Naxariis iyo hanuun Alle laga baryayo

Tafsiirka Sheekh Cabdiraxmaan As-Sacdi

Dabadeed wuxuu sheekadooda u sheegay si kooban, ka dibna wuu faahfaahiyey, isagoo yidhi: “Markii dhallinyaradu u hoydeen godka” — taas oo ah, markay u hoydeen godka — iyagoo doonaya inay isaga ilaaliyaan oo ay isaga dhowraan fitnada ay qoomkoodu ku gelin lahaayeen. “Waxayna yidhaahdeen: Rabbiyow, naga sii Xaggaaga naxariis” — taas oo ah naxariis nagu sugo oo sharka naga ilaalisa, khayrkana nagu waafajisa. “Noogana diyaari arrinkayaga hanuun” — taas oo ah, noo fududee sabab kasta oo nagu gaadhsiinaysa hanuunka, noona hagaaji arrinka diinteena iyo adduunkeenna.

Waxay isku dareen dadaal iyo inay fitnada ka cararaan oo aadaan meel ay ku dhuuman karaan, iyo inay Alle baryaan oo weydiistaan inuu arrimahooda u fududeeyo. Naftooda iyo dadka kaleba iskuma hallayn. Sidaas darteed ayuu Alle uga aqbalay ducadooda.

Tafsiirka Imaam Ibnu Kathiir

Hadalka Alle: “Markii dhallinyaradu u hoydeen godka oo ay yidhaahdeen: Rabbiyow, naga sii Xaggaaga naxariis, noogana diyaari arrinkayaga hanuun,” wuxuu Alle ka warramayaa dhallinyaradaas diintooda uga soo carartay qoomkoodii si aanay uga fitnayn diintooda. Way ka carareen, waxayna galeen god ku yaal buur si ay qoomkooda uga dhuuntaan. Markay galeen ayay Alle Weyne weydiisteen naxariistiisa iyo u roonaantiisa. “Rabbiyow, naga sii Xaggaaga naxariis” waxaa loola jeedaa: Naga sii naxariis agtaada ah oo aad nagu naxariisato, qoomkayagana naga asturto.

“Noogana diyaari arrinkayaga hanuun” waxaa loola jeedaa: Arrinkan noo qaddar hanuun, taas oo ah, dhammaadkeena ka dhig mid hanuun ah, sida ku timid xadiiska: “Qaddar kasta oo aad noo qaddarto, dhammaadkiisa ka dhig mid hanuun ah.” Musnadka waxaa ku sugan xadiis uu Busr ibn Abii Arta’ah ka weriyey Rasuulka Alle (naxariis iyo nabadgelyo korkiisa ha ahaatee), inuu odhan jiray: “Allow arrimaha oo dhan dhammaadkooda noogu hagaaji, nagana badbaadi dulliga adduunka iyo cadaabka Aakhiro.”

Tafsiirka Al-Baqawi

Dabadeed Alle wuxuu sheegay qisada Asxaabul-Kahf, wuxuuna yidhi: “Markii dhallinyaradu u hoydeen godka,” taas oo ah, markay u tageen oo galeen. Culimadu way ku kala aragti duwanaadeen sababta ay godka u aadeen.

Muxammad ibn Isxaaq ibn Yasaar wuxuu yidhi: Dadkii Injiilka haystay diintoodii way qasmatay, dambiyaduna way ku bateen, boqorradoodiina way xadgudbeen ilaa ay sanamyo caabudeen oo daaquutyo u gawraceen. Waxaa ku dhex hadhay qaar ku sugnaa diintii Masiixa, kuna adkaystay cibaadada Alle iyo keligiisnimadiisa. Boqorradoodii waxaa ka mid ahaa boqor Roomaan ah oo la odhan jiray Diqyaanus. Wuxuu caabudi jiray sanamyada, daaquutydana u gawraci jiray, wuuna dili jiray cid kasta oo ka hor timaadda.

Wuxuu degi jiray magaalooyinka Roomaanka, mana ka tegi jirin magaalo uu degay qof aan fitnayn, si uu sanamyada u caabudo, daaquutydana ugu gawraco; haddii kale wuu dili jiray.

Ugu dambayn wuxuu yimid magaalada ay joogeen Asxaabul-Kahf, oo ahayd Afsuus. Markuu yimid, arrintu way ku adkaatay mu’miniintii, markaasay isaga ka dhuunteen oo dhinac kasta u carareen. Diqyaanus markuu magaalada soo galay wuxuu amray in mu’miniinta la baadho oo la isu keeno. Wuxuu magaalada ka qortay waardiyayaal gaalo ah oo mu’miniinta ka raadiya meelaha ay joogaan, dabadeedna u kaxeeya Diqyaanus.

Wuxuu kala door siin jiray in la dilo ama ay sanamyada caabudaan oo daaquutydana u gawracaan. Qaar waxay dooran jireen nolosha, qaarna way diidi jireen inay Alle cid kale caabudaan, markaasaa la dili jiray.

Markay arrintaas arkeen dadkii iimaanka Alle ku adkaa, waxay naftooda u dhiibi jireen cadaabka iyo dilka. Waa la dili jiray oo xubno ayaa laga jari jiray; wixii jirkooda laga jarayna waxaa lagu xidhi jiray darbiga magaalada dhinacyadiisa iyo albaab kasta oo magaalada ka mid ah, ilaa fitnadu aad u weynaatay. Markay dhallinyaradu taas arkeen, aad bay u murugoodeen. Waxay u istaageen salaad, soon, sadaqo, tasbiix iyo duco.

Waxay ahaayeen dad sharaf leh oo Roomaan ah, waxayna ahaayeen siddeed nin. Way ooyeen oo Alle ayay baryeen, iyagoo leh: “Rabbigayagu waa Rabbiga samooyinka iyo dhulka; isaga mooyee ilaah kale ma baryayno. Haddii aan cid kale caabudno, markaas waxaan ku hadalnay hadal ka fog xaqa. Ka qaad addoommadaada mu’miniinta ah fitnadan, kana qaad dhibkan, si ay cibaadadaada u muujiyaan.”

Iyagoo sidaas ku jira oo goob ay ku cibaadaystaan galay, waardiyayaashii ayaa soo gaadhay, waxayna heleen iyagoo wejiyadooda dhulka dhigay, ooyaya oo Alle baryaya. Waxay ku yidhaahdeen: “Maxaa idinka reebay amarka boqorka? U taga.” Dabadeed way baxeen, arrinkoodana waxay u gudbiyeen Diqyaanus, iyagoo leh: “Waxaad dadka u ururinaysaa in ilaahyadaada loo gawraco, dhallinyaradan oo ah reerkaaga se way ku majaajiloodaan oo amarkaaga way caasiyeen!”

Markuu taas maqlay ayuu u yeedhay. Waa loo keenay iyagoo indhahoodu ilmo ka buuxdo, wejiyadooduna ciid huwan yahay. Wuxuu ku yidhi: “Maxaa idinka reebay inaad u timaaddaan gawraca ilaahyadayada dhulka lagu caabudo, oo aad isu tusaale uga dhigataan madaxda magaalada? Doorta: inaad ilaahyadayada u gawracdaan ama aan idin dilo.”

Maksalmiinaa, oo ahaa kan ugu weynaa, ayaa yidhi: “Waxaan leenahay Ilaah samooyinka iyo dhulka haybaddiisu buuxisay. Isaga mooyee marnaba ilaah kale baryi mayno. Mahad, takbiir iyo tasbiix ayaa isaga u sugnaaday, qalbiyadeennana si daacad ah ayay uga imanayaan. Isaga oo keliya ayaannu caabudaynaa, isaga ayaannu badbaado iyo khayr ka baryaynaa.

Daaquutydase marnaba caabudi mayno. Samee wixii kula qumman.” Saaxiibbadii Maksalmiinaa iyaguna Diqyaanus waxay ku yidhaahdeen wixii uu sheegay oo kale.

Markay sidaas yidhaahdeen, wuxuu amray in dharka sharafta leh ee ay xidhan yihiin laga siibo. Dabadeed wuxuu yidhi: “Waan idiin soo jeesan doonaa, ciqaabta aan idiin ballanqaadayna waan idiin fulin doonaa. Waxa keliya ee iga reebaya inaan hadda idiin degdego waa inaan idin arkayo dhallinyaro da’yar ah; mana doonayo inaan idin halaago ilaa aan idiin sugo waqti aad ku fikirtaan oo caqligiinna dib ugu noqotaan.” Dabadeed wuxuu amray in dahabkii iyo lacagtii ay xidhanayeen laga fujiyo, ka dibna la kaxeeyo.

Diqyaanus wuxuu u baxay magaalo kale oo aan ka fogayn magaaladooda, arrimo uu lahaa darteed. Markii dhallinyaradu maqleen inuu baxay, waxay ku degdegeen inay ka hormaraan soo noqoshadiisa. Waxay ka baqeen inuu markuu magaaladooda ku soo noqdo xusuusto. Markaasay ku heshiiyeen in nin kastaa guriga aabbihii lacag ka qaato, qaybna sadaqo ka bixiyo, inta soo hadhayna sahay ka dhigto.

Dabadeed waxay u baxeen god buur ku taal oo magaalada u dhow, buurtaasna waxaa la odhan jiray Bakhluus. Waxay go’aansadeen inay halkaas ku nagaadaan oo Alle caabudaan, markuu Diqyaanus yimaaddana ay hortiisa istaagaan, siduu doono ha ku sameeyee. Markay sidaas ku heshiiyeen, nin kastaa guriga aabbihii ayuu lacag ka qaatay, qaybna sadaqo ayuu ka bixiyey, inta soo hadhayna wuu qaatay. Dabadeed way baxeen, waxaana raacay eygoodii. Waxay tageen godkaas, halkaasna way ku nagaadeen.

Kacb al-Axbaar wuxuu yidhi: Eey ayaa jidka kula kulmay, dabadeedna raacay. Way eryeen, dhowr jeerna sidaas ayay sameeyeen. Markaasuu eygu ku yidhi: “Dad yahow, maxaad iga doonaysaan? Ha iga baqina; anigu waxaan jeclahay kuwa Alle jecel.

Seexda, anna waan idin ilaalinayaa.” Ibnu Cabbaas wuxuu yidhi: Habeenkii ayay Diqyaanus ka carareen. Waxay ahaayeen toddoba nin. Waxay jidka kula kulmeen nin xoolo-raac ah oo eey wata; ninkii diintooda ayuu qaatay, eeygiisuna wuu raacay.

Waxay ka baxeen magaalada oo tageen godka oo magaalada u dhow.

Ibnu Isxaaq wuxuu yidhi: Waxay godka ku nagaadeen, hawl kalena ma ay lahayn aan ka ahayn salaad, soon, tasbiix, takbiir iyo tahmiid, iyagoo doonaya raallinimada Alle. Lacagtooda waxay u dhiibteen nin dhallinyaro ah oo iyaga ka mid ah, magaciisuna ahaa Tamliikhaa. Isaga ayaa si qarsoodi ah magaalada uga iibin jiray raashinkooda. Wuxuu ahaa kan ugu firfircoon uguna xoogga badan.

Markuu magaalada gelayo, dharkiisii quruxda badnaa ayuu iska baddali jiray, wuxuuna xidhan jiray dharka masaakiinta wax weydiista. Dabadeed lacagta ayuu qaadan jiray, magaalada ayuu tegi jiray, cunto iyo cabbitaan ayuu u soo iibin jiray, wararkana wuu soo baadhi jiray si uu u ogaado in isaga iyo saaxiibbadii wax laga sheegay. Dabadeed saaxiibbadii ayuu ugu soo noqon jiray.

Muddo ayay sidaas ku jireen. Dabadeed Diqyaanus ayaa magaalada yimid, wuxuuna madaxda dadka ku amray inay daaquutydada u gawracaan. Mu’miniintii arrintaas way argagaxeen. Tamliikhaa wuxuu magaalada uga maqnaa inuu saaxiibbadii cunto u soo iibiyo.

Markuu ugu soo noqday isagoo ooyaya, cuntadiisuna yar tahay, wuxuu u sheegay in daalimkii magaalada soo galay, iyagana la xusay oo madaxda magaalada lala baadi-goobayo. Way argagaxeen, waxayna wejiyadooda dhulka saareen, iyagoo Alle baryaya, ka magan galaya fitnada. Dabadeed Tamliikhaa wuxuu ku yidhi: “Walaalayaal, madaxa qaada, wax cuna, Rabbigiinna talo saarta.” Madaxa ayay qaadeen, indhahooduna ilmo ayay ka buuxday.

Way cuneen markay qorraxdu dhacaysay, dabadeed way wada fadhiisteen, sheekaysteen, waxna is barayeen, midba midka kale ayuu xusuusinayay. Iyagoo sidaas ku jira ayuu Alle hurdo ku riday godka. Eygooduna wuxuu albaabka godka ku fidiyey labadiisa lugood ee hore; isagana wixii iyaga ku dhacay ayaa ku dhacay, isagoo mu’min ah oo yaqiinsan. Sahaydoodiina madaxahooda agtood ayay taallay.

Maalintii xigtay, Diqyaanus ayaa ogaaday inay maqan yihiin. Wuu baadhay, mana helin. Wuxuu qaar ku yidhi: “Arrinka dhallinyaradan tegay aad baan uga xumaaday. Waxay moodayeen inaan u cadhooday, iyagoo aan garanayn waxa ay iga fahmi waayeen.

Haddii ay toobad keenaan oo ilaahyadayda caabudaan, ma aanan dhibeen.” Madaxda magaalada ayaa ku yidhi: “Uma qalmaan inaad u naxariisato dad caasi ah, fasaad iyo madax-adayg leh. Waqti baad u qabatay; haddii ay doonayeen way ku soo noqon lahaayeen muddadaas, laakiin ma ay toobad keenin.” Markay sidaas ku yidhaahdeen, aad buu u cadhooday.

Wuxuu u yeedhay aabbayaashood oo la keenay, wuxuuna wax ka weydiiyey. Wuxuu ku yidhi: “Ii sheega wiilashiinna madax-adaygga badan ee i caasiyey.” Waxay ku yidhaahdeen: “Annagu kuma caasin. Maxaad noogu dilaysaa koox madax-adayg badan oo naga qaatay hantideenna, suuqyada magaaladana ku khasaarisay, dabadeedna buurta la yidhaahdo Bakhluus u baxday?”

Markay sidaas ku yidhaahdeen, wuu sii daayey. Ma uu garan waxa uu dhallinyarada ku samayn lahaa. Alle wuxuu qalbigiisa ku riday inuu amro in godka laga xidho, wuxuuna doonay inuu dhallinyarada karaameeyo, calaamadna uga dhigo ummad iman doonta dabadood, isla markaana u caddeeyo in Saacaddu iman doonto, shaki ku jirinna aanu ku jirin, Alle-na uu soo bixin doono kuwa qabuuraha ku jira.

Diqyaanus wuxuu amray in godka laga xidho, wuxuuna yidhi: “Sidooda godka ha loogu daayo; gaajo iyo harraad ha ugu dhintaan, godkii ay doorteenna ha u noqdo qabuurtoodii.” Wuxuu u malaynayay inay soo jeedaan oo ay garanayaan waxa lagu samaynayo. Alle naftoodii wuxuu ku oofsaday hurdo, eygooduna albaabka ayuu labadiisa lugood ee hore ku fidiyey. Hurdo ayaa wada qarisay, waxayna isu rogrogayeen midig iyo bidix.

Dabadeed laba nin oo mu’miniin ahaa, kana tirsanaa reerkii boqorka Diqyaanus, ayaa iimaankooda qarin jiray. Midkood magaciisu wuxuu ahaa Yandarus, kan kalena Runaas. Waxay ku heshiiyeen inay qoraan sheekada dhallinyarada, nasabkooda, magacyadooda iyo warkooda loox rasaas ah, kuna ridaan sanduuq naxaas ah, dabadeedna sanduuqa ku dhex aasaan dhismaha. Waxay yidhaahdeen: “Waxaa laga yaabaa in Alle dhallinyaradan ka dib, ka hor Maalinta Qiyaame, soo muujiyo dad mu’miniin ah oo ogaada; kii helana marka uu qoraalkan akhriyo ayuu ogaan doonaa.”

Sidaas ayay sameeyeen oo ku dul dhiseen. Diqyaanus iyo dadkiisuna way sii jireen ilaa ay dhinteen, dabadeed qarniyo badan ayaa is daba maray, boqorrona boqorba ka dambeeyey ayay yimaadeen.

Cubayd ibn Cumayr wuxuu yidhi: Asxaabul-Kahf waxay ahaayeen dhallinyaro xidhan silsilado iyo jijimo, timahooduna laalaadeen. Eygoodii ugaadhsiga ahaa ayaa la socday. Waxay u baxeen munaasabad weyn oo ay leeyihiin, iyagoo ku labbisan dhar aad u qurux badan, safaf iyo gaadiid weynna wata; waxayna wateen ilaahyadii ay caabudi jireen. Alle wuxuu qalbiyadooda ku riday iimaan.

Midkoodna wuxuu ahaa wasiirka boqorka. Way iimaaneen, mid walbana iimaankiisa ayuu qarsaday. Waxay naftooda ku yidhaahdeen: “Waxaan ka dhex baxnaa dadkan, si aanu ciqaab dembigooda darteed noogu dhicin.” Mid dhallinyarada ka mid ah ayaa baxay ilaa uu geed hoostiis tagay oo fadhiistay.

Mid kale ayaa soo baxay, markuu arkayna wuu keligiis fadhiyaa; wuxuu rajaystay in kan kalena xaaladdiisa oo kale qabo, isaga oo aan taas muujin. Dabadeed kii saddexaad ayaa soo baxay, waxayna ku kulmeen meel. Qaar baa qaar kale ku yidhi: “Maxaa idin isu keenay?” Mid kastaaba iimaankiisa ayuu saaxiibbadiis ka qarinayay isagoo naftiisa u baqaya.

Dabadeed waxay yidhaahdeen: “Mid kasta oo dhallinyarada ka mid ahi ha la gaar gaaro saaxiibkiis, markaas mid walba sirtiisa ha u sheego saaxiibkiis.” Sidaas ayay yeeleen, waxayna ogaadeen inay dhammaantood iimaan leeyihiin. Buur ku dhowaydna god baa ku yaallay. Waxay isku yidhaahdeen: “Godka u hoyda; Rabbigiin naxariistiisa ayuu idiin fidin doonaa.”

Godka ayay galeen, eygoodii ugaadhsigana wuu la socday. Waxay seexdeen saddex boqol oo sannadood, sagaalna way ku dareen. Qoomkoodii way waayeen oo baadi-goobeen, laakiin Alle raadkoodii iyo godkoodii ayuu ka qariyey. Magacyadooda iyo nasabkooda ayay loox ku qoreen: “Hebel iyo hebel iyo hebel, oo ah wiilashii boqorradeenna; bishan iyo sannadkan ayay ku lumeen, xilligii boqortooyada hebel ina hebel.”

Looxii waxay geliyeen khasnadda boqorka, iyagoo leh: “Arrinkoodu wuu soo bixi doonaa.” Boqorkaas wuu dhintay, qarni kalena wuu yimid.

Wahb ibn Munabbih wuxuu yidhi: Nin ka mid ahaa xawaariyiintii Ciise (nabadgelyo korkiisa ha ahaatee) ayaa yimid magaalada Asxaabul-Kahf, wuxuuna doonay inuu galo. Waxaa lagu yidhi: “Albaabka magaalada waxaa yaal sanam; qof kasta oo magaalada galaya waa inuu u sujuudaa.” Wuu necbaystay inuu galo, markaas ayuu yimid goob qubays oo magaalada u dhow. Ninka goobta lahaa ayuu u kiraystay naftiisa, wuuna uga shaqayn jiray.

Ninkii goobta qubayska lahaa wuxuu arkay barako ka jirta goobtiisa, waxaana la saaxiibay dhallinyaro magaalada ka mid ah. Wuxuu u sheekayn jiray waxa samooyinka iyo dhulka ah iyo arrimaha Aakhiro, markaasay iimaaneen oo rumeeyeen. Ninkii goobta lahaa wuxuu shardi kaga dhigay in habeenku isaga u gaar ahaado, cidina aanay isaga iyo salaaddiisa kala dhex gelin. Sidaas ayuu ku sii jiray ilaa wiilka boqorku naag ula yimid oo uu goobta la galay.

Xawaariyigu wuu canaantay, wuxuuna ku yidhi: “Adigu waxaad tahay wiilkii boqorka, sideese tan ula gelaysaa?” Wiilkii wuu xishooday oo baxay. Mar kale ayuu ku soo noqday, xawaariyiguna sidaas oo kale ayuu ku yidhi. Markaasuu caayay oo canaantay, mana dhegaysan, ilaa uu isaga iyo wiilkii wada galeen, dabadeedna labadooduba goobta ayay ku dhinteen.

Boqorkii ayaa yimid, waxaana loo sheegay: “Ninkii goobta qubayska lahaa ayaa wiilkaaga dilay.” Waa la baadhay, laakiin lama helin, wuuna cararay. Boqorkii wuxuu yidhi: “Yaa la socday?” Waxaa loo sheegay dhallinyaradii. Waa la baadhay, waxayna ka baxeen magaalada.

Waxay jidka kula kulmeen nin ay wadaagaan iimaanka, kaasoo la socday eey. Markii habeenku ku soo gaadhay godka ayay galeen, waxayna yidhaahdeen: “Haddii Alle idmo, subax ayaan arrintiinna ka tashan doonnaa.” Alle hurdo ayuu ku riday. Boqorkii iyo raggiisii ayaa iyaga raadiyey ilaa ay heleen.

Waxay galeen godka, laakiin nin kasta oo damcay inuu gudaha u galo wuu argagaxay, mana awoodin. Mid baa yidhi: “Miyaanay ahayn, haddii aad awoodi lahayd inaad hesho, inaad dili lahayd?” Wuxuu yidhi: “Haa.” Markaasuu yidhi: “Haddaba godka albaab uga dhisa oo xira; sidaas ayaa godku u xidhnaan doonaa.”

Waxay godka albaab uga dhiseen oo xidheen. Dabadeed nin xoolo-raac ah ayaa roobku ku soo gaadhay agagaarka godka. Wuxuu yidhi: “Haddii aan godkan furo oo adhigayga roobka geliyo, way u roonaan lahayd.” Wuxuu sii waday inuu ku hawshoodo ilaa uu furay. Subaxdii xigtayna Alle naftoodii ayuu u soo celiyey.

Muxammad ibn Isxaaq wuxuu yidhi: Dabadeed dadka dhulkaas waxaa boqor u noqday nin wanaagsan oo la odhan jiray Baydruus. Wuxuu boqortooyadiisa hayey siddeed iyo lixdan sannadood. Dadkii boqortooyadiisa joogay waxay u qaybsameen kooxo: qaar Alle way rumaysnaayeen, Saacaddu inay xaq tahayna way garanayeen; qaarna way beeninayeen. Taasi aad bay uga murugaysay boqorka wanaagsan.

Wuu ooyay, Alle ayuu baryay, aad buuna uga murugooday markuu arkay kuwa baadilka ahi inay sii xoogaysanayaan oo ka sarreynayaan kuwa xaqa ku sugan. Waxay yidhaahdeen: “Nolol ma jirto tan adduun mooyee; nafta oo keliya ayaa la soo bixinayaa, jirkana lama soo bixinayo.” Baydruus wuxuu u yeedhay dad uu khayr ku tuhmayay, oo dadka dhexdiisa hormuud u ahaa, laakiin waxay bilaabeen inay Saacadda beeniyaan, ilaa ay ku sigteen inay dadka ka leexiyaan xaqa iyo diintii xawaariyiinta. Markuu boqorkii wanaagsanaa taas arkay, gurigiisii ayuu galay oo albaabka isku xidhay.

Wuxuu xidhay dhar qallafsan, dambasna hoos ayuu dhigtay, markaas ayuu ku dul fadhiistay. Habeen iyo maalin ayuu muddo Alle Weyne baryayey oo ooyayey, isagoo leh: “Rabbiyow, waxaad arkaysaa khilaafka dadkaas dhexdiisa ka jira; calaamad u soo dir oo xaqa ugu caddayn.” Dabadeed Raxmaanka Naxariista badan ee aan addoommadiisa halaagooda doonayn ayaa damcay inuu soo muujiyo dhallinyarada Asxaabul-Kahf, dadka u caddeeyo arrinkooda, calaamad iyo xujo uga dhigo, si ay u ogaadaan in Saacaddu imanayso oo aanu shaki ku jirin, una aqbalo ducada addoonkiisa wanaagsan Baydruus oo ugu dhammeystiro nicmadiisa.

Wuxuu kaloo doonay inuu isu keeno mu’miniintii kala firidhsanayd.

Alle wuxuu qalbiga nin ka mid ah dadka magaalada godku ku yaallay ku riday inuu dumiyo dhismaha afka godka ku yaallay, si uu dhagaxyadiisa xero adhigiisa ugu dhisto. Ninkaas magaciisu wuxuu ahaa Uulyaanuus. Laba wiil oo shaqaale ah ayuu kiraystay. Waxay bilaabeen inay dhagaxyada ka furaan oo xero dhisaan, ilaa ay wixii godka afkiisa saarnaa ka saareen, albaabkiina fureen.

Alle cabsi ayuu dadka kaga hor istaagay inay gaadhaan dhallinyarada. Markii labada wiil albaabka godka fureen, Alle awoodda iyo boqortooyada leh, ee dadka dhintay soo nooleeya, wuxuu dhallinyarada u oggolaaday inay dhexda godka fadhiistaan. Way fadhiisteen iyagoo faraxsan, wejiyadoodu ifayaan, naftooduna wanaagsan tahay. Way is salaameen, waxayna moodayeen inay hurdadii ka soo tooseen saacaddii ay caadiyan habeenkii hurdada ka toosi jireen marka waagu beryo.

Dabadeed salaad ayay u istaageen oo u tukadeen sidii ay caadiyan samayn jireen. Wajiyadooda iyo midabkooda wax aan hore u jirin oo ay la yaabaan kama ay arag. Waxay u ekaayeen sidii markii ay jiifsadeen. Waxay moodayeen in Diqyaanus weli baadi-goobayo.

Markay salaaddii dhammeeyeen, waxay yidhaahdeen: “Tamliikhaa, kii sahaydeenna qaadi jirayow, noo sheeg wixii dadka shalay galab ka yidhaahdeen arrinkeenna, markii uu daalimkani yimid.” Waxay moodayeen inay u seexdeen muddo la mid ah hurdadoodii hore. Waxay is waydiiyeen inay hurdo dheer seexdeen iyo in kale. Qaar baa qaar kale ku yidhi: “Intee baad huruddeen?”

Waxay yidhaahdeen: “Maalin ama qayb maalinta ka mid ah ayaan hurudnay.” Dabadeed waxay yidhaahdeen: “Rabbigiin ayaa og inta aad huruddeen.” Waxay arrintaas oo dhan u arkayeen mid fudud. Tamliikhaa wuxuu ku yidhi: “Magaalada ayaa la idinka baadhay, lamana helin.

Maanta waxaa la doonayaa in laydiin keeno si daaquutydada loogu gawraco ama la idiin dilo. Intaas ka dibna Alle wuxuu doono ha dhaco.” Maksalmiinaa ayaa ku yidhi: “Walaalayaal, ogaada inaad Alle la kulmi doontaan. Markuu cadowga Alle idiinku yeedho, iimaankiinna ka dib gaalnimo ha dooranina.”

Dabadeed waxay Tamliikhaa ku yidhaahdeen: “Magaalada u bax, si aad u maqasho waxa nala yidhaahdo, waxa laga sheegayo Diqyaanus, una dhaqaaq si taxaddar leh oo qofna ha ku dareemin. Cunto noo soo iibso oo noo keen; ku dar cuntadii aad hore noogu keentay, waayo gaajaysan ayaannu nahay.” Tamliikhaa sidii uu caadiyan samayn jiray ayuu yeelay. Dharkiisii ayuu iska beddelay, wuxuu qaatay dharkii uu ku dhuuman jiray iyo lacagtii.

Markuu godka albaabkiisa marayay, wuxuu arkay dhagaxyadii laga qaaday oo albaabkii godka bannaanka yaal; wuuna la yaabay, laakiin intuu sii maray waxba kama uu odhan. Isagoo is qarinaya ayuu magaalada yimid, jidkiina wuu ka leexday, isagoo ka baqaya in mid ka mid ah dadka magaalada arko oo garto. Ma uu ogayn in Diqyaanus iyo dadkiisu saddex boqol oo sannadood ka hor dhinteen.

Markuu iridda magaalada yimid, indhihiisa ayuu kor u qaaday, wuxuuna arkay calaamad mu’miniintu isticmaalaan marka iimaanku muuqdo. Markuu arkay wuu la yaabay, isagoo si qarsoodi ah u eegaya. Midig iyo bidix ayuu eegay, dabadeed albaabkaas ayuu ka dhaqaaqay oo albaab kale ayuu u leexday. Halkaasna wax la mid ah ayuu ku arkay.

Wuxuu is yidhi magaaladu ma aha tii uu yaqaanay. Dad badan oo cusub ayuu arkay, dad aanu hore u arag. Wuu socday isagoo yaabban, wuxuuna dareemayey inuu wareersan yahay. Dabadeed wuxuu ku noqday albaabkii uu markii hore ka yimid.

Isagoo yaabban ayuu naftiisa ku yidhi: “Allow, tani maxay tahay? Xalay calaamaddan mu’miniintu way qarin jireen, wayna iska asturi jireen; maanta se way muuqataa. Ma hurdaa?” Dabadeed wuxuu arkay inuusan hurdo ku jirin. Maradiisii ayuu qaatay oo madaxa ku duubtay, dabadeed magaalada ayuu galay.

Suuqa dhexdiisa ayuu maqlay dad ku dhaaranaya magaca Ciise ina Maryam. Taasi cabsi kale ayay ku kordhisay, wuxuuna dareemay inuu wareersan yahay. Wuxuu dhabarka ku tiiriyey darbi magaalada ka mid ah, isagoo is leh: “Alle baan ku dhaartaye, ma garanayo waxa dhacay. Xalay dhulka dushiisa ma jirin qof magaca Ciise ina Maryam xusa oo aan la dilayn; saakana waan maqlayaa qof kasta oo magaciisa xusaya isaga oo aan cidna ka baqayn.”

Dabadeed naftiisa ayuu ku yidhi: “Waxaa laga yaabaa in magaaladani aanay ahayn tii aan aqaanay. Ma aqaan magaalo u dhow magaaladeenna.” Isagoo wareersan ayuu istaagay, dabadeed wiil ayuu la kulmay. Wuxuu weydiiyey: “Wiilyahow, magaaladan magaceedu waa maxay?”

Wuxuu yidhi: “Magaceedu waa Afsuus.” Naftiisa ayuu ku yidhi: “Waxaa laga yaabaa in wax igu dhacay ama wax kale oo maskaxdayda qaaday. Waxaa habboon inaan dhaqso uga baxo, ka hor intaan ceeb la i gelin ama wax xun igu dhicin oo aan ku halaagsamo.” Dabadeed wuu baraarugay, wuxuuna yidhi: “Alle baan ku dhaartaye, haddii aan magaalada ka baxo ka hor intaan la i garan, way ii fududaan lahayd.”

Wuxuu u dhowaaday dadkii cuntada iibinayey, wuxuuna u dhiibay lacagtii uu watay nin iyaga ka mid ah, isagoo leh: “Lacagtan cunto iiga iibso.” Ninkii lacagta ayuu eegay, qaabka iyo naqshaddeedana wuu la yaabay. Wuxuu u dhiibay nin kale oo la joogay, kaasina wuu eegay. Lacagta ayay ninba nin kale u kala tuurayeen iyagoo la yaabban, dabadeedna arrinta ayay ka tashanayeen.

Qaar baa qaar kale ku yidhi: “Ninkani wuxuu dhulka ka helay khasnad hore oo qarniyo badan ku qarsoonayd.” Markuu Tamliikhaa arkay iyagoo isaga ka tashanaya, aad buu u baqay oo u gariiray. Wuxuu mooday inay gartaan, oo ay doonayaan inay boqorkooda Diqyaanus u kaxeeyaan. Dad kale ayaa u yimid iyagoo doonaya inay aqoonsadaan.

Isagoo aad u baqaya ayuu ku yidhi: “I cafiya; lacagtiinnii waad haysataan, cuntadiinnana uma baahni.” Waxay ku yidhaahdeen: “Wiilyahow, kumaad tahay, arrinkaaguna waa maxay? Alle baan ku dhaartaye, waxaad heshay khasnadihii dadkii hore, waxaadna doonaysaa inaad naga qariso. Na raac oo na tus, waxii aad heshay wax baan kaala qaybsanaynaa.

Haddii kale suldaanka ayaan kuu kaxaynaynaa, isagana waan kuu dhiibaynaa, wuuna ku dili doonaa.” Markuu hadalkooda maqlay, wuxuu naftiisa ku yidhi: “Wax kasta oo aan ka baqayay ayaa igu dhacay.” Waxay ku yidhaahdeen: “Wiilyahow, Alle baan ku dhaarannaye, ma awoodid inaad qarisid wixii aad heshay.” Tamliikhaa ma uu garan waxa uu ku yidhaahdo ama ugu jawaabo.

Aad buu u baqay oo waxba uma sheegi karin. Markay arkeen inuusan hadlin, maradiisii ayay qoorta uga rideen, waxayna bilaabeen inay waddooyinka magaalada ku jiidaan. Dadkii magaalada joogay ayaa maqlay, waxaana la yidhi: “Kani waa nin khasnad haysta.” Dadka magaalada oo waaweyn iyo carruurba leh ayaa isugu yimid, iyagoo eegaya.

Waxay yidhaahdeen: “Alle baan ku dhaartaye, wiilkani magaalada kama tirsana. Waligay halkan kumaanaan arag, mana naqaan.” Tamliikhaa ma garan waxa uu ku yidhaahdo. Dadkii magaalada markay ku soo urureen ayuu baqay oo aamusay.

Wuxuu yaqiinsanaa in aabbihii iyo walaalihii magaalada joogaan, qoys iyo nasabna uu magaalada ku leeyahay, dadkeedana madax ka yihiin; wuxuu filayey inay u iman doonaan markay maqlaan, kana soo furan doonaan gacmaha dadkaas.

Isagoo wareersan oo sugaya in reerkiisu yimaaddaan oo gacmaha dadka ka soo furaan, ayaa la kaxeeyey oo loo qaaday labada nin ee magaalada madaxda u ahaa oo arrimaheeda maamuli jiray. Labadooduba waxay ahaayeen rag wanaagsan; midkood waxaa la odhan jiray Ariyuus, kan kalena Tantaayus. Markii la kaxeeyey, Tamliikhaa wuxuu mooday in loo wado Diqyaanuskii daalinka ahaa. Midig iyo bidix ayuu eegayay, dadkuna way ku qoslayeen sidii ay ugu qoslaan qof waalan.

Tamliikhaa wuu ooyey, dabadeed samada ayuu eegay oo qalbigiisa ka yidhi: “Allow, Ilaaha samada iyo dhulkaow, maanta samir igu shub, ruux kaa ahaana ila geli oo igu xooji agta daalimkan.” Wuu ooyayay, wuxuuna qalbigiisa iska lahaa: “Walaalahay ayaad iga kala fogaysay. Waxaan jeclaan lahaa inay ogaadaan wixii igu dhacay, si ay iigu yimaaddaan. Dhammaanteen waxaan istaagi lahayn daalimkan hortiisa, waayo waxaan ku heshiinnay inaan wada jirno, Alle ka gaal noqonna oo aan cidna la wadaajin.

Waad iga kala kaxaysay iyaga; mar dambe ima arki doonaan, aniguna mar dambe ma arki doono. Waxaan ku heshiinnay inaanan kala tegin annagoo nool ama dhintay.” Tamliikhaa naftiisa ayuu arrintaas kula hadlayey, sida uu saaxiibbadii uga warramay markuu ku soo noqday. Ugu dambayn wuxuu gaadhay labada nin ee wanaagsan, Ariyuus iyo Tantaayus.

Markuu arkay inaan Diqyaanus loo kaxaynayn, Tamliikhaa wuu miyirsaday, oohintiina way ka tagtay. Ariyuus ayaa lacagtii qaatay, iyaguna way eegeen oo la yaabeen. Midkood ayaa ku yidhi: “Wiilyahow, khasnadda aad heshay xaggee ku taallaa?” Tamliikhaa wuxuu yidhi: “Khasnad ma aanan helin.

Tani waa lacagtii aabbayaashay, calaamadda iyo garaacista magaaladanna way ku yaallaan. Laakiin Alle baan ku dhaartaye, ma garanayo waxa igu dhacay iyo waxaan idiin sheego.” Midkood ayaa yidhi: “Haddaba kumaad tahay?” Tamliikhaa wuxuu yidhi: “Anigu waxaan moodayay inaan magaaladan ka mid ahay.”

Waxay ku yidhaahdeen: “Aabbahaa waa kuma, yaase halkan ku yaqaan?” Wuxuu u sheegay magaca aabbihii, laakiin cidna ma ay helin cid taqaan isaga ama aabbihii. Midkood wuxuu ku yidhi: “Been baad sheegaysaa, runta nooma sheegaysid.” Tamliikhaa ma garan waxa uu ku jawaabo, madaxana dhulka ayuu u foorariyey.

Dadkii hareerihiisa joogay qaarkood waxay yidhaahdeen: “Ninkani waa waalan yahay.” Qaar kalena waxay yidhaahdeen: “Ma waalna ee si ula kac ah ayuu iska waalinayaa si uu idiinka baxsado.” Midkood ayaa si xoog leh u eegay oo ku yidhi: “Ma waxaad moodaysaa inaan ku sii deynayno, oo aan rumaysanayno in tani tahay hantidii aabbahaa, lacagtanna la garaacay in ka badan saddex boqol oo sano ka hor, adiguna aad tahay wiil dhallinyaro ah?

Ma waxaad moodaysaa inaad na khiyaamayso oo nagu jeesjeesayso, annagoo sidaad arkayso cirroole ah, hareerahaagana ay taagan yihiin madaxda magaalada, arrimaheedana maamula, khasnadaha magaaladuna gacmaheenna ku jiraan, haddana aanan haysanin hal dirham ama diinaar oo noocan ah? Waxaan u malaynayaa inaan amri doono in si daran laguu ciqaabo, dabadeedna laguu xidho ilaa aad qiratid khasnadda aad heshay.”

Tamliikhaa wuxuu ku yidhi: “Wax baan idin weydiinayaa. Haddii aad iiga jawaabtaan, waxaan idiin sheegayaa waxa aan hayo.” Waxay yidhaahdeen: “Weydii, waxba kaa qarin mayno.” Wuxuu ku yidhi: “Boqorkii Diqyaanus maxaa ku dhacay?”

Waxay yidhaahdeen: “Ma naqaan boqor maanta dhulka dushiisa jooga oo la yidhaahdo Diqyaanus. Boqor jiray oo waagii hore dhintay mooyee, qarniyo badanna waa laga joogaa. Qarniyo badan ayaa isaga ka dambeeyey oo iyaguna dhintay.” Tamliikhaa wuxuu yidhi: “Haddaba anigu waan wareersanahay, dadka midkoodna igama rumaysanayo waxa aan sheegayo.

Waxaan ahayn koox dhallinyaro ah, boqorkuna wuxuu nagu khasbay inaan sanamyada caabudno oo daaquutydada u gawracno. Xalay galab ayaannu ka cararnay, waana seexannay. Markaan soo toosay ayaan u baxay inaan cunto u soo iibiyo oo wararka u soo ogaado, haddana waxaan noqday sidaad arkaysaan. I raaca oo taga godka buurta Banjaluus ku yaal; saaxiibbaday ayaan idin tusayaa.”

Markii Ariyuus maqlay waxa Tamliikhaa sheegayo, wuxuu yidhi: “Dad yahow, waxaa laga yaabaa in tani tahay calaamad ka mid ah calaamadaha Alle, oo Alle wiilkan gacantiisa idinku tusay. Aan raacno si uu saaxiibbadii noo tuso.” Ariyuus, Astiyuus iyo dadkii magaalada, waayeel iyo carruurba, waxay u baxeen inay Asxaabul-Kahf arkaan. Dhallinyaradii godka ku jirtay markii ay aragtay in Tamliikhaa cuntada iyo cabbitaanka ula iman waayey waqtigii caadiga ahaa, waxay moodday in la qabtay oo loo kaxeeyey boqorkoodii Diqyaanus.

Iyagoo sidaas u malaynaya oo ka baqaya, ayay maqlayeen codad iyo fardo kor u soo socda. Waxay moodayeen inay yihiin ergooyinkii daalimka Diqyaanus ee loo soo diray inay u kaxeeyaan. Waxay u istaageen salaad, way is salaameen, midba midka kale ayuu dardaarmay. Waxay yidhaahdeen: “Aan walaalkeen Tamliikhaa u tagno; hadda wuxuu hor taagan yahay daalimkii, wuxuuna sugayaa ilaa aan u nimaadno.”

Iyagoo taas leh oo dhexda godka fadhiya, waxay arkeen oo keliya Ariyuus iyo dadkiisii oo istaagay albaabka godka.

Tamliikhaa ayaa iyaga ka hor galay, isagoo ooyaya. Markay arkeen isagoo ooyaya, iyaguna way la ooyeen. Waxay weydiiyeen xaaladdiisa, markaasuu u sheegay qisada oo dhan. Halkaas ayay ka ogaadeen inay muddadaas oo dhan Alle amarkiis ku hurdeen, laguna soo toosiyey si ay dadka calaamad ugu noqdaan, soo bixinta dadka dhintayna run uga dhigaan, una ogaadaan in Saacaddu iman doonto oo shaki ku jirin.

Tamliikhaa dabadiis ayuu Ariyuus galay, wuxuuna arkay sanduuq naxaas ah oo lagu xidhay shaabad lacag ah. Wuxuu istaagay albaabka godka, wuxuuna u yeedhay nin ka mid ah madaxda magaalada. Sanduuqa ayuu hortooda ka furay, wuxuuna ka helay laba loox oo rasaas ah oo ay ku qoran yihiin: “Maksalmiinaa, Makhshlamiinaa, Tamliikhaa, Martuunus, Kashduunus, Yabruunus, Diimuus, Baatiyuus iyo Xaaluush waxay ahaayeen dhallinyaro ka carartay boqorkoodii Diqyaanuskii daalimka ahaa, iyagoo ka baqaya inuu diintooda ka fitneeyo. Godkan ayay galeen.

Markii laga ogaaday meesha ay joogaan, wuxuu amray in dhagaxyo lagu xidho godka. Annaguna qisadooda iyo warkooda ayaannu qornay, si ay u ogaadaan kuwa iyaga ka dambeeya haddii ay helaan.”

Markay akhriyeen oo la yaabeen, waxay Alle ku mahadiyeen inuu u tusay calaamadda soo bixinta dadka dhintay. Codkoodana waxay ku qaadeen mahad iyo tasbiix Alle. Dabadeed godka ayay u galeen dhallinyaradii, waxayna ka heleen iyagoo fadhiya, wejiyadooduna ifayaan, dharkooduna aan duugoobin. Ariyuus iyo raggiisii way sujuudeen, Alle ayayna ku mahadiyeen inuu tusay mid ka mid ah calaamadihiisa.

Dabadeed way is waraysteen. Dhallinyaradu waxay uga warrameen wixii boqorkoodii Diqyaanus ku sameeyey. Ariyuus iyo raggiisii waxay ergo u direen boqorkooda wanaagsan Baydruus, iyagoo leh: “Dhaqso noogu kaalay, waxaa laga yaabaa inaad aragto mid ka mid ah calaamadaha Alle ee uu boqortooyadaada dhex dhigay, calaamad uu dunida oo dhan u yeelay, si ay u noqoto nuur, iftiin iyo xaqiijin soo bixinta dadka dhintay. U kaalay dhallinyaro Alle Weyne soo nooleeyey, isagoo in ka badan saddex boqol oo sannadood ka hor oofsaday.”

Markuu warku boqorka gaadhay, maskaxdiisii iyo farxaddiisii ayaa u soo noqday, murugadiina way ka tagtay. Wuxuu yidhi: “Waxaan kugu mahadinayaa, Ilaaha samooyinka iyo dhulkaow, waan ku caabudayaa oo ku tasbiixsanayaa. Nicmadaada ayaad igu mannaysatay, waad ii naxariisatay, mana aadan damin nuurkii aad awoowayaashay u dhigtay, oo ahaa addoonkii wanaagsanaa, boqorkii Asdantiinuus.” Markii dadka magaalada warku gaadhay, waxay u kaceen boqorka oo la socdeen ilaa ay yimaadeen magaalada Afsuus.

Dadkii magaaladu way soo dhoweeyeen, waxayna la socdeen ilaa ay buurta dhinaceeda kor ugu tageen godka. Markay dhallinyaradu arkeen Baydruus, way ku farxeen, wejiyadoodana way dhigeen oo sujuudeen. Baydruus ayaa u istaagay oo isku duubay, wuuna ooyay. Dhallinyaradu waxay fadhiyeen hortiisa iyagoo dhulka jooga, Alle tasbiixsanaya oo ku mahadinaya.

Dabadeed waxay Baydruus ku yidhaahdeen: “Alle ayaannu kuu dhiibnay. Nabadgelyo korkaaga ha ahaato, naxariista Alle iyo barakadiisuna. Alle ha ku xafido, boqortooyadaadana ha ilaaliyo. Waxaan Alle kaaga magan gelinaynaa sharka dadka iyo jinniga.”

Boqorku isagoo taagan ayay dhallinyaradii dib ugu noqdeen goobihii ay ku jiifeen; wayna seexdeen, Alle Weyna naftoodii wuu oofsaday.

Boqorku wuxuu istaagay agtooda, dharkoodana wuu ku daboolay, wuxuuna amray in nin kasta lagu rido sanduuq dahab ah. Habeenkii markuu seexday, waxay ugu yimaadeen riyo, waxayna ku yidhaahdeen: “Annaga dahab iyo lacag nagama abuurin; ciid baa nalaga abuuray, ciiddana ayaannu ku noqonaynaa. Sidaan godka ugu jirnay dhulka korkiisa noogu daa, ilaa Alle naga soo bixiyo.” Markaasuu boqorku amray in sanduuq alwaax adag ah la keeno, iyagaana lagu riday.

Markii ay dadkii ka baxeen, Alle cabsi ayuu dadka geliyey, qofna ma awoodin inuu u dhowaado. Boqorku wuxuu amray in albaabka godka masjid laga dhiso oo lagu tukado, ciid weynna loo sameeyo, isla markaana sannad kasta la yimaaddo.

Waxaa la sheegay in markii Tamliikhaa loo qaaday boqorka wanaagsan, boqorku weydiiyey: “Kumaad tahay?” Wuxuu yidhi: “Waxaan ahay nin magaaladan ka mid ah.” Wuxuu sheegay inuu maalin ka hor ama maalmo ka hor ka baxay, wuxuuna xusay gurigiisa iyo dad aanu qofna garanayn. Boqorku wuxuu maqlay in waagii hore ay dhallinyaro luntay, magacyadooduna ku qoran yihiin loox yaal khasnadda.

Wuxuu looxii dalbaday, magacyadoodana eegay, wuxuuna arkay inuu Tamliikhaa ka mid yahay kooxdii. Tamliikhaa wuxuu sheegay magacyada intii kale, wuxuuna yidhi: “Kuwaasi waa saaxiibbaday.” Markuu boqorku taas maqlay, isaga iyo dadkii la socday way fuuleen. Markay yimaadeen albaabka godka, Tamliikhaa wuxuu yidhi: “I daa aan saaxiibbaday u galo oo aan ugu bishaareeyo.

Haddii ay idinla arkaan, way idinka argagixi doonaan.” Wuu galay oo wuu ugu bishaareeyey. Alle naftoodii ayuu oofsaday, raadkoodiina wuu ka qariyey, dadkiina ma ay garan meel ay u jiraan.

Taasina waa hadalka Alle Weyne: “Markii dhallinyaradu u hoydeen godka,” taas oo ah, markay godka aadeen. Waxaa la yidhaahdaa: “Hebel wuxuu u hoyday meel heblaayo ah,” marka uu meel ka dhigto hoygiisa. Godku waa god buur ku yaal oo Banjaluus la yidhaahdo; godka magaciisuna waa Khayram.

“Haddaba waxay yidhaahdeen: Rabbiyow, naga sii Xaggaaga naxariis.” Naxariista halkan looga jeedaa waa hanuunka diinta. Waxa kale oo la yidhi: waa rizqi. “Noogana diyaari” waxaa loola jeedaa: noo fududee.

“Arrinkayaga hanuun” waxaa loola jeedaa: waxa raalli gelintaada lagu doono, iyo waxa hanuunkeennu ku jiro. Ibnu Cabbaas wuxuu yidhi: “Hanuun” macnihiisu waa meel godka looga baxo iyagoo nabad qaba. In la cadaabo; in dil lagu hanjabo; warkooda; inay halkan joogaan ilaa habeenka; inay godka kaga tagaan gaajo iyo harraad ay u dhintaan, wuuna yeelay. Wahb wuxuu yidhi: Muddooyin ayaa is daba maray; waxa ay ku sugnaayeen ee baadilka ahaa wuu dhammaaday.

Lacagtoodii ay haysteen, oo shaabaddii Diqyaanus lagu garaacay, waxay u ekayd kabo yar yar. Tamliikhaa dibadda ayuu u baxay; dadkuna ma ay aqoonsan. Waxay heleen wax cusub; yar iyo weyn. Waxay weydiiyeen: “Warku waa maxay?”; Tantaayus; indhihiisa ayuu hoos u dhigay; hal diin bay ahaayeen, taas oo ah Islaamka; Diqyaanus oo ku khasbayay sanamyada caabudidda iyo daaquutydada u gawracidda, isaga oo iimaankooda ka qarinaya, iyo inay godka u baxsadeen; iimaankaaga iyo camalkaaga ugu dambeeya.