Seensa fi ba’iinsa dhugaa

Tafsiira Sheekh Abdurrahmaan As-Sa'dii

(“Akkas jedhi: Yaa Gooftaa kiyya! Seensa dhugaa na seensisi; ba’iinsa dhugaas na baasi”) jechuun, seensawwan koo fi ba’iinsi koo hundi ajaja Kee irratti, waan ati jaallattus irratti akka ta’an naaf taasisi jechuudha. Sababni isaas, kunniin qulqullina niyyaa of keessaa qabu, ajaja Rabbiitiinis ni walsimu. (“Si biraas aangoo na gargaaru naaf taasisi”) jechuun, waanan hojjedhu hundumaa fi waanan dhiisu hundumaa irratti ragaa ifaa fi burqaa murteessaa naaf kenni jechuudha.

Kun sadarkaa ol’aanaa Rabbiin gabrichaaf kennu keessaa isa tokko: haalli isaa hundi gaarii ta’ee Rabbii isaa isa dhiheessu, akkasumas haala isaa hundumaa keessatti ragaa ifaa qabaachuu dha. Kun beekumsa faayidaa qabu, hojii gaarii, akkasumas dhimmawwanii fi ragaa isaanii beekuu of keessatti qabata.

Tafsiira Imaam Ibn Kasiir

Imaam Ahmad akkana jedhe: Jariir nuuf odeesse; inni Qaabuus ibn Abii Zabyyaan irraa, inni abbaa isaa irraa, inni immoo Ibn Abbaas irraa odeesse: Nabiyyiin ﷺ Makkaa keessa turan; ergasii Hijraa akka godhan ajajaman. Kanaaf Rabbiin aayah kana buuse: (“Akkas jedhi: Yaa Gooftaa kiyya! Seensa dhugaa na seensisi; ba’iinsa dhugaas na baasi; Si biraas aangoo na gargaaru naaf taasisi.”)

Hasan al-Basri aayah kana ibsuudhaan akkana jedhe: Yeroo kaafiroonni Makkaa Nabiyyii ﷺ ajjeesuuf, yookaan isa ari’uuf, yookaan hidhuuf mari’atan, Rabbiin immoo ummata Makkaa loluu fedhe; kanaaf Nabiyyiin gara Madiinaa akka ba’an ajaje. Kunis waan Rabbiin, Jabaa fi Olta’aan, akkana jedhe dha: (“Akkas jedhi: Yaa Gooftaa kiyya! Seensa dhugaa na seensisi; ba’iinsa dhugaas na baasi.”) Qataadahis akkana jedhe: (“Seensa dhugaa na seensisi”) jechuun Madiinaa jechuudha; (“ba’iinsa dhugaa na baasi”) jechuun Makkaa jechuudha.

Abdur-Rahmaan ibn Zayd ibn Aslamis akkasuma jedhe. Kun yaada beekamaa ta’eedha.

Al-Awfiin Ibn Abbaas irraa akkana jedhe: (“Seensa dhugaa na seensisi”) jechuun du’a; (“ba’iinsa dhugaa na baasi”) immoo du’a booda jireenya argachuu jechuudha. Yaadni biraas dubbatameera. Yaadni jalqabaa garuu sirrii dha; Ibn Jariir yaada kana filateera.

Jechi Rabbii: (“Si biraas aangoo na gargaaru naaf taasisi”) jedhu ilaalchisee Hasan al-Basri tafsiira isaa keessatti akkana jedhe: Gooftaan isaa mootummaa Faarsii fi kabaja Faarsii isa irraa fuudhee isaaf kennuuf; akkasumas mootummaa Roomaa fi kabaja Roomaa isa irraa fuudhee isaaf kennuuf waadaa galeef. Qataadah akkana jedhe: Nabiyyiin Rabbiin ﷺ dhimma kana irratti aangoo malee dandeettii akka hin qabne beeke; kanaaf kitaaba Rabbii, daangaa Rabbii, dirqamoota Rabbii fi dhaabbachuu amantii Rabbii gargaaruuf aangoo gargaaraa kadhate. Aangoon kennaa Rabbiiti; inni gabroota Isaa gidduutti isa kaa’e.

Otoo aangoon hin jiraanne, isaan keessaa tokko tokko kan biraa irratti duuluun, inni cimaa ta’e dadhabaa nyaata ture. Mujaahid akkana jedhe: (“Aangoo na gargaaru”) jechuun ragaa ifa ta’e jechuudha.

Ibn Jariir yaada Hasan fi Qataadah filate; innis yaada caaluudha. Sababni isaas, dhugaa wajjin namoota isa mormanii fi isa lolan irratti humna mo’atuun jiraachuun barbaachisa. Kanaaf Rabbiin akkana jedhe: (“Dhugumatti, ergamtoota keenya ragaa ifa ta’een ergine; isaan waliin Kitaaba fi madaala buufne, namoonni haqa irratti akka dhaabbatan; sibiilaas buufne, isa keessa humni jabaanii fi faayidaan namootaaf jiru; Rabbiin nama Isa gargaaruu fi ergamtoota Isaa gargaruu, osoo isaan hin argin, akka beekuuf.”) (Al-Hadiid, 25).

Hadiisa keessatti akkana jedhamuun dhufe: “Rabbiin aangoodhaan waan Qur’aanaan hin ittisne ni ittisa.” Kana jechuun, Rabbiin namoonni hedduun Qur’aana, akeekkachiisa cimaa fi doorsisa isa keessa jiruun hin dhowwamne irraa, aangoodhaan isaan dhowwa jechuudha. Kunis waan qabatamaan mul’atu dha. Inni qulqullaa’e. (Al-Hadiid, 25.)

Tafsiira Al-Baghawii

Jechi Rabbii Olta’aa: (“Akkas jedhi: Yaa Gooftaa kiyya! Seensa dhugaa na seensisi; ba’iinsa dhugaas na baasi.”) jedhu. “Seensaa” fi “ba’iinsa” jechuun seensisuu fi baasuu jechuudha. Hiika aayah kanaa irratti hayyoonni tafsiiraa garaagarummaa qabu.

Ibn Abbaas, Hasan fi Qataadah akkana jedhan: (“Seensa dhugaa na seensisi”) jechuun Madiinaa; (“ba’iinsa dhugaa na baasi”) jechuun Makkaa jechuudha. Aayah kun yeroo Nabiyyiin ﷺ Hijraa akka godhan ajajaman bu’e.

Dahhaak akkana jedhe: (“Ba’iinsa dhugaa na baasi”) jechuun Makkaa irraa, mushrikoota irraa nagaan na baasi; (“seensa dhugaa na seensisi”) immoo Makkaa keessa injifataa ta’ee, injifannoo argadhee na seensisi jechuudha. Mujaahid akkana jedhe: Ergamummaa ittiin ergamte keessatti, waanan irratti ergame keessa na seensisi; seensa dhugaa kan ta’e. Jannata; akkasumas addunyaa irraa yeroo mirga ishee narra jiru raawwadhee ba’uudhaan, ba’iinsa dhugaa na baasi. Hasan irraa immoo akkana jedhamee odeeffame: (“Seensa dhugaa na seensisi”) jechuun Jannata; (“ba’iinsa dhugaa na baasi”) jechuun Makkaa keessaa na baasi jechuudha.

Akkasumas, hiikni isaa: ajaja Kee keessatti na seensisi, wantoota dhorkaman keessaa na baasi, jedhameera. Hiikni isaa, bakka kamittiyyuu na seensiftu dhugaan na seensisi; na baastus dhugaan na baasi jechuudha. Fuula tokkoon seenee fuula biraatiin ba’u keessaa na hin godhin; namni fuula lama qabu Rabbiin biratti nagaa fi kabaja hin qabu. Seensisuunii fi baasuun “dhugaa” jedhamee ibsame; sababiin isaas, seenuu fi bahuun kun gara injifannoo, kabaja fi mootummaa amantiitti geessa.

Rabbiinis sadarkaa “dhugaa” jedhee ibse: (“Isaaniif Gooftaa isaanii biratti sadarkaan dhugaa ta’e jira.”) (Yuunus, 2).

(“Si biraas aangoo na gargaaru naaf taasisi.”) Mujaahid akkana jedhe: ragaa ifa ta’e. Hasan immoo akkana jedhe: humna cimaa kan nama na mormu irratti na gargaaru, mootummaa cimaa fi kabaja ifaa kan amantii Kee ittiin dhaabu naaf kenni jechuudha. Rabbiin mootummaa Faarsii, Roomaa fi kanneen biroo isaan irraa fuudhee isaaf kennuuf waadaa galeef.

Qataadah akkana jedhe: Nabiyyiin Rabbiin ﷺ dhimma kana irratti aangoo malee dandeettii akka hin qabne beeke; kanaaf aangoo gargaaraa kadhate: Kitaaba Rabbii, daangawwan Isaa fi amantii Isaa dhaabuuf. “Aangoo na gargaaru” jechuun aangoo gargaaraa jechuudha.