Cầu xin thương xót cha mẹ

Tafsir của Sheikh Abdurrahman as-Sa'di

(وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ) — nghĩa là: hãy khiêm nhường trước cha mẹ vì lòng thương xót và mong cầu phần thưởng [nơi Allah], chứ không phải vì sợ họ hay hy vọng được hưởng tài sản của họ, hoặc vì những mục đích tương tự mà người bề tôi không được ban thưởng. (وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا) — nghĩa là: hãy cầu xin Allah thương xót cha mẹ khi họ còn sống cũng như sau khi họ qua đời, để đền đáp công lao họ đã nuôi dưỡng con lúc còn nhỏ. Từ điều này có thể hiểu rằng sự nuôi dưỡng càng nhiều thì quyền được hưởng càng lớn.

Tương tự, người nào đảm nhận việc giáo dục một người về tôn giáo và đời sống thế tục, rồi nuôi dạy người ấy một cách tốt đẹp, dù không phải là cha mẹ ruột, thì người được nuôi dạy cũng có nghĩa vụ đối với họ vì công nuôi dưỡng ấy.

Tafsir của Imam Ibn Kathir

(وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ) — nghĩa là: hãy khiêm nhường với cha mẹ qua hành động của mình. (وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا) — nghĩa là: hãy cầu xin Allah thương xót họ khi họ đã già yếu và lúc họ qua đời. (كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا) — «như hai người đã nuôi dưỡng con lúc con còn nhỏ». Ibn Abbas nói: Sau đó Allah, Đấng Tối Cao, đã mặc khải: «Nhà Tiên tri và những người có đức tin không được cầu xin tha thứ cho những người đa thần, dù họ là bà con thân thuộc» (At-Tawbah, 9:113).

Có rất nhiều hadith về việc hiếu kính cha mẹ. Trong số đó có hadith được thuật lại qua nhiều đường truyền từ Anas và những người khác: Khi Sứ giả của Allah ﷺ bước lên bục giảng, Người nói: «Amin, amin, amin». Mọi người hỏi: «Thưa Sứ giả của Allah, vì điều gì mà Người nói amin?» Người đáp: «Jibril đến với ta và nói: “Hỡi Muhammad, khốn khổ thay cho người được nhắc đến ngươi mà không cầu xin Allah ban phước lành cho ngươi; hãy nói amin.”

Ta nói: “Amin.” Rồi ông nói: “Khốn khổ thay cho người bước vào tháng Ramadan, rồi tháng ấy qua đi mà người đó vẫn không được tha thứ; hãy nói amin.” Ta nói: “Amin.” Rồi ông nói: “Khốn khổ thay cho người còn có cha mẹ hoặc một trong hai người đã già yếu mà họ không đưa người đó vào Thiên Đàng; hãy nói amin.” Ta nói: “Amin.”»

Một hadith khác: Imam Ahmad thuật lại: Hushaym kể với chúng tôi; Ali ibn Zayd kể với chúng tôi; Zurarah ibn Awfa thuật lại với chúng tôi từ Malik ibn al-Harith, một người trong số họ, rằng ông nghe Nhà Tiên tri ﷺ nói: «Ai đem một đứa trẻ mồ côi, có cha mẹ là người Muslim, về cùng ăn uống với mình cho đến khi đứa trẻ không còn cần đến mình nữa thì chắc chắn Thiên Đàng sẽ thuộc về người ấy. Ai giải phóng một người Muslim khỏi cảnh nô lệ thì việc ấy sẽ cứu người đó khỏi Lửa; mỗi bộ phận của người được giải phóng sẽ đổi lấy một bộ phận tương ứng của người giải phóng.»

Sau đó [Imam Ahmad] nói: Muhammad ibn Ja‘far kể với chúng tôi; Shu‘bah kể với chúng tôi; tôi nghe Ali ibn Zayd thuật lại nội dung tương tự từ một người trong bộ tộc của ông, tên là Malik hoặc Ibn Malik, và có thêm lời: «Ai còn có cha mẹ hoặc một trong hai người mà rồi vẫn vào Lửa thì xin Allah đẩy người ấy ra xa [khỏi lòng thương xót của Ngài].»

Một hadith khác: Imam Ahmad thuật lại: ‘Affan kể với chúng tôi; Hammad ibn Salamah kể với chúng tôi; Ali ibn Zayd thuật lại với chúng tôi từ Zurarah ibn Awfa, từ Malik ibn ‘Amr al-Qushayri, rằng ông nghe Sứ giả của Allah ﷺ nói: «Ai giải phóng một nô lệ nữ Muslim thì người ấy sẽ là vật chuộc mình khỏi Lửa; mỗi xương trong thân thể người giải phóng sẽ được chuộc bằng một xương của người được giải phóng. Ai còn có một trong hai cha mẹ mà không được tha thứ [vì không hiếu kính họ], thì xin Allah, Đấng Toàn năng và Tối cao, đẩy người ấy ra xa [khỏi lòng thương xót của Ngài].

Ai đem một đứa trẻ mồ côi, có cha mẹ là người Muslim, về cùng ăn uống với mình cho đến khi Allah khiến đứa trẻ không còn cần đến mình nữa thì Thiên Đàng chắc chắn sẽ thuộc về người ấy.»

Một hadith khác: Imam Ahmad thuật lại: Hajjaj và Muhammad ibn Ja‘far kể với chúng tôi, cả hai nói: Shu‘bah kể với chúng tôi từ Qatadah; tôi nghe Zurarah ibn Awfa thuật lại từ Ubay ibn Malik al-Qushayri rằng Nhà Tiên tri ﷺ nói: «Ai còn có cha mẹ hoặc một trong hai người, rồi sau đó vẫn vào Lửa, thì xin Allah đẩy người ấy ra xa và loại người ấy khỏi lòng thương xót của Ngài.» Abu Dawud al-Tayalisi cũng thuật lại hadith này từ Shu‘bah, với một số phần bổ sung khác.

Một hadith khác: Imam Ahmad thuật lại: ‘Affan kể với chúng tôi; Abu ‘Awanah kể với chúng tôi; Suhayl ibn Abi Salih thuật lại từ cha ông, từ Abu Hurayrah رضي الله عنه, từ Nhà Tiên tri ﷺ, Người nói: «Khốn khổ thay, rồi khốn khổ thay, rồi khốn khổ thay cho người còn có cha mẹ già yếu — một người hoặc cả hai — mà không vào Thiên Đàng.» Hadith này xác thực theo đường truyền này. Chỉ Muslim ghi lại hadith ấy, qua các đường truyền của Abu ‘Awanah, Jarir và Sulayman ibn Bilal, tất cả đều thuật lại từ Suhayl.

Một hadith khác: Imam Ahmad thuật lại: Rabi‘ ibn Ibrahim kể với chúng tôi. Ahmad nói rằng ông là anh của Isma‘il ibn ‘Ulayyah và được đánh giá cao hơn người anh của mình. Ông thuật lại từ ‘Abd al-Rahman ibn Ishaq, từ Sa‘id ibn Abi Sa‘id, từ Abu Hurayrah, rằng Sứ giả của Allah ﷺ nói: «Khốn khổ thay cho người được nhắc đến ta mà không cầu xin Allah ban phước lành cho ta! Khốn khổ thay cho người bước vào tháng Ramadan rồi tháng ấy qua đi mà người đó vẫn không được tha thứ!

Khốn khổ thay cho người có cha mẹ già yếu ở bên mà họ không đưa người đó vào Thiên Đàng!» Rabi‘ nói: «Theo điều tôi biết, Người nói: “một trong hai người”.» At-Tirmidhi cũng thuật lại từ Ahmad ibn Ibrahim ad-Dawraqi, từ Rabi‘ ibn Ibrahim, rồi nói: «Hadith này hiếm theo đường truyền này.»

Một hadith khác: Imam Ahmad thuật lại: Yunus ibn Muhammad kể với chúng tôi; ‘Abd al-Rahman ibn al-Ghasil kể với chúng tôi; Usayd ibn ‘Ali thuật lại từ cha ông là ‘Ali ibn ‘Ubayd, từ Abu Usayd — Malik ibn Rabi‘ah as-Sa‘idi — rằng khi tôi đang ngồi bên Sứ giả của Allah ﷺ, một người đàn ông Ansar đến và nói: «Thưa Sứ giả của Allah, sau khi cha mẹ tôi qua đời, tôi còn có thể làm điều gì để tiếp tục hiếu kính họ không?»

Người đáp: «Có, có bốn việc: cầu xin Allah ban phước lành cho họ, cầu xin Ngài tha thứ cho họ, thực hiện những lời cam kết của họ, kính trọng bạn bè của họ và duy trì quan hệ họ hàng mà con chỉ có được thông qua họ. Đó là những điều hiếu kính cha mẹ còn lại mà con có thể làm sau khi họ qua đời.» Abu Dawud và Ibn Majah cũng thuật lại từ ‘Abd al-Rahman ibn Sulayman, tức Ibn al-Ghasil, qua đường truyền này.

Một hadith khác: Imam Ahmad thuật lại: Ruh kể với chúng tôi; Ibn Jurayj kể với chúng tôi: Muhammad ibn Talhah ibn ‘Abd Allah ibn ‘Abd al-Rahman thuật lại với tôi từ cha ông, từ Mu‘awiyah ibn Jahimah as-Sulami, rằng Jahimah đến gặp Nhà Tiên tri ﷺ và nói: «Thưa Sứ giả của Allah, tôi định tham gia một chiến dịch quân sự và đến xin Người lời khuyên.» Người hỏi: «Ông còn mẹ không?» Ông đáp: «Có.» Người nói: «Hãy ở bên bà, vì Thiên Đàng nằm dưới đôi chân của bà.»

Người lặp lại lời ấy lần thứ hai, rồi lần thứ ba, trong những dịp khác nhau. An-Nasa’i và Ibn Majah cũng thuật lại qua đường truyền của Ibn Jurayj.

Một hadith khác: Imam Ahmad thuật lại: Khalaf ibn al-Walid kể với chúng tôi; Ibn ‘Ayyash kể với chúng tôi từ Buhayr ibn Sa‘d, từ Khalid ibn Ma‘dan, từ al-Miqdam ibn Ma‘di Karib al-Kindi, từ Nhà Tiên tri ﷺ, Người nói: «Allah căn dặn các ngươi hãy đối xử tốt với cha mình. Allah căn dặn các ngươi hãy đối xử tốt với mẹ mình» — Người lặp lại điều đó ba lần — «Allah căn dặn các ngươi hãy đối xử tốt với người thân gần nhất, rồi đến người thân tiếp theo.» Ibn Majah cũng ghi lại hadith này qua đường truyền của ‘Abd Allah ibn ‘Ayyash.

Một hadith khác: Imam Ahmad thuật lại: Yunus kể với chúng tôi; Abu ‘Awanah kể với chúng tôi từ al-Ash‘ath ibn Sulaym, từ cha ông, từ một người thuộc bộ tộc Banu Yarbu‘. Người ấy nói: «Tôi đến gặp Nhà Tiên tri ﷺ và nghe Người đang nói với mọi người: “Bàn tay của người cho ở trên [người nhận]. Hãy bắt đầu với mẹ và cha mình, rồi chị hoặc em gái, anh hoặc em trai, sau đó là những người thân gần nhất của mình.”»

Một hadith khác: Al-Hafiz Abu Bakr Ahmad ibn ‘Amr ibn ‘Abd al-Khaliq al-Bazzar ghi trong Musnad của mình: Ibrahim ibn al-Mustamir al-‘Uruqi kể với chúng tôi; ‘Amr ibn Sufyan kể với chúng tôi; al-Hasan ibn Abi Ja‘far kể với chúng tôi từ Layth ibn Abi Sulaym, từ ‘Alqamah ibn Marthad, từ Sulayman ibn Buraydah, từ cha ông, rằng có một người đàn ông đang đi vòng quanh Ka‘bah, cõng mẹ trên lưng. Ông hỏi Nhà Tiên tri ﷺ: «Như vậy tôi đã trả hết quyền của bà chưa?» Người đáp: «Chưa, thậm chí chưa bằng một tiếng rên của bà», hoặc lời tương tự.

Al-Bazzar nói: «Chúng tôi không biết hadith này được thuật lại qua đường truyền nào khác.» Tôi [Ibn Kathir] nói: Al-Hasan ibn Abi Ja‘far là người yếu trong việc truyền hadith. Allah biết rõ nhất.

Tafsir của al-Baghawi

(وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ) — nghĩa là: hãy dịu dàng và khiêm nhường trước cha mẹ. ‘Urwah ibn az-Zubayr nói: «Hãy mềm mỏng với họ, đến mức không từ chối điều gì họ yêu thích.» (مِنَ الرَّحْمَةِ) — nghĩa là: vì lòng thương xót. (وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا) — «Và hãy nói: “Lạy Thượng Đế của con, xin thương xót cha mẹ con như hai người đã nuôi dưỡng con lúc con còn nhỏ.”»

Ý muốn nói: khi cha mẹ là người Muslim. Ibn Abbas nói: Câu này đã được thay thế bởi lời phán: «Nhà Tiên tri và những người có đức tin không được cầu xin tha thứ cho những người đa thần» (At-Tawbah, 9:113).

Chúng tôi được Abu al-Tahir Muhammad ibn ‘Ali az-Zarrad cho biết; Abu Bakr Muhammad ibn Idris al-Jurjani cho biết; Abu al-Hasan ‘Ali ibn al-Husayn al-Malini cho biết; Hasan ibn Sufyan thuật lại với chúng tôi; Yahya ibn Habib ibn ‘Adi thuật lại với chúng tôi; Khalid ibn al-Harith thuật lại với chúng tôi từ Shu‘bah, từ Ya‘la ibn ‘Ata’, từ cha ông, từ ‘Abd Allah ibn ‘Amr, rằng Nhà Tiên tri ﷺ nói: «Cha là cánh cửa ở giữa các cánh cửa Thiên Đàng. Vì vậy, hãy gìn giữ cánh cửa ấy nếu muốn, hoặc bỏ mặc nó nếu muốn.»

Chúng tôi được Ahmad ibn ‘Abd Allah as-Salihi cho biết; Abu Sa‘id Muhammad ibn Musa as-Sayrafi cho biết; Abu ‘Abd Allah Muhammad ibn ‘Abd Allah as-Saffar cho biết; Abu Ja‘far Muhammad ibn Ghalib ibn Tamman ad-Dabbi thuật lại với chúng tôi; ‘Abd Allah ibn Maslamah thuật lại với chúng tôi; ‘Abd al-‘Aziz ibn Muslim thuật lại với chúng tôi từ Yazid ibn Abi Ziyad, từ Mujahid, từ Abu Sa‘id al-Khudri, rằng Sứ giả của Allah ﷺ nói: «Allah hài lòng khi cha hài lòng, và Allah giận dữ khi cha giận dữ.»

Chúng tôi được Imam Abu ‘Ali al-Husayn ibn Muhammad al-Qadi cho biết; Abu Muhammad ‘Abd Allah ibn Yusuf ibn Muhammad ibn Bamuyah al-Isfahani cho biết; Abu Sa‘id Ahmad ibn Ziyad al-Basri cho biết; al-Hasan ibn Muhammad ibn al-Sabbah thuật lại với chúng tôi; Rabi‘ ibn ‘Ulayyah thuật lại với chúng tôi từ ‘Abd al-Rahman ibn Ishaq, từ Sa‘id ibn Abi Sa‘id al-Maqburi, từ Abu Hurayrah رضي الله عنه, rằng Sứ giả của Allah ﷺ nói: «Không vào Thiên Đàng kẻ hay nhắc công ơn, kẻ bất hiếu và kẻ nghiện rượu.»

Chúng tôi được Imam Abu ‘Ali al-Husayn ibn Muhammad al-Qadi cho biết; Abu Muhammad ‘Abd Allah ibn Yusuf ibn Muhammad ibn Bamuyah al-Isfahani cho biết; Abu Sa‘id Ahmad ibn Ziyad al-Basri cho biết; al-Hasan ibn Muhammad ibn al-Sabbah thuật lại với chúng tôi; Rabi‘ ibn ‘Ulayyah thuật lại với chúng tôi từ ‘Abd al-Rahman ibn Ishaq, từ Sa‘id ibn Abi Sa‘id al-Maqburi, từ Abu Hurayrah رضي الله عنه, rằng Sứ giả của Allah ﷺ nói: «Khốn khổ thay cho người được nhắc đến ta mà không cầu xin Allah ban phước lành cho ta! Khốn khổ thay cho người bước vào tháng Ramadan mà tháng ấy qua đi vẫn không được tha thứ! Khốn khổ thay cho người có cha mẹ đã già yếu mà họ không đưa người đó vào Thiên Đàng!»