Мусан дуа дешарх

Шейх Абдуррахман ас-Саадин тафсир

«Суна сан гӀуллакх дика дехь» — массо а суна хьалха кхочушдан дезарг а, Ахьан некъашкахь суна тӀекхочург а, суна лахахь хала долу гӀуллакхаш а аттадехь. ГӀуллакх дика дехар — дуа дешархочунна массо гӀуллакхашна а церан бух болуш болу некъашкара тӀекхача, хьалха хетарна дика кхеташ йолу кепеца хӀора стагана а дӀакъамел дар, цуьнан дашах къобалдаре тӀекхочуш йолу деза некъашца а иза дина дехар ду.

27 а, 28 а аятан тафсир: «Сан маттах шад дехь, церан аьлларг кхета». Иза ма-дарра муьлххачу къамелан а кхетар хала йолу маттах долу гӀорас болуш вара, тафсирш дечу адамашка хетарехь. Аллахера цуьнга дийна хилар, иза элира: «Сан вежарий Харун, сан маттах массо а хьалха дуьйцу» (аль-Касас, 28:34). Цо Аллахе тӀе дехар дира, цуьнан маттах шад дӀадахьийта, цо аьлларг кхета, цундела, къамел дар, жоп ло а, маьӀнех лаьцна дийцар а кхачамца кхочуш хила.

24 а, 25 а аятан тафсир: АллахӀа Мусага вахаран хьукма довзуьйтина, пайхамарш долуш а дина, доладеллачу хьекъалех лаьцна гойтуш а хьалха юьххье аьлла, Мисарин паччахь Фараоне тӀе ваха: «Фараоне тӀе ваха, иза хьалха ваккхаваьлла ву» (Та-Ха, 20:24). Яьсса маӀан: къинаш дийна а, къинаш а, къинаш хиларехь чӀагӀа а, мехкахь къинхетам боцуш лелош а, кӀезигчуьйх тӀедожош а ву. Цхьана хенахь цо Дела ву аьлла хьоьжуш а, лелош а хилла — АллахӀа иза лахьаве.

Цуьнан хьалха воккхаллин хьалха лелар иза дӀахьедарна гӀо ду, амма АллахӀан къинхетам, хьекъал а, адал а бен, пайхамарийн гӀайре дуьйцуш хилар хьалха дӀакхайкха дезаш ду. Иза мохк буьйцучуьнга хьехар хиларехь, Мусаь вуьшта деза кхетар, цуьнан тӀехь жима хилла долу. Мусага хетар ма-дарра, цу тӀехь оьшу къинош долчу жиманашкахь Фараон цуьнга лаьцна а, кӀелхьара ваха а хилар. Цуьнан гӀуллакхашна тӀехь цхьаъ ву, цуьнан хьалха яьлла а хила йиш йолуш.

Муса, цхьаьна ву, цунна цу гӀуллакхаш дӀаязда дӀатесна а хилла, амма цо Шен Дала амр дина дӀахьедар къобал дира, дог паргӀат а, гӀо а, гӀуллакхаш аттаде а дехна. Дахарехь деза дехарш ду: «Сан Кхиош-кхобург, сан дог паргӀатде» — цунна лахьалле, къамелехь а, гӀуллакхашкахь а хила йолу азапаш къобалдан, цуьнан дог цунах дӀадаккха, дог тӀехь тӀе даккха ца деза. Цхьаъ цуьнан дог къийсамца тӀехь хилча, цунна дика маьӀна хьеха а, къамел дӀакхачо а хила йиш яц. АллахӀа Шен Пайхамаре, Мухьаммадца (саллаллаху алайхи ва саллам), элира: «АллахӀан къинхетамца хьо церанна лерамца ву.

Хьо къера а, дог кӀезиг а хиллехьара, цара хьоьгара дӀакъасталур дара» (Али Имран, 3:159). Хьалха къобалдеш, дог паргӀат хиларца адамаша хьакъ къобалдан аьтту боху.

Имам Ибн Касира тафсир

«Церан аьлларг кхета». Мусаь, цуьнан жималлахь, тӀаьхье тӀе тӀекхочуш а, тӀе тӀекхочуш а хиларх лаьцна, къамелх тӀехь кӀезиг кхетар хилла. Цо тӀаьхье дӀахьедарехь, тӀехь яьлла тӀе юьйцуш, гӀаракх хьаьжна а, цуьнан кӀантиг даьлла а хила, цо тӀаьхье тӀехь даьккхина. Цо иза массо хенахь дӀадала дехна ца хилла, амма къамелан кхетар ца кхочу хилар дӀадала, цуьнан маьӀна кхетарна оьшу хьал дӀадаккха дехна.

Массо а дӀадала дехна хилахь, иза дӀадаккхина хиларан аьтту бен бац. Амма пайхамарша дехарш долу маьӀна а, хьал а доьлху. Цундела, цхьана дехаран шад кхуьйна къастина.

АллахӀа Фараонан дашех лаьцна хьехна: «Хьалхахь вуьйцуш, хьалха хьалха вуьйцуш волчу къинан стагах хьалха а ву сан хьо?» — маьӀна: «Къамел дика дӀа а ца хьоьжуш, къамел дика дӀа ца йо». (аз-Зухруф, 43:52).

Хьасан аль-Басрий элира: «Сан маттах шад дехь» — цхьаъ шад дехьа, цо кӀезиг шадаш дехна хилахь, цунна кхачамца дӀадала дийр дара.

Ибн Аббас элира: Мусаь Шен Далла дийна, Фараонан Ӏамалшх лаьцна, къийсамца тӀе тӀекхочуш хиларх а, цуьнан маттах долу шад а хетар. Цуьнан маттах шад хилла, цо массо а къамел дӀакхочуш дан ца луш. Цо Шен Далла тӀе дехар дира, Цуьнан вежарий Харун гӀоьнча хилла, цуьнга къамел дӀакхочуш дан хала долу къамелаш дуьйцуш. АллахӀа цуьнан дехар къобал дира, цуьнан маттах цхьаъ шад дӀадаьккхина.

Ибн Аби Хатим дийна: «Амр ибн Усманах дийна, Бакъия дийна, Артата ибн аль-Мунзирах, цо Мухьаммад ибн Каъбан дӀадаьккхина хьоьжуш волу цхьаьнга аьлла, цо элира: цуьнга цуьнан хьалхе вежар эла. Цо элира: “Хьоьга хӀумма хилац, амма хьан къамелехь лахарш ду, хьан дешаран чулацам а дика дӀа ца хьоьжуш?” Аль-Куразий жоп делла: “Сан вежа, суна хьоьца дийцинчохь хьо кхеташ ву?” Цо элира: “ХӀаъ”.

Цо элира: “Мусаь, алахь, Шен Далла тӀе дехар дира цхьаъ шад дӀадала, Израилан кӀантех кхетархьама. Цо цунна тӀех а ца дехна”. Дешнаш кхузахь дӀаяздина ма-дарра ду».

«Сан Кхиош-кхобург, сан дог паргӀатде, сан гӀуллакх аттаде» (Та-Ха, 20:25–26). Мусаь Шен Кхиош-кхобург Далла тӀе дехар дира, Цо цуьнан дог Шен амр дина гӀуллакхна паргӀатдахьийта. Цунна воккхаллин амр делла, хала гӀуллакх а, кхета а хила, иза ткъаьрахь йолчу дуьненахь йоккха пачхьалкхе йолчу царех хьалха кхочуш вара. Цу хенахь цо кхин а йоккхачу, дӀаьхначу, хьехарех къинош долчу паччахьах тӀе ваха дезар, цуьнан чӀагӀа кхетар а, къинош а дукха, лехар а кӀезиг бац.

Цуьнан пачхьалкхе йоккха, кхин пачхьалкхе йоцу, дуьненахь вукха а цхьаъ боцуш, лехарехь цхьаъ хилла. Цо АллахӀа Везачу Далла ца кхетарна, цуьнан кӀантан кӀелхьара а, Фараонан кӀелхьара а, цуьнан зудчун кӀелхьара а, цуьнан даьхарна а кхетар къобал дира. Мусаь цуьнан гӀуллакхашкахь цхьа хӀумма а ца ларийна, кӀелхьара вахан, тӀаьхьа АллахӀа Везачу Далла цуьнан хьалха а дӀахьедарна. Цуьнан тӀаьхье, АллахӀа цуьнга пайхамар хила а, цуьнга Далла цхьаьна Ӏибадат дарна а дӀа а кхайкха, Фараонан тӀе хьехар хилар дина.

Цуьндела цо элира: «Сан Кхиош-кхобург, сан дог паргӀатде, сан гӀуллакх аттаде». МаьӀна: «Хьо сан гӀоьнча, гӀоьнча а, гӀо луш волу а ца хиллехь, суна цу гӀуллакхашкахь хӀума хила йиш яц».

Аль-Багавин тафсир

«Элира», Мусаь: «Сан Кхиош-кхобург, сан дог паргӀатде». МаьӀна: хьакъанна цуьнан дог тӀехь лела. Ибн Аббас элира: «Цо маьӀна дира, хьуна баккъалла а ца хьоьжуш хила, хьунна ца хьоьжуш». Мусаь Фараонан кӀелхьара цуьнан чӀагӀа кхетарна, дукхачу лашаршна, цуьнан жималлахь Фараонан тӀе ваха дезарна дог тӀехь яьлла хилла.

Цуьнан Фараонан тӀе цхьана а ца ваха дезар, цундела цо АллахӀе дехар дира, цуьнан дог хьакъанна паргӀатдахьийта, цуьнан кхетам тӀехь, цхьаьнакхетарна а тӀехь цхьаьна кхетар. Кхетам цуьнга кхочуш хилахь, цхьаъ а АллахӀан изн дицна цуьнанна зе дан ца лур ду. Изза кхетарна, цо Фараонанна, цуьнан чӀагӀа кхетарна, цуьнан лашаршна а ца хьоьжуш хила.

«Сан гӀуллакх аттаде» — маьӀна: Фараоне пайхамарсалла дӀайаздан, Ахь суна амр динчохь суна аттаде.

«Церан аьлларг кхета». МаьӀна: шад дехь, церан къамел кхета.

«Сан маттах шад дехь». Мусаь жималлахь, Фараонан кӀелхьара хилла хенахь, цхьана дийнахь Фараонан тӀера кхолла хьаьжна. Мусаь Фараонан къуьйралца лаьцна, цуьнга аьлла: «Кхуьнан хьалха кхетар ву». Фараонан зудчо Асийя элира: «Иза жима ву, цуьнан кхетам а, къамел а ца кхеташ».

Цхьана хьалха тӀехь, Мусан нана цуьнан кӀелхьара дӀаваллалц, цуьнан нана кӀелхьара дӀахьажийна. Цуьнан тӀаьхье Мусаь Фараонан кӀелхьара, цуьнан зудчо Асийя дӀакхобуш хилар. Цара иза кӀантан санна дӀакхобуш хилла, цуьнга вежарий санна дӀахьажийна.

Цхьана дийнахь, Мусаь Фараонан хьалха лела, цуьнан къамелашкахь цхьана кӀапа кӀелхьара лелош хилла. Цо кӀапа тӀехь хьалха дӀа тӀекхачна, Фараонан кхоьлла кӀелхьара тӀе дӀатесна. Фараонан гӀуллакхе тӀехь къахетамца хьажна, Мусаь кӀелхьара ваха а, цуьнга кӀелхьара дӀакхайкха а дезар. Асийя элира: «Паччахь, иза жима ву, цуьнан кхетам а къамел а хала ду.

Хьуна хетачуьнга хьажа». Цо диъ а хьажна: цхьаъх цхьаьна кӀелхьара, вукхачуьнца кхача. Цуьнан хьалха Мусаь хьалха дӀахьажийна, цо кӀапа тӀе дӀа хьажа хетта, амма ДжибрилӀа Мусан кӀелхьара тӀехь хьоьжуш, иза кӀелхьара тӀе дӀахьажийна. Цо цхьаъ кӀелхьара хьажна, кӀелхьара тӀехь лелла а, цуьнан маттах шад хилар.