सत्यपूर्ण प्रवेश र सहायता

शेख अब्दुर्रहमान अस्-सादीको तफ्सिर

«र भन: हे मेरा पालनकर्ता! मलाई सत्यपूर्ण प्रवेश गराऊ र सत्यपूर्ण निर्गमन गराऊ, अनि आफ्नो तर्फबाट मलाई सहयोगी शक्ति प्रदान गर»—अर्थात् मेरा सबै प्रवेश र निर्गमन आफ्ना आज्ञापालन तथा आफ्नो प्रसन्नताका लागि बनाइदिनुहोस्। यसमा निष्ठा र आदेशअनुरूपता समेटिएका छन्। «अनि आफ्नो तर्फबाट मलाई सहयोगी शक्ति प्रदान गर» अर्थात् मैले गर्ने र छोड्ने सबै कामबारे स्पष्ट प्रमाण र निर्णायक तर्क प्रदान गर।

अल्लाहले बन्दालाई प्रदान गर्ने यो सर्वोच्च अवस्था हो: उसका सबै अवस्थाहरू असल होऊन् र उसलाई आफ्नो पालनकर्ताको निकट बनाऊन्, अनि उसका हरेक अवस्थाका लागि उससँग स्पष्ट प्रमाण होस्। यसमा लाभदायक ज्ञान र सत्कर्म समावेश छन्—मसअलाहरू र तिनका प्रमाणहरूबारेको ज्ञान।

इमाम इब्न कसीरको तफ्सिर

इमाम अहमदले भने: हामीलाई जरिरले, काबूस बिन अबी जिबयानले, आफ्ना पितामार्फत इब्न अब्बासबाट वर्णन गरे। उनले भने: नबी ﷺ मक्कामा हुनुहुन्थ्यो, त्यसपछि उहाँलाई हिजरत गर्ने आदेश दिइयो। त्यसबेला अल्लाहले अवतरण गर्नुभयो: «र भन: हे मेरा पालनकर्ता! मलाई सत्यपूर्ण प्रवेश गराऊ र सत्यपूर्ण निर्गमन गराऊ, अनि आफ्नो तर्फबाट मलाई सहयोगी शक्ति प्रदान गर»।

यस आयतको व्याख्यामा हसन अल-बसरीले भने: मक्काका काफिरहरूले रसूलुल्लाह ﷺ लाई मार्ने, निकाल्ने वा बाँधेर राख्ने सल्लाह गरे। अल्लाहले मक्कावासीहरूसँग युद्ध गर्ने इच्छा गर्नुभयो र उहाँलाई मदीनातर्फ निस्कन आदेश दिनुभयो। यही कुरा अल्लाहले भन्नुभएको हो: «र भन: हे मेरा पालनकर्ता! मलाई सत्यपूर्ण प्रवेश गराऊ र सत्यपूर्ण निर्गमन गराऊ»।

कतादाले भने: «मलाई सत्यपूर्ण प्रवेश गराऊ» भन्नाले मदीना हो र «मलाई सत्यपूर्ण निर्गमन गराऊ» भन्नाले मक्का हो। अब्दुर्रहमान बिन जायद बिन अस्लमले पनि यस्तै भनेका छन्। यही व्याख्या सबैभन्दा प्रसिद्ध छ।

अल-अव्फीले इब्न अब्बासबाट वर्णन गरे: «मलाई सत्यपूर्ण प्रवेश गराऊ» भन्नाले मृत्यु हो र «मलाई सत्यपूर्ण निर्गमन गराऊ» भन्नाले मृत्युपछि जीवन हो। यसबाहेक अरू व्याख्याहरू पनि भनिएका छन्। पहिलो व्याख्या नै सबैभन्दा सही हो र इब्न जरीरले पनि यही रोजेका छन्।

अल्लाहको भनाइ «अनि आफ्नो तर्फबाट मलाई सहयोगी शक्ति प्रदान गर» को व्याख्यामा हसन अल-बसरीले भने: उहाँका पालनकर्ताले उहाँलाई वाचा गर्नुभयो कि फारसको राज्य र त्यसको प्रतिष्ठा उहाँबाट खोसेर उहाँलाई प्रदान गर्नुहुनेछ, र रोमको राज्य तथा त्यसको प्रतिष्ठा पनि उहाँलाई प्रदान गर्नुहुनेछ। कतादाले यसबारे भने: अल्लाहका नबी ﷺ ले यस कामका लागि शक्तिबिना सामर्थ्य नहुने कुरा बुझ्नुभयो। त्यसैले उहाँले अल्लाहको किताब, अल्लाहका सीमाहरू, उहाँका अनिवार्य कर्तव्यहरू र उहाँको धर्म स्थापित गर्न सहयोग गर्ने शक्ति माग्नुभयो। शासनसत्ता अल्लाहको एउटा दया हो, जुन उहाँले आफ्ना बन्दाहरूका बीचमा राख्नुभएको छ।

यदि त्यसो नभएको भए, तिनीहरूमध्ये केहीले अरूमाथि आक्रमण गर्ने थिए र बलियाले कमजोरलाई खाने थिए। मुजाहिदले भने: «सहयोगी शक्ति» भन्नाले स्पष्ट प्रमाण हो।

इब्न जरीरले हसन र कतादाको भनाइ रोजेका छन् र यही बढी बलियो छ; किनकि सत्यको साथ त्यसको विरोध र शत्रुता गर्नेहरूलाई परास्त गर्ने शक्ति पनि आवश्यक हुन्छ। त्यसैले अल्लाहले भन्नुभयो: «निश्चय नै हामीले आफ्ना रसूलहरूलाई स्पष्ट प्रमाणहरूसहित पठायौँ, उनीहरूसँग किताब र तराजु अवतरण गरायौँ, ताकि मानिसहरू न्यायमा कायम रहून्। अनि हामीले फलाम अवतरण गरायौँ, जसमा ठूलो शक्ति र मानिसहरूका लागि लाभहरू छन्, र ताकि अल्लाहले थाहा पाउनुहोस् कि कसले नदेखीकन उहाँ र उहाँका रसूलहरूलाई सहायता गर्छ» (अल-हदीद, २५)।

हदीसमा आएको छ: «निश्चय नै अल्लाहले शासनसत्तामार्फत त्यस्तो कुरा रोक्नुहुन्छ, जुन कुरालाई कुरआनले रोक्दैन»—अर्थात् शासनसत्ताले मानिसहरूलाई अश्लीलता र पापमा लाग्नबाट रोक्छ; कुरआनमा रहेको कडा चेतावनी र गम्भीर धम्कीले पनि धेरै मानिसहरूलाई रोक्न सक्दैन। वास्तविकता पनि यही हो। उहाँ पवित्र हुनुहुन्छ।

अल्-बगवीको तफ्सिर

अल्लाहको भनाइ: «र भन: हे मेरा पालनकर्ता! मलाई सत्यपूर्ण प्रवेश गराऊ र सत्यपूर्ण निर्गमन गराऊ»। यहाँ प्रवेश र निर्गमन भन्नाले प्रवेश गराउनु र निकाल्नु हो। यसबारे व्याख्याकर्ताहरूबीच मतभेद छ। इब्न अब्बास, हसन र कतादाले भने: «मलाई सत्यपूर्ण प्रवेश गराऊ» भन्नाले मदीना र «मलाई सत्यपूर्ण निर्गमन गराऊ» भन्नाले मक्का हो। नबी ﷺ लाई हिजरतको आदेश दिइएको बेला यो आयत अवतरित भएको हो।

जह्हाकले भने: «मलाई सत्यपूर्ण निर्गमन गराऊ» भन्नाले मक्काबाट मुश्रिकहरूबाट सुरक्षित भई निस्कनु हो, र «मलाई सत्यपूर्ण प्रवेश गराऊ» भन्नाले विजय हासिल गरी मक्कामा प्रवेश गर्नु हो। मुजाहिदले भने: मलाई जुन नबुवतको सन्देशसहित पठाउनुभएको हो, त्यस काममा सत्यतापूर्वक प्रवेश गराउनुहोस्; र त्यसको हक पूरा गरिसकेको अवस्थामा मलाई यस संसारबाट सत्यतापूर्वक निकाल्नुहोस्। हसनबाट यस्तो पनि वर्णन गरिएको छ: «मलाई सत्यपूर्ण प्रवेश गराऊ» भन्नाले स्वर्ग हो र «मलाई सत्यपूर्ण निर्गमन गराऊ» भन्नाले मक्काबाट निस्कनु हो। अरूले भनेका छन्: मलाई आफ्नो आज्ञापालनमा प्रवेश गराउनुहोस् र निषेधित कुराहरूबाट निकाल्नुहोस्।

यसको अर्थ यस्तो पनि भनिएको छ: जहाँ प्रवेश गराउनुहुन्छ, सत्यताका साथ प्रवेश गराउनुहोस् र जहाँबाट निकाल्नुहुन्छ, सत्यताका साथ निकाल्नुहोस्। मलाई बाहिर एउटा रूप देखाउने र भित्र अर्को रूप राख्नेहरूमध्ये नबनाउनुहोस्; किनकि दुईमुखे व्यक्ति अल्लाहकहाँ सुरक्षित र सम्मानित हुँदैन। प्रवेश र निर्गमनलाई सत्यपूर्ण भनिनुको कारण, त्यसबाट विजय, प्रतिष्ठा र धर्मको प्रभुत्व प्राप्त हुने हो। जसरी अल्लाहले ‘तिनीहरूका लागि आफ्ना पालनकर्ताकहाँ सत्यको प्रतिष्ठा छ’ भन्नुभयो (युनुस, २)।

«अनि आफ्नो तर्फबाट मलाई सहयोगी शक्ति प्रदान गर»। मुजाहिदले भने: स्पष्ट प्रमाण। हसनले भने: यस्तो शक्तिशाली राज्य, जसद्वारा मलाई विरोध गर्नेहरूमाथि सहायता गर्नुहोस्, र आफ्नो धर्म स्थापित गर्न सकूँ भन्ने प्रकट प्रतिष्ठा। अल्लाहले उहाँलाई वाचा गर्नुभयो कि फारस, रोम र अरूका राज्य उहाँबाट खोसेर उहाँलाई प्रदान गर्नुहुनेछ।

कतादाले भने: अल्लाहका नबी ﷺ ले यस कामका लागि शक्तिबिना सामर्थ्य नहुने कुरा बुझ्नुभयो। त्यसैले उहाँले सहयोगी शक्ति माग्नुभयो: अल्लाहको किताब, उहाँका सीमाहरू र उहाँको धर्म स्थापना गर्ने शक्ति। «नसीर»—सहयोग गर्ने।