दया र सही मार्गको प्रार्थना

शेख अब्दुर्रहमान अस्-सादीको तफ्सिर

त्यसपछि अल्लाहले उनीहरूको कथा संक्षेपमा उल्लेख गर्नुभयो र त्यसपछि त्यसको विस्तृत वर्णन गर्नुभयो: «जब ती युवकहरूले गुफामा शरण लिए» अर्थात् उनीहरू जवान थिए। «गुफामा» — आफ्ना समुदायले उनीहरूलाई परीक्षामा पार्ने डरबाट सुरक्षित हुन र त्यसबाट जोगिन उनीहरू त्यहाँ गए। «अनि उनीहरूले भने: हे हाम्रा पालनकर्ता! हामीलाई आफ्नो तर्फबाट दया प्रदान गर» अर्थात् त्यस दयाद्वारा हामीलाई दृढ राख्नुहोस्, खराबीबाट जोगाउनुहोस् र भलाइतर्फ सफल बनाउनुहोस्।

«र हाम्रो काममा हाम्रो लागि सही मार्ग तयार गर» अर्थात् सही मार्गसम्म पुर्‍याउने प्रत्येक साधनलाई हाम्रा लागि सहज बनाउनुहोस्, र हाम्रो धर्म तथा सांसारिक जीवनका कामहरू सुधारिदिनुहोस्। यसरी उनीहरूले परीक्षाबाट भागेर लुक्न सकिने ठाउँतर्फ जाने प्रयासलाई अल्लाहसमक्ष विनम्रतापूर्वक बिन्ती गर्दै आफ्ना कामहरू सहज बनाइदिनुहोस् भन्ने प्रार्थनासँग जोडे। उनीहरूले आफू वा सृष्टिका प्राणीहरूमाथि भरोसा गरेनन्। त्यसैले अल्लाहले उनीहरूको प्रार्थना स्वीकार गर्नुभयो।

इमाम इब्न कसीरको तफ्सिर

«जब ती युवकहरूले गुफामा शरण लिए र भने: हे हाम्रा पालनकर्ता! हामीलाई आफ्नो तर्फबाट दया प्रदान गर र हाम्रो काममा हाम्रो लागि सही मार्ग तयार गर» — अल्लाहले ती युवकहरूको बारेमा बताउनुहुन्छ, जो आफ्नो समुदायबाट धर्म जोगाउन भागेका थिए, ताकि उनीहरूले तिनलाई आफ्नो धर्मबाट विमुख पार्ने परीक्षा नदिऊन्। त्यसैले उनीहरू भागेर पहाडको एउटा गुफामा लुके। त्यहाँ प्रवेश गरेपछि उनीहरूले अल्लाहसँग उहाँको दया र कृपा माग्दै भने: «हे हाम्रा पालनकर्ता!

हामीलाई आफ्नो तर्फबाट दया प्रदान गर» अर्थात् हामीलाई आफूकहाँबाट यस्तो दया प्रदान गर्नुहोस्, जसद्वारा तपाईं हामीमाथि कृपा गर्नुहोस् र हाम्रो समुदायबाट हामीलाई लुकाएर जोगाउनुहोस्। «र हाम्रो काममा हाम्रो लागि सही मार्ग तयार गर» अर्थात् यस काममा हाम्रो लागि सही परिणाम नियत गर्नुहोस्। हाम्रो अन्त्यलाई सही मार्ग बनाउनुहोस्। हदीसमा यसै भावको दुआ आएको छ: “तपाईंले हाम्रो निम्ति जुनसुकै निर्णय गर्नुभएको छ, त्यसको परिणामलाई सही मार्ग बनाइदिनुहोस्।”

मुस्नदमा बुस्र बिन अबी अरतात (رضي الله عنه) बाट वर्णित छ कि अल्लाहका रसूल (صلى الله عليه وسلم) यस्तो दुआ गर्नुहुन्थ्यो: “हे अल्लाह! हाम्रा सबै कामको परिणाम राम्रो बनाइदिनुहोस् र सांसारिक अपमान तथा आख़िरतको सजायबाट हामीलाई बचाउनुहोस्।”

अल्-बगवीको तफ्सिर

त्यसपछि अल्लाहले गुफावालाहरूको कथा उल्लेख गर्नुभयो: «जब ती युवकहरूले गुफामा शरण लिए» अर्थात् उनीहरू त्यहाँ गए। उनीहरू किन गुफामा गए भन्ने विषयमा मतभेद छ। मुहम्मद बिन इस्हाक बिन यसारले भने: इन्जील मान्ने समुदायका मानिसहरू सत्यबाट विचलित भए, उनीहरूका पापहरू बढे र उनीहरूका शासकहरूले सीमा नाघे, यहाँसम्म कि उनीहरूले मूर्तिहरूको पूजा गर्न र झूटा देवताहरूका लागि बलि दिन थाले। उनीहरूमध्ये ईसा (عليه السلام) को धर्ममा अडिग, अल्लाहको उपासना र उहाँको एकत्वमा कायम रहेका केही मानिसहरू बाँकी थिए।

उनीहरूलाई सताउने रोमी राजाहरूमध्ये एकजना राजा थिए, जसलाई “दक्यानूस” भनिन्थ्यो। उनले मूर्तिहरूको पूजा गर्थे, झूटा देवताहरूका लागि बलि चढाउँथे र उनको विरोध गर्नेहरूलाई मार्थे। उनी रोमी गाउँहरूमा बास बस्थे र आफू पुगेको कुनै पनि गाउँमा कसैलाई छोड्दैनथे, जबसम्म उनी मूर्तिपूजा गर्न र झूठा देवताहरूका लागि बलि चढाउन तयार नहुन्थे; नत्र उनलाई मारिन्थ्यो। अन्ततः उनी गुफावालाहरूको “अफ्सुस” नामक सहरमा पुगे।

उनको आगमनले विश्वासीहरूलाई ठूलो कष्ट भयो। उनीहरू उनीबाट लुके र विभिन्न दिशातिर भागे। “दक्यानूस” ले सहर पुगेपछि विश्वासीहरूलाई खोजेर जम्मा गर्न आदेश दियो। उसले सहरका काफिरहरूबाट पहरेदारहरू नियुक्त गर्‍यो, जसले विश्वासीहरूलाई उनीहरू लुकेका ठाउँबाट समातेर “दक्यानूस” कहाँ ल्याउँथे।

उसले उनीहरूलाई हत्या गरिने वा मूर्तिपूजा गरी झूटा देवताहरूका लागि बलि चढाउनेमध्ये एउटा रोज्न लगाउँथ्यो। कोही जीवनको लोभ गर्थे, तर अल्लाहबाहेक अरूको उपासना गर्न अस्वीकार गर्नेहरू मारिन्थे। अल्लाहमाथिको विश्वासमा दृढ मानिसहरूले यस्तो देखेपछि आफूलाई यातना र हत्याका लागि समर्पित गर्न थाले। उनीहरू मारिन्थे, अंगभंग गरिन्थे, र काटिएका अंगहरू सहरका पर्खालका विभिन्न भागमा तथा प्रत्येक ढोकामा झुन्ड्याइन्थ्यो।

यसरी परीक्षा झन् ठूलो भयो। यो देखेर ती युवाहरू अत्यन्त दुःखी भए। उनीहरू उठेर नमाज, रोजा, दान, अल्लाहको पवित्रता वर्णन र दुआमा लागे। उनीहरू रोमीका प्रतिष्ठित परिवारका थिए र आठ जना थिए। उनीहरू रोए, अल्लाहसमक्ष विनम्रतापूर्वक बिन्ती गरे र भने: “हे आकाशहरू र पृथ्वीका पालनकर्ता!

तपाईं नै हाम्रा पालनकर्ता हुनुहुन्छ। हामी तपाईंलाई छोडेर अरू कुनै उपास्यलाई पुकार्नेछैनौँ। यदि हामीले उहाँबाहेक अरूको उपासना गर्‍यौँ भने त्यो अवश्य नै सीमा नाघेको कुरा हुनेछ। हे अल्लाह! आफ्ना विश्वासी सेवकहरूबाट यो परीक्षा हटाइदिनुहोस् र यो विपत्ति उनीहरूबाट उठाइदिनुहोस्, ताकि उनीहरूले खुला रूपमा तपाईंको उपासना गर्न सकून्।”

उनीहरू यसरी नै प्रार्थना गरिरहेका थिए र आफ्नै नमाज पढ्ने स्थानमा पुगेका थिए। त्यति नै बेला पहरेदारहरूले उनीहरूलाई सज्दामा, अनुहार भुइँमा राखेर रोइरहेको र अल्लाहसँग बिन्ती गरिरहेको अवस्थामा फेला पारे। पहरेदारहरूले भने: “राजाको आदेशमा उपस्थित हुनबाट तिमीहरूलाई केले रोक्यो? उहाँकहाँ जाओ।”

त्यसपछि उनीहरू निस्के र पहरेदारहरूले उनीहरूको कुरा “दक्यानूस” कहाँ पुर्‍याए। उनीहरूले भने: “तिमी आफ्ना देवताहरूका लागि मानिसहरूलाई बलि चढाउन जम्मा गर्दै छौ, तर तिम्रै परिवारका यी युवाहरू तिमीलाई उपहास गर्छन् र तिम्रो आदेश उल्लङ्घन गर्छन्!” यो सुनेपछि उसले उनीहरूलाई बोलायो। उनीहरूलाई ल्याइँदा आँखाबाट आँसु बगिरहेको थियो र अनुहार माटोले लतपतिएको थियो।

उसले भन्यो: “पृथ्वीमा पूजिने हाम्रा देवताहरूका लागि बलि चढाउन र आफ्नो सहरका प्रतिष्ठित मानिसहरूलाई आदर्श बनाउन तिमीहरूलाई केले रोक्यो? रोज: हाम्रा देवताहरूका लागि बलि चढाऊ, नत्र म तिमीहरूलाई मार्नेछु।” उनीहरूमध्ये सबैभन्दा जेठा मक्सलमीना बोले: “हाम्रो एउटा प्रभु हुनुहुन्छ, जसको महानताले आकाशहरू र पृथ्वी भरिएका छन्। उहाँबाहेक हामी कहिल्यै अरू कुनै उपास्यलाई पुकार्नेछैनौँ।

उहाँको प्रशंसा, महिमा र पवित्रता हामी आफ्ना हृदयदेखि सधैँ विशुद्ध रूपमा वर्णन गर्छौँ। हामी उहाँकै उपासना गर्छौँ र उहाँसँगै मुक्ति र भलाइ माग्छौँ। झूटा देवताहरूको हामी कहिल्यै उपासना गर्नेछैनौँ। तिमीलाई जे उचित लाग्छ, हामीसँग त्यही गर।”

मक्सलमीनाका साथीहरूले पनि “दक्यानूस” लाई यही कुरा भने। उनीहरूले यस्तो भनेपछि उसले उनीहरूका प्रतिष्ठित वस्त्रहरू फुकाल्न लगायो र भन्यो: “म तिमीहरूको मामिला हेर्नेछु र सजाय दिने मेरो धम्की पूरा गर्नेछु। तर तिमीहरू जवान छौ र उमेरले सानै छौ, त्यसैले तिमीहरूलाई नष्ट गर्नुअघि केही समय दिन्छु। त्यस अवधिमा सम्झेर आफ्नो बुद्धि प्रयोग गर।”

त्यसपछि उसले उनीहरूले लगाएका सुनचाँदीका गहना पनि फुकाल्न आदेश दियो र उनीहरूलाई त्यहाँबाट बाहिर पठायो। “दक्यानूस” आफ्ना केही कामका लागि उनीहरूको सहरभन्दा नजिकैको अर्को सहरमा गयो। ऊ गएको देखेपछि ती युवाहरूले ऊ फर्केर आएपछि आफ्नो कुरा उठाउनेछ भन्ने डरले छिटो निर्णय गरे। उनीहरूबीच सल्लाह भयो कि प्रत्येकले आफ्नो बुबाको घरबाट केही खर्च लिएर त्यसको केही भाग दान गर्ने, बाँकी बाटोका लागि राख्ने र सहरनजिकै पहाडमा रहेको “बख्लूस” नामको गुफामा जाने।

त्यहाँ “दक्यानूस” फर्केर आउँदासम्म अल्लाहको उपासना गर्दै बस्ने, अनि पछि उसकहाँ गएर उसले जे गर्छ त्यसलाई सामना गर्ने। उनीहरूले यो कुरा आपसमा भनेपछि प्रत्येक युवकले आफ्नो बुबाको घरबाट खर्च लिए, त्यसको केही भाग दान गरे र बाँकी लिएर निस्के। उनीहरूको एउटा कुकुर पनि उनीहरूको पछि लाग्यो। उनीहरू त्यो गुफामा पुगे र त्यहाँ बसे।

कअब अल-अहबारले भने: उनीहरू बाटोमा एउटा कुकुरको छेउबाट गए, त्यो उनीहरूको पछि लाग्यो। उनीहरूले पटकपटक त्यसलाई धपाए। तब कुकुरले भन्यो: “हे मानिसहरू! तिमीहरू मबाट के चाहन्छौ? मबाट नडराओ। म अल्लाहका प्रियजनहरूलाई प्रेम गर्छु।

सुत, म तिमीहरूको पहरा दिनेछु।” इब्न अब्बासले भने: उनीहरू राति “दक्यानूस” बाट भागेका थिए। उनीहरू सात जना थिए। उनीहरू बाटोमा एउटा कुकुरसहितको गोठालालाई भेटे। गोठालो उनीहरूको धर्ममा लागेर उनीहरूसँगै गयो र उसको कुकुर पनि पछि लाग्यो।

उनीहरू सहरबाट निस्केर सहरनजिकको गुफामा पुगे। इब्न इस्हाकले भने: उनीहरू त्यहाँ रहे र अल्लाहको प्रसन्नता खोज्दै नमाज, रोजा, पवित्रताको वर्णन, तकबीर र प्रशंसा गर्नुबाहेक अरू कुनै काम गरेनन्। उनीहरूले आफ्नो खर्च तिमलीखा नामका एक युवकलाई जिम्मा लगाए। उनी उनीहरूमध्ये सबैभन्दा फुर्तिलो र बलियो थिए।

उनी गोप्य रूपमा सहरबाट उनीहरूका लागि आवश्यक खानेकुरा किन्थे। सहर पस्दा उनले आफूले लगाएको राम्रो लुगा फेरेर भिक्षा माग्ने गरिबहरूले लगाउनेजस्तै लुगा लगाउँथे। त्यसपछि आफ्नो चाँदीको सिक्का लिएर सहर जान्थे, उनीहरूका लागि खाना र पेय किन्थे र उनका साथीहरूबारे कसैले केही चर्चा गरेको छ कि भनेर खबर बुझ्थे। त्यसपछि उनी साथीहरूकहाँ फर्कन्थे।

उनीहरू केही समय यसरी नै बसे। पछि “दक्यानूस” सहरमा आयो र प्रतिष्ठित मानिसहरूलाई झूटा देवताहरूका लागि बलि चढाउन आदेश दियो। विश्वासीहरू डराए। तिमलीखा आफ्ना साथीहरूका लागि खाना किन्न सहरमा थिए। उनी रोइरहेको अवस्थामा थोरै खाना लिएर साथीहरूकहाँ फर्के र अत्याचारी सहरमा आएको तथा उनीहरूको खोजी प्रतिष्ठित व्यक्तिहरूका साथ भइरहेको कुरा बताए।

उनीहरू डराए, सज्दामा परेर अल्लाहसँग दुआ र विनम्र बिन्ती गरे र परीक्षाबाट शरण मागे। त्यसपछि तिमलीखाले भने: “हे मेरा भाइहरू! शिर उठाऊ, खाना खाऊ र आफ्ना पालनकर्तामाथि भरोसा गर।” उनीहरूले शिर उठाए। आँखाबाट आँसु बगिरहेको थियो।

उनीहरूले खाना खाए। त्यो सूर्यास्तको समय थियो। त्यसपछि बसेर कुराकानी गरे, अध्ययन गरे र एकअर्कालाई सम्झाए। उनीहरू यसरी नै बसिरहेका बेला अल्लाहले गुफामा उनीहरूका कानमा निद्रा पारिदिनुभयो। उनीहरूको कुकुरले गुफाको ढोकामा आफ्ना दुई अगाडिका पञ्जा फैलाएर राखेको थियो; उसलाई पनि उनीहरूलाई जे भयो त्यही भयो।

ऊ विश्वासी र पूर्ण विश्वास भएको थियो, र उनीहरूको खर्च उनीहरूका शिरनजिकै थियो। अर्को दिन “दक्यानूस” ले उनीहरूलाई नदेखेपछि खोज्यो, तर भेट्टाएन। उसले आफ्ना केही मानिसलाई भन्यो: “यी युवाहरू हराएको कुराले मलाई दुःखी बनाएको छ। उनीहरूले मेरो रिस छ भन्ने ठाने, जबकि मेरो कुरा नबुझेका कारण उनीहरू अनजान भएका थिए।

उनीहरूले पश्चात्ताप गरेर मेरा देवताहरूको उपासना गरे भने म उनीहरूलाई दण्ड दिन चाहन्नथेँ।” सहरका प्रतिष्ठित मानिसहरूले भने: “तपाईंले दुष्ट, विद्रोही र अवज्ञाकारी मानिसहरूमाथि दया गर्नु उचित हुँदैन। तपाईंले उनीहरूलाई समय दिनुभएको थियो। उनीहरू चाहेका भए त्यस अवधिमा फर्कन सक्थे, तर पश्चात्ताप गरेनन्।”

यो सुनेपछि राजा अत्यन्त रिसायो। उसले उनीहरूका बुबाहरूलाई बोलायो र सोध्यो: “मलाई अवज्ञा गर्ने तिमीहरूका ती विद्रोही छोराहरूको बारेमा बताओ।” उनीहरूले भने: “हामीले त तपाईंको अवज्ञा गरेका छैनौँ। हराएका विद्रोहीहरूका कारण तपाईं हामीलाई किन मार्नुहुन्छ?

उनीहरू हाम्रो धन लिएर सहरका बजारमा खर्च गरे, अनि ‘बख्लूस’ भनिने पहाडमा चढे।” यो सुनेपछि उसले उनीहरूलाई छोडिदियो। ती युवाहरूलाई के गर्ने भन्ने उसलाई थाहा थिएन। तब अल्लाहले उसको मनमा उनीहरू बसेको गुफा बन्द गर्न लगाउने विचार हालिदिनुभयो।

तर अल्लाह उनीहरूलाई सम्मानित गर्न र उनीहरूपछि आउने समुदायका लागि निशानी बनाउन चाहनुहुन्थ्यो। साथै, कुनै शङ्का नभई कियामत आउनेछ र अल्लाहले चिहानमा भएकाहरूलाई उठाउनुहुनेछ भन्ने कुरा प्रकट गर्न चाहनुहुन्थ्यो। “दक्यानूस” ले गुफा बन्द गर्न आदेश दियो र भन्यो: “उनीहरूलाई गुफामा त्यस्तै छोडिदेऊ। भोक र तिर्खाले मरून्; उनीहरूले रोजेको गुफा नै उनीहरूको चिहान हुनेछ।”

उसले उनीहरू जागा छन् र उनीहरूसँग के भइरहेको छ भन्ने जान्दछन् भन्ने ठानेको थियो। तर अल्लाहले उनीहरूका आत्मालाई निद्राको अवस्थामा मृत्यु दिनुभएको थियो। उनीहरूको कुकुर गुफाको ढोकामा आफ्ना दुई अगाडिका पञ्जा फैलाएर बसिरहेको थियो। उनीहरूमाथि जुन अवस्था आएको थियो, त्यसले सबैलाई ढाकेको थियो, र उनीहरू दायाँ-बायाँ पल्टाइन्थे।

त्यसपछि “दक्यानूस” राजाको दरबारमा आफ्नो विश्वास लुकाएर राख्ने दुई विश्वासी मानिस थिए। एकको नाम “यन्दरस” र अर्कोको नाम “रूनास” थियो। उनीहरू सल्लाह गरेर ती युवाहरूको घटना, वंश, नाम र विवरण सिसाको पाटीमा लेख्न र त्यसलाई तामाको सन्दुकमा राख्न राजी भए। त्यसपछि सन्दुकलाई पर्खालभित्र राखे।

उनीहरूले भने: “कदाचित् कियामतको दिनअघि अल्लाहले यी युवाहरूबारे जान्ने विश्वासी मानिसहरूको समूह उठाउनुहुनेछ। उनीहरू यहाँ आएर यो लेख पढेपछि सबै कुरा थाहा पाउनेछन्।” उनीहरूले त्यसै गरे र त्यसमाथि पर्खाल बनाए। “दक्यानूस” र उसका मानिसहरू बाँचेन्जेल बाँचे, त्यसपछि उनीहरू मरे।

धेरै पुस्ता बिते र एकपछि अर्को राजा आए। उबैद बिन उमैरले भने: गुफावालाहरू सुनका हार र चाँदीका चुरा लगाउने, कपालका लट्टा भएका युवक थिए। उनीहरूसँग सिकार गर्ने कुकुर थियो। उनीहरू आफ्नो ठूलो चाडको दिन भव्य पहिरन र जुलुससहित निस्के।

उनीहरूले पूजा गर्ने मूर्तिहरू पनि साथमा लगे। अल्लाहले ती युवकहरूको हृदयमा ईमान राखिदिनुभएको थियो। उनीहरूमध्ये एकजना राजाको मन्त्री थिए। उनीहरू ईमानमा आए, तर प्रत्येकले आफ्नो विश्वास लुकाए। उनीहरूले मनमनै भने: “यी मानिसहरूबीच रह्यौँ भने उनीहरूको अपराधका कारण हामीलाई सजाय हुन सक्छ।

त्यसैले उनीहरूबाट अलग भएर निस्कौँ।” उनीहरूमध्ये एक युवक निस्केर एउटा रूखको छायाँमा बस्यो। त्यसपछि अर्को युवक निस्केर उसलाई एक्लै बसेको देख्यो। आफू पनि उसकै जस्तो अवस्थामा हुन सक्ने आशा गर्‍यो, तर त्यो कुरा प्रकट गरेन। त्यसपछि अर्को युवक निस्क्यो र उनीहरू एउटै ठाउँमा जम्मा भए।

एकले अर्कोलाई भन्यो: “तिमीहरू यहाँ किन जम्मा भयौ?” प्रत्येकले आफ्नो ज्यानको डरले आफ्नो ईमान साथीबाट लुकाएको थियो। त्यसपछि उनीहरूले भने: “प्रत्येक युवकले साथीलाई एक्लै भेटोस् र आफूभित्रको कुरा उसलाई भनून्।” उनीहरूले त्यसै गरे र सबैको ईमान एउटै भएको पाए।

उनीहरूको नजिकै पहाडमा एउटा गुफा थियो। एकले अर्को साथीलाई भन्यो: “गुफामा जाऔँ, तिमीहरूका पालनकर्ताले आफ्नो दयाबाट तिमीहरूलाई ढाक्नुहुनेछ।” उनीहरू आफ्नो सिकार गर्ने कुकुरसहित गुफामा पसे र तीन सय वर्षसम्म सुतिरहे, त्यसमा नौ वर्ष थपिए। उनीहरूको समुदायले उनीहरू हराएको थाहा पाएर खोज्यो, तर अल्लाहले उनीहरूका निशान र गुफा देख्नबाट मानिसहरूलाई रोक्नुभयो।

उनीहरूको नाम र वंश लेखिएको पाटी बनाइयो: “फलाना र फलाना, हाम्रा राजाका छोराहरू, फलानो महिनाको फलानो वर्षमा फलाना बिन फलानाको शासनकालमा हराए।” त्यो पाटी राजाको भण्डारमा राखियो र भनियो: “यसको अवश्य एउटा विशेष कुरा हुनेछ।” त्यो राजा मरे र पुस्तापछि पुस्ता बित्यो। वह्ब बिन मुनब्बिहले भने: ईसा (عليه السلام) का हवारीहरू मध्ये एकजना गुफावालाहरूको सहरमा आए।

उनी सहरभित्र पस्न चाहन्थे, तर उनलाई भनियो: “यसको ढोकामा मूर्ति छ। त्यसलाई सज्दा नगरी कोही पनि सहर पस्न सक्दैन।” मूर्तिलाई सज्दा गर्न उनलाई मन परेन, त्यसैले उनी सहरनजिकैको सार्वजनिक स्नानगृहमा गए। उनले त्यहाँ काम गरेर ज्याला लिन थाले।

स्नानगृहका मालिकले उनको काममा बरकत देखे र उनलाई माया गर्न थाले। सहरका केही युवकहरू पनि स्नानगृहमा आउँथे। उनले उनीहरूलाई आकाश र पृथ्वी तथा आख़िरतको खबर बताउन थाले, यहाँसम्म कि उनीहरू ईमान ल्याए र उनलाई साँचो ठाने। उनले स्नानगृहका मालिकसँग रात आफ्नो लागि राख्ने र उनको तथा नमाजको बीचमा कसैले बाधा नपुर्‍याउने सर्त राखेका थिए।

उनी त्यसै गर्दै थिए। एक दिन राजाको छोरा एउटी स्त्रीलाई लिएर आयो र उनीसँग स्नानगृहमा पस्यो। हवारीले उसलाई हप्काउँदै भने: “तिमी राजाका छोरा भएर यस स्त्रीसँग यहाँ आउँछौ?” ऊ लज्जित भएर गयो। अर्को पटक फेरि आयो। हवारीले फेरि त्यही कुरा भने।

उसले हवारीलाई गाली गर्‍यो र हप्कायो, तर हवारीले वास्ता गरेनन्। अन्ततः ती दुवै सँगै स्नानगृहभित्र गए र त्यहीँ मरे। राजा आएपछि उनलाई भनियो: “स्नानगृहको मालिकले तपाईंको छोरालाई मारेको छ।” राजाले खोजे, तर उनलाई भेट्टाउन सकेनन्।

उनी भागे। राजाले सोध्यो: “ऊसँग को-को उठबस गर्थे?” उनीहरूले ती युवाहरूको नाम बताए। उनीहरूलाई खोजियो, त्यसपछि उनीहरू सहरबाट निस्के। बाटोमा उनीहरूले आफूजस्तै ईमान भएको एक साथी भेटे। ऊ उनीहरूसँगै गयो र एउटा कुकुर पनि साथमा थियो।

रात परेपछि उनीहरू गुफामा शरण लिए र भने: “इन्शाअल्लाह, बिहान भएपछि हामी के गर्ने भन्ने सोचौँला।” तब अल्लाहले उनीहरूका कानमा निद्रा पारिदिनुभयो। राजा आफ्ना मानिसहरूसहित उनीहरूलाई खोज्दै निस्क्यो र भेट्टायो। उनी गुफामा पस्न खोज्दा डरले थरथर काँपे र पस्न सकेनन्।

कसैले भन्यो: “यदि उनीहरू तिम्रो हातमा परेका भए तिमीले उनीहरूलाई मार्ने थियौ होइन?” उसले भन्यो: “हो।” त्यस व्यक्तिले भन्यो: “त्यसो भए उनीहरूमाथि गुफाको ढोका बन्द गरिदेऊ।” त्यसपछि एक गोठालो वर्षाबाट जोगिन गुफानजिक आइपुग्यो।

उसले भन्यो: “यो गुफा खोलेर मेरा भेडाहरूलाई पानीबाट जोगाउन भित्र राख्न पाए राम्रो हुन्थ्यो।” उसले निरन्तर प्रयास गर्‍यो, अन्ततः ढोका खोल्यो। अर्को बिहान अल्लाहले उनीहरूका आत्मा फर्काइदिनुभयो। मुहम्मद बिन इस्हाकले भने: त्यसपछि त्यस देशका मानिसहरूमाथि “बिद्रूस” नामका एक सदाचारी राजाले शासन गरे।

उनले अठसट्ठी वर्ष शासन गरे। उनको शासनकालमा मानिसहरू विभिन्न समूहमा विभाजित भए। कतिपय अल्लाहमा विश्वास गर्थे र कियामत सत्य हो भन्ने जान्दथे, अरूले त्यसलाई अस्वीकार गर्थे। यो कुरा सदाचारी राजाका लागि अत्यन्त दुःखद भयो। उसले रोएर अल्लाहसमक्ष विनम्र बिन्ती गर्‍यो।

सत्यका मानिसहरूमाथि असत्यका मानिसहरू बढ्दै गएको र प्रभाव जमाउँदै गएको देखेर ऊ निकै दुःखी भयो। उनीहरू भन्थे: “यस सांसारिक जीवनबाहेक अर्को जीवन छैन। केवल आत्माहरू उठाइनेछन्, शरीरहरू उठाइनेछैनन्।” “बिद्रूस” ले मानिसहरूमा राम्रो ठानिएका र नेतृत्व गर्नेहरूलाई बोलाउन पठायो, तर उनीहरूले कियामतलाई अस्वीकार गर्न थाले।

उनीहरूले मानिसहरूलाई सत्य र हवारीहरूको धर्मबाट विमुख पार्ने अवस्था आयो। यो देखेर सदाचारी राजा आफ्नो घरभित्र पस्यो, ढोका बन्द गर्‍यो, ऊनको खस्रो लुगा लगायो, त्यसको तल खरानी ओछ्यायो र त्यसमा बस्यो। लामो समयसम्म रातदिन अल्लाहसमक्ष विनम्र प्रार्थना गर्दै रोइरह्यो र भन्यो: “हे मेरा पालनकर्ता! तपाईं यी मानिसहरूको मतभेद देख्नुहुन्छ।

उनीहरूलाई स्पष्ट पार्ने एउटा निशानी पठाइदिनुहोस्।” त्यसपछि दयालु र कृपालु अल्लाहले आफ्ना सेवकहरूको विनाश चाहनुभएन। उहाँले गुफाका साथीहरूलाई प्रकट गर्न, मानिसहरूलाई उनीहरूको घटना देखाउन र कियामत कुनै शङ्काविना आउनेछ भन्ने जान्नका लागि उनीहरूलाई निशानी र प्रमाण बनाउन चाहनुभयो। यसरी उहाँले आफ्ना सदाचारी सेवक बिद्रूसको दुआ स्वीकार गर्नुभयो र उसमाथि आफ्नो अनुग्रह पूरा गर्नुभयो।

छरिएका विश्वासीहरूलाई पनि जम्मा गर्न चाहनुभयो। अल्लाहले गुफा रहेको देशका “उलियानूस” नामका एक मानिसको मनमा गुफाको मुखमाथिको पर्खाल भत्काएर त्यसका ढुङ्गाबाट आफ्ना भेडाहरूका लागि गोठ बनाउने विचार हालिदिनुभयो। उनले दुई कामदारलाई भाडामा लिए। उनीहरूले ढुङ्गा झिकेर गोठ बनाउन थाले, यहाँसम्म कि गुफाको मुख ढाक्ने सबै कुरा हट्यो र गुफाको ढोका खुल्यो।

अल्लाहले मानिसहरूलाई उनीहरूप्रति लागेको भयद्वारा गुफावालाहरूलाई मानिसहरूको दृष्टिबाट लुकाउनुभयो। गुफाको ढोका खुलेपछि शक्ति र प्रभुत्वका मालिक, मृतकलाई जीवित पार्ने अल्लाहले ती युवकहरूलाई गुफाभित्र बस्न अनुमति दिनुभयो। उनीहरू खुसी भएर बसे। उनीहरूका अनुहार उज्याला थिए र मन प्रसन्न थियो।

उनीहरूले एकअर्कालाई सलाम गरे। उनीहरू बिहान भएपछि रातमा जाग्ने गरेको समयमै जागेझैँ लाग्थ्यो। त्यसपछि उठेर नमाज पढे, जसरी पहिलेदेखि गर्दै आएका थिए। उनीहरूका अनुहार वा रङमा कुनै अनौठो परिवर्तन थिएन; सुत्नुअघिको जस्तै देखिन्थे।

उनीहरूलाई “दक्यानूस” उनीहरूलाई खोजिरहेको छ भन्ने लागिरहेको थियो। नमाज पूरा भएपछि उनीहरूले आफ्नो खर्चका जिम्मेवार तिमलीखालाई भने: “हिजो साँझ त्यो अत्याचारीका सामुन्ने मानिसहरूले हाम्रो बारेमा के भने, हामीलाई बताओ।” Тэд нойр нь урьдын адил үргэлжилсэн гэж бодож байсан боловч удаан унтсан мэт санагдсан тул хоорондоо асуув. Зарим нь: “Бид нэг өдөр эсвэл өдрийн нэг хэсэг унтсан” гэж хэлэв.

Дараа нь тэд: “Хэр удаан байснаа Аллах хамгийн сайн мэднэ” гэв. Энэ нь тэдний хувьд ер бусын зүйл биш байв. Тिमलीखाले भने: “Хотод तपाईँहरूलाई खोजियो, तर फेला पारिएन। आज उनीहरूले तपाईंहरूलाई ल्याएर झूटा देवताहरूका लागि बलि चढाउन वा मार्न चाहन्छन्।

त्यसपछि अल्लाहले जे चाहनुहुन्छ त्यही हुनेछ।” मक्सलमीना उनीहरूलाई भने: “हे मेरा भाइहरू! जान कि तिमीहरूले अल्लाहलाई भेट्नेछौ। अल्लाहको शत्रुले बोलाउँदा आफ्नो ईमानपछि काफिर नबन।” त्यसपछि उनीहरूले तिमलीखालाई भने: “सहर जाऊ, त्यहाँ हाम्रो बारेमा के भनिन्छ र ‘दक्यानूस’ को दरबारमा के चर्चा हुन्छ, सुन।

सावधानीपूर्वक काम गर र कसैले तिमीलाई नचिनोस्। हाम्रा लागि खाना किनेर ल्याऊ। हामीले ल्याएको खानाभन्दा बढी चाहिन्छ, किनकि हामी भोकाएका छौँ।” तिमलीखाले पहिले गरेझैँ गरे। उनले आफ्नो लुगा फेरे, भेष बदल्ने लुगा लगाए र चाँदीका सिक्का लिए।

गुफाको ढोकामा पुग्दा ढोकाबाट ढुङ्गाहरू हटाइएको देखे र अचम्म माने। तर त्यसमा ध्यान नदिई अघि बढे। कसैले चिन्न नपाओस् भनेर सावधानीपूर्वक सहरको ढोकामा पुगे। “दक्यानूस” र उसका मानिसहरू तीन सय वर्षअघि मरेका थिए भन्ने उनलाई थाहा थिएन।

सहरको ढोकामा पुगेपछि उनले माथि विश्वास गर्ने मानिसहरूले ईमान प्रकट हुँदा राख्ने चिह्न देखे। त्यो देखेर उनी अचम्मित भए। कसैले नदेख्ने गरी दायाँबायाँ हेर्दै त्यस चिह्नलाई नियाले। त्यसपछि अर्को ढोकामा गए र त्यहाँ पनि त्यस्तै चिह्न देखे।

उनलाई आफूले चिनेको सहर नभएजस्तो लाग्यो। उनले पहिले कहिल्यै नदेखेका धेरै मानिसहरू देखे। उनी अचम्मित हुँदै हिँडे र आफू अलमलमा परेको जस्तो लाग्यो। त्यसपछि जुन ढोकाबाट आएका थिए त्यहीँ फर्के र मनमनै अचम्म मान्दै भने: “हिजो साँझसम्म विश्वासीहरूले यो चिह्न लुकाउँथे, कसैले नदेखोस् भनेर गोप्य राख्थे।

तर आज यो खुला रूपमा देखिन्छ! कतै म सुतिरहेको त छैन?” तर उनी आफू सुतेको पनि देख्दैनथे। उनले आफ्नो च्यादर टाउकोमा ओढे र सहरभित्र पसे। बजारका मानिसहरू ईसा बिन मरयमको नाम लिएर कसम खाइरहेको उनले सुने। उनको डर झन् बढ्यो र आफू अलमलमा परेको जस्तो लाग्यो।

सहरको पर्खालमा ढाड अड्याएर उभिए र मनमनै भने: “अल्लाहको कसम! यो के हो, मलाई थाहा छैन। हिजो साँझ पृथ्वीको सतहमा ईसा बिन मरयमको नाम लिने जोकोही मारिन्थ्यो, तर आज बिहान म उनीहरू सबैले उहाँको नाम लिएको सुन्दै छु र कसैले डराएको छैन।” त्यसपछि मनमनै भने: “सायद यो मैले चिनेको सहर होइन।

हाम्रो सहरनजिकै यसको नामको कुनै सहर पनि मलाई थाहा छैन।” उनी अलमलमा उभिरहेका बेला एउटा युवक भेटे र सोधे: “हे युवक! यो सहरको नाम के हो?” उसले भन्यो: “यसको नाम अफ्सुस हो।” तिमलीखाले मनमनै भने: “सायद मलाई कुनै रोग लागेको छ वा मेरो बुद्धि बिग्रिएको छ।

यो सहरबाट लज्जित हुन वा कुनै विपत्तिमा परेर नष्ट हुनुअघि छिटो निस्कनु नै उचित होला।” त्यसपछि उनी होसमा आए र भने: “मानिसहरूले मलाई चिन्नुअघि सहरबाट छिट्टै निस्कन सके राम्रो हुनेछ।” उनी खानेकुरा बेच्ने मानिसहरूकहाँ गए, आफ्नो चाँदीको सिक्का निकालेर एकजनालाई दिए र भने: “यसको बदलामा मलाई खाना बेच।” त्यो मानिसले सिक्का लिएर त्यसको बनावट र छाप हेर्‍यो र अचम्म मान्यो।

त्यसपछि अर्को साथीलाई दियो। उसले पनि हेरेपछि उनीहरूले त्यसलाई एकअर्कामा पास गर्दै अचम्म माने। उनीहरू आपसमा सल्लाह गर्न थाले र भने: “उसले धेरै पुरानो समयदेखि जमिनमा लुकाइएको खजाना फेला पारेको हुनुपर्छ।” उनीहरू आफ्नो बारेमा सल्लाह गरिरहेको देखेर तिमलीखा अत्यन्त डराए र काँप्न थाले।

उनीहरूले आफूलाई चिनिसके र राजा “दक्यानूस” कहाँ लैजान चाहन्छन् भन्ने उनलाई लाग्यो। अरू मानिसहरू पनि आएर उनलाई चिन्न खोजे। उनी उनीहरूसँग अत्यन्त डराएर भने: “कृपया मेरो कुरा मान्नुहोस्। तपाईंहरूले मेरा सिक्का राख्नुभएको छ; राख्नुहोस्।

मलाई तपाईंहरूको खाना चाहिँदैन।” उनीहरूले भने: “हे युवक! तिमी को हौ र तिम्रो कुरा के हो? तिमीले पुरानो खजाना फेला पारेका छौ र हामीबाट लुकाउन खोज्दै छौ। हामीसँग जाऊ, हामीलाई देखाऊ र त्यसमा हाम्रो हिस्सा देऊ; हामी तिमीले पाएको कुरा गोप्य राख्नेछौँ।

यदि त्यसो गरेनौ भने हामी तिमीलाई शासककहाँ लैजान्छौँ र तिमीलाई सुम्पिदिन्छौँ, अनि उसले तिमीलाई मार्नेछ।” उनीहरूको कुरा सुनेपछि उनले मनमनै भने: “मैले डराएका सबै कुरा ममाथि आइपरे।” उनीहरूले भने: “हे युवक! तिमीले पाएको कुरा लुकाउन सक्दैनौ, अल्लाहको कसम।”

तिमलीखालाई उनीहरूलाई के भन्ने वा के जवाफ दिने थाहा भएन। उनी डरले उनीहरूसँग केही बोल्नसमेत सकेनन्। उनी केही नबोलेको देखेपछि उनीहरूले उनको च्यादर घाँटीमा फ्याँकिदिए र सहरका गल्ली हुँदै तानेर लगे। यो खबर सहरभरि फैलियो र मानिसहरू भने: “यो मानिससँग खजाना छ।”

सहरका साना-ठूला सबै मानिसहरू जम्मा भएर उनलाई हेर्न थाले। उनीहरू भन्दै थिए: “अल्लाहको कसम! यो युवक यस सहरको होइन। हामीले उसलाई यहाँ कहिल्यै देखेका छैनौँ र चिन्दैनौँ।” तिमलीखालाई उनीहरूलाई के भन्ने भन्ने थाहा थिएन। सहरका मानिसहरू जम्मा भएपछि उनी डरले चुप लागे।

उनलाई आफ्ना बुबा र दाजुभाइ सहरमै छन् भन्ने पूर्ण विश्वास थियो। उनी सहरका प्रतिष्ठित व्यक्तिहरूमध्येका थिए र उनको वंश तथा नातागोता यहाँकै थिए। उनीहरूलाई उनको खबर थाहा भएमा आएर उनलाई उनीहरूको हातबाट छुटाउनेछन् भन्ने ठानेका थिए। उनी अलमलमा उभिएर आफ्ना नातागोतामध्ये कोही आएर छुटाउने प्रतीक्षा गरिरहेका बेला उनलाई सहरका कामकाज चलाउने दुई प्रमुखकहाँ लगियो।

उनीहरू सदाचारी मानिस थिए; एकको नाम “अरियूस” र अर्कोको नाम “तनतियूस” байो. Түүнийг тэдэн рүү авч явахад Тимлиха түүнийг дарангуйлагч Дакянус руу аваачиж байна гэж бодов. Тэр баруун, зүүн тийш харж байхад хүмүүс түүнийг галзуу хүн мэт шоолж байлаа. Тимлиха уйлж, тэнгэр өөд харан дотроо: “Өө Аллах, тэнгэр, газрын Эзэн минь!

Өнөөдөр надад тэвчээр хайрлаж, энэ дарангуйлагчийн өмнө намайг дэмжих Сүнсээ надтай хамт илгээгээч” гэж хэлэв. Тэр уйлан дотроо: “Ах дүү нараас минь намайг салгалаа! Тэд миний туулж буйг мэддэг ч болоосой. Мэдсэн бол над дээр ирж, энэ дарангуйлагчийн өмнө бүгдээрээ зогсох байлаа.

Бид хамт байж, Аллахыг үгүйсгэхгүй, Түүнд юуг ч хамтран шүтэхгүй гэж андгайлсан шүү дээ. Намайг тэднээс салгалаа. Би тэднийг дахин харахгүй, тэд ч намайг дахин харахгүй. Бид амьдралдаа ч, үхэлдээ ч хэзээ ч салахгүй гэж андгайлсан” гэж өөртөө хэлж байв.

Түүний найзууд руугаа буцаж ирээд тэдэнд хэлсэнчлэн, Тимлиха эдгээр бодлоо дотроо хэлсээр хоёр зөв шударга хүн болох “Арийус” ба “Тантюс”-т хүрч ирэв. Түүнийг “Дакянус” руу аваачихгүй байгааг мэдмэгцээ Тимлиха тайвширч, уйлахаа болив. Арийус мөнгөн зоосыг авч үзээд гайхав. Тэдний нэг нь: “Хүү минь, олсон эрдэнэ чинь хаана байна?”

гэж асуув. Тимлиха: “Би ямар ч эрдэнэ олоогүй. Энэ бол эцгүүдийн минь мөнгө, энэ хотын дардас, хэв юм. Гэхдээ би өөрөө юу болоод байгааг, та нарт юу гэж хэлэхээ мэдэхгүй байна” гэв. Тэдний нэг нь: “Тэгвэл чи хэн бэ?” гэж асуув.

Тимлиха: “Би өөрийгөө энэ хотын хүн гэж боддог байсан” гэв. Тэд: “Эцэг чинь хэн бэ? Энэ хотод чамайг хэн таних вэ?” гэж асуув. Тэр эцгийнхээ нэрийг хэлсэн боловч түүнийг ч, эцгийг нь ч мэдэх хүн олдсонгүй. Тэдний нэг нь: “Чи худалч юм байна.

Бидэнд үнэнийг хэлэхгүй байна” гэв. Тимлиха юу гэж хэлэхээ мэдэхгүй, толгойгоо гудайлгав. Түүний эргэн тойрныхны зарим нь: “Энэ хүн галзуу юм” гэв. Зарим нь: “Галзуу биш, харин та нараас мултрахын тулд зориуд тэнэг дүр эсгэж байна” гэв.

Тэдний нэг нь түүн рүү ширүүн харж: “Бид чамайг явуулж, энэ мөнгө эцгийн чиньх, энэ зоосны дардас нь гурван зуу гаруй жилийн настай гэдэгт итгэнэ гэж бодож байна уу? Чи залуухан хүү шүү дээ. Чи биднийг хуурч, шоолж байна гэж бодож байна уу? Бид хөгшин хүмүүс, эргэн тойронд чинь хотын нэр нөлөө бүхий хүмүүс, эрх баригчид байна.

Энэ хотын эрдэнэсийн сангууд бидний гарт байдаг. Бидэнд ийм зоосноос нэг дирхам ч, нэг динар ч алга. Чамайг маш хатуу тамлаж, олсон эрдэнэсийн чинь тухай хүлээлгэж магадгүй” гэв. Үүнийг сонсоод Тимлиха: “Би та нараас нэг зүйл асууя.

Хэрэв хариулбал та нарт байгаа зүйлийнхээ талаар үнэнээ хэлье” гэв. Тэд: “Асууж болно, бид чамаас юу ч нуухгүй” гэв. Тэр: “Дакянус хаанд юу тохиолдсон бэ?” гэж асуув. Тэд: “Өнөөдөр дэлхийн хаана ч Дакянус гэдэг хаан байхгүй.

Тэр олон жилийн өмнө амьдарч байсан, аль хэдийн нас барсан. Түүний дараа олон үе улиран одсон” гэж хэлэв. Тимлиха: “Тэгвэл би үнэхээр эргэлзэж байна. Хүмүүс миний хэлсэнд итгэхгүй байх. Бид хэдэн залуу байхад хаан биднийг шүтээн шүтэж, дарангуйлагчдад тахил өргөхийг албадсан.

Өчигдөр орой бид түүнээс зугтаж унтсан. Сэрээд найзууддаа хоол авч, мэдээ сурахаар гарсан чинь та нарын харж байгаачлан ийм байдалтай байна. Намайг Бенглус уулын агуйд хүргэж өг. Би найзуудаа үзүүлье” гэв. Арийус Тимлихагийн үгийг сонсоод: “Хүмүүс ээ, энэ хүүгээр дамжуулан Аллах та нарт нэгэн гайхамшиг үзүүлж байгаа юм биш биз?

Түүнийг дагаж явж, найзуудыг нь бидэнд үзүүлэг” гэв. Арийус, Астийус хоёр болон хотын том, жижиг бүх хүн агуйн нөхдийг харахаар түүнийг даган явлаа. Агуйн залуус Тимлиха хоол, ундны хамт урьдаас хожимдож байгааг хараад түүнийг баригдсан, хаан Дакянус руу аваачигдсан гэж боджээ. Тэд ингэж айж байтал морьдын чимээ, хүмүүсийн дуу агуй руу өгсөж ирэхийг сонсов.

Тэд хааны элч нар ирж, өөрсдийг нь авахаар ирсэн гэж бодов. Тэгээд залбирч, бие биедээ амар мэндийг хүсэж, бие биедээ захиас хэлэв. “Одоо ах Тимлиха маань дарангуйлагчийн өмнө байгаа. Түүнийг биднийг ирэхийг хүлээж байхад нь очъё” гэв.

Тэд агуй дотор сууж байхдаа агуйн аманд зогсож буй Арийус болон түүний хүмүүсийг л харж байлаа. Тимлиха түрүүлж ороод уйлж байв. Найзууд нь түүнийг уйлж байхыг хараад хамт уйлав. Тэд түүнээс юу болсныг асуухад тэр болсон явдлыг бүгдийг нь хэлж өгчээ.

Тэгэхэд тэд Аллахын тушаалаар тэр бүх хугацаанд унтаж байснаа ойлгов. Тэднийг хүмүүсийн хувьд тэмдэг, амилалтын үнэн болох нотолгоо болгохын тулд сэрээсэн бөгөөд киямат ямар ч эргэлзээгүй ирэхийг мэдүүлэхийн тулд байжээ. Тимлихагийн дараа Арийус орж ирээд битүүмжилсэн мөнгөн тамгатай зэс авдар харав. Тэр агуйн үүдэнд зогсоод хотын нэр хүндтэй нэг хүнийг дуудан авчирч, авдрыг нээлгэв.

Дотор нь хар тугалган хоёр пайз байлаа. Тэнд: “Максалмина, Махшалмина, Тимлиха, Мартунус, Каштунус, Ябрунус, Димус, Батюс, Халуш нар бол хаан Дакянус дарангуйлагчийн шашныхаа талаар тэднийг сорихоос айж зугтсан залуус юм. Тэд энэ агуйд оржээ. Тэдний байгаа газрыг мэдмэгц хаан агуйг чулуугаар хаахыг тушаав.

Тэднийг олсон хүмүүс мэдэхийн тулд бид тэдний түүх, хэрэг явдлыг бичиж үлдээлээ” гэж бичсэн байв. Тэд үүнийг уншаад гайхаж, амилалтын тэмдгийг тэдэнд үзүүлсэн Аллахыг магтав. Тэд Аллахыг магтан, ариун хэмээн өргөмжилж дуу хоолойгоо өргөв. Дараа нь агуйн залуус дээр очиход тэд агуйн голд сууж байлаа.

Тэдний царай гэрэлтэж, хувцас нь муудаагүй байв. Арийус болон түүний хүмүүс сөгдөн мөргөж, Өөрийн нэгэн тэмдгийг тэдэнд үзүүлсэн Аллахыг магтав. Тэд хоорондоо ярилцаж, залуус хаан Дакянусаас ямар зүйл туулснаа хэлэв. Дараа нь Арийус болон түүний хүмүүс хаандаа элч явуулж: “Ирж, хаант улсад тань Аллахын бүтээсэн, дэлхий дахинд гэрэл, гэгээ, амилалтын үнэн болох нотолгоо болгох гайхамшгийг харахаар яараарай.

Аллах гурван зуу гаруй жилийн өмнө нас баруулсан залуусыг дахин амилуулжээ” гэж хэлүүлэв. Мэдээ хаанд хүрэхэд ухаан нь сэргэж, зовнил нь ариллаа. Тэр: “Тэнгэрүүд, газрын Эзэн Аллахад магтаал өргөе. Би Танд мөргөж, Таныг ариун хэмээн өргөмжилнө.

Та намайг нигүүлсэж, миний эцэг өвгөдийн шударга хаан Константиносын үед бий болгосон гэрлийг унтраагаагүйд баярлалаа” гэв. Хотынхон энэ мэдээг сонсоод мордон хаантайгаа хамт явав. Тэд Афсуст ирэхэд хотынхон тэднийг угтаж, хааныг даган агуй руу өгсөв. Залуус Бидрусыг хараад баярлан нүүрээрээ сөгдөв.

Бидрус босож тэднийг тэврэн уйлав. Тэд түүний өмнө газар сууж, Аллахыг магтан, ариун хэмээн өргөмжилж байлаа. Дараа нь залуус Бидрусад: “Бид таныг Аллахад даатгаж байна. Аллахын амар амгалан, нигүүлсэл танд байх болтугай.

Аллах таныг болон хаант улсыг тань хамгаалж, хүн ба жингийн муугаас Аллахаар хамгаалуулъя” гэв. Хаан зогсож байхад тэд буцаж хэвтэх газраа очоод унтав. Аллах тэдний сүнсийг авав. Хаан тэдний дэргэд ирж, хувцсыг нь дээр нь тавихыг тушаагаад хүн бүрийг алтан авсанд хийхийг тушаав.

Орой нь унтсан хойно тэд зүүдэнд нь ирж: “Бид алт, мөнгөөр бүтээгдээгүй. Бид шорооноос бүтээгдсэн бөгөөд шороонд буцна. Биднийг агуйд байсан шиг маань шороон дээр үлдээ. Аллах биднийг тэндээс амилуулна” гэж хэлэв. Тэгэхэд хаан тик модон авс хийлгэж, тэднийг тэнд тавив.

Тэднийг тэндээс гарсныхаа дараа хүмүүсийг айдаст автуулан халхалсан тул хэн ч тэдэн дээр орж чадахгүй байлаа. Хаан агуйн үүдэнд мөргөл үйлдэх сүм барихыг тушааж, тэдний дурсгалд зориулан том баяр тогтоон жил бүр тэмдэглэхийг тушаав. Бас ингэж ярьдаг: Тимлихаг зөв шударга хаанд хүргэж очиход хаан түүнээс: “Чи хэн бэ?” гэж асуув.

Тэр: “Би энэ хотын хүн” гэж хэлээд өчигдөр эсвэл хэд хоногийн өмнө гэрээсээ гарсан тухайгаа ярьжээ. Гэвч түүний дурдсан гэр, хүмүүсийг хэн ч таньсангүй. Хаан эрт үед алга болсон залуусын тухай сонсож байсан бөгөөд тэдний нэрс хааны сан хөмрөгт хадгалсан пайз дээр бичээстэй байв. Хаан пайзыг авч, тэндхийн нэрсийг үзэхэд тэр залуусын нэг мөн байжээ.

Тэр бусад залуусын нэрийг хэлэхэд Тимлиха: “Тэд бол миний найзууд” гэв. Үүнийг сонсоод хаан болон хүмүүс нь мордон явж, агуйн үүдэнд хүрэв. Тимлиха: “Намайг найзууд дээрээ оруулж, тэдэнд баяртай мэдээ дуулгахыг зөвшөөрнө үү. Хэрэв тэд намайг та нартай хамт харвал айж цочих вий” гэв.

Тэр дотогш орж тэдэнд баяртай мэдээ дуулгахад Аллах тэдний сүнсийг авч, ул мөрийг нь хүмүүсээс халхалсан тул тэднийг олох аргагүй болов. Энэ бол Аллахын үг: «जब ती युवकहरूले गुफामा शरण लिए» — अर्थात् उनीहरू गुफातिर गए। अरबीमा कसैले कुनै ठाउँमा «आवा» गरे भन्नाले त्यसलाई आफ्नो बसोबासको ठाउँ बनायो भन्ने बुझिन्छ। गुफा “बेनग्लूस” पहाडमा रहेको एउटा ओडार हो।

गुफाको नाम “खैरम” हो। «अनि उनीहरूले भने: हे हाम्रा पालनकर्ता! हामीलाई आफ्नो तर्फबाट दया प्रदान गर» — यहाँ दयाको अर्थ धर्ममा मार्गदर्शन हो। यो रोजीरोटी भन्ने पनि भनिएको छ। «र हाम्रो लागि तयार गर» — अर्थात् सहज बनाइदेऊ। «हाम्रो काममा सही मार्ग» — अर्थात् तपाईंको प्रसन्नता प्राप्त हुने र हाम्रो भलाइ हुने कुरा।

इब्न अब्बासले भने: «सही मार्ग» को अर्थ गुफाबाट सुरक्षित रूपमा निस्कने बाटो हो. (Төгсгөлд эх сурвалжид энэ дуагаас өөр аят, өгүүлбэрийн тасархай хэллэгүүд мөн орсон.)