Dua ya kuwaombea wazazi

Tafsiri ya Qurani ya Sheikh Abdurrahman As-Sa’di

«Na unyenyekee kwao kwa huruma» maana yake: Jinyenyekeze mbele yao kwa unyenyekevu na huruma, ukitarajia malipo kutoka kwa Allah, wala usifanye hivyo kwa kuwaogopa au kutamani mali yao, wala kwa malengo mengine ya namna hiyo ambayo mja hatapata thawabu kwa ajili yake. «Na useme: Mola wangu Mlezi! Warehemu»: yaani, waombee rehema wakiwa hai na baada ya kufa kwao, ikiwa ni malipo kwa jinsi walivyokulea ulipokuwa mdogo. Katika hili inaeleweka kwamba kadiri malezi yanavyoongezeka, ndivyo haki ya anayekulea inavyoongezeka.

Vivyo hivyo, mtu yeyote isipokuwa wazazi anayemlea mtu katika dini yake na maisha yake ya duniani kwa malezi mema, ana haki ya malezi juu ya yule aliyemlea.

Tafsiri ya Qurani ya Imamu Ibn Kathir

«Na unyenyekee kwao kwa huruma» yaani, wanyenyekee kwa matendo yako. «Na useme: Mola wangu Mlezi! Warehemu», yaani, warehemu wanapokuwa wazee na wakati wa kufariki kwao. «Kama walivyonilea utotoni». Ibn Abbas alisema: Kisha Allah Mtukufu akateremsha: «Haifai kwa Nabii na wale walioamini kuwaombea msamaha washirikina, hata kama ni jamaa wa karibu» (At-Tawbah, 9:113).

Kuhusu kuwafanyia wazazi wema, kuna hadithi nyingi. Miongoni mwazo ni hadithi iliyopokewa kwa njia mbalimbali kutoka kwa Anas na wengineo: Mtume wa Allah (amani na baraka za Allah ziwe juu yake) alipopanda juu ya mimbari, alisema: «Aamiin, aamiin, aamiin». Wakasema: «Ewe Mtume wa Allah, umeitikia maombi kuhusu nini?» Akasema: «Jibril alinijia na kusema: “Ewe Muhammad, na apate fedheha mtu ambaye ukitajwa mbele yake kisha asikuswalie; sema aamiin.”

Nikasema: “Aamiin.” Kisha akasema: “Na apate fedheha mtu ambaye mwezi wa Ramadhani umemjia kisha ukaisha kabla hajasamehewa; sema aamiin.” Nikasema: “Aamiin.” Kisha akasema: “Na apate fedheha mtu aliyewakuta wazazi wake, au mmoja wao, wamefikia uzee, lakini hawakumwingiza Peponi; sema aamiin.” Nikasema: “Aamiin.”»

Hadithi nyingine: Imamu Ahmad alisema: Hushaym alitueleza, Ali bin Zayd akatueleza, Zurarah bin Awfa akatupasha habari kutoka kwa Malik bin Al-Harith, mmoja wa watu wao, kwamba alimsikia Mtume (amani na baraka za Allah ziwe juu yake) akisema: «Yeyote anayemchukua yatima mwenye wazazi Waislamu na kumlisha na kumnywesha mpaka asiwe tena na uhitaji wake, Pepo inakuwa wajibu kwake bila shaka. Na yeyote anayemwacha huru mtu Muislamu, atakuwa fidia yake dhidi ya Moto; kila kiungo chake kitafidiwa kwa kiungo chake.»

Kisha [Ahmad] alisema: Muhammad bin Ja’far alitueleza, Shu’bah akatueleza; nilimsikia Ali bin Zayd akitaja maana hiyo hiyo, isipokuwa alisema: «Kutoka kwa mtu wa kabila lake aliyeitwa Malik au Ibn Malik», na akaongeza: «Na yeyote aliyewakuta wazazi wake, au mmoja wao, kisha akaingia Motoni, Allah amweke mbali na rehema Yake.»

Hadithi nyingine: Imamu Ahmad alisema: Affan alitueleza, Hammad bin Salamah akatueleza, Ali bin Zayd akatupasha habari kutoka kwa Zurarah bin Awfa, kutoka kwa Malik bin Amr Al-Qushayri, aliyesema: Nilimsikia Mtume wa Allah (amani na baraka za Allah ziwe juu yake) akisema: «Yeyote anayemwacha huru mtumwa Muislamu, atakuwa fidia yake dhidi ya Moto; badala ya kila mfupa wake, mfupa mmoja wa mtumwa huyo utakuwa umewekwa huru. Na yeyote aliyemkuta mmoja wa wazazi wake kisha asisamehewe, Allah Mwenyezi na Mtukufu amweke mbali na rehema Yake.

Na yeyote anayemchukua yatima mwenye wazazi Waislamu na kumlisha na kumnywesha mpaka Allah amtosheleze, Pepo inakuwa wajibu kwake.»

Hadithi nyingine: Imamu Ahmad alisema: Hajjaj na Muhammad bin Ja’far walitueleza, wote wawili wakasema: Shu’bah alitueleza kutoka kwa Qatadah, ambaye alisema: Nilimsikia Zurarah bin Awfa akisimulia kutoka kwa Ubayy bin Malik Al-Qushayri kwamba Mtume (amani na baraka za Allah ziwe juu yake) alisema: «Yeyote aliyewakuta wazazi wake, au mmoja wao, kisha baada ya hayo akaingia Motoni, Allah amweke mbali na rehema Yake na amwangamize.» Abu Dawud At-Tayalisi ameipokea kutoka kwa Shu’bah kwa isnadi hiyo hiyo, ikiwa na nyongeza nyingine.

Hadithi nyingine: Imamu Ahmad alisema: Affan alitueleza, Abu Awanah akatueleza, Suhayl bin Abi Salih akatueleza kutoka kwa baba yake, kutoka kwa Abu Hurayrah (Allah amridhie), kutoka kwa Mtume (amani na baraka za Allah ziwe juu yake), aliyesema: «Apate fedheha, kisha apate fedheha, kisha apate fedheha mtu aliyewakuta wazazi wake, mmoja wao au wote wawili, wamefikia uzee, lakini asiingie Peponi.» Hadithi hii ni sahihi kwa njia hii. Muslim pekee ndiye aliyeipokea kutoka kwa Abu Awanah, Jarir na Sulayman bin Bilal, kutoka kwa Suhayl, kwa isnadi hiyo hiyo.

Hadithi nyingine: Imamu Ahmad alisema: Rabi’ bin Ibrahim alitueleza—Ahmad alisema kuwa yeye ni ndugu yake Isma’il bin Ulayyah, na alikuwa bora kuliko ndugu yake—kutoka kwa Abdul-Rahman bin Ishaq, kutoka kwa Sa’id bin Abi Sa’id, kutoka kwa Abu Hurayrah, aliyesema: Mtume wa Allah (amani na baraka za Allah ziwe juu yake) alisema: «Apate fedheha mtu ambaye nikitajwa mbele yake kisha asiniswalie! Na apate fedheha mtu ambaye mwezi wa Ramadhani umemjia kisha ukaisha kabla hajasamehewa! Na apate fedheha mtu aliyewakuta wazazi wake wamefikia uzee lakini hawakumwingiza Peponi.»

Rabi’ alisema: «Sidhani kama alisema isipokuwa: mmoja wao.» At-Tirmidhi ameipokea kutoka kwa Ahmad bin Ibrahim Ad-Dawraqi, kutoka kwa Rabi’ bin Ibrahim, kisha akasema: «Ni ngeni kwa njia hii.»

Hadithi nyingine: Imamu Ahmad alisema: Yunus alitueleza, Abdul-Rahman bin Al-Ghasil akatueleza, Usayd bin Ali akatueleza kutoka kwa baba yake Ali bin Ubayd, kutoka kwa Abu Usayd, ambaye ni Malik bin Rabi’ah As-Sa’idi, aliyesema: Nilipokuwa nimeketi kwa Mtume wa Allah (amani na baraka za Allah ziwe juu yake), alikuja mtu mmoja wa Ansari na kusema: «Ewe Mtume wa Allah, je, baada ya kufariki kwa wazazi wangu bado kuna jambo lolote la kuwafanyia wema?»

Akasema: «Ndiyo: mambo manne—kuwaombea dua, kuwaombea msamaha, kutekeleza ahadi zao, kumheshimu rafiki yao, na kudumisha undugu ambao huuna uhusiano nao isipokuwa kupitia kwao. Hayo ndiyo yaliyobaki kwako katika kuwafanyia wema baada ya kufariki kwao.» Abu Dawud na Ibn Majah wameipokea kutoka kwa Abdul-Rahman bin Sulayman—ambaye ni Ibn Al-Ghasil—kwa isnadi hiyo hiyo.

Hadithi nyingine: Imamu Ahmad alisema: Ruh alitueleza, Ibn Jurayj akatueleza, akasema: Muhammad bin Talhah bin Abdullah bin Abdul-Rahman alinijulisha kutoka kwa baba yake, kutoka kwa Mu’awiyah bin Jahimah As-Sulami, kwamba Jahimah alimjia Mtume (amani na baraka za Allah ziwe juu yake) na kusema: «Ewe Mtume wa Allah, nimekusudia kwenda vitani na nimekuja kwako ili unishauri.» Akasema: «Je, una mama?» Akajibu: «Ndiyo.» Akasema: «Basi shikamana naye, kwani Pepo iko miguuni pake.»

Kisha akasema hivyo mara ya pili na ya tatu, katika vikao mbalimbali. An-Nasa’i na Ibn Majah wameipokea kutoka kwa Ibn Jurayj kwa isnadi hiyo hiyo.

Hadithi nyingine: Imamu Ahmad alisema: Khalaf bin Al-Walid alitueleza, Ibn Ayyash akatueleza kutoka kwa Buhayr bin Sa’d, kutoka kwa Khalid bin Ma’dan, kutoka kwa Al-Miqdam bin Ma’dikarib Al-Kindi, kutoka kwa Mtume (amani na baraka za Allah ziwe juu yake), aliyesema: «Hakika Allah anakuusieni kuhusu baba zenu. Hakika Allah anakuusieni kuhusu mama zenu, hakika Allah anakuusieni kuhusu mama zenu, hakika Allah anakuusieni kuhusu mama zenu. Hakika Allah anakuusieni kuhusu jamaa wa karibu zaidi, kisha wanaofuata kwa ukaribu.» Ibn Majah ameipokea kutoka kwa Abdullah bin Ayyash kwa isnadi hiyo hiyo.

Hadithi nyingine: Imamu Ahmad alisema: Yunus alitueleza, Abu Awanah akatueleza kutoka kwa Al-Ash’ath bin Sulaym, kutoka kwa baba yake, kutoka kwa mtu mmoja wa Banu Yarbu’, aliyesema: Nilimjia Mtume (amani na baraka za Allah ziwe juu yake) na nikamsikia akizungumza na watu akisema: «Mkono wa mtoaji [ndio] wa juu. Mama yako, baba yako, dada yako, kaka yako, kisha jamaa zako wa karibu zaidi, kisha wanaofuata kwa ukaribu.»

Hadithi nyingine: Al-Hafidh Abu Bakr Ahmad bin Amr bin Abdul-Khaliq Al-Bazzar alisema katika Musnad yake: Ibrahim bin Al-Mustamir Al-Urquqi alitueleza, Amr bin Sufyan akatueleza, Al-Hasan bin Abi Ja’far akatueleza kutoka kwa Layth bin Abi Sulaym, kutoka kwa Alqamah bin Marthad, kutoka kwa Sulayman bin Buraydah, kutoka kwa baba yake, kwamba mtu mmoja alikuwa akifanya tawafu huku amembeba mama yake. Akamuuliza Mtume (amani na baraka za Allah ziwe juu yake): «Je, nimelipa haki yake?» Akasema: «Hapana, wala si hata kwa pumzi moja ya uchungu», au akasema maneno yanayofanana na hayo.

Kisha Al-Bazzar akasema: «Hatujui hadithi hii imepokewa kwa njia nyingine isipokuwa hii.» Nami nasema: Al-Hasan bin Abi Ja’far ni dhaifu; na Allah ndiye ajuaye zaidi.

Tafsiri ya Qurani ya Al-Baghawi

«Na unyenyekee kwao kwa huruma» yaani, wafanyie upole na unyenyekee mbele yao. Urwah bin Az-Zubayr alisema: «Wafanyie upole mpaka usikatae jambo lolote wanalolipenda.» «Kwa huruma» yaani, kwa upendo na huruma. «Na useme: Mola wangu Mlezi!

Warehemu kama walivyonilea utotoni»—alikuwa na maana ya kuomba hivyo ikiwa wazazi hao ni Waislamu. Ibn Abbas alisema: Aya hii imefutwa hukumu yake na kauli Yake: «Haifai kwa Nabii na wale walioamini kuwaombea msamaha washirikina» (At-Tawbah, 9:113).

Tumeelekezwa na Abdul-Wahid Al-Milihiy, kutoka kwa Abu Mansur Muhammad bin Muhammad bin Sam’an; naye akatuelekeza kwa Abu Ja’far Muhammad bin Ahmad bin Abdul-Jabbar Ar-Rayyani, aliyesema: Humayd bin Zanjawayh alitueleza, Sulayman bin Harb akatueleza, Hammad bin Zayd akatueleza kutoka kwa Ataa bin As-Sa’ib, kutoka kwa Abu Abdur-Rahman—yaani As-Sulami—kutoka kwa Abu Ad-Darda’, aliyesema: Mtume wa Allah (amani na baraka za Allah ziwe juu yake) alisema: «Baba ndiye mlango wa kati wa Pepo; basi ulinde mlango huo ukitaka, au upoteze.»

Tumeelekezwa na Abu Tahir Muhammad bin Ali Az-Zarrad, kutoka kwa Abu Bakr Muhammad bin Idris Al-Jurjani; naye akatuelekeza kwa Abu Al-Hasan Ali bin Al-Husayn Al-Malini, kutoka kwa Hasan bin Sufyan, aliyesema: Yahya bin Habib bin Adi alitueleza, Khalid bin Al-Harith akatueleza kutoka kwa Shu’bah, kutoka kwa Ya’la bin Ataa, kutoka kwa baba yake, kutoka kwa Abdullah bin Amr, kutoka kwa Mtume (amani na baraka za Allah ziwe juu yake), aliyesema: «Radhi za Allah zimo katika radhi ya baba, na hasira ya Allah imo katika hasira ya baba.»

Tumeelekezwa na Ahmad bin Abdullah As-Salihi, kutoka kwa Abu Sa’id Muhammad bin Musa As-Sayrafi; naye akatuelekeza kwa Abu Abdullah Muhammad bin Abdullah As-Saffar, kutoka kwa Abu Ja’far Muhammad bin Ghalib bin Tamam Ad-Dabbi, aliyesema: Abdullah bin Maslamah alitueleza, Abdul-Aziz bin Muslim akatueleza kutoka kwa Yazid bin Abi Ziyad, kutoka kwa Mujahid, kutoka kwa Abu Sa’id Al-Khudri, aliyesema: Mtume wa Allah (amani na baraka za Allah ziwe juu yake) alisema: «Hataingia Peponi mtu mwenye masimbulizi ya hisani, wala anayewavunjia wazazi wake heshima, wala mzoefu wa kunywa pombe.»

Tumeelekezwa na Imamu Abu Ali Al-Husayn bin Muhammad Al-Qadi, kutoka kwa Abu Muhammad Abdullah bin Yusuf bin Muhammad bin Bamuyah Al-Isfahani; naye akatuelekeza kwa Abu Sa’id Ahmad bin Ziyad Al-Basri, kutoka kwa Al-Hasan bin Muhammad bin As-Sabbah, aliyesema: Rabi’ bin Ulayyah alitueleza, kutoka kwa Abdul-Rahman bin Ishaq, kutoka kwa Sa’id bin Abi Sa’id Al-Maqburi, kutoka kwa Abu Hurayrah (Allah amridhie), aliyesema: Mtume wa Allah (amani na baraka za Allah ziwe juu yake) alisema: «Apate fedheha mtu ambaye nikitajwa mbele yake kisha asiniswalie;

apate fedheha mtu ambaye mwezi wa Ramadhani umemjia kisha ukaisha kabla hajasamehewa; na apate fedheha mtu aliyewakuta wazazi wake wamefikia uzee lakini hawakumwingiza Peponi.»