කරුණාව හා නිවැරදි මඟ ඉල්ලීම
رَبَّنَا آتِنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً، وَهَيِّئْ لَنَا مِنْ أَمْرِنَا رَشَدًا.
رَبَّنَا آتِنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً وَهَيِّئْ لَنَا مِنْ أَمْرِنَا رَشَدًا
ශ්රව්යය පූරණය කළ නොහැකි විය. පසුව උත්සාහ කරන්න.
තරුණයින් (රැකවරණ සොයා) ගුහාව වෙත පිවිසුනු විට ‘අපගේ පරමාධිපතියාණනි, නුඹ වෙතින් වූ කරුණාව අපට පිරිනමනු මැනව ! අපගේ කාර්යය මග පෙන්වීමක් බවට අප වෙත පත් කරනු මැනව.!’ ( යැයි ප්‍රාර්ථනා කළහ.)
මෙහි «آتِنَا» (ātinā — අපට පිරිනමනු මැනව) සහ «هَيِّئْ» (hayyi’ — සූදානම් කරනු මැනව / පහසු කරනු මැනව) යන ක්‍රියාපද භාවිත වේ. තම විශ්වාසය රැකගැනීම සඳහා දේවතා වන්දනා කරන පාලකයාගෙන් පලා ගිය විශ්වාසවන්ත තරුණයන්ගේ ප්‍රාර්ථනාව මෙයයි.
ෂේක් අබ්දුර්රහ්මාන් අස්-සාඉදීගේ තෆ්සීර්
පසුව ඔවුන්ගේ කතාව පොදුවේ සඳහන් කර, ඉන් අනතුරුව එය විස්තර කරමින් මෙසේ පැවසුවේය: «තරුණයෝ ගුහාවට සරණ ගිය අවස්ථාවේ» — එනම්, ඔවුහු තරුණයෝ වූහ. «ගුහාව වෙත» යනු, තම ජනතාව විසින් තමන්ව පරීක්ෂාවට ලක් කරනු ලැබීමෙන් ආරක්ෂා වී එයින් මිදීමේ අරමුණින් ය. «එවිට ඔවුහු මෙසේ කීහ: අපගේ පරමාධිපතියාණනි, ඔබ වෙතින් වූ කරුණාවක් අපට පිරිනමනු මැනව» — එනම්, එම කරුණාව මඟින් අපව ස්ථිර කර, නපුරෙන් ආරක්ෂා කර, යහපත කරා යොමු කරනු මැනව. «අපගේ කාර්යය තුළින් නිවැරදි මඟක් අපට සූදානම් කරනු මැනව» — එනම්, නිවැරදි මඟට ළඟා කරවන සෑම හේතුවක්ම අපට පහසු කර, අපගේ ආගමික හා ලෞකික කටයුතු යහපත් කරනු මැනව.
මෙසේ ඔවුහු පරීක්ෂාවෙන් මිදී සැඟවී සිටිය හැකි ස්ථානයකට පලා යාමෙන් උත්සාහය දැරීමත්, තම කටයුතු පහසු කර දෙන ලෙස අල්ලාහ්ගෙන් බැගෑපත්ව ඉල්ලා සිටීමත් එකට එක් කළහ. තමන් මත හෝ මැවීම් මත විශ්වාසය තැබුවේ නැත. එබැවින් අල්ලාහ් ඔවුන්ගේ ප්‍රාර්ථනාවට පිළිතුරු දුන්නේය.
ඉමාම් ඉබ්න් කසීර්ගේ තෆ්සීර්
«තරුණයෝ ගුහාවට සරණ ගොස්, ‘අපගේ පරමාධිපතියාණනි, ඔබ වෙතින් වූ කරුණාවක් අපට පිරිනමනු මැනව; අපගේ කාර්යය තුළින් නිවැරදි මඟක් අපට සූදානම් කරනු මැනව’ යැයි පැවසූ අවස්ථාවේ» යන ප්‍රකාශයෙහි, තම ජනතාව තමන්ව තම ආගමෙන් මුළා කිරීමට ඉඩ නොදීම සඳහා ඔවුන්ගෙන් පලා ගිය එම තරුණයන් ගැන උත්තරීතර අල්ලාහ් පවසයි. ඔවුහු තම ජනතාවගෙන් පලා ගොස්, ඔවුන්ගෙන් සැඟවීම සඳහා කන්දක තිබූ ගුහාවකට සරණ ගියහ. එහි ඇතුළු වූ විට අල්ලාහ්ගෙන් තමන්ට කරුණාව හා මෘදු උපකාරය ඉල්ලා මෙසේ පැවසූහ: «අපගේ පරමාධිපතියාණනි, ඔබ වෙතින් වූ කරුණාවක් අපට පිරිනමනු මැනව» — එනම්, අපට කරුණා කර අපගේ ජනතාවගෙන් අපව ආවරණය කරන ඔබ වෙතින් වූ කරුණාවක් අපට දානය කරනු මැනව.
«අපගේ කාර්යය තුළින් නිවැරදි මඟක් අපට සූදානම් කරනු මැනව» — එනම්, මේ කාර්යය සම්බන්ධයෙන් අපට නිවැරදි මඟක් නියම කරනු මැනව. එනම්, අපගේ අවසානය නිවැරදි හා යහපත් එකක් කරනු මැනව. මෙය හදීසයක මෙසේ පැමිණ ඇති ආකාරයට සමානය: «ඔබ අප වෙනුවෙන් කවර තීන්දුවක් තීරණය කළත්, එහි අවසානය නිවැරදි හා යහපත් එකක් කරනු මැනව.» ‘අල්-මුස්නද්’හි බුස්ර් ඉබ්නු අබී අර්තාආ (رَضِيَ اللهُ عَنْهُ) විසින් වාර්තා කරන ලද හදීසයක, අල්ලාහ්ගේ දූතයා (ﷺ) මෙසේ ප්‍රාර්ථනා කළ බව සඳහන් වේ: «අල්ලාහුම්ම, සියලු කටයුතුවලදී අපගේ අවසානය යහපත් කරනු මැනව; මෙලොව අවමානයෙන් හා පරලොව දඬුවමින් අපව ආරක්ෂා කරනු මැනව.»
අල්-බගවීගේ තෆ්සීර්
පසුව අල්ලාහ් ගුහාවේ සහායකයන්ගේ කතාව සඳහන් කළේය. «තරුණයෝ ගුහාවට සරණ ගිය අවස්ථාවේ» යන්නෙහි අර්ථය, ඔවුහු එහි ගියහ යන්නයි. ඔවුන් ගුහාවට ගියේ කුමන හේතුවක් නිසාද යන්න පිළිබඳව මතභේද තිබේ.
මුහම්මද් ඉබ්නු ඉස්හාක් ඉබ්නු යසාර් මෙසේ පැවසීය: ඉන්ජීලය පිළිගත් ජනතාව අතර මතභේද ඇති වී, පව් බහුල වී, ඔවුන්ගේ රජවරු සීමාව ඉක්මවා ගියහ. අවසානයේ ඔවුහු පිළිමවලට වන්දනා කළ අතර, තාගූත් දෙවියන්ට [අල්ලාහ් හැර වන්දනා කරනු ලබන දේවලට] සතුන් බිලි දුන්හ. ඔවුන් අතර, මසීහ්ගේ ආගම මත රැඳී සිටිමින් අල්ලාහ්ට පමණක් වන්දනා කිරීම හා ඔහුගේ ඒකීයත්වය පිළිගැනීමෙහි ස්ථිරව සිටි පිරිසක් තවමත් සිටියහ. එසේ කළ රජවරුන් අතර, ‘දක්යානූස්’ නම් වූ රෝමයේ රජෙක් විය.
ඔහු පිළිමවලට වන්දනා කළේය, තාගූත් දෙවියන්ට සතුන් බිලි දුන්නේය, ඔහුට විරුද්ධ වූ අයව මරා දැමුවේය. ඔහු රෝමයේ ගම්මානවලට පැමිණි විට, එහි කිසිවකුටත් පරීක්ෂාවට ලක් නොවී සිටීමට ඉඩ නොදුන්නේය: එක්කෝ පිළිමවලට වන්දනා කර තාගූත් දෙවියන්ට සතුන් බිලි දිය යුතු විය, නැතහොත් ඔහු ඔවුන්ව මරා දැමුවේය.
ඔහු ගුහාවේ සහායකයන් සිටි ‘අෆ්සූස්’ නගරයට පැමිණි විට, විශ්වාසවන්ත ජනතාවට එය මහත් දුෂ්කර විය. ඔවුහු ඔහුගෙන් සැඟවී සියලු දිශාවලට පලා ගියහ. දක්යානූස් එහි පැමිණි අවස්ථාවේ, විශ්වාසවන්තයන් සොයා එක්රැස් කරන ලෙස නියෝග කළේය. ඔහු එම නගරයේ කාෆිර්වරුන්ගෙන් ආරක්ෂකයන් කණ්ඩායමක් පත් කළේය.
ඔවුහු විශ්වාසවන්තයන් ඔවුන් සිටි ස්ථානවලින් අල්ලාගෙන දක්යානූස් වෙත ගෙන ගියහ. එහිදී ඔවුන්ට තෝරා ගැනීමට දුන්නේය: මරා දැමීම හෝ පිළිමවලට වන්දනා කර තාගූත් දෙවියන්ට සතුන් බිලි දීම. සමහරු ජීවිතයට කැමති වූහ; අල්ලාහ් හැර වෙනත් කිසිවකුට වන්දනා කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කළ අයව මරා දැමුවේය.
අල්ලාහ් කෙරෙහි දැඩි විශ්වාසයෙන් සිටි අය එසේ දුක්විඳ මරා දමනු ලබන බව දුටු විට, ඔවුහු තමන්ව වධහිංසාවට හා මරණයට භාර දුන්හ. ඔවුන්ව මරා දමා, ඔවුන්ගේ සිරුරුවලින් කපා දැමූ කොටස් නගරයේ පවුරේ විවිධ තැන්වලත්, නගරයේ සෑම දොරටුවකමත් එල්ලා තැබූහ. මෙසේ පරීක්ෂාව තවත් දැඩි විය. එය දුටු තරුණයන් මහත් ශෝකයට පත් වූහ.
ඔවුහු නැඟිට සලාතය, උපවාසය, දානය, තස්බීහ් සහ ප්‍රාර්ථනාවල නිරත වූහ. ඔවුහු රෝමයේ ප්‍රභූවරුන් වූ අතර, අට දෙනෙක් වූහ. ඔවුහු හඬමින් අල්ලාහ් වෙත බැගෑපත් වූහ. «අපගේ පරමාධිපතියාණන් අහස්වලත් පොළොවේත් පරමාධිපතියාණන්ය. ඔහු හැර වෙනත් දෙවියකුට අපි කිසිදා ප්‍රාර්ථනා නොකරන්නෙමු.
එසේ කළහොත් අපි සීමාව ඉක්මවා ගිය දෙයක් කියා ඇත්තෙමු. අපගේ විශ්වාසවන්ත ගැත්තන්ගෙන් මෙම පරීක්ෂාව ඉවත් කර, ඔවුන් ඔබට වන්දනා කරන බව ප්‍රසිද්ධියේ ප්‍රකාශ කිරීමට හැකි වන තුරු මේ විපත ඔවුන්ගෙන් දුරු කරනු මැනව» යැයි ඔවුහු පැවසූහ.
ඔවුන් එසේ සිටියදී, තමන්ටම වූ සලාතය සඳහා වූ ස්ථානයට ඇතුළු වූහ. ආරක්ෂකයෝ පැමිණ, ඔවුන්ගේ මුහුණු පොළොවට තබා සුජූද් කරමින් හඬා අල්ලාහ් වෙත බැගෑපත් වනු දුටුවෝය. ඔවුහු ඔවුන්ට මෙසේ කීහ: «රජුගේ නියෝගය ඉටු කිරීමට ඔබ ප්‍රමාද වූයේ ඇයි? ඔහු වෙත යන්න.»
ඉන්පසු ඔවුහු පිටත්ව ගියහ. ආරක්ෂකයෝ ඔවුන් පිළිබඳව දක්යානූස්ට පැමිණිලි කළහ: «ඔබගේ දෙවිවරුන් වෙනුවෙන් සතුන් බිලි දීමට ජනතාව රැස් කරමින් සිටියදී, ඔබේ පවුලේම මෙම තරුණයෝ ඔබට අපහාස කරමින් ඔබේ නියෝගයට විරුද්ධ වෙති!» එය ඇසූ ඔහු ඔවුන්ව කැඳවීමට පණිවිඩයක් යැවීය. ඔවුන්ව ඔහු වෙත ගෙන එන විට, ඔවුන්ගේ ඇස්වලින් කඳුළු ගලමින් තිබූ අතර මුහුණු දූවිලිවලින් වැසී තිබුණි.
ඔහු ඔවුන්ගෙන් මෙසේ ඇසුවේය: «පොළොවේ වන්දනා කරනු ලබන අපගේ දෙවිවරුන්ට සතුන් බිලි දෙන අවස්ථාවට සහභාගි වී, ඔබගේ නගරයේ ප්‍රභූවරුන්ට ආදර්ශයක් වීමට ඔබව වළක්වා ඇත්තේ කුමක්ද? තෝරාගන්න: අපගේ දෙවිවරුන්ට සතුන් බිලි දෙන්න, නැතහොත් මම ඔබව මරා දමමි.»
ඔවුන් අතරින් වැඩිමලා වූ මක්ස්ලමීනා මෙසේ පැවසීය: «අපට අහස් හා පොළොව තම ශ්‍රේෂ්ඨත්වයෙන් පුරවා ඇති දෙවියකු සිටියි. අපි කිසිදා ඔහු හැර වෙනත් දෙවියකුට ප්‍රාර්ථනා නොකරන්නෙමු. අපගේ හදවත්වලින් ඔහුට පමණක් ප්‍රශංසාත්, තක්බීර්ත්, තස්බීහ්ත් සදාකාලිකව පිරිනමන්නෙමු. අපි ඔහුට පමණක් වන්දනා කර, ගැලවීම හා යහපත ඔහුගෙන් පමණක් ඉල්ලන්නෙමු.
තාගූත්වරුන්ට අපි කිසිදා වන්දනා නොකරන්නෙමු. ඔබ කැමති දෙයක් අපට කරන්න.» මක්ස්ලමීනාගේ සගයෝද දක්යානූස්ට එසේම පැවසූහ.
ඔවුන් එසේ පැවසූ විට, ඔවුන් ඇඳ සිටි ප්‍රභූවරුන්ගේ ඇඳුම් ගලවන ලෙස ඔහු නියෝග කළේය. ඉන්පසු ඔහු මෙසේ කීවේය: «මම ඔබ ගැන කටයුතු කිරීමටත්, ඔබට පොරොන්දු වූ දඬුවම ක්‍රියාත්මක කිරීමටත් පසුව කටයුතු කරන්නෙමි. දැන්ම එසේ නොකරන්නේ, ඔබ තවමත් අඩු වයසේ තරුණයන් බැවිනි. ඔබට සිතා බලා ඔබේ බුද්ධියට නැවත හැරී ඒමට කාලයක් දීමට පෙර ඔබව විනාශ කිරීමට මම කැමති නැත.»
ඉන්පසු ඔවුන්ගේ රන් හා රිදී ආභරණ ගලවන ලෙස නියෝග කර, ඔවුන්ව ඔහු ඉදිරියෙන් පිටතට ගෙන යන ලෙස කීවේය.
දක්යානූස් තම කටයුත්තක් සඳහා ඔවුන්ගේ නගරයට ආසන්න වෙනත් නගරයකට ගියේය. ඔහු පිටත්ව ගිය බව දුටු විට, තරුණයෝ ඔහු ආපසු පැමිණීමට පෙර ඉක්මන් වූහ. ඔහු නගරයට පැමිණි විට තමන්ව නැවත සිහිපත් කරනු ඇතැයි ඔවුහු බිය වූහ. එබැවින් ඔවුහු එකිනෙකා අතර සාකච්ඡා කර, සෑම කෙනෙක්ම තම පියාගේ නිවසෙන් ගමන් වියදමට මුදල් ගෙන, එයින් දානයක් දී, ඉතිරි කොටසෙන් ආහාර හා අවශ්‍ය දේ සූදානම් කරගැනීමට තීරණය කළහ.
ඉන්පසු නගරයට ආසන්න කන්දක තිබූ ‘බඛ්ලූස්’ නම් ගුහාවකට ගොස්, දක්යානූස් පැමිණෙන තෙක් එහි නැවතී අල්ලාහ්ට වන්දනා කිරීමටත්, පසුව ඔහු ඉදිරියට ගොස් ඔහු කැමති දෙයක් කිරීමට ඉඩ දීමටත් තීරණය කළහ.
ඔවුන් එසේ කතා කරද්දී, සෑම තරුණයෙක්ම තම පියාගේ නිවසට ගොස් මුදල් ගෙන එයින් දානයක් දී, ඉතිරි දේ රැගෙන පිටත්ව ගියේය. ඔවුන් පසුපස ඔවුන්ගේ බල්ලෙක්ද ගියේය. ඔවුහු එම ගුහාවට පැමිණ එහි රැඳී සිටියහ. කාබ් අල්-අහ්බාර් මෙසේ පැවසීය: ඔවුන්ට බල්ලෙක් හමුවී, එය ඔවුන් පසුපස පැමිණියේය.
ඔවුහු එය කිහිප වරක්ම පන්නා දැමූහ. එවිට බල්ලා ඔවුන්ට මෙසේ කීවේය: «ජනයිනි, ඔබ මගෙන් බලාපොරොත්තු වන්නේ කුමක්ද? මගෙන් බිය නොවන්න. මම අල්ලාහ්ට ආදරය කරන අයට ආදරය කරමි. ඔබ නිදාගන්න; මම ඔබව ආරක්ෂා කරන්නෙමි.» ඉබ්නු අබ්බාස් මෙසේ පැවසීය: ඔවුහු රාත්‍රියේ දක්යානූස්ගෙන් පලා ගියහ.
ඔවුහු හත් දෙනෙක් වූහ. ඔවුන්ට බල්ලෙකු සිටි එඬේරෙකු හමුවිය. ඔහුද ඔවුන්ගේ ආගම පිළිගෙන ඔවුන් සමඟ ගියේය; ඔහුගේ බල්ලාද ඔවුන් පසුපස ගියේය. ඔවුහු නගරයෙන් පිටතට ගොස් නගරයට ආසන්න වූ ගුහාවට ගියහ.
ඉබ්නු ඉස්හාක් මෙසේ පැවසීය: ඔවුහු එහි රැඳී සිටිමින් අල්ලාහ්ගේ තෘප්තිය සොයමින් සලාතය, උපවාසය, තස්බීහ්, තක්බීර් සහ ප්‍රශංසාව හැර වෙනත් කටයුත්තක් නොකළහ. ඔවුන්ගේ වියදම් භාරව සිටියේ තමන් අතරින් ‘තම්ලීඛා’ නම් තරුණයෙකි. ඔහු ඔවුන් අතරින් ශක්තිමත්ම හා දක්ෂතම අයෙකි. ඔහු රහසින් නගරයට ගොස් ඔවුන්ට අවශ්‍ය ආහාර මිලදී ගත්තේය.
නගරයට ඇතුළු වන විට තමන් ඇඳ සිටි ලස්සන ඇඳුම් ගලවා, ආහාර ඉල්ලා සිටින දුප්පතුන්ගේ ඇඳුම් වැනි ඇඳුම් ඇඳගත්තේය. ඉන්පසු ඔහු තම මුදල් රැගෙන නගරයට ගොස් ඔවුන්ට ආහාර හා බීම මිලදී ගත්තේය. තමන් සහ තම සගයන් ගැන යම් දෙයක් කතා කරන්නේදැයි රහසින් විමසා, නැවත තම සගයන් වෙත පැමිණියේය.
ඔවුහු එසේ කාලයක් ගත කළහ. පසුව දක්යානූස් නගරයට පැමිණ, එහි ප්‍රභූවරුන්ට තාගූත්වරුන් වෙනුවෙන් සතුන් බිලි දෙන ලෙස නියෝග කළේය. එය නිසා විශ්වාසවන්තයෝ භීතියට පත් වූහ. තම්ලීඛා නගරයේ සිට තම සගයන්ට ආහාර මිලදී ගනිමින් සිටියේය. ඔහු කඳුළු සලමින්, ඉතා සුළු ආහාර ප්‍රමාණයක් රැගෙන ඔවුන් වෙත ආපසු ගියේය.
දුෂ්ට පාලකයා නගරයට පැමිණ ඇති බවත්, ඔවුන් ගැන සොයා බලමින් නගරයේ ප්‍රභූවරුන් සමඟ ඔවුන් සොයන බවත් ඔහු ඔවුන්ට දැනුම් දුන්නේය. ඔවුහු බියට පත්ව, සුජූද් කරමින් අල්ලාහ්ගෙන් ප්‍රාර්ථනා කළහ; පරීක්ෂාවෙන් ආරක්ෂා කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියහ.
ඉන්පසු තම්ලීඛා ඔවුන්ට මෙසේ කීවේය: «මාගේ සහෝදරවරුනි, හිස් ඔසවා ආහාර ගෙන ඔබගේ පරමාධිපතියාණන් කෙරෙහි විශ්වාසය තබන්න.» ඔවුහු හිස් එසවූහ; ඔවුන්ගේ ඇස්වලින් කඳුළු ගලමින් තිබුණි. ඔවුහු ආහාර ගත්හ. එය හිරු බැස යන වේලාව විය. ඉන්පසු ඔවුහු වාඩි වී කතා කළහ, එකිනෙකාට දැනුම කියා දුන්හ, එකිනෙකාට අවවාද කළහ.
ඔවුන් එසේ සිටියදී, ගුහාවේදී අල්ලාහ් ඔවුන්ට නින්ද ඇති කළේය. ඔවුන්ගේ බල්ලා ගුහාවේ දොරකඩ තම ඉදිරි පාද දෙක දිගු කර සිටියේය. ඔවුන්ට සිදු වූ දේම ඌටද සිදු විය. ඔවුහු විශ්වාසවන්ත හා ස්ථිරව සිටි අය වූහ. ඔවුන්ගේ වියදම සඳහා ගෙන ආ දේ ඔවුන්ගේ හිස් අසල තිබුණි.
පසුදා දක්යානූස් ඔවුන් නැති බව දැන, සොයා බැලුවද සොයාගත නොහැකි විය. ඔහු සමහරුන්ට මෙසේ කීවේය: «පලා ගිය මේ තරුණයන්ගේ කටයුත්ත මට මහත් කනගාටුවක් ඇති කළේය. මා ඔවුන් සමඟ කෝපයෙන් සිටින බව ඔවුන් වැරදියට සිතන්නට ඇත. ඔවුන් පසුතැවිලි වී මගේ දෙවිවරුන්ට වන්දනා කළහොත්, ඔවුන්ට මම දඬුවම් නොකරන්නෙමි.»
නගරයේ ප්‍රභූවරු මෙසේ කීහ: «අකීකරු, කැරලිකාර, පව්කාර පිරිසකට කරුණාව දැක්වීමට ඔබ සුදුසු නැත. ඔවුන්ට ඔබ කාලසීමාවක් දුන්නෙහිය. කැමති වූයේ නම් එම කාලය තුළ ආපසු හැරී එන්නට ඔවුන්ට තිබුණි. නමුත් ඔවුහු පසුතැවිලි නොවූහ.» ඔවුන් එසේ කී විට ඔහු දැඩි කෝපයට පත් විය.
ඔහු ඔවුන්ගේ පියවරුන් කැඳවා, «මට අකීකරු වූ ඔබගේ කැරලිකාර පුතුන් ගැන මට කියන්න» යැයි ඇසුවේය. ඔවුහු මෙසේ පිළිතුරු දුන්හ: «අපි ඔබට අකීකරු වී නැත. පලා ගොස් නගරයේ වෙළෙඳපොළවල අපගේ මුදල් නාස්ති කළ අය නිසා ඔබ අපව මරන්නේ ඇයි? ඔවුහු ඉන්පසු ‘බඛ්ලූස්’ නම් කන්දට නැඟ ගියහ.» ඔහු ඔවුන් නිදහස් කළේය.
තරුණයන්ට කුමක් කළ යුතුදැයි ඔහු නොදැන සිටියේය. එවිට ඔහුගේ සිතට ගුහාව වසා දමන ලෙස නියෝග කිරීමට අල්ලාහ් අදහසක් ඇති කළේය. ඔවුන්ට ගෞරවය ලබා දී, ඔවුන්ගෙන් පසු පැමිණෙන පරම්පරාවට ඔවුන් සංඥාවක් බවට පත් කිරීමටත්, හෝරාව සැකයකින් තොරව පැමිණෙන බවත්, අල්ලාහ් සොහොන්වල සිටින අය නැවත නැඟිටුවන බවත් ඔවුන්ට පැහැදිලි කිරීමටත් අල්ලාහ් අදහස් කළේය. දක්යානූස් ඔවුන් සිටි ආකාරයටම ගුහාව වසා දමන ලෙස නියෝග කළේය.
«ඔවුන් ගුහාවේ කුසගින්නෙන් හා පිපාසයෙන් මිය යාවි. ඔවුන් තෝරාගත් ගුහාවම ඔවුන්ගේ සොහොන වනු ඇත» යැයි ඔහු කීවේය. ඔහු සිතුවේ ඔවුන් අවදිව සිට, තමන්ට කරන දේ දන්නා බවය. නමුත් අල්ලාහ් ඔවුන්ගේ ආත්ම නින්දේදී ගන්නා ආකාරයට ගත්තේය. ඔවුන්ගේ බල්ලා ගුහාවේ දොරකඩ ඉදිරි පාද දිගු කර සිටියේය.
ඔවුන්ට සිදු වූ දේ ඌටද සිදු විය. ඔවුහු දකුණු පසටත් වම් පසටත් හැරෙමින් සිටියහ.
ඉන්පසු දක්යානූස් රජුගේ මාලිගාවේ සිටි, තමන්ගේ විශ්වාසය සඟවාගෙන සිටි විශ්වාසවන්ත මිනිසුන් දෙදෙනෙක්—එක් අයකුගේ නම ‘යන්දරූස්’ සහ අනෙකාගේ නම ‘රූනාස්’—එම තරුණයන්ගේ කතාව, පෙළපත්, නම් සහ තොරතුරු ඊයම් පුවරුවක ලියා, එය තඹ පෙට්ටියක තබා ගොඩනැගිල්ල තුළ තැබීමට එකඟ වූහ. «සමහරවිට, නැවත නැඟිටුවීමේ දිනයට පෙර අල්ලාහ් මෙම තරුණයන් පිළිබඳව විශ්වාසවන්ත පිරිසකට දැනගැනීමට සලස්වනු ඇත. ඔවුන් මෙම ලේඛනය කියවන විට, ඔවුන් ගැන දැනගනු ඇත» යැයි ඔවුහු කීහ. ඔවුහු එසේ කර එය ගොඩනැගිල්ල තුළ තැබූහ.
දක්යානූස් සහ ඔහුගේ ජනතාව ජීවත් වූ කාලය ගෙවී, ඔවුහු මිය ගියහ. ඉන්පසු බොහෝ පරම්පරා ගෙවී ගිය අතර, රජවරු එකිනෙකාගෙන් පසු පත් වූහ.
උබයිද් ඉබ්නු උමයිර් මෙසේ පැවසීය: ගුහාවේ සහායකයන් රන් හා රිදී ආභරණ පැළඳ, හිසකෙස් වැටුණු, ප්‍රභූ තරුණයෝ වූහ. ඔවුන් සමඟ දඩයම් කරන බල්ලාද සිටියේය. ඔවුහු මහත් උත්සවයකට, අලංකාර ඇඳුම් පැළඳුම් හා පෙරහැරක් සමඟ පිටත්ව ගියහ. ඔවුන් වන්දනා කළ දෙවිවරුන්ගේ පිළිමද රැගෙන ගියහ.
අල්ලාහ් එම තරුණයන්ගේ හදවත් තුළ විශ්වාසය ඇති කළේය. ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙක් රජුගේ උපදේශකයෙක් විය. ඔවුහු විශ්වාස කළ නමුත්, සෑම කෙනෙක්ම තම විශ්වාසය රහසක් ලෙස තබාගත්තේය. «මෙම ජනතාව අතරින් අපි පිටව යමු; ඔවුන්ගේ අපරාධය නිසා අපට දඬුවම් නොලැබේවා» යැයි ඔවුහු තම සිත්වලින් කීහ.
ඔවුන්ගෙන් එක් තරුණයෙක් පිටතට ගොස් ගසක සෙවණ යට වාඩි විය. තවත් අයෙක් පිටතට පැමිණ, ඔහු තනිව වාඩි වී සිටිනු දැක, තමන්ගේ තත්ත්වය හා සමාන තත්ත්වයක ඔහු සිටිනවා විය හැකි යැයි සිතුවේය. නමුත් ඔහු ඒ බව නොපෙන්වීය. පසුව තවත් අය පැමිණ, ඔවුහු එක තැනක රැස් වූහ.
ඔවුන් එකිනෙකාගෙන් «ඔබව මෙහි එක් කළේ කුමක්ද?» යැයි ඇසූහ. සෑම කෙනෙක්ම තම ජීවිතය ගැන බියෙන්, තම විශ්වාසය අනෙක් අයට සඟවාගෙන සිටියේය. පසුව ඔවුහු මෙසේ කීහ: «සෑම තරුණයෙක්ම තම සගයා සමඟ තනිව කතා කිරීමට පිටත්ව යවා, එක් අයෙක් තම රහස සගයාට හෙළි කරත්වා.»
ඔවුහු එසේ කළ විට, සියලු දෙනාම විශ්වාසවන්තයන් බව හෙළි විය. ඔවුන් අසල කන්දේ ගුහාවක් තිබුණි. ඔවුහු එකිනෙකාට මෙසේ කීහ: «ගුහාවට සරණ යමු. ඔබගේ පරමාධිපතියාණන් තම කරුණාව ඔබට විහිදුවනු ඇත.» ඔවුහු දඩයම් බල්ලා සමඟ ගුහාවට ඇතුළු වූහ.
එහිදී වසර තුන්සියයක් නිදාගත් අතර, තවත් වසර නවයක් එක් විය. ඔවුන්ගේ ජනතාව ඔවුන් නැති බව දැක ඔවුන් සෙවූ නමුත්, අල්ලාහ් ඔවුන්ගේ සලකුණු හා ගුහාව ඔවුන්ට නොපෙනෙන ලෙස කළේය. ඔවුහු ඔවුන්ගේ නම් හා පෙළපත් ලෑල්ලක ලියා තැබූහ: ‘අපගේ රජවරුන්ගේ පුතුන් වන අසවල් අය, අසවල් මාසයේ, අසවල් වසරේ, අසවල් රජුගේ පාලන සමයේදී අතුරුදන් වූහ.’ ඔවුහු එම ලෑල්ල රජුගේ ගබඩාවේ තැබූහ.
«මෙයට යම් විශේෂ සිදුවීමක් තිබෙනු ඇත» යැයි ඔවුහු කීහ. එම රජු මිය ගිය අතර, පරම්පරා එකින් එක පැමිණියේය.
වහ්බ් ඉබ්නු මුනබ්බිහ් මෙසේ පැවසීය: ඊසා (عَلَيْهِ السَّلَامُ)ගේ අනුගාමිකයන්ගෙන් එක් අයෙක් ගුහාවේ සහායකයන්ගේ නගරයට පැමිණ එයට ඇතුළු වීමට අදහස් කළේය. නගරයේ දොරටුව අසල පිළිමයක් තිබෙන බවත්, එයට සුජූද් නොකර කිසිවකුට නගරයට ඇතුළු විය නොහැකි බවත් ඔහුට කියන ලදී. එයට ඇතුළු වීම ඔහුට අකමැති වූ නිසා, නගරයට ආසන්න වූ නාන ස්ථානයකට ගොස් එහි සේවකයාට කුලියට වැඩ කළේය. නාන ස්ථානයේ හිමිකරු ඔහු තුළින් ආශීර්වාදය දුටු අතර, නගරයේ තරුණයන් පිරිසක් ඔහු සමඟ ඇසුරු කළහ.
ඔහු ඔවුන්ට අහස් හා පොළොව පිළිබඳ පුවත් සහ පරලොව පිළිබඳ පුවත් කියා දුන්නේය. ඔවුහු විශ්වාස කර ඔහුව පිළිගත්හ. ඔහු නාන ස්ථානයේ හිමිකරු සමඟ කොන්දේසියක් කළේය: «රාත්‍රිය මට අයිතියි. මගේත් රාත්‍රියේත් අතරට කිසිවකු පැමිණිය නොහැකි අතර, සලාතය හා මගේ අතරටද කිසිවකු පැමිණිය නොහැක.»
එසේ කාලයක් ගත වූ පසු, රජුගේ පුත්‍රයා කාන්තාවක් සමඟ එහි පැමිණ නාන ස්ථානයට ඇතුළු විය. එම අනුගාමිකයා ඔහුට අවවාද කළේය: «ඔබ රජුගේ පුත්‍රයා වෙලා, මේ කාන්තාව සමඟ මෙහි ඇතුළු වනවාද?» ඔහු ලජ්ජාවට පත්ව පිටතට ගොස්, තවත් වරක් ආපසු පැමිණියේය. එවිටද ඔහු එසේම කීවේය.
රජුගේ පුත්‍රයා ඔහුට බැණ වැදී තර්ජනය කළ නමුත්, ඔහු ඒ ගැන නොසලකා හැරියේය. අවසානයේ ඔවුන් දෙදෙනාම එහි ඇතුළු වූ විට මිය ගියහ. රජු වෙත පැමිණ, «නාන ස්ථානයේ හිමිකරු ඔබගේ පුත්‍රයා මරා දැමුවේය» යැයි කියන ලදී. රජු ඔහුව සෙවූ නමුත් සොයාගත නොහැකි විය; ඔහු පලා ගියේය.
රජු «ඔහු සමඟ ඇසුරු කළේ කවුද?» යැයි ඇසූ විට, තරුණයන්ගේ නම් කීහ. ඔවුන්ව සෙවූ විට ඔවුහු නගරයෙන් පිටත්ව ගොස්, තමන්ගේ විශ්වාසයට සමාන වූ මිතුරකු හමුවූහ. ඔහු ඔවුන් සමඟ ගියේය; ඔහුගේ බල්ලාද ඔහු සමඟ ගියේය. රාත්‍රිය ඔවුන්ට ගුහාව අසල පැමිණි විට, ඔවුහු එයට ඇතුළු වී, «අල්ලාහ් කැමති නම් හෙට උදෑසන අපි ඔබගේ තත්ත්වය බලමු» යැයි කීහ.
අල්ලාහ් ඔවුන්ට නින්ද ඇති කළේය. රජු තම සගයන් සමඟ ඔවුන් සොයා පිටත්ව ගොස්, ඔවුන් සොයා ගත් විට ගුහාවට ඇතුළු වීමට උත්සාහ කළේය. එහෙත් එයට ඇතුළු වීමට උත්සාහ කළ පුද්ගලයා භීතියට පත්ව, කිසිවකුට එයට ඇතුළු වීමට නොහැකි විය. ඔවුන්ගෙන් කෙනෙක් මෙසේ කීවේය: «ඔබට ඔවුන්ව අල්ලාගත හැකි වූයේ නම්, ඔබ ඔවුන්ව මරා දමන්නේ නැද්ද?»
රජු «එසේය» යැයි කීවේය. එවිට ඔහු «එසේ නම් ගුහාවේ දොරටුව වසා, ඔවුන් එහි වසා දමන්න» යැයි කීවේය. ඉන්පසු වර්ෂාවෙන් බේරීමට එඬේරෙක් ගුහාව අසලට පැමිණියේය. «මේ ගුහාව විවෘත කර, මගේ බැටළුවන් වර්ෂාවෙන් ආරක්ෂා වීමට ඇතුළට දැමුවහොත් හොඳය» යැයි ඔහු කීවේය.
ඔහු ගුහාව විවෘත කිරීමට උත්සාහ කරමින් එය විවෘත කළේය. පසුදා උදෑසන අල්ලාහ් ඔවුන්ගේ ආත්ම නැවත ඔවුන් වෙත ලබා දුන්නේය.
මුහම්මද් ඉබ්නු ඉස්හාක් මෙසේ පැවසීය: පසුව එම ප්‍රදේශයේ ‘බීද්රූස්’ නම් වූ දැහැමි රජෙක් පාලකයා විය. ඔහු වසර හැට අටක් පාලනය කළේය. ඔහුගේ පාලන සමයේ ජනතාව කණ්ඩායම්වලට බෙදුණහ. සමහරු අල්ලාහ් කෙරෙහි විශ්වාස කර හෝරාව සත්‍ය බව දැන සිටියහ; තවත් සමහරු එය ප්‍රතික්ෂේප කළහ.
දැහැමි රජුට එය මහත් දුෂ්කර විය. සත්‍යයේ ජනතාවට වඩා අසත්‍යයේ ජනතාව වැඩි වී බලවත් වනු දුටු ඔහු හඬමින් අල්ලාහ් වෙත බැගෑපත් විය. ඔවුහු «මෙලොව ජීවිතය හැර වෙනත් ජීවිතයක් නැත. ආත්ම පමණක් නැවත නැඟිටුවනු ලබන අතර ශරීර නැවත නැඟිටුවනු නොලැබේ» යැයි කීහ.
බීද්රූස්, ජනතාව අතර යහපත් යැයි සිතූ හා නායකයන් වූ අය වෙත පණිවිඩ යැවීය. එහෙත් ඔවුහුද හෝරාව ප්‍රතික්ෂේප කළහ. ඔවුන් ජනතාව සත්‍යයෙන් හා හවාරියූන්ගේ ආගමෙන් [ඊසා (عَلَيْهِ السَّلَامُ)ගේ අනුගාමිකයන්ගේ ආගමෙන්] ඉවතට හැරවීමට ආසන්න වූහ. එය දුටු දැහැමි රජු තම නිවසට ගොස්, දොර වසාගෙන, කෙස්වලින් කළ රළු වස්ත්‍රයක් ඇඳ, තමන් යට අළු තබා ඒ මත හිඳගත්තේය.
දිවා රෑ දෙකෙහිම දිගු කලක් අල්ලාහ් වෙත බැගෑපත් වෙමින් හඬා මෙසේ කීවේය: «මාගේ පරමාධිපතියාණනි, මොවුන් අතර ඇති මතභේද ඔබ දකිනවා ඇත. ඔවුන්ට සංඥාවක් එවනු මැනව; එමඟින් ඔවුන්ට සත්‍යය පැහැදිලි වනු ඇත.»
ගැත්තන් විනාශ වීම අකමැති වන අතිකරුණාවන්ත, අතිදයාබර අල්ලාහ්, ගුහාවේ සහායක තරුණයන් නැවත පෙන්වා, ඔවුන්ගේ තත්ත්වය ජනතාවට පැහැදිලි කර, ඔවුන් සාක්ෂියක් බවට පත් කිරීමට අදහස් කළේය. එමගින් හෝරාව සැකයකින් තොරව පැමිණෙන බව ඔවුන් දැනගන්නා අතර, තම දැහැමි ගැත්තා වූ බීද්රූස්ගේ ප්‍රාර්ථනාවට පිළිතුරු දී, ඔහුට තම කරුණාව සම්පූර්ණ කිරීමටද අදහස් කළේය. එසේම විසිර ගිය විශ්වාසවන්තයන් එක්රැස් කිරීමටද අදහස් කළේය. ගුහාව තිබූ ප්‍රදේශයේ ‘ඕලියානූස්’ නම් මිනිසෙකුගේ සිතට, තම බැටළුවන් සඳහා ගාලක් සාදා ගැනීමට ගුහාවේ දොරටුව මත තිබූ ගොඩනැගිල්ල කඩා දැමිය යුතු බව අල්ලාහ් ඇති කළේය.
ඔහු කුලියට තරුණයන් දෙදෙනෙකු ගත්තේය. ඔවුහු ගලින් ගල ඉවත් කර ගාල ගොඩනැගූහ. ගුහාවේ දොරටුව මත තිබූ දේ ඉවත් කර, එහි දොරටුව විවෘත කළ විට, අල්ලාහ් බිය ඇති කිරීමෙන් ඔවුන්ව ජනතාවගෙන් ආවරණය කළේය. බලය හා ආධිපත්‍යය හිමි, මළවුන්ට ජීවය දෙන අල්ලාහ්, ගුහාව විවෘත කළ පසු තරුණයන්ට එහි ඇතුළත වාඩි වීමට අවසර දුන්නේය.
ඔවුහු සතුටින් වාඩි වූහ; ඔවුන්ගේ මුහුණු දීප්තිමත් වූ අතර සිත් ප්‍රීතිමත් විය. ඔවුහු එකිනෙකාට සලාම් පැවසූහ. රාත්‍රියේ නින්දෙන් අවදි වන විට ඔවුන් පුරුදුව සිටි ආකාරයටම, තමන් නින්දෙන් අවදි වූ බවක් ඔවුන්ට දැනුණි. ඉන්පසු ඔවුහු නැඟිට සලාතය ඉටු කළහ; පෙර කළ ආකාරයටම එය කළහ.
තමන්ගේ මුහුණුවල හෝ වර්ණවල කිසිදු වෙනසක් ඔවුන්ට නොපෙනුණි. ඔවුන් නින්දට ගිය අවස්ථාවේ සිටි ආකාරයෙන්ම සිටියහ. දක්යානූස් තමන් පසුපස එන බව ඔවුහු තවමත් සිතූහ.
සලාතය අවසන් වූ විට, «අපගේ ආහාර වියදම් භාර තම්ලීඛා, ඊයේ සවස මේ දුෂ්ටයා ඉදිරියේ අප ගැන ජනතාව කීවේ කුමක්දැයි අපට කියන්න» යැයි ඔවුහු පැවසූහ. ඔවුන් සිතුවේ තමන් පුරුදු පරිදි කෙටි නින්දක් පමණක් ගත් බවය. නමුත් ඔවුන් සාමාන්‍යයෙන් නිදාගන්නා කාලයට වඩා වැඩි කාලයක් නිදාගෙන ඇති බව ඔවුන්ට පෙනුණු නිසා, ඒ ගැන එකිනෙකාගෙන් විමසූහ. «අපි කොපමණ කාලයක් නිදා සිටියාද?»
යැයි කෙනෙක් ඇසූ විට, «දවසක් හෝ දවසේ කොටසක්» යැයි ඔවුහු කීහ. පසුව «අපි කොපමණ කාලයක් සිටියාදැයි ඔබගේ පරමාධිපතියාණන් වඩාත් හොඳින් දනී» යැයි පැවසූහ. ඔවුන්ට එම කාලය සුළු එකක් සේ පෙනුණි. තම්ලීඛා ඔවුන්ට මෙසේ කීවේය: «ඔබව නගරයේ සෙව්වා; ඔබව සොයාගත නොහැකි විය.
අද ඔහු ඔබව ගෙනැවිත් තාගූත්වරුන්ට බිලි දීමට හෝ මරා දැමීමට අදහස් කරයි. ඉන්පසු අල්ලාහ් කැමති දෙයක් සිදුවනු ඇත.»
මක්ස්ලමීනා ඔවුන්ට මෙසේ කීවේය: «මාගේ සහෝදරවරුනි, ඔබ අල්ලාහ් හමුවීමට යන බව දැනගන්න. අල්ලාහ්ගේ සතුරා ඔබට ආරාධනා කළ විට, ඔබගේ විශ්වාසයෙන් පසු කුෆ්ර් [අවිශ්වාසය] වෙත නොහැරෙන්න.» ඉන්පසු ඔවුහු තම්ලීඛාට මෙසේ කීහ: «නගරයට ගොස්, අප ගැන එහි කුමක් කියන්නේද, දක්යානූස් ගැන කුමක් සඳහන් කරන්නේදැයි අසා බලන්න. ප්‍රවේශමෙන් කටයුතු කර, කිසිවකුට ඔබ ගැන දැනගැනීමට ඉඩ නොදෙන්න.
අපට ආහාර මිලදී ගෙන එන්න. අපට බඩගිනි බැවින්, අප කලින් ගෙන ආ ආහාරයට තවත් එකතු කරන්න.» තම්ලීඛා පෙර කළ ආකාරයටම කටයුතු කළේය. ඔහු තම ඇඳුම් ගලවා වෙස්වලා ගැනීමට භාවිත කළ ඇඳුම් ඇඳගෙන මුදල් රැගෙන පිටත් විය. ගුහාවේ දොරටුව අසලින් යන විට, දොරටුව වසා තිබූ ගල් ඉවත් කර තිබෙනු දුටු ඔහු එය ගැන පුදුම විය.
නමුත් එහි රැඳී නොසිට, රහසින් නගරයේ දොරටුවට පැමිණියේය. නගරයේ කිසිවකු තමන්ව හඳුනා ගනීවි යැයි බියෙන් ඔහු මාර්ගයෙන් ඉවතට විය. දක්යානූස් සහ ඔහුගේ ජනතාව මීට වසර තුන්සියයකට පෙර මිය ගොස් ඇති බව ඔහු නොදැන සිටියේය.
තම්ලීඛා නගරයේ දොරටුව වෙත පැමිණි විට, එහි මුදුනේ විශ්වාසය ප්‍රසිද්ධව පවතින විට විශ්වාසවන්තයන්ට තිබෙන සලකුණක් දුටුවේය. එය දැක ඔහු පුදුමයට පත් වී, රහසින් ඒ දෙස බැලුවේය. දකුණටත් වමටත් බැලූ ඔහු, ඒ දොරටුවෙන් ඉවත්ව තවත් දොරටුවකට ගියේය. එහිද එම සලකුණ දැක, තමන් දන්නා නගරය මෙය නොවන බවක් ඔහුට පෙනුණි.
පෙර කිසිදා නොදුටු බොහෝ අලුත් මුහුණු ඔහු දුටුවේය. ඔහු පුදුමයෙන් හා ව්‍යාකූලව ගමන් කළේය. පසුව ඔහු ආ මුල් දොරටුව වෙත නැවත ගොස්, තමාටම මෙසේ කීවේය: «මේ කුමක්ද? ඊයේ සවස විශ්වාසවන්තයන් මේ සලකුණ සඟවාගෙන සිටියා. අද එය ප්‍රසිද්ධියේ තිබේ.
සමහරවිට මම නිදාගෙන සිටිනවා විය හැකිද?» නමුත් තමා නිදාගෙන නැති බවත් ඔහුට පෙනුණි. ඔහු තම උඩුකය වස්ත්‍රය හිස මත දමාගෙන නගරයට ඇතුළු විය. වෙළෙඳපොළ මැදින් ගමන් කරන විට, මිනිසුන් ‘මර්යම්ගේ පුත් ඊසා’ගේ නාමයෙන් දිවුරනු ඔහුට ඇසුණි.
එය ඔහුගේ බිය තවත් වැඩි කළේය. ඔහු නගරයේ බිත්තියකට පිට තබාගෙන, «අල්ලාහ් මත දිවුරා කියමි, මේ කුමක්දැයි මම නොදනිමි. ඊයේ සවස ඊසා ඉබ්නු මර්යම්ගේ නම සඳහන් කරන කිසිවකු මේ පොළොව මත නොසිටියේය; එසේ කළ අයව මරා දැමුවහ. නමුත් අද උදෑසන සෑම කෙනෙක්ම ඊසාගේ නම සඳහන් කරන අතර, කිසිවෙක් බිය නොවෙති» යැයි තම සිතෙන් කීවේය.
පසුව «සමහරවිට මෙය මා දන්නා නගරය නොවිය හැකිය. අපගේ නගරය අසල මම දන්නා වෙනත් නගරයක්ද නැත» යැයි සිතුවේය.
ඔහු ව්‍යාකූලව සිටියදී තරුණයෙක් හමුවිය. «තරුණය, මේ නගරයේ නම කුමක්ද?» යැයි ඔහු ඇසුවේය. «එහි නම අෆ්සූස්» යැයි තරුණයා පිළිතුරු දුන්නේය. ඔහු තම සිතෙන් මෙසේ කීවේය: «සමහරවිට මට යම් දෙයක් සිදු වී, මගේ බුද්ධිය නැති වී තිබෙනවා විය හැකිය.
නින්දාවට පත්වීමට හෝ විපතකට ලක්වී විනාශ වීමට පෙර, මෙයින් ඉක්මනින් පිටව යාම මට සුදුසුය.» පසුව ඔහුට සිහිය පැමිණි විට, «මෙහි කිසිවකු මාව හඳුනා ගැනීමට පෙර නගරයෙන් ඉක්මනින් පිටව ගියහොත් මට පහසුය» යැයි කීවේය.
ඔහු ආහාර විකුණන අය වෙත ගොස්, තමන් ළඟ තිබූ මුදල් ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙකුට දී, «මෙම මුදලට මට ආහාර විකුණන්න» යැයි කීවේය. වෙළෙන්දා මුදල ගෙන එහි හැඩය හා කැටයම බැලූ විට පුදුමයට පත් විය. ඔහු එය තම සගයෙකුට දුන්නේය. ඔහුද එය බලා, ඔවුහු පුදුමයෙන් එය එකිනෙකාට අතට දුන්හ.
ඉන්පසු ඔවුහු එකිනෙකා අතර සාකච්ඡා කරමින්, «මේ තරුණයා පොළොව යට පැරණි නිධානයක් සොයාගෙන තිබෙනවා» යැයි කීහ. ඔවුන් තමන් ගැන සාකච්ඡා කරන බව දුටු තම්ලීඛා දැඩි භීතියට පත් විය. ඔවුන් තමන්ව හඳුනාගෙන, තමන්ගේ රජු වූ දක්යානූස් වෙත ගෙන යාමට සැරසෙන බව ඔහු සිතුවේය. තවත් පිරිසක් ඔහු වෙත පැමිණ, «තරුණය, ඔබ කවුද?
ඔබට සිදු වූයේ කුමක්ද?» යැයි විමසූහ. ඔහු ඔවුන්ගෙන් දැඩි ලෙස බිය වී මෙසේ කීවේය: «මාගෙන් අයැද සිටිමි, මගේ මුදල් ඔබ අතේ තබා ගන්න. ඔබගේ ආහාර මට අවශ්‍ය නැත.» ඔවුහු මෙසේ කීහ: «ඔබ කවුද, තරුණය? ඔබගේ කතාව කුමක්ද? ඔබ පැරණි නිධානයක් සොයාගෙන එය අපෙන් සඟවන්නට හදනවා බවට අල්ලාහ් මත දිවුරා කියමු.
අප සමඟ පැමිණ එය පෙන්වන්න. අපි ඔබට සොයාගත් දේවලින් කොටසක් දෙන්නෙමු. එසේ නොකළහොත්, අපි ඔබව බලධාරියා වෙත ගෙන යන්නෙමු; ඔහු ඔබව මරා දමනු ඇත.» ඔවුන්ගේ කතාව ඇසූ විට, «මා බිය වූ සියල්ලටම මම දැන් පත්වී සිටිමි» යැයි ඔහු තම සිතෙන් කීවේය.
ඔවුහු මෙසේ කීහ: «තරුණය, ඔබ සොයාගත් දේ සඟවා තැබීමට නොහැකිය.» තම්ලීඛා ඔවුන්ට කුමක් කියන්නදැයි නොදැන, දැඩි ලෙස බියට පත්ව කිසිවක් පැවසීමට නොහැකි විය. ඔහු කතා නොකරන බව දුටු විට, ඔවුහු ඔහුගේ උඩුකය වස්ත්‍රය ගෙන ඔහුගේ ගෙල වටා දැමූහ. ඉන්පසු නගරයේ මංමාවත්වලින් ඔහුව ඇදගෙන ගියහ.
ඔහු ගැන නගරයේ ජනතාවට ආරංචි වූ විට, «මේ මිනිසා ළඟ නිධානයක් තිබේ» යැයි කියමින් කුඩා හා මහලු සියලු දෙනා ඔහු වටා රැස් වූහ. ඔවුහු ඔහු දෙස බලා මෙසේ කීහ: «අල්ලාහ් මත දිවුරා කියමු, මේ තරුණයා මේ නගරයේ අයෙක් නොවේ. අපි ඔහුව මෙහි කිසිදා දැක නැත; ඔහුව අපි හඳුනන්නේද නැත.» තම්ලීඛා ඔවුන්ට කුමක් කියන්නදැයි නොදැන සිටියේය.
නගරයේ සිටින තම පියා හා සහෝදරයන් ඔහුට සිහි වූ අතර, ඔහුගේ පෙළපත නගරයේ ප්‍රභූවරුන් අතරින් බව ඔහුට ස්ථිර විය. තමන් ගැන අසා ඔවුන් පැමිණ තමන්ව ඔවුන්ගේ අතින් මුදවා ගනු ඇතැයි ඔහු සිතුවේය.
ඔහු ව්‍යාකූලව සිටිද්දී, ඔවුහු ඔහුව නගරයේ ප්‍රධානීන් හා පාලකයන් වූ දැහැමි මිනිසුන් දෙදෙනා වෙත ගෙන ගියහ. ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙකුගේ නම ‘අරියූස්’ වූ අතර, අනෙකාගේ නම ‘තන්තීයූස්’ විය. ඔහුව ඔවුන් වෙත ගෙන යන විට, තම්ලීඛා සිතුවේ තමන් දක්යානූස් නම් දුෂ්ටයා වෙත ගෙන යන බවය. ඔහු දකුණටත් වමටත් බලමින් සිටියේය.
ජනතාව ඔහුට පිස්සෙකුට මෙන් සිනාසුණහ. තම්ලීඛා හඬමින් අහස දෙස හිස ඔසවා තම සිතෙන් මෙසේ කීවේය: «අහස්වලත් පොළොවේත් දෙවියනි, අද මට ඉවසීම පිරිනමනු මැනව. මේ පාලකයා ඉදිරියේ මට උපකාර වන ඔබ වෙතින් වූ ආත්මයක් මා සමඟ එවනු මැනව.» ඔහු හඬමින් තම සිතෙන් මෙසේ කීවේය: «මා සහෝදරයන්ගෙන් වෙන්වී ගොස් ඇත.
ඔවුන් මා අත්විඳි දේ දැනගත්තා නම් කොතරම් හොඳද! ඔවුන් දැනගෙන පැමිණියහොත්, අපි සියලු දෙනාම මෙම පාලකයා ඉදිරියේ එකට සිටින්නෙමු. අපි එකට සිටින බවටත්, අල්ලාහ් ප්‍රතික්ෂේප නොකරන බවටත්, ඔහුට කිසිවක් ආදේශ නොකරන බවටත් එකිනෙකා සමඟ පොරොන්දු වී සිටියෙමු. අපි ජීවත්ව සිටියත් මිය ගියත් කිසිදා වෙන් නොවන්නෙමු යැයි පොරොන්දු වී සිටියෙමු.»
තමන්ගේ සගයන් වෙත ආපසු පැමිණි පසු, ඔවුන්ට තම සිතේ ඇති වූ දේ ගැන තම්ලීඛා දැනුම් දුන්නේය.
ඔහු දැහැමි මිනිසුන් දෙදෙනා වූ අරියූස් සහ තන්තීයූස් වෙත පැමිණි විට, දක්යානූස් වෙත නොගෙන යන බව දැන ඔහු සන්සුන් විය; හැඬීම නතර විය. අරියූස් මුදල් ගෙන එය පරීක්ෂා කර පුදුමයට පත් විය. ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙක් «ඔබ සොයාගත් නිධානය කොහේද, තරුණය?» යැයි ඇසීය.
තම්ලීඛා «මම නිධානයක් සොයාගත්තේ නැත. මේවා මගේ පියවරුන්ගේ මුදල්ය. මේවායේ කැටයමත් හැඩයත් මේ නගරයේම එකකි. නමුත් මට සිදුවී ඇත්තේ කුමක්ද, ඔබට කුමක් කියන්නදැයි මම නොදනිමි» යැයි කීවේය. ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙක් «එසේ නම් ඔබ කවුද?» යැයි ඇසීය.
තම්ලීඛා «මම මේ නගරයේ අයෙක් යැයි සිතුවෙමි» යැයි කීවේය. ඔවුහු «ඔබගේ පියා කවුද? මේ නගරයේ ඔබව හඳුනන්නේ කවුද?» යැයි ඇසූහ. ඔහු තම පියාගේ නම ඔවුන්ට කී නමුත්, ඔහු හෝ ඔහුගේ පියා හඳුනන කිසිවෙක් සොයාගත නොහැකි විය. එවිට ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙක් «ඔබ බොරුකාරයෙකි; අපට සත්‍යය නොකියන්නෙහිය» යැයි කීවේය.
තම්ලීඛා ඔවුන්ට කුමක් කියන්නදැයි නොදැන, හිස බිමට නැමුවේය. ඔහු වටා සිටි සමහරු «මේ මිනිසා පිස්සෙකි» යැයි කීහ. තවත් සමහරු «ඔහු පිස්සෙක් නොවේ; නමුත් ඔබෙන් මිදීමට හිතාමතාම මෝඩයෙකු සේ හැසිරේ» යැයි කීහ.
ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙක් තම්ලීඛා දෙස දැඩිව බලා මෙසේ කීවේය: «ඔබගේ පියාගේ මුදල් මෙය බවත්, මේ මුදලේ කැටයම හා හැඩය වසර තුන්සියයකටත් වැඩි කාලයක් පැරණි බවත් අපි විශ්වාස කර, ඔබව යවා දමනු ඇතැයි ඔබ සිතනවාද? ඔබ තවමත් තරුණයෙකි; අපි ඔබ දකින පරිදි මහලු හිසකෙස් ඇති අය වෙමු. ඔබ වටා නගරයේ ප්‍රභූවරුන් හා පාලකයෝ සිටිති. මේ ප්‍රදේශයේ භාණ්ඩාගාර අප සතුව ඇත.
එවැනි මුදලකින් එක් දිරහමක්වත්, එක් දීනාර් එකක්වත් අප ළඟ නැත. ඔබ සොයාගත් නිධානය ඔබ පිළිගන්නා තුරු, ඔබට දැඩි දඬුවම් දීමටත්, බැඳ තැබීමටත් මම නියෝග කරනු ඇතැයි සිතමි.» ඔහු එසේ කී විට, තම්ලීඛා මෙසේ කීවේය: «මම ඔබෙන් දෙයක් අසමි. ඔබ එයට පිළිතුරු දුන්නොත්, මා සතුව ඇති දේ ගැන මම ඔබට සත්‍යය කියන්නෙමි.»
«අසන්න; අපි ඔබට කිසිවක් සඟවන්නේ නැත» යැයි ඔවුහු කීහ. ඔහු «දක්යානූස් රජුට කුමක් සිදුවීද?» යැයි ඇසීය. ඔවුහු මෙසේ කීහ: «අද පොළොවේ දක්යානූස් නම් රජෙක් සිටින බව අපි නොදනිමු. එවැනි රජෙක් සිටියේ නම්, ඔහු බොහෝ කාලයකට පෙර මිය ගියේය; ඉන්පසු බොහෝ පරම්පරාද මිය ගියහ.»
තම්ලීඛා මෙසේ කීවේය: «එසේ නම් මම මහත් ව්‍යාකූලත්වයක සිටිමි. මා කියන දේ කිසිවෙක් විශ්වාස නොකරනු ඇත. අපි තරුණයන් වූ අතර, අපගේ රජු අපට පිළිමවලට වන්දනා කර තාගූත් දෙවියන්ට සතුන් බිලි දීමට බල කළේය. ඊයේ සවස අපි ඔහුගෙන් පලා ගොස් නිදාගත්තෙමු.
අවදි වූ පසු, ඔවුන්ට ආහාර මිලදී ගැනීමටත්, පුවත් දැනගැනීමටත් මම පිටත්ව ගියෙමි. දැන් ඔබ දකින තත්ත්වයට පත්ව සිටිමි. බඛ්ලූස් කන්දේ තිබෙන ගුහාවට මා සමඟ එන්න. එහි සිටින මගේ සගයන් ඔබට පෙන්වන්නෙමි.»
තම්ලීඛා කී දේ අසා අරියූස් මෙසේ කීවේය: «ජනයිනි, සමහරවිට මේ තරුණයාගේ අතින් අල්ලාහ් ඔබට සංඥාවක් පෙන්වා ඇත. අපි ඔහු සමඟ ගොස් ඔහුගේ සගයන් පෙන්වා දෙන ලෙස ඉල්ලා සිටිමු.» අරියූස්, අස්තීයූස් සහ නගරයේ කුඩා හා මහලු ජනතාව ඔහු සමඟ ගුහාවේ සහායකයන් වෙත ගියහ. තමන්ට ලැබිය යුතු ආහාර හා බීම ප්‍රමාණයට වඩා තම්ලීඛා ප්‍රමාද වී ආපසු නොපැමිණෙන බව දුටු ගුහාවේ තරුණයෝ, ඔහු අල්ලාගෙන තම රජු වූ දක්යානූස් වෙත ගෙන ගොස් ඇතැයි සිතූහ.
ඔවුහු එසේ සිතා බියෙන් සිටියදී, අශ්වයන්ගේ හඬත්, ඔවුන් වෙත එන සෙනඟගේ හඬත් ඇසුණි. දක්යානූස්ගේ නියෝජිතයන් ඔවුන්ව අල්ලාගෙන යාමට පැමිණ ඇතැයි ඔවුහු සිතූහ. ඔවුහු සලාතයට නැඟී එකිනෙකාට සලාම් කියා, එකිනෙකාට අවවාද කළහ. «අපගේ සහෝදර තම්ලීඛා වෙත යමු; දැන් ඔහු දුෂ්ටයා ඉදිරියේ සිටින අතර, අපි පැමිණෙන තුරු බලා සිටිනවා ඇත» යැයි ඔවුහු කීහ.
ඔවුන් ගුහාව ඇතුළේ වාඩි වී එසේ කතා කරද්දී, ගුහාවේ දොරටුව අසල සිටි අරියූස් හා ඔහුගේ සගයන් හැර වෙන කිසිවකු ඔවුන්ට පෙනුණේ නැත.
තම්ලීඛා ඔවුන්ට පෙර ගුහාවට ඇතුළු විය. ඔහු හඬමින් සිටියේය. ඔහු හඬන බව දුටු විට ඔවුහුද ඔහු සමඟ හඬා, ඔහුට සිදුවූයේ කුමක්දැයි ඇසූහ. ඔහු සිදු වූ සියල්ල විස්තර කර දුන්නේය. එවිට ඔවුන්ට අවබෝධ වූයේ, අල්ලාහ්ගේ නියමයෙන් ඔවුන් එම මුළු කාලයම නිදාගෙන සිටි බවත්, ජනතාවට සංඥාවක් වීමටත්, නැවත නැඟිටීම සත්‍ය බවට සාක්ෂියක් වීමටත්, හෝරාව සැකයකින් තොරව පැමිණෙන බව දැනගැනීමටත් ඔවුන් අවදි කරනු ලැබූ බවත්ය.
තම්ලීඛාට පසුව අරියූස් ඇතුළු වූ විට, රිදී මුද්‍රාවකින් මුද්‍රා තබා තිබූ තඹ පෙට්ටියක් දුටුවේය. ඔහු ගුහාවේ දොරටුව අසල සිට, නගරයේ ප්‍රභූවරයෙකුට එය විවෘත කරන ලෙස කීවේය. එහි ඊයම් පුවරු දෙකක් තිබූ අතර, ඒවායේ මෙසේ ලියා තිබුණි: ‘මක්ස්ලමීනා, මඛ්ස්ලමීනා, තම්ලීඛා, මර්ටූන්ස්, කෂ්ටූන්ස්, යබ්රූන්ස්, දීමූස්, බටියූස් සහ හාලූෂ් යන අය, තමන්ගේ ආගමෙන් ඔවුන්ව මුළා කිරීමට ඉඩ නොදීම සඳහා තම රජු වූ දක්යානූස් නම් දුෂ්ටයාගෙන් පලා ගිය තරුණයෝ වූහ. ඔවුහු මෙම ගුහාවට ඇතුළු වූහ.
ඔවුන් සිටින තැන දැනගත් විට, රජු ඔවුන් මත ගල් දමා ගුහාව වසා දමන ලෙස නියෝග කළේය. ඔවුන්ගේ තොරතුරු හා කතාව අපි ලියා තැබුවේ, පසුව ඔවුන් සොයාගන්නා අයට දැනගැනීම සඳහාය.’ එය කියවූ විට ඔවුහු පුදුමයට පත් වී, නැවත නැඟිටීම පිළිබඳ සංඥාව ඔවුන්ට පෙන්වූ අල්ලාහ්ට ප්‍රශංසා කළහ. ඔවුහු හඬ නඟා අල්ලාහ්ට ප්‍රශංසා කරමින් ඔහුව පවිත්‍ර කළහ.
ඉන්පසු ගුහාවට ඇතුළු වී, එහි මැද වාඩි වී සිටි තරුණයන් දුටුවෝය. ඔවුන්ගේ මුහුණු දීප්තිමත් වූ අතර ඔවුන්ගේ ඇඳුම් දිරාපත් වී නොතිබුණි. අරියූස් හා ඔහුගේ සගයෝ සුජූද් කරමින්, අල්ලාහ්ගේ සංඥාවක් තමන්ට පෙන්වූ ඔහුට ප්‍රශංසා කළහ. ඔවුහු එකිනෙකා සමඟ කතා කළහ. තරුණයෝ තම රජු වූ දක්යානූස්ගෙන් තමන් අත්විඳි දේ ඔවුන්ට කීහ.
ඉන්පසු අරියූස් හා ඔහුගේ සගයෝ, ඔවුන්ගේ දැහැමි රජු වූ බීද්රූස් වෙත පණිවිඩයක් යවා මෙසේ කීහ: «ඔබගේ රාජ්‍යයේ අල්ලාහ් විසින් ඇති කළ සංඥාවක් දැකීමටත්, ලෝකවාසීන්ට සංඥාවක් ලෙසත්, ඔවුන්ට ආලෝකයක් හා පැහැදිලි සාක්ෂියක් ලෙසත්, නැවත නැඟිටීම සත්‍ය බව තහවුරු කිරීමටත්, හැකි ඉක්මනින් අප වෙත එන්න. අල්ලාහ් විසින් වසර තුන්සියයකටත් වැඩි කලකට පෙර මියගිය තරුණයන්ට නැවත ජීවය දී ඇත.» මෙම පුවත රජු වෙත පැමිණි විට, ඔහුගේ සිහිය යළි පැමිණ, ඔහුගේ කනස්සල්ල පහව ගියේය. ඔහු මෙසේ කීවේය: «අහස්වලත් පොළොවේත් පරමාධිපතියාණන් වූ අල්ලාහ්ට ප්‍රශංසා කරමි.
මම ඔහුට වන්දනා කරමි; ඔහුව පවිත්‍ර කරමි. ඔබ මා වෙත අනුග්‍රහය දැක්වූ අතර, මට කරුණා කළහ. මාගේ පූර්වජයන්ට, දැහැමි ගැත්තා වූ රජු ස්තන්ටීනූස්ට ඔබ දුන් ආලෝකය නිවා දැමුවේ නැත.»
රජුට මේ පුවත දැනුම් දුන් පසු, නගරයේ ජනතාව ඔහු වෙත පැමිණ, ඔහු සමඟ අෆ්සූස් නගරයට ගමන් කළහ. නගරවාසීහු ඔවුන් පිළිගෙන, රජු සමඟ ගුහාව වෙත නැඟ ගියහ. තරුණයෝ බීද්රූස් දුටු විට සතුටට පත් වී, මුහුණු බිම තබා සුජූද් කළහ. බීද්රූස් නැඟිට ඔවුන් වැළඳගෙන හඬා වැටුණේය.
ඔවුහු ඔහු ඉදිරියේ බිම වාඩි වී අල්ලාහ්ව පවිත්‍ර කරමින් ඔහුට ප්‍රශංසා කළහ. ඉන්පසු තරුණයෝ බීද්රූස්ට මෙසේ කීහ: «අල්ලාහ්ට ඔබ භාර කරමු. ඔබට සලාමයත්, අල්ලාහ්ගේ කරුණාවත් වේවා. අල්ලාහ් ඔබවත් ඔබගේ රාජ්‍යයත් ආරක්ෂා කරත්වා. මිනිසුන්ගෙන් හා ජින්නුන්ගෙන් වන නපුරෙන් අල්ලාහ් තුළින් ඔබට ආරක්ෂාව පතමු.»
රජු සිටගෙන සිටියදීම ඔවුහු නැවත තමන්ගේ නිදන ස්ථානවලට ගොස් නිදාගත්හ. උත්තරීතර අල්ලාහ් ඔවුන්ගේ ආත්ම ගත්තේය. රජු ඔවුන් වෙත පැමිණ, ඔවුන්ගේ ඇඳුම් ඔවුන් මතම තැබුවේය. සෑම කෙනෙකුම රන් පෙට්ටියක තබන ලෙස ඔහු නියෝග කළේය. රාත්‍රියේ රජු නිදාගත් විට, ඔවුහු ඔහුට සිහිනයෙන් පැමිණ මෙසේ කීහ: «අපි රන්වලින් හෝ රිදීවලින් මවා නැත.
අපි පස්වලින් මවා ඇති අතර, නැවත පස් වෙතම යන්නෙමු. එබැවින් අල්ලාහ් අපව එයින් නැවත නැඟිටුවන තෙක්, ගුහාවේ පස මත අප සිටි ආකාරයටම අපව තබන්න.» එවිට රජු තේක්ක ලීයෙන් පෙට්ටියක් සකස් කර, ඔවුන් එහි තැබුවේය. ඔවුන් එතැනින් පිටව ගිය පසු, අල්ලාහ් බිය ඇති කර ඔවුන්ව ආවරණය කළේය; කිසිවෙකුට ඔවුන් වෙත ඇතුළු වීමට නොහැකි විය.
රජු ගුහාවේ දොරටුව අසල මස්ජිදයක් ඉදිකර, එහි සලාතය ඉටු කරන ලෙස නියෝග කළේය. ඔවුන් වෙනුවෙන් මහත් උත්සවයක්ද නියම කර, සෑම වසරකම එය පවත්වන ලෙස නියෝග කළේය.
තවත් ප්‍රකාශයක් අනුව, තම්ලීඛා දැහැමි රජු වෙත ගෙන යන විට රජු ඔහුගෙන් «ඔබ කවුද?» යැයි ඇසීය. ඔහු «මම මේ නගරයේ අයෙක්මි» යැයි පිළිතුරු දුන්නේය. ඔහු ඊයේ හෝ මීට දින කිහිපයකට පෙර නගරයෙන් පිටව ගිය බවත්, කිසිවකු නොදන්නා තම නිවස හා ජනතාව ගැනත් සඳහන් කළේය.
පැරණි යුගයේදී තරුණයන් පිරිසක් අතුරුදන් වූ බවත්, ඔවුන්ගේ නම් රාජභාණ්ඩාගාරයේ තිබූ ලෑල්ලක ලියා ඇති බවත් රජු අසා තිබුණි. ඔහු එම ලෑල්ල කැඳවා ඔවුන්ගේ නම් බැලූ විට, තම්ලීඛා ඒ පිරිසට අයත් බව දැනගත්තේය. ඔහු අනෙක් අයගේ නම් සඳහන් කර, «ඔවුහු මගේ සගයෝය» යැයි කීවේය. එය ඇසූ රජු සහ ඔහු සමඟ සිටි ජනතාව ගමන් කර ගුහාවේ දොරටුව වෙත පැමිණියහ.
තම්ලීඛා «මගේ සගයන් වෙත ඇතුළු වීමට මට ඉඩ දෙන්න. ඔබ සමඟ ඔවුන් ඔබව දුටුවහොත් ඔවුහු බියට පත් වනු ඇත. මම ඇතුළට ගොස් ඔවුන්ට සුබ ආරංචිය දෙන්නෙමි» යැයි කීවේය. ඔහු ඇතුළට ගොස් ඔවුන්ට සුබ ආරංචිය දුන් විට, අල්ලාහ් ඔවුන්ගේ ආත්ම ගත්තේය.
ඔවුන් සිටි තැන සොයාගැනීමට නොහැකි වන ලෙස ඔවුන්ගේ සලකුණු අන්ධ කරනු ලැබීය.
උත්තරීතර අල්ලාහ්ගේ «තරුණයෝ ගුහාවට සරණ ගිය අවස්ථාවේ» යන ප්‍රකාශයෙහි, ඔවුහු ගුහාවට ගියහ යන අර්ථය ඇත. ‘අවා ෆුලානුන් ඉලා මව්දිඉන් කසා’ යනු, යම් පුද්ගලයෙක් එම ස්ථානය තම වාසස්ථානය කරගත්තේය යන්නයි. ගුහාව යනු ‘බන්ජලූස්’ කන්දේ පිහිටි ගල්ගුහාවකි. එම ගුහාවේ නම ‘ඛයිරම්’ ය.
«එවිට ඔවුහු මෙසේ කීහ: අපගේ පරමාධිපතියාණනි, ඔබ වෙතින් වූ කරුණාවක් අපට පිරිනමනු මැනව» යන්නෙහි, කරුණාව යනු ආගම තුළ මඟපෙන්වීමයි යන අර්ථය ඇත. තවත් මතයක් අනුව එය පෝෂණයයි. «අපට සූදානම් කරනු මැනව» යන්නෙහි අර්ථය අපට පහසු කරනු මැනව යන්නයි. «අපගේ කාර්යය තුළින් නිවැරදි මඟක්» යනු, ඔබගේ තෘප්තිය ලබා දෙන දේ හා අපගේ මඟපෙන්වීම ඇති දේය.
ඉබ්නු අබ්බාස් මෙසේ පැවසීය: «නිවැරදි මඟක්» යනු ගුහාවෙන් ආරක්ෂිතව පිටවීමට මාර්ගයක් යන්නයි. එසේම, ඔවුන්ට වධ දෙනු ඇතැයිද, මරා දැමීමට පොරොන්දු වූ බවද, ඔවුන් මෙහි රාත්‍රිය වන තෙක් රැඳී සිටින බවද, ඔවුන්ට කුසගින්නෙන් හා පිපාසයෙන් මිය යාමට ගුහාව තුළම අතහැර දමන බවද, ඔහු එසේ කළ බවද සඳහන් වේ. වහ්බ් මෙසේ පැවසීය: කාලයෙන් කාලය ගෙවී ගියේය. ඔවුන් සිටි තත්ත්වය අසත්‍ය බව හෙළි විය.
ඔවුන් ළඟ තිබූ වියදම් මුදල්—දක්යානූස්ගේ මුද්‍රාව තිබූ ඒවා—වල ප්‍රමාණය තරුණ ඔටුවෙකුගේ පාදවලට සමාන විය. තම්ලීඛා පිටතට ගිය විට ඔවුහු ඔහුව හඳුනා නොගත්හ. ඔහුට යමක් හමු විය. කුඩා හා මහලු අය ඔහුගෙන් «පුවත කුමක්ද?» යැයි ඇසූහ. ඔහුට තන්තීයූස් හමුවිය.
ඔහු තම බැල්ම පහත හෙළුවේය. ඔවුන් එකම ආගමක—ඉස්ලාමය මත—සිටියහ. ඔවුන් පිළිමවලට වන්දනා කර තාගූත්වරුන්ට සතුන් බිලි දීමට බල කිරීමෙන්, තම විශ්වාසය සඟවාගෙන පලා ගොස් ගුහාවට පැමිණීමේ සිදුවීම ගැනද සඳහන් වේ. ඔවුන්ගේ විශ්වාසය හා ඔවුන්ගේ ක්‍රියාවල අවසානය ගැනද [මෙහි සඳහන් වේ].
«සහීහ් මුස්ලිම්» (අංක 809) හි, සූරා අල්-කහ්ෆ් හි මුල් ආයාත් දහය කටපාඩම් කිරීමෙන් දජ්ජාල්ගේ පරීක්ෂාවලින් ආරක්ෂාව ලැබීමේ ගුණය පිළිබඳ වාර්තා වේ.