Alaa ko boni e maa, so wonaa ko a bonnataa haala maa, tee a laaɓtinaa janngude maa?» Al-Qurazi wi'i: «A anndaa mi, so mi haala e maa?» O jaabi: «Ee».

O wi'i: «Musa, jam e kisal won e makko, ko ɗum tan ɗaɓɓi Joomi mum: yo o ittana fiɓnde e ɗemngal mum, ngam Banu Isra'iil paamoo konngol mum; o ɓeydaani hay huunde e ɗum». Ɗum ko laawol haala makko. (Az-Zukhruf: 52).

(قَالَ رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي) Ɗum ko ɗaɓɓitannde Musa, jam e kisal won e makko, to Joomi mum, Jom daraja. O ɗaɓɓi yo o yaajnan ɓernde mum ngam golle ɗe o neldaa e mum, sabu yamiroore nde o heɓi ko yamiroore mawnde, golle ɓurɗe tedde. O neldaa to laamiiɗo ɓurɗo sembe e dow leydi ndee e ndeen sahaa, ɓurɗo diidude, ɓurɗo ɓeydude kufru, ɓurɗo jogoraade jondeere, ɓurɗo heewde luutooɓe, ɓurɗo ɓeydude laamu, ɓurɗo diidude e ɓurɗo yakkude yamiroore Alla. Diidagol makko hewtii haa o wi'i o anndaa Alla, tee o anndaani hay Alla gooto wonaa kanko woni joomi rewɓe mum.

Kadi, Musa waɗi hojom nder suudu mum, o woni suka e juuɗe mum, e nder galle Fir'awna, e dow leeso mum; caggal ɗuum o wari neɗɗo e maɓɓe, o hulii yo ɓe war mo, o dogi e maɓɓe, o jooɗii toon ɓalɗe ɗee fof. Caggal ɗuum, Joomi mum neldu mo to maɓɓe ngam o hulnoo ɓe, o nodda ɓe to Alla ngam ɓe rewii Kanko tan, alaa goɗɗo e jantaade e Makko.

Ɗuum waɗi o wi'i: (رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي) «Joomi am, yaajnan am ɓernde am, newnan am fiyaake am». Ma'ana: So wonaa ko Aan wallitotoo mi, yo wonaa ko Aan wonotoo wallitorde am, jokkondirɗo e wallitɗo am, ndee golle alaa sembe ɗe mi waawi waɗde.

Tafsiir al-Baghawi

(قَالَ) Musa wi'i:

(رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي) «Joomi am, yaajnan am ɓernde am»; ko ma'ana mum: Yaajtin ɓernde am ngam jaɓɓude goonga. Ibn Abbas wi'i: Oɗon yiɗi wonde, ngam mi hulaa hay gooto so wonaa Aan. Musa hulnoo Fir'awna no feewi sabu sembe makko e heewde luutooɓe makko; tee ɓernde mum meeɗnoo sabu ko o yamiraa ngam yeddondirde e Fir'awna kanko tan. O ɗaɓɓi Alla yo o yaajtin ɓernde mum ngam o anndu wonaa hay gooto waawi waɗde ko boni e mum, so wonaa e yamiroore Alla.

So o anndii ɗum, o hulootoo Fir'awna, sembe makko e heewde luutooɓe makko.

(وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي) Ma'ana: Newan am ko A yamir-mi ngam mi yottina neɓɓinaare e to Fir'awna.

(يَفْقَهُوا قَوْلِي) O wi'i: Ittu fiɓnde nde e ɗemngal am ngam ɓe paamoo konngol am.

(وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسَانِي) Musa wonnoo e nder galle Fir'awna ñalnde e nyalnde tuma o suka. O foyii Fir'awna, o heɓi juuɗe e gite mum. Fir'awna wi'i e Asiyaa, debbo mum: «Oo ko ganyo am». O yiɗi warude mo, kono Asiyaa wi'i: «Ko suka; o faamaani, o anndaani feere».

E bangi mbaydi: Tuma jinnaa Musa ɓornii mo, o ruttani mo; Musa mawri e nder galle Fir'awna, Asiyaa debbo mum, ɓe ndewni mo, ɓe suɓii mo ɓiɗɗo. Tuma oɗon ciya e yeeso Fir'awna ñalnde gootere, o jogii keeri, o ciya e maggol. O ɓamti keeri nden, o foyii Fir'awna e hoore. Fir'awna tikkiti, o waɗi ɗum maandeeji bonɗi, haa o yiɗi warude mo.

Asiyaa wi'i: «Ee laamiiɗo, ko suka, o faamaani; so aɗa yiɗi, ƴeewtiree mo». O addi mburtalaji ɗiɗi: e nder gootel cuura wonnoo, e goɗngol jawle [e lelle]. O waɗi ɗi yeeso Musa. O yiɗi suɓaade jawle ɗen, kono Jibriil jogii juuɗe Musa, o waɗi ɗe e cuura. Musa suɓi cuura, o waɗi ɗum e gite mum, ɗemngal mum wulii, fiɓnde nde waɗi e mum.