Naato e goonga e ballal

Tafsiir sheekh Abdurrahman as-Saadi

(E wi'u: «Joomiraawo am, naadiraa naatirgal goonga, yaltiniraa mi yaltirgal goonga, mbaɗanaa mi immorde ka maaɗa doole ballal».) Maanaa mum: waɗu naatirɗe am e yaltirɗe am fof e nder ɗowtugol maa e ɗaɓɓugol weltaare maa. Ko ɗum sabu ko ɗum waɗi e nder mum laaɓal niyya e rewde yamiroore. (Mbaɗanaa mi immorde ka maaɗa doole ballal.)

Maanaa mum: hokka-mi hujja laaɓɗo e daliil jeyaaɗo, dow kala ko mi waɗata e ko mi accata. Ɗum ko daraja mawɗo Alla waɗata e jamaaɓe mum: wonde ko woni e xaaluuji mum fof moƴƴi, ɗi ɓadii mo e Joomi mum, tee e kala xaalis mum o jogii daliil laaɓɗo. Ɗum ina waɗi e nder mum ganndal nafowal e golle moƴƴe: ganndal dow mas'alaaji e daliileeji.

Tafsiir imaam Ibn Kathiir

Imam Ahmad wi'i: Jariir haalii min, iwde e Qaabuus ibn Abi Zabyani, iwde e baaba makko, iwde e Ibn Abbas, o wi'i: «Nabi (yo Allaahu jam e kisal won e makko) wonnoo Makka, caggal ɗuum yamiraama waɗde Hijra. Allaahu Jom teddungal e daraja, waɗi aya: (E wi'u: “Joomiraawo am, naadiraa naatirgal goonga, yaltiniraa mi yaltirgal goonga, mbaɗanaa mi immorde ka maaɗa doole ballal.”)»

Al-Hasan al-Basri wi'i, e fassara ndee aya: «Ko nde kuffaare Makka waɗi caɗeele e dow Nabi Alla (yo Allaahu jam e kisal won e makko), ngam wari mo, walla wurta mo, walla hawra mo, Alla yiɗi yetteede e yimɓe Makka. O yamiri mo yaltude to Medina. Ko ɗum woni ko Alla Jom teddungal e daraja wi'i: (E wi'u: “Joomiraawo am, naadiraa naatirgal goonga, yaltiniraa mi yaltirgal goonga.”)» Qatada wi'i: («Naadiraa naatirgal goonga») ɗum ko Medina; («yaltiniraa mi yaltirgal goonga») ɗum ko Makka.

Abdul-Rahman ibn Zayd ibn Aslam kadi wi'i noon. Ɗum ko fassara ɓurɗo heewde e ɗee fassaraaji. Al-Awfi iwde e Ibn Abbas wi'i: («Naadiraa naatirgal goonga») ɗum ko maayde; («yaltiniraa mi yaltirgal goonga») ɗum ko nguurndam caggal maayde. Kadi wi'ete ko goɗɗum e fassaraaji. Fartaŋko adanɗo ɓurii moƴƴude; ɗum ko suɓaade Ibn Jariir.

Konngi makko: («Mbaɗanaa mi immorde ka maaɗa doole ballal»). Al-Hasan al-Basri wi'i e fassara mum: «Joomi mum وعدi mo yo o ittana dowru Faaris e teddungal Faaris, o hokkira ɗum mo; kadi dowru Ruumi e teddungal Ruumi, o hokkira ɗum mo.» Qatada wi'i e ɗum: «Annabi Alla (yo Allaahu jam e kisal won e makko) anndi wonde o alaa sembe e ngal golle, so wonaa e doole; o ɗaɓɓitii doole ballirde Deftere Alla, peewal Alla, farillaaji Alla e tabbitingol diina Alla. Doole ko yurmeende Alla waɗi hakkunde jiyaaɓe mum.

Si wonaa ɗum, goɗɗo ina yaafa e dow goɗɗo, ɓurɗo sembe ñaamata ɓurɗo lo'ɗo.» Mujahid wi'i: («Doole ballal») ko hujja laaɓɗo.

Ibn Jariir suɓii fassara Al-Hasan e Qatada, tee ɗum ko ɓurɗo haɓɓude, sabu goonga ena waɗi e nder mum sembe ɓaɗɗitde ɓe ɓadii e mum, ɓe bonnitoo mo. Ko ɗum sabu Alla wi'i: («Min nelduro min nulaaɓe amen e maandeeji laaɓɗi, min tellini e makko Deftere e mizan ngam yimɓe daroo e peewal; min tellini kadi karfe, e nder mum koone juutɗe e nafuuji yimɓe, ngam Alla andira ɓe wallata mo e nulaaɓe makko, tawa ɓe yi'aa mo.») [Al-Hadiid, 25]. E hadith ndee kadi wi'i: «Alla ina haɗa e doole laamu ko o haɗataa e Al-Qur'an.»

Maanaa mum: doole laamu ina haɗa yimɓe waɗde bonanɗe e juulirde Alla, ko ɓuri heewde e maɓɓe haɗataake e Al-Qur'an, e nde waɗi jeertinoore teddunde e ɓernde juutnde. Ɗum ko ko yiyete e aduna. Subhaanahu.

Tafsiir al-Baghawi

Konngi Alla Jom teddungal e daraja: (E wi'u: «Joomiraawo am, naadiraa naatirgal goonga, yaltiniraa mi yaltirgal goonga.») Ko naatirgol e yaltirgol ɗi ɗoo ko naatnugol e yaltinugol. Yimɓe fassara ngal aya ceerti e ɗum. Ibn Abbas, Al-Hasan e Qatada ɓe mbi'i: «Naadiraa naatirgal goonga» ɗum ko Medina; «yaltiniraa mi yaltirgal goonga» ɗum ko Makka.

Aya ndee tellinaama nde Nabi (yo Allaahu jam e kisal won e makko) yamiraama waɗde Hijra. Ad-Dahhak wi'i: «Yaltiniraa mi yaltirgal goonga» ɗum ko yaltinde mi e Makka, tawa mi hisnii e kuffaare; «naadiraa naatirgal goonga» ɗum ko naatnude mi e Makka tawa mi ɓurii ɗum e fatha [jeyde e ballal]. Mujahid wi'i: naatniraa-mi e golle maa ɗe neldiraa-mi e mum—nulaaɗe—naatirgal goonga, e aljanna; yaltiniraa-mi e aduna caggal mi waɗi ko waɗɗii e dow am e hakkunde mum, yaltirgal goonga. Al-Hasan kadi wi'i: «Naadiraa naatirgal goonga» ɗum ko aljanna; «yaltiniraa mi yaltirgal goonga» ɗum ko yaltinde mi e Makka.

Kadi wi'ete: naatniraa-mi e ɗowtugol maa, yaltiniraa-mi e ko haɗɗaa. Kadi maanaa mum ko: naatniraa-mi kala nokku nde naatnataa mi e goonga, yaltiniraa-mi e goonga; hoto waɗu-mi e ɓe naatnata e nder yeeso gooto, yaltata e nder yeeso goɗɗo. Ko ɗum sabu jiyaaɗo jogii yeeso ɗiɗi alaano kisal walla daraja yeeso Alla. Naatnugol e yaltinugol cifaaɗi e goonga sabu ko yaltugol e naatugol iwata e mum, ko ballal e teddungal e dowru diina.

Alla sifori kadi ɓandu e goonga, hono ɗum wi'i: («Ko wonan ɓe daraja goonga to Joomi maɓɓe»), [Yuunus, 2].

(«Mbaɗanaa mi immorde ka maaɗa doole ballal».) Mujahid wi'i: «Ko hujja laaɓɗo.» Al-Hasan wi'i: «Laamu ɓurɗo sembe, e ɗum a wallirta mi e dow ɓe ɓaɗɗitɗi e am, e daraja laaɓɗo, e ɗum mi tabbitinirta diina maa.» Alla وعدi mo yo o ittana laamu Faaris e Ruumi e goɗɗi, o hokkira ɗum mo.

Qatada wi'i: «Annabi Alla (yo Allaahu jam e kisal won e makko) anndi wonde o alaa sembe e ngal golle, so wonaa e doole laamu. O ɗaɓɓitii doole ballal: Deftere Alla, peewal mum, tabbitingol diina mum.» Doole ballal.