Musanın nitq və yardım duası

Şeyx Əbdürrəhman əs-Səədinin təfsiri

(وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي) — yəni, Sənin yolunda tutduğum hər bir işi və yönəldiyim hər bir yolu mənim üçün asanlaşdır. Qarşıma çıxan çətinlikləri mənə yüngülləşdir. İşin asanlaşdırılmasının bir yolu da dua edənin bütün işlərə uyğun yollarla yanaşmasının, hər kəslə ona münasib tərzdə danışmasının və onu dediyini qəbul etməyə aparan ən yaxın yolla dəvət etməsinin asanlaşdırılmasıdır.

27-ci və 28-ci ayələrin təfsiri: (وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسَانِي * يَفْقَهُوا قَوْلِي) — Onun dilində ağırlıq vardı və danışığı, demək olar ki, başa düşülmürdü; təfsirçilər belə demişlər. Allah onun haqqında belə dediyini xəbər vermişdir: (وَأَخِي هَارُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنِّي لِسَانًا) — “Qardaşım Harun danışıq baxımından məndən daha bəlağətlidir”. Buna görə Musa Allahdan dilindəki düyünün bir qismini açmasını istədi ki, onun dediklərini anlasınlar və beləliklə, qarşılıqlı danışıq, cavablaşma və mənaların açıqlanması ilə məqsəd tam hasil olsun.

24-cü və 25-ci ayələrin təfsiri: Allah Musaya vəhy edib onu peyğəmbər seçdikdən və ona parlaq möcüzələr göstərdikdən sonra onu Misir hökmdarı Firona göndərdi. Allah buyurdu: (اذْهَبْ إِلَى فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغَى) — “Firona get! Həqiqətən, o, həddi aşmışdır”. Yəni o, küfrdə, fəsadda, yer üzündə təkəbbür göstərməkdə və zəiflərə zülm etməkdə həddi aşmışdı; hətta özünün rəblik və ilahlıq iddiasına düşmüşdü.

Allah onu rüsvay etsin! Onun həddi aşması həlakına səbəb idi. Lakin Allahın rəhmətindən, hikmətindən və ədalətindən irəli gəlir ki, elçilər vasitəsilə dəlil çatdırılmayınca heç kəsi cəzalandırmır.

Musa (əleyhissalam) o zaman bu inadkar zalıma — Misirdə məxluqlar arasında ona qarşı çıxan kimsənin olmadığı şəxsə — göndərilməklə üzərinə böyük bir yük götürdüyünü anladı. Özü isə tək idi və ondan qətl hadisəsində baş vermişlər də olmuşdu. Buna baxmayaraq, Rəbbinin əmrini qəbul etdi, onu könül açıqlığı ilə qarşıladı və dəvətin tamamlanması üçün lazım olan köməyi və vasitələrin asanlaşdırılmasını istədi. O dedi: (رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي) — “Ey Rəbbim!

Köksümü genişləndir”. Yəni köksümü geniş və rahat et ki, sözlə və əməllə verilən əziyyətə dözüm, qəlbim bundan kədərlənməsin və köksüm daralmasın. Çünki köksü daralan insan məxluqları doğru yola yönəltməyə və onları dəvət etməyə yararlı olmaz. Allah Öz Peyğəmbəri Muhəmmədə (sallallahu əleyhi və səlləm) belə buyurmuşdur: (فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ) — “Allahın mərhəməti sayəsində sən onlarla yumşaq rəftar etdin.

Əgər kobud və daşürəkli olsaydın, onlar sənin ətrafından dağılıb gedərdilər”. Ümid edilər ki, insanlar həlimlik, köksün genişliyi və onlara qarşı könül açıqlığı olduqda haqqı qəbul edərlər.

İmam İbn Kəsirin təfsiri

(يَفْقَهُوا قَوْلِي) — Bu, onun xurma ilə közərmiş kömürün ona göstərildiyi zaman dilində yaranmış qüsurla əlaqədar idi. O, közərmiş kömürü götürüb dilinə qoymuşdu; bunun izahı sonra gələcək. Musa bu qüsurun tamamilə aradan qalxmasını istəmədi; yalnız dili tutulmasın və onun demək istədiyini başa düşsünlər deyə ehtiyacı olan qədərinin aradan qalxmasını istədi. Əgər qüsurun hamısının aradan qalxmasını istəsəydi, o da aradan qalxardı.

Lakin peyğəmbərlər yalnız ehtiyacları qədər istəyirlər. Buna görə də qüsurun bir hissəsi qaldı. Allah Fironun belə dediyini xəbər verir: (أَمْ أَنَا خَيْرٌ مِنْ هَذَا الَّذِي هُوَ مَهِينٌ وَلَا يَكَادُ يُبِينُ) — “Məgər mən bu zəlil və az qala sözünü aydın ifadə edə bilməyən kəsdən daha üstün deyiləm?” Yəni o, danışığını aydın ifadə edə bilmirdi.

Həsən əl-Bəsri belə demişdir: (وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسَانِي) — “Dilimin düyününü aç”. O, bir düyünün açılmasını istədi; bundan artığını istəsəydi, ona verilərdi.

İbn Abbas demişdir: “Musa Rəbbinə Firon ailəsindən qorxduğu qətl hadisəsi və dilindəki düyün barədə şikayət etdi. Dilində çox danışmasına mane olan bir düyün vardı. Dilinin aydın ifadə edə bilmədiyi sözlərin çoxunda ona dayaq olsun və onun əvəzinə danışsın deyə Rəbbindən qardaşı Harunla ona yardım etməsini istədi. Allah da onun istəyini verdi və dilindəki düyünün bir qismini açdı”.

İbn Əbu Hatim belə demişdir: Əmr ibn Osman haqqında belə nəql edilmişdir: Bizə Bəqiyyə, Ərtat ibn əl-Munzir vasitəsilə rəvayət etdi; o dedi: “Muhəmməd ibn Kəbin səhabələrindən biri mənə ondan belə rəvayət etdi: Bir qohumu onun yanına gəlib dedi: ‘Danışığında qrammatik səhvlərə yol verməyin və oxuyarkən sözləri düzgün tələffüz etməməyin istisna olmaqla, səndə heç bir qüsur yoxdur’. Əl-Qurazi dedi: ‘Ey qardaşım oğlu, səninlə danışanda məni başa düşmürsənmi?’ O dedi: ‘Əlbəttə, başa düşürəm’.

Əl-Qurazi dedi: ‘Musa (əleyhissalam) Rəbbindən yalnız dilindəki düyünün bir qismini açmasını istəmişdi ki, İsrail oğulları onun danışığını başa düşsünlər. Bundan artığını istəməmişdi’”. Bu, onun sözlərinin mətnidir. Əz-Zuxruf, 52.

(قَالَ رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي) — “O dedi: Ey Rəbbim! Köksümü genişləndir və işimi asanlaşdır!” Bu, Musanın (əleyhissalam) Rəbbinə etdiyi dua idi. Allah ona böyük bir iş və çox ağır bir vəzifə vermişdi: o zaman yer üzündəki ən qüdrətli hökmdara, ən zalımına, ən çox qoşuna sahib olana, hakimiyyəti ən geniş olana, ən çox həddi aşana və üsyankarlıqda ən irəli gedənə göndərmişdi.

Firon o həddə çatmışdı ki, Allahı tanımadığını və təbəələri üçün Ondan başqa bir ilah bilmədiyini iddia edirdi.

Üstəlik, Musa körpə ikən bir müddət onların evində, Fironun himayəsində və yatağında böyümüşdü. Sonra onlardan bir nəfəri öldürmüş və onun özünü öldürəcəklərindən qorxaraq qaçmışdı. Bu müddət başa çatdıqdan sonra isə qüdrətli və əzəmətli Rəbbi onu xəbərdar edən elçi olaraq onların yanına göndərdi və onları şəriki olmayan tək Allaha ibadət etməyə çağırmağı əmr etdi.

Buna görə də Musa belə dedi: (رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي) — “Ey Rəbbim! Köksümü genişləndir və işimi asanlaşdır!” Yəni: “Əgər Sən mənim yardımçım, köməkçim və dayağım olmasan, mənim buna gücüm çatmaz”.

əl-Bəğəvinin təfsiri

(قَالَ) — Musa dedi: (رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي) — “Ey Rəbbim! Köksümü genişləndir”. Yəni onu haqq üçün geniş et. İbn Abbas demişdir: “O, ‘Səndən başqa heç kimdən qorxmayım’ demək istəyirdi”. Musa Fironun qüdrətinin və qoşununun çoxluğunun şiddətinə görə ondan çox qorxurdu.

Təkbaşına Firona qarşı durmaqla vəzifələndirildiyindən köksü daralırdı. Buna görə Allahdan qəlbini haqq üçün genişləndirməsini istədi ki, Allahın izni olmadan heç kəsin ona zərər verə bilməyəcəyini bilsin. Bunu bildikdə Firondan, onun qüdrətindən və qoşununun çoxluğundan qorxmazdı.

(وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي) — Yəni Firona risaləti çatdırmaq barədə mənə əmr etdiyin işi asanlaşdır.

(يَفْقَهُوا قَوْلِي) — Musa demək istəyirdi: “Sözümü başa düşsünlər deyə dilimdəki düyünü aç”.

(وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسَانِي) — Musa uşaqlıqda bir gün Fironun himayəsində idi. Firon onun yanağına şillə vurub saqqalından tutdu. Firon arvadı Asiyəyə dedi: “Bu, mənim düşmənimdir”. O, Musanı öldürmək istədi. Asiyə isə dedi: “O, hələ körpədir, heç nə anlamır və ayırd etmir”.

Başqa bir rəvayətə görə, Musa süddən ayrıldıqdan sonra anası onu geri qaytarmışdı. Musa Firon və onun arvadı Asiyənin himayəsində böyüyüb, onlar onu övlad qilib götürmüşdülər. Bir gün o, Fironun qarşısında oynayırdı və əlində oynamaq üçün tutduğu çubuq vardı. Çubuğu qaldırıb Fironun başına vurdu.

Firon qəzəblənib bu zərbəni pis yozdu və onu öldürmək istədi. Asiyə dedi: “Ey hökmdar, o hələ kiçikdir, heç nə anlamır. İstəsən, onu sına”. O, iki qab gətirdi: birində közərmiş kömür, digərində isə cəvahirat vardı. Onları Musanın qarşısına qoydu.

Musa cəvahiratı götürmək istədi, lakin Cəbrayıl onun əlindən tutub oda yönəltdi. Musa közərmiş kömürü götürüb ağzına qoydu. Bunun nəticəsində dili yandı və dilində düyün yarandı.