മാതാപിതാക്കൾക്കുള്ള കരുണയുടെ പ്രാർത്ഥന

ശൈഖ് അബ്ദുർറഹ്മാൻ അസ്സഅ്ദിയുടെ തഫ്സീർ

«കാരുണ്യത്താൽ വിനയത്തിന്റെ ചിറക് അവരിരുവർക്കും താഴ്ത്തിക്കൊടുക്കുക» എന്നതിന്റെ അർഥം: പ്രതിഫലം പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊണ്ടും അവരോടുള്ള കാരുണ്യത്തോടെയും അവർക്കു മുമ്പിൽ വിനയത്തോടെ പെരുമാറുക എന്നതാണ്. അവരെ ഭയന്നുകൊണ്ടോ അവരുടെ സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ടോ മറ്റേതെങ്കിലും പ്രതിഫലം ലഭിക്കാത്ത ഉദ്ദേശ്യത്തോടെയോ അല്ല അങ്ങനെ ചെയ്യേണ്ടത്. «എന്റെ രക്ഷിതാവേ, അവരിരുവർക്കും കരുണ കാണിക്കേണമേ» എന്നതിന്റെ അർഥം: അവർ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും മരണപ്പെട്ട ശേഷവും അവർക്കുവേണ്ടി കരുണ തേടി പ്രാർത്ഥിക്കുക എന്നതാണ്; ചെറുപ്പത്തിൽ അവർ നിന്നെ വളർത്തിയതിനുള്ള പ്രതിഫലമായി.

ഇതിൽനിന്ന്, വളർത്തലിന്റെ അളവ് കൂടുന്തോറും വളർത്തപ്പെട്ടവന്റെ മേലുള്ള അവകാശവും വർധിക്കുമെന്ന് മനസ്സിലാക്കാം. മാതാപിതാക്കളല്ലാത്ത ഒരാൾ ഒരുവനെ മതപരമായും ഐഹികമായും നല്ല രീതിയിൽ വളർത്തിയാലും, ആ വളർത്തലിന്റെ അവകാശം വളർത്തപ്പെട്ടവന്റെ മേൽ അവർക്കുണ്ടായിരിക്കും.

ഇമാം ഇബ്നു കസീറിന്റെ തഫ്സീർ

«കാരുണ്യത്താൽ വിനയത്തിന്റെ ചിറക് അവരിരുവർക്കും താഴ്ത്തിക്കൊടുക്കുക» എന്നതിന്റെ അർഥം: നിന്റെ പ്രവൃത്തികളിലൂടെ അവരോടു വിനയത്തോടെ പെരുമാറുക എന്നതാണ്. «എന്റെ രക്ഷിതാവേ, അവരിരുവർക്കും കരുണ കാണിക്കേണമേ» എന്നതിന്റെ അർഥം: അവർ വാർധക്യത്തിലെത്തുമ്പോഴും മരണസമയത്തും അവർക്കുവേണ്ടി പ്രാർത്ഥിക്കുക എന്നതാണ്.

«ചെറുപ്പത്തിൽ അവർ എന്നെ വളർത്തിയതുപോലെ» എന്നതിനെക്കുറിച്ച് ഇബ്നു അബ്ബാസ് പറഞ്ഞു: പിന്നീട് അല്ലാഹു, «പ്രവാചകനും വിശ്വാസികൾക്കും, അവർ അടുത്ത ബന്ധുക്കളായിരുന്നാലും ബഹുദൈവാരാധകർക്കുവേണ്ടി പാപമോചനം തേടുന്നത് യോജിച്ചതല്ല» (സൂറത്ത് അത്തൗബ 9:113) എന്ന വചനം അവതരിപ്പിച്ചു.

മാതാപിതാക്കളോട് നന്മ ചെയ്യുന്നതിനെക്കുറിച്ച് ധാരാളം ഹദീസുകൾ വന്നിട്ടുണ്ട്. അവയിൽ ഒന്ന് അനസ് (റ) മുതലായവരിൽനിന്ന് വിവിധ പരമ്പരകളിലൂടെ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു: അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതൻ ﷺ മിമ്പറിൽ കയറിയപ്പോൾ «ആമീൻ, ആമീൻ, ആമീൻ» എന്നു പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ അവർ ചോദിച്ചു: «അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതരേ, എന്തിനാണ് അങ്ങ് ആമീൻ പറഞ്ഞത്?» അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: «ജിബ്‌രീൽ എന്റെ അടുക്കൽ വന്ന് പറഞ്ഞു: “മുഹമ്മദേ, ഒരാളുടെ അടുത്ത് താങ്കളെ പരാമർശിച്ചിട്ടും അദ്ദേഹം താങ്കൾക്കുവേണ്ടി സ്വലാത്ത് ചൊല്ലാത്തപക്ഷം അവന്റെ മൂക്ക് മണ്ണിൽ പതിയട്ടെ; അങ്ങ് ആമീൻ പറയുക.”

അപ്പോൾ ഞാൻ ആമീൻ പറഞ്ഞു. പിന്നെ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “റമദാൻ മാസം ഒരാൾക്കു വന്നെത്തി, അവൻ പാപമോചനം നേടുന്നതിനു മുമ്പേ മാസം കഴിഞ്ഞുപോയാൽ അവന്റെ മൂക്ക് മണ്ണിൽ പതിയട്ടെ; അങ്ങ് ആമീൻ പറയുക.” അപ്പോൾ ഞാൻ ആമീൻ പറഞ്ഞു. പിന്നെ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “ഒരാൾ തന്റെ മാതാപിതാക്കളിൽ ഒരാളെയോ ഇരുവരെയുമോ വാർധക്യത്തിൽ കണ്ടിട്ടും അവർ അവനെ സ്വർഗത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കാതിരുന്നാൽ അവന്റെ മൂക്ക് മണ്ണിൽ പതിയട്ടെ; അങ്ങ് ആമീൻ പറയുക.” അപ്പോൾ ഞാൻ ആമീൻ പറഞ്ഞു.»

മറ്റൊരു ഹദീസ്: ഇമാം അഹ്മദ് പറഞ്ഞു: ഹുശൈം ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; അലി ഇബ്നു സൈദ് ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; സറാറ ഇബ്നു ഔഫാ ഞങ്ങൾക്ക് അറിയിച്ചു: അവരിൽപ്പെട്ട മാലിക് ഇബ്നുൽ ഹാരിസ് എന്നൊരാൾ പ്രവാചകൻ ﷺ പറയുന്നത് കേട്ടു: «രണ്ട് മുസ്‌ലിം മാതാപിതാക്കളുള്ള ഒരു അനാഥനെ, അവൻ സ്വയം പര്യാപ്തനാകുന്നതുവരെ ഭക്ഷണത്തിലും പാനീയത്തിലും കൂടെ ചേർത്തുപരിപാലിക്കുന്നവന് തീർച്ചയായും സ്വർഗം നിർബന്ധമായിരിക്കുന്നു. ഒരു മുസ്‌ലിമിനെ അടിമത്തത്തിൽനിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്നവന് അത് നരകത്തിൽനിന്നുള്ള മോചനമായിരിക്കും; അവന്റെ ശരീരത്തിലെ ഓരോ അവയവത്തിനും പകരമായി മോചിതന്റെ ഒരു അവയവം അവനെ രക്ഷിക്കും.»

തുടർന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: മുഹമ്മദ് ഇബ്നു ജഅ്ഫർ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; ശുഅ്ബ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: അലി ഇബ്നു സൈദിനെ ഞാൻ കേട്ടു. അദ്ദേഹം ഇതേ അർഥം വിവരിച്ചു; എന്നാൽ «തന്റെ ജനതയിൽപ്പെട്ട, മാലിക് അല്ലെങ്കിൽ ഇബ്നു മാലിക് എന്നു പേരുള്ള ഒരാൾ» എന്നാണു പറഞ്ഞത്. കൂടാതെ ഇപ്രകാരം കൂട്ടിച്ചേർത്തു: «മാതാപിതാക്കളിൽ ഒരാളെയെങ്കിലും കണ്ടിട്ടും പിന്നെ നരകത്തിൽ പ്രവേശിച്ചവനെ അല്ലാഹു അകറ്റട്ടെ.»

മറ്റൊരു ഹദീസ്: ഇമാം അഹ്മദ് പറഞ്ഞു: അഫ്ഫാൻ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; ഹമ്മാദ് ഇബ്നു സലമ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; അലി ഇബ്നു സൈദ് ഞങ്ങൾക്ക് അറിയിച്ചു: സറാറ ഇബ്നു ഔഫാ, മാലിക് ഇബ്നു അംറ് അൽഖുറശിയിൽനിന്ന് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതൻ ﷺ പറയുന്നത് ഞാൻ കേട്ടു: «ഒരു മുസ്‌ലിം അടിമയെ മോചിപ്പിക്കുന്നവന് അത് നരകത്തിൽനിന്നുള്ള മോചനമായിരിക്കും; അവന്റെ അസ്ഥികളിൽ ഓരോന്നിനും പകരമായി അടിമയുടെ ഒരു അസ്ഥി മോചിതമാകും. മാതാപിതാക്കളിൽ ഒരാളെയെങ്കിലും കണ്ടിട്ടും പാപമോചനം ലഭിക്കാത്തവനെ അല്ലാഹു അകറ്റട്ടെ.

രണ്ട് മുസ്‌ലിം മാതാപിതാക്കളുള്ള ഒരു അനാഥനെ, അല്ലാഹു അവനെ സ്വയം പര്യാപ്തനാക്കുന്നതുവരെ ഭക്ഷണത്തിലും പാനീയത്തിലും ചേർത്തുപരിപാലിക്കുന്നവന് സ്വർഗം നിർബന്ധമായിരിക്കുന്നു.»

മറ്റൊരു ഹദീസ്: ഇമാം അഹ്മദ് പറഞ്ഞു: ഹജ്ജാജും മുഹമ്മദ് ഇബ്നു ജഅ്ഫറും ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; അവർ പറഞ്ഞു: ഖതാദയിൽനിന്ന് ശുഅ്ബ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: സറാറ ഇബ്നു ഔഫാ, അബുൽ മലിക് അൽഖുറശിയിൽനിന്ന് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നത് ഞാൻ കേട്ടു. നബി ﷺ പറഞ്ഞു: «മാതാപിതാക്കളിൽ ഒരാളെയെങ്കിലും കണ്ടിട്ടും പിന്നെ നരകത്തിൽ പ്രവേശിച്ചവനെ അല്ലാഹു അകറ്റുകയും അവനെ തന്റെ കാരുണ്യത്തിൽനിന്ന് ദൂരെയാക്കുകയും ചെയ്യട്ടെ.» അബൂദാവൂദ് അത്തയാലിസി ശുഅ്ബയിൽനിന്ന് ഇതേ ഹദീസ് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്; അതിൽ കൂടുതൽ വാക്കുകളുമുണ്ട്.

മറ്റൊരു ഹദീസ്: ഇമാം അഹ്മദ് പറഞ്ഞു: അഫ്ഫാൻ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; അബൂ അവാന ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; സുഹൈൽ ഇബ്നു അബീ സ്വാലിഹ് തന്റെ പിതാവിൽനിന്നും അദ്ദേഹം അബൂ ഹുറൈറ (റ)യിൽനിന്നും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു: നബി ﷺ പറഞ്ഞു: «അവന്റെ മൂക്ക് മണ്ണിൽ പതിയട്ടെ, വീണ്ടും അവന്റെ മൂക്ക് മണ്ണിൽ പതിയട്ടെ, വീണ്ടും അവന്റെ മൂക്ക് മണ്ണിൽ പതിയട്ടെ!» ചോദിച്ചു: «ആരാണ്, അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതരേ?» അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: «തന്റെ മാതാപിതാക്കളിൽ ഒരാളെയോ ഇരുവരെയുമോ വാർധക്യത്തിൽ കണ്ടിട്ടും സ്വർഗത്തിൽ പ്രവേശിക്കാത്തവൻ.» ഈ പരമ്പരയിലൂടെ ഹദീസ് സ്വഹീഹാണ്.

അബൂ അവാന, ജരീർ, സുലൈമാൻ ഇബ്നു ബിലാൽ എന്നിവർ സുഹൈലിൽനിന്ന് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്ത രൂപത്തിൽ മുസ്‌ലിം മാത്രമാണ് ഇത് രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്.

മറ്റൊരു ഹദീസ്: ഇമാം അഹ്മദ് പറഞ്ഞു: റബീഅ് ഇബ്നു ഇബ്രാഹീം ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു. അഹ്മദ് പറഞ്ഞു: അദ്ദേഹം ഇസ്മാഈൽ ഇബ്നു ഉലൈയ്യയുടെ സഹോദരനാണ്; തന്റെ സഹോദരനെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠനായി അദ്ദേഹം കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. അദ്ദേഹം അബ്ദുർറഹ്മാൻ ഇബ്നു ഇസ്ഹാഖിൽനിന്നും, സഈദ് ഇബ്നു അബീ സഈദ് അൽമഖ്ബരിയിൽനിന്നും, അബൂ ഹുറൈറയിൽനിന്നും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു: അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതൻ ﷺ പറഞ്ഞു: «എന്റെ പേര് പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടും എനിക്കുവേണ്ടി സ്വലാത്ത് ചൊല്ലാത്തവന്റെ മൂക്ക് മണ്ണിൽ പതിയട്ടെ! റമദാൻ മാസം വന്നെത്തി, പാപമോചനം ലഭിക്കാതെ അതു കഴിഞ്ഞുപോയവന്റെ മൂക്ക് മണ്ണിൽ പതിയട്ടെ!

തന്റെ മാതാപിതാക്കൾ വാർധക്യത്തിലെത്തിയിട്ടും അവർ അവനെ സ്വർഗത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കാതിരുന്നവന്റെ മൂക്ക് മണ്ണിൽ പതിയട്ടെ!» റബീഅ് പറഞ്ഞു: «അവരിൽ ഒരാളെയെങ്കിലും» എന്നാണെന്ന് എനിക്ക് തോന്നുന്നു. അഹ്മദ് ഇബ്നു ഇബ്രാഹീം അദ്ദൗറഖി വഴി തിർമിദിയും ഇത് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു; ഈ പരമ്പരയിൽ ഇത് അപൂർവമാണെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

മറ്റൊരു ഹദീസ്: ഇമാം അഹ്മദ് പറഞ്ഞു: യൂനുസ് ഇബ്നു മുഹമ്മദ് ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; അബ്ദുർറഹ്മാൻ ഇബ്നുൽ ഗസീൽ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; ഉസൈദ് ഇബ്നു അലി ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; അദ്ദേഹം തന്റെ പിതാവായ അലി ഇബ്നു ഉബൈദിൽനിന്ന് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു: അദ്ദേഹം അബൂ ഉസൈദ്—മാലിക് ഇബ്നു റബീഅ അസ്സാഇദി—യിൽനിന്ന് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ഞാൻ അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതൻ ﷺയുടെ അടുത്തിരിക്കുമ്പോൾ അൻസാറുകളിൽപ്പെട്ട ഒരാൾ വന്ന് ചോദിച്ചു: «അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതരേ, എന്റെ മാതാപിതാക്കൾ മരണപ്പെട്ടശേഷം അവരോട് നന്മ ചെയ്യാൻ എനിക്ക് എന്തെങ്കിലും ശേഷിക്കുന്നുണ്ടോ?»

അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: «ഉണ്ട്; നാല് കാര്യങ്ങൾ: അവർക്കുവേണ്ടി നമസ്കരിക്കുക, അവർക്കുവേണ്ടി പാപമോചനം തേടുക, അവർ നൽകിയ വാഗ്ദാനങ്ങൾ നിറവേറ്റുക, അവരുടെ സുഹൃത്തുക്കളെ ആദരിക്കുക; അവരിലൂടെയല്ലാതെ നിനക്ക് ബന്ധുത്വമില്ലാത്ത ബന്ധുക്കളുമായി ബന്ധം പുലർത്തുക. അവർ മരണപ്പെട്ടശേഷവും അവരോട് നന്മ ചെയ്യുന്നതിൽ നിനക്കു ശേഷിക്കുന്ന കാര്യങ്ങൾ ഇവയാണ്.» അബൂദാവൂദും ഇബ്നു മാജയും അബ്ദുർറഹ്മാൻ ഇബ്നു സുലൈമാൻ—അദ്ദേഹം ഇബ്നുൽ ഗസീൽ ആണ്—വഴി ഇതു റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു.

മറ്റൊരു ഹദീസ്: ഇമാം അഹ്മദ് പറഞ്ഞു: റൂഹ് ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; ഇബ്നു ജുറൈജ് ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: മുഹമ്മദ് തൽഹ ഇബ്നു അബ്ദുല്ലാഹ് ഇബ്നു അബ്ദുറഹ്മാൻ തന്റെ പിതാവിൽനിന്ന്, അദ്ദേഹം മുആവിയ ഇബ്നു ജാഹിമ അസ്സുലമിയിൽനിന്ന് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു: ജാഹിമ നബി ﷺയുടെ അടുക്കൽ വന്ന് പറഞ്ഞു: «അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതരേ, യുദ്ധയാത്രയ്ക്ക് പോകാൻ ഞാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നു; അങ്ങയോട് ഉപദേശം തേടിയാണ് വന്നത്.» അദ്ദേഹം ചോദിച്ചു: «നിനക്ക് മാതാവുണ്ടോ?» അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: «ഉണ്ട്.» നബി ﷺ പറഞ്ഞു: «അവരോടൊപ്പമിരിക്കുക; സ്വർഗം അവരുടെ കാലുകൾക്കരികിലാണ്.»

പിന്നീടും അദ്ദേഹം ഇതേ ഉപദേശം ആവർത്തിച്ചു; പല സന്ദർഭങ്ങളിലും ഇതേ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു. നസാഈയും ഇബ്നു മാജയും ഇബ്നു ജുറൈജ് വഴിയായി ഇത് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു.

മറ്റൊരു ഹദീസ്: ഇമാം അഹ്മദ് പറഞ്ഞു: ഖലഫ് ഇബ്നുൽ വലീദ് ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; ഇബ്നു അയ്യാശ് ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; ബുഹൈർ ഇബ്നു സഅ്ദ്, ഖാലിദ് ഇബ്നു മഅ്ദാനിൽനിന്നും, അദ്ദേഹം അൽമിഖ്ദാം ഇബ്നു മഅ്ദീകർബ് അൽകിന്ദിയിൽനിന്നും, അദ്ദേഹം നബി ﷺയിൽനിന്നും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു: «നിങ്ങളുടെ പിതാക്കന്മാരോട് നന്മ ചെയ്യണമെന്ന് അല്ലാഹു നിങ്ങളോട് ഉപദേശിക്കുന്നു. നിങ്ങളുടെ മാതാക്കളോട് നന്മ ചെയ്യണമെന്ന് അല്ലാഹു നിങ്ങളോട് ഉപദേശിക്കുന്നു. നിങ്ങളുടെ മാതാക്കളോട് നന്മ ചെയ്യണമെന്ന് അല്ലാഹു നിങ്ങളോട് ഉപദേശിക്കുന്നു. നിങ്ങളുടെ മാതാക്കളോട് നന്മ ചെയ്യണമെന്ന് അല്ലാഹു നിങ്ങളോട് ഉപദേശിക്കുന്നു.

പിന്നെ ഏറ്റവും അടുത്ത ബന്ധുക്കളോടും അതിനുശേഷം അടുത്തവരോടും നന്മ ചെയ്യണമെന്ന് അല്ലാഹു നിങ്ങളോട് ഉപദേശിക്കുന്നു.» ഇബ്നു മാജ, അബ്ദുല്ലാഹ് ഇബ്നു അയ്യാശ് വഴി ഇത് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

മറ്റൊരു ഹദീസ്: ഇമാം അഹ്മദ് പറഞ്ഞു: യൂനുസ് ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; അബൂ അവാന ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; അശ്അസ് ഇബ്നു സുലൈം തന്റെ പിതാവിൽനിന്നും, അദ്ദേഹം ബനൂ യർബൂഅിൽപ്പെട്ട ഒരാളിൽനിന്നും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: «ഞാൻ നബി ﷺയുടെ അടുക്കൽ ചെന്നപ്പോൾ, ജനങ്ങളോട് സംസാരിക്കുന്നതിനിടെ അദ്ദേഹം പറയുന്നത് കേട്ടു: ദാനം ചെയ്യുന്നവന്റെ കൈയാണ് ഉന്നതമായ കൈ. നിന്റെ മാതാവ്, നിന്റെ പിതാവ്, നിന്റെ സഹോദരി, നിന്റെ സഹോദരൻ, പിന്നെ നിനക്ക് ഏറ്റവും അടുത്തവർ; അതിനുശേഷം അടുത്തവർ.»

മറ്റൊരു ഹദീസ്: ഹാഫിള് അബൂ ബക്ര് അഹ്മദ് ഇബ്നു അംറ് ഇബ്നു അബ്ദുൽഖാലിഖ് അൽബസ്സാർ തന്റെ മുസ്നദിൽ പറഞ്ഞു: ഇബ്രാഹീം ഇബ്നുൽ മുസ്തമിർ അൽഉറൂഖി ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; അംറ് ഇബ്നു സുഫ്യാൻ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; ഹസൻ ഇബ്നു അബീ ജഅ്ഫർ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; ലൈഥ് ഇബ്നു അബീ സുലൈം, അൽഖമ ഇബ്നു മർഥദിൽനിന്നും, അദ്ദേഹം സുലൈമാൻ ഇബ്നു ബുറൈദയിൽനിന്നും, അദ്ദേഹം തന്റെ പിതാവിൽനിന്നും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു: ഒരാൾ ത്വവാഫിനിടെ തന്റെ മാതാവിനെ ചുമന്നുകൊണ്ട് കഅ്ബയെ ചുറ്റുകയായിരുന്നു. അയാൾ നബി ﷺയോട് ചോദിച്ചു: «ഞാൻ അവർക്കുള്ള അവകാശം നിറവേറ്റിയോ?» അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: «ഒരു ഞരക്കത്തിന് പകരംപോലുമല്ല.» അല്ലെങ്കിൽ ഇതുപോലെയാണ് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത്.

അൽബസ്സാർ പറഞ്ഞു: ഈ പരമ്പരയിലൂടെയല്ലാതെ ഇത് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടതായി ഞങ്ങൾക്കറിയില്ല. ഞാൻ [ഇബ്നു കസീർ] പറയുന്നു: ഹസൻ ഇബ്നു അബീ ജഅ്ഫർ ദുർബലനായ റാവിയാണ്. അല്ലാഹുവാണ് ഏറ്റവും അറിയുന്നവൻ.

അൽ-ബഗവിയുടെ തഫ്സീർ

«വിനയത്തിന്റെ ചിറക് അവരിരുവർക്കും താഴ്ത്തിക്കൊടുക്കുക» എന്നതിന്റെ അർഥം: നിന്റെ സമീപനത്തിൽ മൃദുത്വം കാണിക്കുകയും അവർക്കു കീഴടങ്ങി വിനയത്തോടെ പെരുമാറുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ്. ഉർവ ഇബ്നു സുബൈർ പറഞ്ഞു: അവർ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒരു കാര്യത്തിൽനിന്നും നീ പിന്മാറാതിരിക്കത്തക്കവിധം അവരോട് മൃദുവായി പെരുമാറുക. «കാരുണ്യത്താൽ» എന്നതിന്റെ അർഥം: വാത്സല്യത്തോടെയും അനുകമ്പയോടെയും എന്നാണ്. «എന്റെ രക്ഷിതാവേ, ചെറുപ്പത്തിൽ അവർ എന്നെ വളർത്തിയതുപോലെ അവരിരുവർക്കും കരുണ കാണിക്കേണമേ» എന്നതിൽ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് അവർ മുസ്‌ലിംകളായിരിക്കുമ്പോഴാണ്.

ഇബ്നു അബ്ബാസ് പറഞ്ഞു: «പ്രവാചകനും വിശ്വാസികൾക്കും ബഹുദൈവാരാധകർക്കുവേണ്ടി പാപമോചനം തേടുന്നത് യോജിച്ചതല്ല» എന്ന വചനം (സൂറത്ത് അത്തൗബ 9:113) ഇതിനെ റദ്ദാക്കിയിരിക്കുന്നു.

അബ്ദുൽവാഹിദ് അൽമുലൈഹി ഞങ്ങളെ അറിയിച്ചു: അബൂ മൻസൂർ മുഹമ്മദ് ഇബ്നു മുഹമ്മദ് ഇബ്നു സംആൻ ഞങ്ങളെ അറിയിച്ചു: അബൂ ജഅ്ഫർ മുഹമ്മദ് ഇബ്നു അഹ്മദ് ഇബ്നു അബ്ദുൽജബ്ബാർ അൽറയ്യാനി ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: ഹുമൈദ് ഇബ്നു സൻജവൈഹ് ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: സുലൈമാൻ ഇബ്നു ഹർബ് ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: ഹമ്മാദ് ഇബ്നു യസീദ്, അതാ ഇബ്നു സാഇബിൽനിന്നും, അദ്ദേഹം അബൂ അബ്ദുറഹ്മാൻ—അദ്ദേഹം അസ്സുലമിയാണ്—വഴി അബൂ ദർദാഇൽനിന്നും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു: അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതൻ ﷺ പറഞ്ഞു: «പിതാവാണ് സ്വർഗത്തിന്റെ മധ്യവാതിൽ. അതിനാൽ നിനക്കിഷ്ടമെങ്കിൽ അതു സംരക്ഷിക്കുക; അല്ലെങ്കിൽ അത് നഷ്ടപ്പെടുത്തുക.»

അബൂ ത്വാഹിർ മുഹമ്മദ് ഇബ്നു അലി അൽസറാദ് ഞങ്ങളെ അറിയിച്ചു: അബൂ ബക്ര് മുഹമ്മദ് ഇബ്നു ഇദ്രീസ് അൽജുർജാനി ഞങ്ങളെ അറിയിച്ചു: അബൂൽഹസൻ അലി ഇബ്നുൽ ഹുസൈൻ അൽമാലീനി ഞങ്ങളെ അറിയിച്ചു: ഹസൻ ഇബ്നു സുഫ്യാൻ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: യഹ്യാ ഇബ്നു ഹബീബ് ഇബ്നു അദി ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: ഖാലിദ് ഇബ്നുൽ ഹാരിസ് ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: ശുഅ്ബ, യഅ്ലാ ഇബ്നു അതാഇൽനിന്നും, അദ്ദേഹം തന്റെ പിതാവിൽനിന്നും, അദ്ദേഹം അബ്ദുല്ലാഹ് ഇബ്നു അംറിൽനിന്നും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു: നബി ﷺ പറഞ്ഞു: «അല്ലാഹുവിന്റെ തൃപ്തി പിതാവിന്റെ തൃപ്തിയിലാണ്; അല്ലാഹുവിന്റെ കോപം പിതാവിന്റെ കോപത്തിലാണ്.»

അഹ്മദ് ഇബ്നു അബ്ദുല്ലാഹ് അൽസാലിഹി ഞങ്ങളെ അറിയിച്ചു: അബൂ സഈദ് മുഹമ്മദ് ഇബ്നു മൂസ അൽസൈറഫി ഞങ്ങളെ അറിയിച്ചു: അബൂ അബ്ദുല്ലാഹ് മുഹമ്മദ് ഇബ്നു അബ്ദുല്ലാഹ് അൽസ്സഫ്ഫാർ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: അബൂ ജഅ്ഫർ മുഹമ്മദ് ഇബ്നു ഗാലിബ് ഇബ്നു തമ്താം അദ്ദബ്ബി ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: അബ്ദുല്ലാഹ് ഇബ്നു മസ്‌ലമ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: അബ്ദുൽഅസീസ് ഇബ്നു മുസ്‌ലിം ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: യസീദ് ഇബ്നു അബീ സിയാദ്, മുജാഹിദിൽനിന്നും, അദ്ദേഹം അബൂ സഈദ് അൽഖുദ്രിയിൽനിന്നും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു: അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതൻ ﷺ പറഞ്ഞു: «ഉപകാരം ചെയ്ത കാര്യം എടുത്തുപറയുന്നവനും, മാതാപിതാക്കളോട് അനുസരണക്കേട് കാണിക്കുന്നവനും, മദ്യപാനം പതിവാക്കിയവനും സ്വർഗത്തിൽ പ്രവേശിക്കുകയില്ല.»

ഇമാം അബൂ അലി അൽഹുസൈൻ ഇബ്നു മുഹമ്മദ് അൽഖാദി ഞങ്ങളെ അറിയിച്ചു: അബൂ മുഹമ്മദ് അബ്ദുല്ലാഹ് ഇബ്നു യൂസുഫ് ഇബ്നു മുഹമ്മദ് ഇബ്നു ബാമൂയ അൽഇസ്ഫഹാനി ഞങ്ങളെ അറിയിച്ചു: അബൂ സഈദ് അഹ്മദ് ഇബ്നു സിയാദ് അൽബസ്വരി ഞങ്ങളെ അറിയിച്ചു: ഹസൻ ഇബ്നു മുഹമ്മദ് ഇബ്നു സ്വബ്ബാഹ് ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: റബീഅ് ഇബ്നു ഉലൈയ്യ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: അബ്ദുർറഹ്മാൻ ഇബ്നു ഇസ്ഹാഖ്, സഈദ് ഇബ്നു അബീ സഈദ് അൽമഖ്ബരിയിൽനിന്നും, അദ്ദേഹം അബൂ ഹുറൈറ (റ)യിൽനിന്നും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു: അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതൻ ﷺ പറഞ്ഞു: «എന്റെ പേര് പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടും എനിക്കുവേണ്ടി സ്വലാത്ത് ചൊല്ലാത്തവന്റെ മൂക്ക് മണ്ണിൽ പതിയട്ടെ!

റമദാൻ മാസം വന്നെത്തി, പാപമോചനം ലഭിക്കാതെ അതു കഴിഞ്ഞുപോയവന്റെ മൂക്ക് മണ്ണിൽ പതിയട്ടെ! മാതാപിതാക്കൾ വാർധക്യത്തിലെത്തിയിട്ടും അവർ അവനെ സ്വർഗത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കാത്തവന്റെ മൂക്ക് മണ്ണിൽ പതിയട്ടെ!»