Memohon Rahmat Untuk Ibu Bapa

Tafsir Syeikh ‘Abd al-Rahman al-Sa‘di

(Dan rendahkanlah dirimu terhadap mereka berdua dengan penuh kasih sayang) Maksudnya, rendahkanlah diri di hadapan mereka berdua dengan penuh ketundukan dan kasih sayang, serta mengharapkan pahala; bukan kerana takut kepada mereka atau mengharapkan sesuatu daripada harta mereka, atau tujuan seumpamanya yang tidak diberi pahala kepada seorang hamba kerananya. (Dan katakanlah: “Wahai Tuhanku, rahmatilah mereka berdua”) Maksudnya, berdoalah agar mereka berdua dikurniai rahmat, sama ada ketika mereka masih hidup mahupun selepas meninggal dunia, sebagai balasan atas usaha mereka membesarkanmu ketika kecil.

Daripada ayat ini difahami bahawa semakin besar usaha membesarkan seseorang, semakin besarlah hak yang perlu ditunaikan. Demikian juga, sesiapa yang mengambil tanggungjawab membesarkan seseorang dengan baik dalam urusan agama dan dunianya, selain kedua-dua ibu bapanya, maka orang yang dibesarkan itu mempunyai hak asuhan terhadapnya.

Tafsir Imam Ibn Kathir

(Dan rendahkanlah dirimu terhadap mereka berdua dengan penuh kasih sayang) Maksudnya, rendahkanlah dirimu terhadap mereka melalui perbuatanmu. (Dan katakanlah: “Wahai Tuhanku, rahmatilah mereka berdua”) Maksudnya, ketika mereka sudah tua dan ketika mereka meninggal dunia. (Sebagaimana mereka telah membesarkanku ketika kecil) Ibn ‘Abbas berkata: Kemudian Allah Taala menurunkan firman-Nya: “Tidaklah patut bagi Nabi dan orang-orang yang beriman memohon ampun bagi orang-orang musyrik, sekalipun mereka itu kaum kerabat” (al-Tawbah, 9:113).

Terdapat banyak hadis tentang berbakti kepada ibu bapa. Antaranya ialah hadis yang diriwayatkan melalui beberapa jalur daripada Anas dan selainnya: Ketika Rasulullah ﷺ menaiki mimbar, Baginda bersabda, “Amin, amin, amin.” Para sahabat bertanya, “Wahai Rasulullah, apakah yang engkau aminkan?” Baginda menjawab, “Jibril datang kepadaku lalu berkata, ‘Wahai Muhammad, sungguh hina seseorang yang namamu disebut di sisinya tetapi dia tidak berselawat ke atasmu.

Katakanlah amin.’ Maka aku berkata, ‘Amin.’ Kemudian Jibril berkata, ‘Sungguh hina seseorang yang didatangi bulan Ramadan, lalu bulan itu berlalu daripadanya sebelum dia diampunkan. Katakanlah amin.’ Maka aku berkata, ‘Amin.’

Kemudian dia berkata, ‘Sungguh hina seseorang yang mendapati kedua-dua ibu bapanya atau salah seorang daripada mereka telah tua, tetapi mereka tidak menjadi sebab dia masuk syurga. Katakanlah amin.’ Maka aku berkata, ‘Amin.’”

Hadis lain: Imam Ahmad berkata, “Hushaym telah meriwayatkan kepada kami, ‘Ali ibn Zayd telah meriwayatkan kepada kami, Zurarah ibn Awfa telah mengkhabarkan kepada kami daripada Malik ibn al-Harith, seorang lelaki daripada kalangan mereka, bahawa dia mendengar Nabi ﷺ bersabda: ‘Sesiapa yang membawa seorang anak yatim yang mempunyai ibu bapa Muslim untuk makan dan minumnya, lalu menjaganya sehingga dia tidak lagi memerlukannya, pasti syurga diwajibkan baginya.

Dan sesiapa yang membebaskan seorang hamba Muslim, pembebasannya itu menjadi tebusannya daripada api neraka; setiap anggota tubuh hamba itu dibalas dengan satu anggota tubuhnya.’” Kemudian Imam Ahmad berkata, “Muhammad ibn Ja‘far telah meriwayatkan kepada kami, Shu‘bah telah meriwayatkan kepada kami; aku mendengar ‘Ali ibn Zayd menyebut makna yang sama, kecuali dia berkata: ‘Daripada seorang lelaki daripada kaumnya yang bernama Malik atau Ibn Malik.’

Dia menambah: ‘Dan sesiapa yang mendapati kedua-dua ibu bapanya atau salah seorang daripada mereka, kemudian dia masuk neraka, semoga Allah menjauhkannya daripada rahmat-Nya.’”

Hadis lain: Imam Ahmad berkata, “Affan telah meriwayatkan kepada kami, Hammad ibn Salamah telah meriwayatkan kepada kami, ‘Ali ibn Zayd telah mengkhabarkan kepada kami daripada Zurarah ibn Awfa, daripada Malik ibn ‘Amr al-Qushayri. Dia berkata: Aku mendengar Rasulullah ﷺ bersabda, ‘Sesiapa yang membebaskan seorang hamba perempuan Muslim, maka pembebasan itu menjadi tebusannya daripada api neraka; sebagai ganti bagi setiap tulang daripada tubuhnya, satu tulang daripada tubuh hamba itu dibebaskan.

Sesiapa yang sempat mendapati salah seorang daripada ibu bapanya, tetapi dia tidak diampunkan, semoga Allah Yang Maha Mulia menjauhkannya daripada rahmat-Nya. Dan sesiapa yang membawa seorang anak yatim yang mempunyai ibu bapa Muslim untuk makan dan minumnya, lalu menjaganya sehingga Allah mencukupkannya, syurga diwajibkan baginya.’”

Hadis lain: Imam Ahmad berkata, “Hajjaj dan Muhammad ibn Ja‘far berkata, Shu‘bah telah meriwayatkan kepada kami daripada Qatadah. Aku mendengar Zurarah ibn Awfa meriwayatkan daripada Ubayy ibn Malik al-Qushayri bahawa Nabi ﷺ bersabda, ‘Sesiapa yang mendapati kedua-dua ibu bapanya atau salah seorang daripada mereka, kemudian dia masuk neraka, semoga Allah menjauhkannya dan mengusirnya daripada rahmat-Nya.’” Abu Dawud al-Tayalisi meriwayatkannya daripada Shu‘bah dengan sanad yang sama, dengan tambahan lain.

Hadis lain: Imam Ahmad berkata, “Affan telah meriwayatkan kepada kami, Abu ‘Awanah telah meriwayatkan kepada kami daripada Suhayl ibn Abi Salih, daripada bapanya, daripada Abu Hurayrah رضي الله عنه, daripada Nabi ﷺ, bahawa Baginda bersabda, ‘Sungguh hina, kemudian sungguh hina, kemudian sungguh hina seseorang yang mendapati kedua-dua ibu bapanya atau salah seorang daripada mereka telah tua, tetapi dia tidak masuk syurga.’” Hadis ini sahih melalui jalur ini. Muslim sahaja yang meriwayatkannya daripada hadis Abu ‘Awanah, Jarir dan Sulayman ibn Bilal, daripada Suhayl dengan sanad tersebut.

Hadis lain: Imam Ahmad berkata, “Rubay‘ ibn Ibrahim telah meriwayatkan kepada kami.” Ahmad berkata, “Dia ialah saudara Isma‘il ibn ‘Ulayyah dan lebih utama daripada saudaranya.” Daripada ‘Abd al-Rahman ibn Ishaq, daripada Sa‘id ibn Abi Sa‘id, daripada Abu Hurayrah, bahawa Rasulullah ﷺ bersabda, “Sungguh hina seseorang yang namaku disebut di sisinya tetapi dia tidak berselawat ke atasku! Sungguh hina seseorang yang didatangi bulan Ramadan lalu bulan itu berlalu sebelum dia diampunkan!

Sungguh hina seseorang yang mendapati kedua-dua ibu bapanya telah tua, tetapi mereka tidak menjadi sebab dia masuk syurga.” Rubay‘ berkata, “Setahuku, Baginda menyebut: atau salah seorang daripada mereka.” Al-Tirmidhi meriwayatkannya daripada Ahmad ibn Ibrahim al-Dawraqi, daripada Rubay‘ ibn Ibrahim, kemudian berkata, “Hadis ini gharib melalui jalur ini.”

Hadis lain: Imam Ahmad berkata, “Yunus ibn Muhammad telah meriwayatkan kepada kami, ‘Abd al-Rahman ibn al-Ghasil telah meriwayatkan kepada kami, Usayd ibn ‘Ali telah meriwayatkan kepada kami daripada bapanya, ‘Ali ibn ‘Ubayd, daripada Abu Usayd, iaitu Malik ibn Rabi‘ah al-Sa‘idi. Dia berkata: Ketika aku sedang duduk bersama Rasulullah ﷺ, seorang lelaki daripada kaum Ansar datang lalu berkata, ‘Wahai Rasulullah, adakah masih ada sesuatu daripada bakti kepada ibu bapaku yang dapat aku lakukan untuk mereka selepas mereka meninggal dunia?’ Baginda menjawab, ‘Ya.

Ada empat perkara: mendoakan mereka, memohon keampunan bagi mereka, melaksanakan janji mereka, memuliakan sahabat mereka, dan menghubungkan silaturahim yang hanya ada padamu melalui mereka. Inilah bakti yang masih perlu engkau lakukan untuk mereka selepas mereka meninggal dunia.’” Abu Dawud dan Ibn Majah meriwayatkannya daripada ‘Abd al-Rahman ibn Sulayman, iaitu Ibn al-Ghasil, dengan sanad tersebut.

Hadis lain: Imam Ahmad berkata, “Ruh telah meriwayatkan kepada kami, Ibn Jurayj telah meriwayatkan kepada kami, Muhammad ibn Talhah ibn ‘Abd Allah ibn ‘Abd al-Rahman telah mengkhabarkan kepadaku daripada bapanya, daripada Mu‘awiyah ibn Jahimah al-Sulami. Jahimah datang kepada Nabi ﷺ lalu berkata, ‘Wahai Rasulullah, aku berhasrat untuk pergi berperang dan datang kepadamu untuk meminta nasihat.’ Baginda bertanya, ‘Adakah engkau mempunyai ibu?’ Dia menjawab, ‘Ya.’

Baginda bersabda, ‘Tetaplah bersamanya, kerana syurga berada di bawah kedua-dua kakinya.’ Baginda mengulangi pesan itu pada kali kedua dan ketiga, dalam majlis yang berbeza.” Al-Nasa’i dan Ibn Majah meriwayatkannya daripada Ibn Jurayj dengan sanad tersebut.

Hadis lain: Imam Ahmad berkata, “Khalaf ibn al-Walid telah meriwayatkan kepada kami, Ibn ‘Ayyash telah meriwayatkan kepada kami daripada Buhayr ibn Sa‘d, daripada Khalid ibn Ma‘dan, daripada al-Miqdam ibn Ma‘dikarib al-Kindi, daripada Nabi ﷺ, Baginda bersabda, ‘Sesungguhnya Allah berpesan kepada kamu agar berbuat baik kepada bapa-bapa kamu. Sesungguhnya Allah berpesan kepada kamu agar berbuat baik kepada ibu-ibu kamu. Sesungguhnya Allah berpesan kepada kamu agar berbuat baik kepada ibu-ibu kamu. Sesungguhnya Allah berpesan kepada kamu agar berbuat baik kepada ibu-ibu kamu.

Sesungguhnya Allah berpesan kepada kamu agar berbuat baik kepada kaum kerabat yang paling dekat, kemudian yang seterusnya.’” Ibn Majah juga meriwayatkannya daripada ‘Abd Allah ibn ‘Ayyash dengan sanad tersebut.

Hadis lain: Imam Ahmad berkata, “Yunus telah meriwayatkan kepada kami, Abu ‘Awanah telah meriwayatkan kepada kami daripada al-Ash‘ath ibn Sulaym, daripada bapanya, daripada seorang lelaki daripada Bani Yarbu‘. Dia berkata: Aku datang kepada Nabi ﷺ lalu mendengar Baginda bercakap kepada orang ramai: ‘Tangan pemberi itu lebih tinggi. Dahulukan ibumu, bapamu, saudara perempuanmu, saudara lelakimu, kemudian kaum kerabatmu yang paling dekat, kemudian yang seterusnya.’”

Hadis lain: Al-Hafiz Abu Bakr Ahmad ibn ‘Amr ibn ‘Abd al-Khaliq al-Bazzar berkata dalam Musnadnya, “Ibrahim ibn al-Mustamir al-‘Aruqi telah meriwayatkan kepada kami, ‘Amr ibn Sufyan telah meriwayatkan kepada kami, al-Hasan ibn Abi Ja‘far telah meriwayatkan kepada kami daripada Layth ibn Abi Sulaym, daripada ‘Alqamah ibn Marthad, daripada Sulayman ibn Buraydah, daripada bapanya, bahawa seorang lelaki sedang melakukan tawaf sambil mendukung ibunya. Dia bertanya kepada Nabi ﷺ, ‘Adakah aku telah menunaikan haknya?’

Baginda menjawab, ‘Tidak, bahkan belum setimpal dengan satu keluhan pun yang dia keluarkan,’ atau sebagaimana yang Baginda katakan.” Al-Bazzar berkata, “Kami tidak mengetahui hadis ini diriwayatkan melainkan melalui jalur ini.” Aku [Ibn Kathir] berkata: Al-Hasan ibn Abi Ja‘far ialah perawi yang lemah. Allah lebih mengetahui.

Tafsir al-Baghawi

(Dan rendahkanlah dirimu terhadap mereka berdua dengan penuh kasih sayang) Maksudnya, lembutkanlah sikapmu terhadap mereka dan tunduklah kepada mereka. ‘Urwah ibn al-Zubayr berkata, “Bersikaplah lembut kepada mereka sehingga engkau tidak menolak sesuatu yang mereka sukai.” (Dengan penuh kasih sayang) Maksudnya, kerana belas kasihan. (Dan katakanlah: “Wahai Tuhanku, rahmatilah mereka berdua sebagaimana mereka telah membesarkanku ketika kecil”) Yang dimaksudkan ialah apabila mereka berdua Muslim.

Ibn ‘Abbas berkata, “Hukum ini dimansukhkan dengan firman-Nya: ‘Tidaklah patut bagi Nabi dan orang-orang yang beriman memohon ampun bagi orang-orang musyrik’” (al-Tawbah, 9:113).

‘Abd al-Wahid al-Malihiy telah mengkhabarkan kepada kami, Abu Mansur Muhammad ibn Muhammad ibn Sam‘an telah mengkhabarkan kepada kami, Abu Ja‘far Muhammad ibn Ahmad ibn ‘Abd al-Jabbar al-Rayani telah mengkhabarkan kepada kami, Humayd ibn Zanjawayh telah meriwayatkan kepada kami, Sulayman ibn Harb telah meriwayatkan kepada kami, Hammad ibn Zayd telah meriwayatkan kepada kami daripada ‘Ata’ ibn al-Sa’ib, daripada Abu ‘Abd al-Rahman — iaitu al-Sulami — daripada Abu al-Darda’, bahawa Rasulullah ﷺ bersabda, “Bapa ialah pintu syurga yang paling tengah. Maka peliharalah pintu itu jika engkau mahu, atau sia-siakanlah.”

Abu Tahir Muhammad ibn ‘Ali al-Zarrad telah mengkhabarkan kepada kami, Abu Bakr Muhammad ibn Idris al-Jurjani telah mengkhabarkan kepada kami, Abu al-Hasan ‘Ali ibn al-Husayn al-Malini telah mengkhabarkan kepada kami, Hasan ibn Sufyan telah mengkhabarkan kepada kami, Yahya ibn Habib ibn ‘Adi telah meriwayatkan kepada kami, Khalid ibn al-Harith telah meriwayatkan kepada kami daripada Shu‘bah, daripada Ya‘la ibn ‘Ata’, daripada bapanya, daripada ‘Abd Allah ibn ‘Amr, daripada Nabi ﷺ, Baginda bersabda, “Keredaan Allah terletak pada keredaan ibu bapa, dan kemurkaan Allah terletak pada kemurkaan ibu bapa.”

Ahmad ibn ‘Abd Allah al-Salihi telah mengkhabarkan kepada kami, Abu Sa‘id Muhammad ibn Musa al-Sayrafi telah mengkhabarkan kepada kami, Abu ‘Abd Allah Muhammad ibn ‘Abd Allah al-Saffar telah mengkhabarkan kepada kami, Abu Ja‘far Muhammad ibn Ghalib ibn Tamam al-Dabbi telah meriwayatkan kepada kami, ‘Abd Allah ibn Maslamah telah meriwayatkan kepada kami, ‘Abd al-‘Aziz ibn Muslim telah meriwayatkan kepada kami daripada Yazid ibn Abi Ziyad, daripada Mujahid, daripada Abu Sa‘id al-Khudri, bahawa Rasulullah ﷺ bersabda, “Tidak akan masuk syurga orang yang suka mengungkit pemberiannya, orang yang derhaka kepada ibu bapanya dan orang yang ketagih arak.”

Imam Abu ‘Ali al-Husayn ibn Muhammad al-Qadi telah mengkhabarkan kepada kami, Abu Muhammad ‘Abd Allah ibn Yusuf ibn Muhammad ibn Bamuyah al-Isfahani telah mengkhabarkan kepada kami, Abu Sa‘id Ahmad ibn Ziyad al-Basri telah mengkhabarkan kepada kami, al-Hasan ibn Muhammad ibn al-Sabbah telah meriwayatkan kepada kami, Rubay‘ ibn ‘Ulayyah telah meriwayatkan kepada kami daripada ‘Abd al-Rahman ibn Ishaq, daripada Sa‘id ibn Abi Sa‘id al-Maqburi, daripada Abu Hurayrah رضي الله عنه, bahawa Rasulullah ﷺ bersabda, “Sungguh hina seseorang yang namaku disebut di sisinya tetapi dia tidak berselawat ke atasku;

sungguh hina seseorang yang didatangi bulan Ramadan lalu bulan itu berlalu sebelum dia diampunkan; dan sungguh hina seseorang yang mendapati kedua-dua ibu bapanya telah tua, tetapi mereka tidak menjadi sebab dia masuk syurga.”