Rahmata warraaf kadhachuu

Tafsiira Sheekh Abdurrahmaan As-Sa'dii

«Rahmata irraa kan ka’e, qoochoo gad of qabuu isaan lamaanif gadi qabi» jechuun: isaan lamaanif gad of qabii, isaaniif gara laafina qabaadhu; mindaa Rabbii irraa abdadhu. Sodaa isaan irraa qabduun yookaan qabeenya isaanii hawwuun yookaan kaayyoo kana fakkaatuun hin ta’in; kaayyoo akkasii irratti gabriin mindaa hin argatu. «Gooftaa kiyya! Isaan lamaan rahmata godhi» jechuun, isaan lubbuudhaan jiranis ta’e du’anis rahmata isaaniif kadhadhu; isaan yeroo ati xiqqaa turte si guddisuu isaaniitiif mindaa isaanii ta’a.

Kana irraa hubatama: guddinni kunuunsaa hamma dabalaa deemu, mirgi namaa sunis hamma dabala. Akkasumas warra kee malee namni amantii fi jireenya kee keessatti haala gaariin si guddisu kamiyyuu, nama inni guddisu irratti mirga guddisaa qaba.

Tafsiira Imaam Ibn Kasiir

«Rahmata irraa kan ka’e, qoochoo gad of qabuu isaan lamaanif gadi qabi» jechuun, gocha keetiin isaan lamaanif gad of qabi. «Gooftaa kiyya! Isaan lamaan rahmata godhi» jechuun, isaan yeroo dulloomanii fi yeroo du’a isaanii bira ga’an rahmata isaaniif kadhadhu. «Akkuma isaan yeroo ani xiqqaa ta’ee na guddisan» jechuudha.

Ibn Abbaas akkana jedhe: Sana booda Allaah ol ta’e, «Nabiyyii fi warra amananiif mushrikootaaf dhiifama kadhachuun hin ta’u, yoo warra dhihoo isaanii ta’anillee» (At-Tawbah, 9:113) jedhe. Warraaf tola ooluu ilaalchisee hadiisonni baay’een dhufaniiru. Isaan keessaa: Anasii fi namoota biroo karaa hedduudhaan odeessan keessatti, Ergamaan Allaah ﷺ yeroo minbara irra ol ba’an, «Aamiin, aamiin, aamiin» jedhan. Isaanis, «Yaa Ergamaa Allaah, maal irratti aamiin jette?»

jedhan. Inni akkana jedhe: «Jibriil na bira dhufee, ‘Yaa Muhammad, namni ati isa biratti yaamamee salawaata si irratti hin buusin funyaan isaa haa xuroomu; atiis “Aamiin” jedhi’ naan jedhe. Anis “Aamiin” jedhe. Sana booda, ‘Namni ji’a Ramadaanaa keessa seenee, ji’ichi osoo dhiifama isaaf hin argamin dhumate funyaan isaa haa xuroomu; atiis “Aamiin” jedhi’ naan jedhe.

Anis “Aamiin” jedhe. Sana booda, ‘Namni warra isaa, yookaan tokko isaanii, dulloomanii isa bira ga’an, isaan Jannata isa hin galchine, funyaan isaa haa xuroomu; atiis “Aamiin” jedhi’ naan jedhe. Anis “Aamiin” jedhe.» Hadiisa biraa: Imaam Ahmad akkana jedhe: Hushaym nu hime; Alii ibn Zayd nu hime; Zuraara ibn Awfaa, Maalik ibn al-Haarith (inni isaan keessaa tokko) irraa nuuf hime; inni Nabiyyii ﷺ akkana jedhu dhaga’e: «Namni ijoollee warra Muslima lama gidduutti yatiima ta’e nyaataa fi dhugaatii isaa waliin hammuma of danda’utti kunuunsu, Jannanni isaaf mirkanaa’a.

Namni nama Muslima tokko bilisa baase, bilisa baafamuun isaa ibidda irraa furmaata isaaf ta’a; qaama isaa keessaa miseensa tokkoon miseensa isaa irraa tokko ni bilisa baasa.» Sana booda Ahmad akkana jedhe: Muhammad ibn Ja’far nu hime; Shu’bah nu hime; Alii ibn Zayd dhaga’e; hiika isaa kana dubbate. Garuu inni, «Gosa isaa keessaa namni Maalik yookaan Ibn Maalik jedhamee waamamu» jedhe; akkana jedhee dabalas: «Namni warra isaa yookaan tokko isaanii argatee, sana booda ibidda seene, Allaah isa haa fageessu.»

Hadiisa biraa: Imaam Ahmad akkana jedhe: Affaan nu hime; Hammaad ibn Salamah nu hime; Alii ibn Zayd, Zuraara ibn Awfaa irraa, Maalik ibn Amr al-Qushayrii irraa nuuf hime; inni Ergamaa Allaah ﷺ akkana jedhu dhaga’e: «Namni garbicha Muslimaa bilisa baase, bilisa baafamuun isaa ibidda irraa furmaata isaaf ta’a; lafee qaama isaa keessaa hundumaaf lafee qaama bilisa baafame keessaa tokko ni ta’a. Namni warra isaa keessaa tokko argatee, sana booda isaaf dhiifama hin arganne, Allaah Azza wa Jalla isa haa fageessu.

Namni ijoollee warra Muslima lama gidduutti yatiima ta’e nyaataa fi dhugaatii isaa waliin hammuma Allaah isa duroomsetti kunuunsu, Jannanni isaaf mirkanaa’a.» Hadiisa biraa: Imaam Ahmad akkana jedhe: Hajjaajii fi Muhammad ibn Ja’far akkana jedhan: Shu’bah nu hime; Qataadah, Zuraara ibn Awfaa irraa dhaga’e; inni Ubayy ibn Maalik al-Qushayrii irraa odeesse; Ubayy akkana jedhe: Nabiyyichi ﷺ, «Namni warra isaa yookaan tokko isaanii argatee, sana booda ibidda seene, Allaah isa haa fageessu, haa ari’amu» jedhan. Abuu Daawud at-Tayaalisii Shu’bah irraa akkasuma dabarse; keessatti dabaloonni biroon jiru.

Hadiisa biraa: Imaam Ahmad akkana jedhe: Affaan nu hime; Abuu Awaanah nu hime; Suhayl ibn Abii Saalih abbaa isaa irraa, inni Abuu Hurayrah irraa, Allaah irraa haa jaallatamu, Nabiyyii ﷺ irraa nuuf hime; Nabiyyichi akkana jedhan: «Funyaan isaa haa xuroomu, ammas funyaan isaa haa xuroomu, ammas funyaan isaa haa xuroomu: namni warra isaa keessaa tokko yookaan isaan lamaan dulloomanii isa bira ga’an, garuu Jannata hin seenne.» Hadiisni kun karaa kanaan sahiiha. Muslim qofatu Abuu Awaanah, Jariirii fi Sulaymaan ibn Bilaal irraa, isaan Suhayl irraa odeessan dabarse.

Hadiisa biraa: Imaam Ahmad akkana jedhe: Rib’ii ibn Ibraahiim nu hime. Ahmad, «Inni obboleessa Ismaa’iil ibn Ulayyah ti; obboleessa isaa caala jedhamuun ni filatama» jedhe. Inni Abdur-Rahmaan ibn Ishaaq, Sa’iid ibn Abii Sa’iid irraa, Abuu Hurayrah irraa nuuf hime; Abuu Hurayrah akkana jedhe: Ergamaan Allaah ﷺ akkana jedhan: «Namni ani isa biratti yaamamee salawaata na irratti hin buusin, funyaan isaa haa xuroomu! Namni ji’a Ramadaanaa isa bira ga’ee, ji’ichi osoo dhiifama hin argatin dhumate, funyaan isaa haa xuroomu!

Namni warri isaa dulloomanii isa bira ga’an, garuu isaan Jannata isa hin galchine, funyaan isaa haa xuroomu!» Rib’ii akkana jedhe: «Inni isaan lamaan keessaa tokko qofa jedhe jedhee yaada.» Tirmidhii, Ahmad ibn Ibraahiim ad-Dawraqii irraa, Rib’ii irraa dabarse; achiis, «Karaa kanaan hadiisa gharib dha» jedhe.

Hadiisa biraa: Imaam Ahmad akkana jedhe: Yuunus nu hime; Abdur-Rahmaan ibn al-Ghasiil nu hime; Usayd ibn Alii abbaa isaa Alii ibn Ubayd irraa, Abuu Usayd (Maalik ibn Rabi’ah as-Saa’idii) irraa nuuf hime; Abuu Usayd akkana jedhe: Yeroo ani Ergamaa Allaah ﷺ bira taa’aa jirutti namni Ansaar keessaa tokko dhufee, «Yaa Ergamaa Allaah, erga isaan du’anii booda warra koo irratti tola ooluun irraa wanti na irra jiru hafe jiraa?» jedhe.

Inni, «Eeyyee, wantoota afur: isaan irratti salawaata buusuu, isaaniif dhiifama kadhachuu, waadaa isaanii raawwachuu, hiriyoota isaanii kabajuu fi firummaa isaan irraa malee ati fira hin qabne walitti hidhuu. Kun erga isaan du’anii booda tola warraaf gochuu irraa kan si irra hafe» jedhe. Abuu Daawudii fi Ibn Maajah, Abdur-Rahmaan ibn Sulaymaan (inni Ibn al-Ghasiil) irraa akkasuma dabarsan.

Hadiisa biraa: Imaam Ahmad akkana jedhe: Ruuh nu hime; Ibn Jurayj nu hime; Muhammad ibn Talhah ibn Abdullaah ibn Abdur-Rahmaan abbaa isaa irraa, Mu’aawiyah ibn Jaahimah as-Sulamii irraa nuuf hime; Jaahimah Nabiyyii ﷺ bira dhufee, «Yaa Ergamaa Allaah, waraanaaf bahuu yaadeera; gorsa si gaafachuuf dhufe» jedhe. Inni, «Haati qabdaa?» jedhe. «Eeyyee» jedhe.

Inni, «Ishee wajjin tur; Jannanni miila ishee jala jira» jedhe. Sana booda yeroo lammaffaatti fi sadaffaatti, bakka adda addaatti, jecha akkuma kanaa itti hime. Nasa’ii fi Ibn Maajah, Ibn Jurayj irraa akkasuma dabarsan. Hadiisa biraa: Imaam Ahmad akkana jedhe: Khalaf ibn al-Waliid nu hime; Ibn Ayyaash, Buhayr ibn Sa’d irraa, Khaalid ibn Ma’daan irraa, Miqdaam ibn Ma’dii Karib al-Kindii irraa, Nabiyyii ﷺ irraa nuuf hime; Nabiyyichi akkana jedhan: «Allaah abbootii keessan ilaalchisee isin ajaja.

Allaah haadholii keessan ilaalchisee isin ajaja. Allaah haadholii keessan ilaalchisee isin ajaja. Allaah haadholii keessan ilaalchisee isin ajaja. Allaah fira dhihoo ta’an irraa jalqabee, isaanitti tola ooluuf isin ajaja.»

Ibn Maajah, Abdullaah ibn Ayyaash irraa akkasuma dabarse. Hadiisa biraa: Imaam Ahmad akkana jedhe: Yuunus nu hime; Abuu Awaanah, al-Ash’ath ibn Sulaym abbaa isaa irraa, namicha Banii Yarbu’ keessaa tokko irraa nuuf hime; namichi akkana jedhe: Nabiyyii ﷺ bira dhufe; inni namoota haasofsiisaa osoo jiru dhaga’e; akkana jedhe: «Harki kennataa ol’aanaadha. Haadha keetiif, abbaa keetiif, obboleettii keetiif, obboleessa keetiif; sana booda fira kee kan siitti dhihoo ta’eef, itti aansee kan siitti dhihoo ta’eef.»

Hadiisa biraa: Hafiz Abuu Bakr Ahmad ibn Amr ibn Abdul-Khaaliq al-Bazzaar Musnad isaa keessatti akkana jedhe: Ibraahiim ibn al-Mustamir al-Uruuqii nu hime; Amr ibn Sufyaan nu hime; al-Hasan ibn Abii Ja’far, Layth ibn Abii Sulaym irraa, Alqamah ibn Marthad irraa, Sulaymaan ibn Buraydah irraa, abbaa isaa irraa nuuf hime; namichi tokko yeroo haadha isaa baatee tawaafta keessa naanna’aa ture, Nabiyyii ﷺ gaafate: «Mirga ishee guutteettaa?» Inni, «Lakkii, yeroo tokko hafuura dhiphinaan baafteefillee miti» yookaan jecha kana fakkaatu jedhe.

Al-Bazzaar akkana jedhe: «Hadiisa kana karaa kanaan malee kan dabarse hin beeknu.» Ani immoo akkana nan jedha: al-Hasan ibn Abii Ja’far dadhabaa dha. Allaahtu beeka.

Tafsiira Al-Baghawii

«Qoochoo gad of qabuu isaan lamaanif gadi qabi» jechuun, cinaacha kee isaan lamaanif laafisi; isaanif of gadi qabi. Urwah ibn az-Zubayr akkana jedhe: isaan lamaanif hamma waan isaan jaallatan irraa of dhowwuu dhiistutti laafii. «Rahmata irraa» jechuun, gara laafina irraa. «Gooftaa kiyya!

Isaan lamaan rahmata godhi, akkuma isaan yeroo ani xiqqaa ta’ee na guddisan» jechuun, warri kee Muslima yoo ta’an isaaniif kadhadhu jechuu barbaade. Ibn Abbaas akkana jedhe: Kun jecha Allaah, «Nabiyyii fi warra amananiif mushrikootaaf dhiifama kadhachuun hin ta’u» (At-Tawbah, 9:113) jedhuun haqameera.

Abdul-Waahid al-Maliihii nuuf odeesse; Abuu Mansuur Muhammad ibn Muhammad ibn Sam’aan nuuf odeesse; Abuu Ja’far Muhammad ibn Ahmad ibn Abdul-Jabbaar ar-Rayyaanii nuuf odeesse; Humayd ibn Zanjawayh nuuf hime; Sulaymaan ibn Harb nuuf hime; Hammaad ibn Zayd, Ataa ibn as-Saa’ib irraa, Abuu Abdur-Rahmaan (al-Sulamii jechuu dha) irraa nuuf hime; inni Abuu ad-Dardaa irraa odeesse; Abuu ad-Dardaa akkana jedhe: Ergamaan Allaah ﷺ akkana jedhan: «Abbaan balbaloota Jannanaa keessaa kan giddu galeessaa ti. Yoo feete eegi; yoo feete immoo isa dhiisi.»

Abuu Taahir Muhammad ibn Alii az-Zarraad nuuf odeesse; Abuu Bakr Muhammad ibn Idriis al-Jurjaanii nuuf odeesse; Abuu al-Hasan Alii ibn al-Husayn al-Maliinii nuuf odeesse; Hasan ibn Sufyaan nuuf hime; Yahyaa ibn Habiib ibn Adiyy nuuf hime; Khaalid ibn al-Haarith, Shu’bah irraa, Ya’laa ibn Ataa abbaa isaa irraa, Abdullaah ibn Amr irraa, Nabiyyii ﷺ irraa nuuf hime; Nabiyyichi akkana jedhan: «Jaalalli Allaah jaalala abbaa keessatti argama; dallansuun Allaah dallansuu abbaa keessatti argama.»

Ahmad ibn Abdullaah as-Saalihii nuuf odeesse; Abuu Sa’iid Muhammad ibn Muusaa as-Sayrafii nuuf odeesse; Abuu Abdullaah Muhammad ibn Abdullaah as-Saffaar nuuf odeesse; Abuu Ja’far Muhammad ibn Ghaalib ibn Tamtaam ad-Dabbii nuuf hime; Abdullaah ibn Maslamah nuuf hime; Abdul-Aziiz ibn Muslim, Yaziid ibn Abii Ziyaad irraa, Mujaahid irraa, Abuu Sa’iid al-Khudrii irraa nuuf hime; Abuu Sa’iid akkana jedhe: Ergamaan Allaah ﷺ akkana jedhan: «Namni tola isaa himatu, warra irratti fincillu fi dhugaatii nama macheessu itti fufee dhugu Jannata hin seenu.»

Imaam Abuu Alii al-Husayn ibn Muhammad al-Qaadii nuuf odeesse; Abuu Muhammad Abdullaah ibn Yuusuf ibn Muhammad ibn Baamuwaih al-Isfahaanii nuuf odeesse; Abuu Sa’iid Ahmad ibn Ziyaad al-Basrii nuuf odeesse; al-Hasan ibn Muhammad ibn as-Sabbaah nuuf hime; Rib’ii ibn Ulayyah nuuf hime; Abdur-Rahmaan ibn Ishaaq, Sa’iid ibn Abii Sa’iid al-Maqburii irraa, Abuu Hurayrah irraa, Allaah irraa haa jaallatamu, nuuf hime; Abuu Hurayrah akkana jedhe: Ergamaan Allaah ﷺ akkana jedhan: «Namni ani isa biratti yaamamee salawaata na irratti hin buusin, funyaan isaa haa xuroomu!

Namni ji’a Ramadaanaa keessa jiraatee ji’ichi osoo dhiifama hin argatin isa biraa darbe, funyaan isaa haa xuroomu! Namni warri isaa dulloomanii isa bira ga’an, garuu isaan Jannata isa hin galchine, funyaan isaa haa xuroomu!»