Ducada gelitaanka iyo bixitaanka wanaagsan

Tafsiirka Sheekh Cabdiraxmaan As-Sacdi

“Oo dheh: Rabbiyow, i gali gelitaan run ah, igana bixi bixitaan run ah.” Macnaha waxaa weeye: ka dhig gelitaannadayda iyo bixitaannadayda oo dhan kuwo ku jira addeeciddaada iyo raalli ahaanshahaaga. Taasi waxay ka kooban tahay ikhlaas iyo waafaqidda amarka. “Igana yeel xaggaaga awood wax u gargaarta.”

Macnaha waxaa weeye: daliil cad iyo xujo go’an oo ku saabsan wax kasta oo aan sameeyo iyo wax kasta oo aan ka tago. Tani waa xaaladda ugu sarraysa ee uu Alle addoonka gaadhsiiyo: in xaaladihiisa oo dhan wanaag noqdaan, Rabbigiina ugu dhoweeyaan, isla markaana xaalad kasta uu haysto daliil cad. Taas waxaa ku jira cilmi anfaca iyo camal wanaagsan: aqoonta arrimaha iyo daliilladoodaba.

Tafsiirka Imaam Ibnu Kathiir

Imaam Axmed wuxuu yiri: Jariir ayaa noo warramay, isaga oo ka werinaya Qaabus ibn Abii Dhabyaan, aabbihii, iyo Ibnu Cabbaas, inuu yiri: Nebigu ﷺ wuxuu joogay Makka, dabadeedna waxaa lagu amray hijrada. Markaas ayuu Alle soo dejiyey: “Oo dheh: Rabbiyow, i gali gelitaan run ah, igana bixi bixitaan run ah, igana yeel xaggaaga awood wax u gargaarta.”

Al-Hasan al-Basri wuxuu aayaddan tafsiirkeeda ka yiri: Markii gaalada reer Makka ay ku tashadeen inay Rasuulka Alle ﷺ dilaan, ama eryaan, ama xidhaan, Alle-na uu doonay inuu la dagaallamo reer Makka, wuxuu ku amray inuu u baxo Madiina. Taasina waa waxa Alle Weyne ka yiri: “Oo dheh: Rabbiyow, i gali gelitaan run ah, igana bixi bixitaan run ah.”

Qataadah wuxuu yiri: “Rabbiyow, i gali gelitaan run ah” waxaa loola jeedaa Madiina; “igana bixi bixitaan run ah” waxaa loola jeedaa Makka. Sidaas oo kale ayuu yiri Cabdirraxmaan ibn Zayd ibn Aslam. Tani waa aragtida ugu caansan. Al-Cawfiy wuxuu Ibnu Cabbaas ka weriyey inuu yiri: “I gali gelitaan run ah” waxaa loola jeedaa dhimashada; “igana bixi bixitaan run ah” waxaa loola jeedaa nolosha dhimashada ka dib.

Aragtiyo kale oo intaas ka duwanina waa la sheegay. Aragtida koowaad ayaa saxsan, waana tan uu doortay Ibnu Jariir.

Hadalka Alle ee ah: “Igana yeel xaggaaga awood wax u gargaarta,” Al-Hasan al-Basri wuxuu tafsiirkeeda ku yiri: Rabbigiis wuxuu u ballanqaaday inuu ka qaadi doono boqortooyada Faaris iyo sharaftooda, oo isaga siin doono; sidoo kalena boqortooyada Roomaanka iyo sharaftooda, oo isaga siin doono. Qataadah wuxuu ka yiri: Nebiga Alle ﷺ wuu ogaa inaanu arrinkan awood u lahayn awood iyo xukun la’aantood, markaas ayuu weydiistay awood wax u gargaarta Kitaabka Alle, xuduudaha Alle, waajibaadka Alle iyo hirgelinta diinta Alle.

Awoodda iyo xukunku waa naxariis Alle oo uu dhex dhigay addoomihiisa; haddii aanay jiri lahayn, qaarkood ayaa qaarkood ku xadgudbi lahaa, kan xoogga lihi na wuu cuni lahaa kan tabarta yar.

Mujaahid wuxuu yiri: “Awood wax u gargaarta” waa xujo cad. Ibnu Jariir wuxuu doortay aragtida Al-Hasan iyo Qataadah, waana tan u xoog badan; waayo xaqa waxaa lama huraan la socda awood lagu jebiyo cidda ka soo horjeedda oo la colowda. Sidaas darteed Alle wuxuu yiri: “Waxaan dhab ahaan u dirnay rusushayada daliillo cadcad, waxaana la soo dejinnay Kitaabka iyo miisaanka si dadku ugu istaagaan caddaaladda; waxaanan soo dejinnay bir ay ku jirto awood dagaal oo daran iyo faa’iidooyin dadku leeyihiin, si Alle u muujiyo cidda u gargaarta isaga iyo rusushiisa iyaga oo aan arkayn.” (Al-Xadiid, 57:25)

Xadiiska waxaa ku jira: “Alle wuxuu xukunka ku joojiyaa wax aanu Qur’aanku ku joojin.” Macnaha waxaa weeye: xukunka ayuu kaga reebaa dad badan falalka xun iyo dambiyada, wax aanu Qur’aanka iyo hanjabaadihiisa adagi kaga reebin. Waana sida dhabta ahi tahay. Alle waa ka nasahan yahay ceebaha.

Tafsiirka Al-Baqawi

Hadalka Alle Weyne ee ah: “Oo dheh: Rabbiyow, i gali gelitaan run ah, igana bixi bixitaan run ah.” Waxa loola jeedo gelitaanka iyo bixitaanka waa gelin iyo ka saarid. Culimada tafsiirku arrintan way ku kala aragti duwanaadeen. Ibnu Cabbaas, Al-Hasan iyo Qataadah waxay yiraahdeen: “I gali gelitaan run ah” waxaa loola jeedaa Madiina; “igana bixi bixitaan run ah” waxaa loola jeedaa Makka.

Aayaddu waxay soo degtay markii Nebiga ﷺ lagu amray hijrada.

Al-Daxxaak wuxuu yiri: “Igana bixi bixitaan run ah” waxaa loola jeedaa inaan Makka uga baxo anigoo ka nabad qaba mushrikiinta; “i gali gelitaan run ah” waxaa loola jeedaa inaan Makka galo anigoo guul ku qabsaday. Mujaahid wuxuu yiri: I gali amarka nebinnimada ee laguu soo diray, gelitaan run ah; jannada, oo iga saar dunida anigoo guday wixii xaq ahaa ee igu waajibay, bixitaan run ah. Waxaa kaloo laga weriyey Al-Hasan inuu yiri: “I gali gelitaan run ah” waa jannada; “igana bixi bixitaan run ah” waa inaan Makka ka baxo. Waxaana la yiri: I geli addeeciddaada, igana saar waxyaalaha aad reebtay.

Sidoo kale macnuhu waa: meel kasta oo aad i geliso, runta igu geli; meel kasta oo aad iga saartana, runta igaga saar. Ha iga dhigin mid waji ku gala, waji kalena kaga baxa, waayo qofka laba-wajilaha ahi Alle agtiisa ammaan iyo sharaf kuma laha. Gelinta iyo saaridda waxaa lagu sifeeyey run, sababtoo ah gelitaanka iyo bixitaanka waxay ku dambaynayaan guul, sharaf iyo awoodda diinta. Sidaas oo kale ayaa “raad” loogu sifeeyey run, sida uu Alle yiri: “Waxay Rabbigood agtiisa ku leeyihiin raad run ah” (Yuunus, 10:2).

“Igana yeel xaggaaga awood wax u gargaarta.” Mujaahid wuxuu yiri: Waa xujo cad. Al-Hasan wuxuu yiri: Waa boqortooyo xooggan oo aad iigu gargaarto kuwa ila colowda, iyo sharaf muuqata oo aan diintaada ku taago. Alle wuxuu u ballanqaaday inuu ka qaadi doono boqortooyada Faaris, Roomaanka iyo kuwa kaleba, isaga na siin doono.

Qataadah wuxuu yiri: Nebiga Alle ﷺ wuxuu ogaa inuusan arrinkan awood u lahayn awood iyo xukun la’aantood, sidaas darteed ayuu weydiistay awood wax u gargaarta: Kitaabka Alle, xuduudihiisa iyo hirgelinta diintiisa. “Wax u gargaarta.”