Dua ya kukubaliwa na uongofu

Tafsiri ya Qurani ya Sheikh Abdurrahman As-Sa’di

Waliwaombea wao wenyewe na vizazi vyao Uislamu, ambao kiini chake ni unyenyekevu wa moyo na kujisalimisha kwake kwa Mola wake, jambo linalohusisha viungo vya mwili pia kujisalimisha. «Na utuonyeshe ibada zetu za Hija» yaani, tufundishe kwa kutuonyesha na kutuwezesha kuziona, kwa kuwa hilo linafanya ufahamu uwe kamili zaidi. Inawezekana kuwa makusudio ya «ibada zetu» ni matendo yote ya Hija, kama inavyoashiriwa na muktadha na mahali pa aya.

Pia inawezekana kuwa makusudio yake ni jambo pana zaidi ya hilo, yaani dini nzima na ibada zote, kama inavyoashiriwa na maana ya jumla ya neno hilo; kwani «nusuk» ni ibada, lakini katika matumizi ya kawaida limekuwa likitumika zaidi kwa ibada za Hija. Kwa hiyo, maombi yao kwa ujumla yalikuwa ya kupewa tawfiki ya elimu yenye manufaa na matendo mema. Na kwa kuwa mja yeyote hawezi kukosa kuwa na upungufu na kuhitaji kutubu, walisema: «Na utusamehe. Hakika Wewe ndiye Mwenye kupokea toba, Mwenye kurehemu».

Na mkumbuke Ibrahim na Ismail walipokuwa wakiinua misingi ya Nyumba, na kuendelea na kazi hii adhimu. Tazameni hali yao ya kuogopa na kutarajia, kiasi kwamba pamoja na tendo hili kubwa walimuomba Allah alikubali tendo lao, ili wapate manufaa yake makubwa.

Tafsiri ya Qurani ya Imamu Ibn Kathir

Ama kauli ya Allah Aliyetukuka: «Na pindi Ibrahim alipokuwa akiinua misingi ya Nyumba, pamoja na Ismail: Mola wetu! Tukubalie. Hakika Wewe ndiye Msikizi, Mjuzi. Mola wetu! Tujaalie tuwe wenye kusilimu Kwako, na katika vizazi vyetu pia [ujaalie] umma wenye kusilimu Kwako.

Na utuonyeshe ibada zetu, na utusamehe. Hakika Wewe ndiye Mwenye kupokea toba, Mwenye kurehemu» [Al-Baqarah: 127–128]. «Misingi» ni wingi wa «msingi»; maana yake ni nguzo na msingi wa jengo. Allah anasema: Ewe Muhammad, wakumbushe watu wako kuhusu ujenzi wa Nyumba uliofanywa na Ibrahim na Ismail, amani iwe juu yao, na kuinua kwao misingi yake, huku wakisema: «Mola wetu!

Tukubalie. Hakika Wewe ndiye Msikizi, Mjuzi.» Walikuwa wakifanya tendo jema, lakini pamoja na hayo walimuomba Allah alikubali kutoka kwao, kama ilivyosimuliwa na Ibn Abi Hatim kupitia kwa Muhammad ibn Yazid ibn Khunays al-Makki, kutoka kwa Wahb ibn al-Ward: Alisoma, «Na pindi Ibrahim alipokuwa akiinua misingi ya Nyumba pamoja na Ismail: Mola wetu! Tukubalie», kisha akalia na kusema: «Ewe rafiki wa Mwingi wa rehema!

Unainua nguzo za Nyumba ya Mwingi wa rehema huku ukiwa na wasiwasi kwamba huenda isikubaliwe kutoka kwako.» Hali hii inafanana na ile ambayo Allah ameeleza kuhusu waumini wateule katika kauli Yake: «Na wale wanaotoa wanachotoa huku nyoyo zao zikiwa na hofu» [Al-Mu’minun: 60], yaani, wanatoa sadaka na matumizi na kufanya matendo ya kujikurubisha kwa Allah, huku wakiogopa kwamba huenda yasikubaliwe. Hivi ndivyo ilivyoelezwa katika hadithi sahihi kutoka kwa Aisha, kutoka kwa Mtume wa Allah (rehema na amani za Allah ziwe juu yake), kama itakavyokuja mahali pake.

Baadhi ya wafasiri wamesema kuwa aliyekuwa akiinua misingi ni Ibrahim, na aliyekuwa akiomba dua ni Ismail. Lakini kauli sahihi ni kwamba wote wawili walikuwa wakiinua na kusema, kama itakavyoelezwa. Al-Bukhari amepokea hapa hadithi tutakayoitaja, kisha tutaifuatanisha na mapokezi yanayohusiana na jambo hilo.

Al-Bukhari, Allah amrehemu, amesema: ‘Abdullah ibn Muhammad ametuhadithia, ‘Abd al-Razzaq ametuhadithia, Ma‘mar ametuhadithia kutoka kwa Ayyub al-Sakhtiyani na Kathir ibn Kathir ibn al-Muttalib ibn Abi Wada‘ah—mmoja wao aliongeza katika mapokezi ya mwenzake—kutoka kwa Sa‘id ibn Jubayr, kutoka kwa Ibn ‘Abbas, Allah amuwiye radhi, aliyesema: ‘Wanawake wa kwanza kutumia ukanda wa kiunoni walikuwa ni watu wa mama yake Ismail. Alijitengenezea ukanda ili kufuta athari zake kwa Sara.

Kisha Ibrahim akamchukua yeye na mwanawe Ismail, amani iwe juu yao, akiwa bado anamnyonyesha, mpaka akawaweka karibu na Nyumba, chini ya mti mkubwa juu ya Zamzam, sehemu ya juu ya msikiti. Wakati huo hapakuwa na mtu yeyote Makkah wala maji. Akawaweka hapo, na akaweka karibu nao mfuko wa ngozi wenye tende na kiriba chenye maji, kisha Ibrahim akaondoka. Mama yake Ismail akamfuata na kumwambia: “Ewe Ibrahim, unaenda wapi na kutuacha katika bonde hili lisilo na watu wala kitu chochote?”

Alimwambia hivyo mara kadhaa, lakini yeye hakumgeukia. Akasema: “Je, Allah ndiye aliyekuamuru kufanya hivi?” Akasema: “Ndiyo.” Akasema: “Basi hatatuacha tupotee.” Kisha akarudi. Ibrahim akaendelea na safari yake mpaka alipofika kwenye njia ya mlimani ambako hawakuweza kumwona.

Akageukia upande wa Nyumba, kisha akaomba dua hizi na kuinua mikono yake: «Mola wetu! Hakika mimi nimewaweka baadhi ya kizazi changu katika bonde lisilo na mimea, karibu na Nyumba Yako Takatifu, Mola wetu, ili wasimamishe Swala. Basi zifanye nyoyo za watu zielekee kwao na waruzuku matunda, ili wapate kushukuru» [Ibrahim: 37].

Mama yake Ismail aliendelea kumnyonyesha Ismail na kunywa maji yale mpaka maji ya kiriba yalipoisha. Akawa na kiu, na mwanawe pia akawa na kiu. Akamtazama akijikunja kwa uchungu—au akajitapatapa—kisha akaondoka kwa sababu hakutaka kumtazama katika hali hiyo. Akaona kuwa mlima wa Safa ndio uliokuwa karibu zaidi naye.

Akaupanda, kisha akatazama bondeni ili kuona kama angemwona mtu, lakini hakuona yeyote. Akateremka Safa na alipofika bondeni akainua upindo wa vazi lake, kisha akakimbia kwa bidii ya mtu aliyechoka, mpaka akavuka bonde. Akafika Marwa, akapanda na kutazama kama angemwona mtu, lakini hakuona yeyote. Akafanya hivyo mara saba.

Ibn ‘Abbas alisema: Mtume (rehema na amani za Allah ziwe juu yake) alisema: “Ndiyo sababu watu hutembea kwa haraka kati ya vilima hivyo viwili.”

Alipopanda Marwa alisikia sauti, akasema: “Kimya!” akijiambia mwenyewe. Kisha akasikiliza na kusikia tena sauti. Akasema: “Nimesikia sauti yako; ikiwa una msaada, basi tusaidie!” Ghafla akamwona Malaika mahali pa Zamzam.

Malaika akachimba kwa kisigino chake—au alisema kwa bawa lake—mpaka maji yakatokea. Mama yake Ismail akaanza kuyazungushia kwa mikono yake, akisema hivi, huku akiyachota na kuyaweka ndani ya kiriba chake. Maji yaliendelea kububujika baada ya kuyachota. Ibn ‘Abbas alisema: Mtume (rehema na amani za Allah ziwe juu yake) alisema: “Allah amrehemu mama yake Ismail!

Lau angeiacha Zamzam”—au alisema: “Lau asingeyachota maji”—“Zamzam ingekuwa chemchemi inayotiririka.” Akanywa maji na kumnyonyesha mwanawe. Malaika akamwambia: “Usiogope kupotea; hapa ndipo ilipo Nyumba ya Allah, ambayo kijana huyu na baba yake wataijenga. Hakika Allah hatawaacha watu wake wapotee.”

Nyumba ilikuwa imeinuka juu ya ardhi kama kilima kidogo, na mafuriko yalikuwa yakija na kupita upande wake wa kulia na wa kushoto. Hali hiyo iliendelea mpaka msafara wa watu wa Jurhum, au familia moja ya Jurhum, ulipopita ukitokea njia ya Kadaa. Wakashuka chini ya Makkah na kuona ndege akizunguka-zunguka. Wakasema: “Ndege huyu anazunguka mahali penye maji.

Sisi tunaifahamu bonde hili, halina maji.” Wakatuma mtu mmoja au wawili, nao wakaona maji. Walirudi na kuwaambia wenzao, kisha watu hao wakaelekea huko. Mama yake Ismail alikuwa karibu na maji. Wakasema: “Je, utaturuhusu tushuke na kuishi karibu nawe?”

Akasema: “Ndiyo, lakini hamtakuwa na haki ya kuyamiliki maji.” Wakasema: “Sawa.” Ibn ‘Abbas alisema kuwa Mtume (rehema na amani za Allah ziwe juu yake) alisema: “Hilo lilimfurahisha mama yake Ismail, kwa kuwa alipenda kuwa na watu.” Wakakaa hapo, wakatuma ujumbe kwa familia zao, nao wakaja kuungana nao.

Hadi familia nyingi zikawa zimeishi hapo. Kijana akakua na kujifunza Kiarabu kutoka kwao. Walimpenda na kuvutiwa naye alipokua. Alipofikia umri wa kuoa, wakamwozesha mwanamke mmoja kutoka miongoni mwao.

Mama yake Ismail alifariki. Baadaye Ibrahim alikuja kutembelea familia yake, lakini hakumkuta Ismail. Akamuuliza mke wake habari zake, naye akasema: “Ametoka kututafutia riziki.” Kisha akamuuliza kuhusu maisha yao na hali yao.

Akasema: “Tunaishi katika hali ngumu na dhiki,” kisha akalalamika kwake. Ibrahim akasema: “Mumeo akirudi, msalimie na umwambie abadili kizingiti cha mlango wake.” Ismail aliporudi, alihisi kana kwamba kulikuwa na jambo fulani. Akauliza: “Je, kuna mtu alikuja kwenu?”

Akasema: “Ndiyo, alikuja mzee wa namna fulani na akakuulizia. Nikamwambia kwamba umetoka. Akaniuliza tunaishije, nikamwambia tuna shida na dhiki.” Ismail akasema: “Je, alikuachia ujumbe wowote?” Akasema: “Ndiyo, aliniamuru nikusalimie na akasema ubadili kizingiti cha mlango wako.”

Ismail akasema: “Huyo alikuwa baba yangu, na ameniamuru nikuache. Basi nenda kwa familia yako.” Akamwacha, kisha akamwoa mwanamke mwingine miongoni mwao.

Ibrahim akakaa mbali nao kwa muda aliotaka Allah. Kisha akawatembelea tena, lakini hakumkuta Ismail. Akaingia kwa mke wake na kumuuliza habari zake. Akasema: “Ametoka kututafutia riziki.” Akamuuliza: “Mna hali gani?” na kumuuliza kuhusu maisha yao.

Akasema: “Tuko vizuri na tuna neema,” kisha akamsifu Allah. Ibrahim akauliza: “Chakula chenu ni nini?” Akasema: “Nyama.” Akauliza: “Kinywaji chenu ni nini?” Akasema: “Maji.” Ibrahim akaomba: “Ewe Allah, wabarikie nyama na maji yao.”

Mtume (rehema na amani za Allah ziwe juu yake) alisema: “Wakati huo hawakuwa na nafaka. Lau wangekuwa nayo, angemwombea baraka ndani yake pia.” Akasema: “Hakuna mtu yeyote atakayekula vyakula hivyo viwili akiwa nje ya Makkah isipokuwa havitamfaa.” Kisha Ibrahim akasema: “Mumeo akirudi, msalimie na umwambie akishikilie kizingiti cha mlango wake.”

Ismail aliporudi akauliza: “Je, kuna mtu aliyekuja kwenu?” Akasema: “Ndiyo, alikuja mzee mwenye sura nzuri,” kisha akamsifu. “Aliniulizia habari zako, nami nikamwambia. Akaniuliza tunaishije, nikamwambia tuko vizuri.” Ismail akasema: “Je, alikuachia ujumbe wowote?”

Akasema: “Ndiyo, anakusalimia na anakuamuru ushikilie kizingiti cha mlango wako.” Ismail akasema: “Huyo alikuwa baba yangu, na wewe ndiye kizingiti. Ameniamuru nibaki nawe.”

Baada ya muda aliotaka Allah, Ibrahim alikuja tena, na Ismail alikuwa akichonga mishale chini ya mti karibu na Zamzam. Ismail alipomwona, alisimama kumwelekea; wakasalimiana kama ambavyo mtoto na baba yake husalimiana. Ibrahim akasema: “Ewe Ismail, Allah amenipa amri.” Ismail akasema: “Fanya aliyokuamuru Mola wako.”

Ibrahim akasema: “Je, utanisaidia?” Ismail akasema: “Nitakusaidia.” Ibrahim akasema: “Allah ameniamuru nijenge Nyumba hapa,” akionyesha kilima kilichoinuka juu ya vilivyokizunguka. Hapo ndipo walipoanza kuinua misingi ya Nyumba.

Ismail akawa analeta mawe na Ibrahim akijenga. Jengo lilipoinuka, Ibrahim akaleta jiwe hili na kuliweka mahali pake. Akasimama juu yake huku akijenga, na Ismail akimpa mawe. Wote wawili wakisema: «Mola wetu! Tukubalie. Hakika Wewe ndiye Msikizi, Mjuzi.»

Waliendelea kujenga hadi wakaizunguka Nyumba, wakisema: «Mola wetu! Tukubalie. Hakika Wewe ndiye Msikizi, Mjuzi.»

Ibn Abi Hatim amepokea riwaya hii kutoka kwa Abu ‘Abdullah Muhammad ibn Hammad al-Zahrani, na Ibn Jarir kutoka kwa Ahmad ibn Thabit al-Razi; wote wawili kutoka kwa ‘Abd al-Razzaq, kwa muhtasari.

Abu Bakr ibn Mardawayh amesema: Isma‘il ibn ‘Ali ibn Isma‘il ametuhadithia, Bishr ibn Musa ametuhadithia, Ahmad ibn Muhammad al-Azraqi ametuhadithia, Muslim ibn Khalid al-Zanji ametuhadithia kutoka kwa ‘Abd al-Malik ibn Jurayj, kutoka kwa Kathir ibn Kathir, aliyesema: ‘Mimi, ‘Uthman ibn Abi Sulayman na ‘Abdullah ibn ‘Abd al-Rahman ibn Abi Husayn, pamoja na watu wengine, tulikuwa pamoja na Sa‘id ibn Jubayr juu ya msikiti usiku. Sa‘id ibn Jubayr akasema: “Niulizeni kabla hamjanikosa.” Wakamwuliza kuhusu Maqam. Akaanza kuwaeleza riwaya kutoka kwa Ibn ‘Abbas na akataja hadithi yote.’

Kisha Al-Bukhari akasema: ‘Abdullah ibn Muhammad ametuhadithia, Abu ‘Amir ‘Abd al-Malik ibn ‘Amr ametuhadithia, Ibrahim ibn Nafi‘ ametuhadithia kutoka kwa Kathir ibn Kathir, kutoka kwa Sa‘id ibn Jubayr, kutoka kwa Ibn ‘Abbas, aliyesema: “Baada ya yaliyotokea kati ya Ibrahim na familia yake, aliondoka na Ismail na mama yake Ismail. Walikuwa na kiriba chenye maji. Mama yake Ismail akawa anakunywa kutoka kwenye kiriba, na maziwa yake yakamtiririka kwa mwanawe. Walipofika Makkah, akawaweka chini ya mti mkubwa, kisha Ibrahim akarudi kwa familia yake.

Mama yake Ismail akamfuata mpaka wakafika Kadaa. Akamwita kutoka nyuma yake: ‘Ewe Ibrahim, unatuacha kwa nani?’ Akasema: ‘Kwa Allah, Aliyetukuka.’ Akasema: ‘Nimeridhika na Allah.’ Kisha akarudi, akaendelea kunywa kutoka kwenye kiriba na maziwa yake yakamtiririka mwanawe, mpaka maji yalipoisha.

Akasema: ‘Laiti ningeenda kutazama, labda ningemwona mtu.’ Akaenda na kupanda Safa, akatazama ili kuona kama angemwona mtu, lakini hakuona yeyote. Alipofika bondeni alikimbia mpaka Marwa. Akafanya hivyo mara kadhaa. Kisha akasema: ‘Laiti ningeenda kumwangalia,’ akimaanisha mtoto.

Akaenda na kumkuta katika hali ileile, kana kwamba alikuwa akivuta pumzi zake za mwisho. Moyo wake haukumruhusu kukaa, akasema: ‘Laiti ningeenda kutazama, labda ningemwona mtu.’ Akaenda na kupanda Safa, akatazama lakini hakuona yeyote, mpaka akakamilisha mara saba. Kisha akasema: ‘Laiti ningeenda kumwangalia.’

Akasikia sauti, akasema: ‘Tusaidie, ikiwa una lolote la kutusaidia.’ Akamwona Jibril, amani iwe juu yake. Akagonga ardhi kwa kisigino chake namna hii, na maji yakatoka kwa nguvu. Mama yake Ismail akashangaa na kuanza kuchimba.

Abu al-Qasim (rehema na amani za Allah ziwe juu yake) akasema: ‘Lau angeliacha, maji yangetiririka juu ya ardhi.’ Akawa anakunywa maji na maziwa yakamtiririka mwanawe. Watu wa Jurhum walipita chini ya bonde. Waliona ndege, wakaliona jambo hilo kuwa la ajabu na kusema: ‘Ndege hawakai isipokuwa mahali penye maji.’

Wakatuma mjumbe wao akachunguze; akaona maji, akarudi na kuwajulisha. Wakamwendea mama yake Ismail na kusema: ‘Ewe mama yake Ismail, je, utaturuhusu tuishi pamoja nawe?’ Habari hiyo ikamfikia mwanawe, naye akaoa miongoni mwao.

Baadaye Ibrahim akapata wazo la kuwatembelea watu wake, akawaambia familia yake: ‘Nitaenda kutazama walioachwa nyuma.’ Akaja na kutoa salamu. Akauliza: ‘Ismail yuko wapi?’ Mke wake akasema: ‘Ametoka kuwinda.’ Ibrahim akasema: ‘Mwambie akirudi abadili kizingiti cha nyumba yake.’

Ismail aliporudi, mke wake akamweleza. Akasema: ‘Wewe ndiye huyo; nenda kwa familia yako.’ Kisha Ibrahim akapata wazo la kuwatembelea tena, akawaambia familia yake: ‘Nitaenda kutazama walioachwa nyuma.’ Akaja na kuuliza: ‘Ismail yuko wapi?’

Mke wake akasema: ‘Ametoka kuwinda.’ Kisha akasema: ‘Kwa nini usishuke na kula na kunywa?’ Ibrahim akauliza: ‘Chakula chenu ni nini na kinywaji chenu ni nini?’ Akasema: ‘Chakula chetu ni nyama, na kinywaji chetu ni maji.’

Ibrahim akaomba: ‘Ewe Allah, wabarikie chakula na kinywaji chao.’ Abu al-Qasim (rehema na amani za Allah ziwe juu yake) akasema: ‘Hiyo ni baraka kutokana na dua ya Ibrahim.’ Kisha Ibrahim akapata wazo la kuwatembelea tena, akawaambia familia yake: ‘Nitaenda kutazama walioachwa nyuma.’ Akaja na kumkuta Ismail nyuma ya Zamzam akitengeneza mishale yake.

Akasema: ‘Ewe Ismail, Mola wako, Aliyetukuka, ameniamuru nimjengee Nyumba.’ Ismail akasema: ‘Mtii Mola wako.’ Ibrahim akasema: ‘Ameniamuru unisaidie kuijenga.’ Ismail akasema: ‘Basi nitafanya hivyo,’ au alisema maneno kama hayo.

Ibrahim akaanza kujenga, na Ismail akawa anamletea mawe huku wakisema: «Mola wetu! Tukubalie. Hakika Wewe ndiye Msikizi, Mjuzi.» Jengo lilipoinuka na mzee akashindwa kubeba mawe, akasimama juu ya jiwe la Maqam na Ismail akawa anamletea mawe; nao wakisema: «Mola wetu! Tukubalie. Hakika Wewe ndiye Msikizi, Mjuzi.»’

Al-Bukhari amepokea hadithi hii kwa mapokezi haya mawili katika Kitabu cha Manabii. Ajabu ni kwamba Al-Hakim, Abu ‘Abdullah, ameipokea katika kitabu chake Al-Mustadrak kupitia kwa Abu al-‘Abbas al-Asamm, kutoka kwa Muhammad ibn Sinan al-Qazzaz, kutoka kwa Abu ‘Ali ‘Ubaydullah ibn ‘Abd al-Majid al-Hanafi, kutoka kwa Ibrahim ibn Nafi‘, kwa isnadi hiyo. Akasema: ‘Ni sahihi kwa masharti ya Al-Bukhari na Muslim, lakini hawakuipokea.’ Hivyo ndivyo alivyosema, ingawa Al-Bukhari, kama ulivyoona, ameipokea kutoka kwa Ibrahim ibn Nafi‘ kwa muhtasari, kwani hakutaja kuchinjwa.

Imepokewa katika hadithi sahihi kwamba pembe za kondoo dume zilining’inizwa ndani ya Al-Ka‘ba. Pia imepokewa kwamba Ibrahim, amani iwe juu yake, alikuwa akiitembelea familia yake Makkah haraka kwa kutumia Buraq kisha kurudi kwa familia yake katika Ardhi Takatifu. Allah ndiye ajuaye zaidi. Yaelekea hadithi hii ina sehemu ambazo Ibn ‘Abbas amezieleza waziwazi kutoka kwa Mtume (rehema na amani za Allah ziwe juu yake).

Imepokewa kutoka kwa Amir wa Waumini, ‘Ali ibn Abi Talib, katika simulizi hii, jambo linalotofautiana na baadhi ya yaliyotajwa hapo juu. Ibn Jarir amesema: Muhammad ibn Bashshar na Muhammad ibn al-Muthanna wametuhadithia, wakasema: Mu’ammal ametuhadithia, Sufyan ametuhadithia kutoka kwa Abu Ishaq, kutoka kwa Harithah ibn Mudarrib, kutoka kwa ‘Ali ibn Abi Talib, aliyesema: ‘Ibrahim alipoamrishwa kujenga Nyumba, aliondoka pamoja na Ismail na Hajar. Alipofika Makkah, aliona juu ya mahali pa Nyumba kitu kama wingu, ndani yake kulikuwa na kitu kama kichwa.

Kikasema naye: “Ewe Ibrahim, jenga kwa kufuata kivuli changu,” au akasema: “kwa kipimo changu; usiongeze wala kupunguza.” Alipojenga, aliondoka na kuwaacha Ismail na Hajar. Hajar akasema: “Ewe Ibrahim, unatuacha kwa nani?” Akasema: “Kwa Allah.”

Akasema: “Basi nenda, hakika hatatuacha tupotee.” Ismail akapata kiu kali. Hajar akapanda Safa na kutazama, lakini hakuona chochote; kisha akafika Marwa, lakini hakuona chochote. Akarejea Safa, akatazama lakini hakuona chochote; kisha akafika Marwa, lakini hakuona chochote.

Akarejea Safa na kutazama lakini hakuona chochote. Akaendelea kufanya hivyo mara saba. Kisha akasema: “Ewe Ismail, kufa mahali ambapo siwezi kukuona.” Akamwendea na kumkuta akipiga ardhi kwa mguu wake kwa sababu ya kiu. Jibril akamwita na kumuuliza: “Wewe ni nani?”

Akasema: “Mimi ni Hajar, mama wa mtoto wa Ibrahim.” Akasema: “Amewaacha kwa nani?” Akasema: “Ametuacha kwa Allah.” Akasema: “Amewaacha kwa Mlinzi anayewatosheleza.” Kisha kijana akakwaruza ardhi kwa kidole chake, na Zamzam ikabubujika.

Hajar akaanza kuzuia maji. Malaika akasema: “Yaache; hayo yatatosha.”’ Katika mapokezi haya inaelezwa kwamba alijenga Nyumba kabla ya kuwaacha wawili hao. Inawezekana, ikiwa mapokezi haya yamehifadhiwa kwa usahihi, kwamba kwanza alijenga uzio au ukingo wake tu, wala hakuijenga mpaka juu; kisha Ismail alipokua, wakajenga pamoja, kama Allah alivyosema.

Kisha Ibn Jarir akasema: Hammad ibn al-Sarri ametuhadithia, Abu al-Ahwas ametuhadithia kutoka kwa Simak, kutoka kwa Khalid ibn ‘Ar‘arah, kwamba mtu mmoja alisimama mbele ya ‘Ali, Allah amuwiye radhi, akasema: ‘Je, utaniambia kuhusu Nyumba: je, ndiyo Nyumba ya kwanza iliyowekwa duniani?’ Akasema: ‘Hapana, lakini ndiyo Nyumba ya kwanza iliyowekwa ndani yake baraka, na ndani yake kuna Maqam ya Ibrahim; mwenye kuingia humo huwa salama. Ukitaka, nitakueleza jinsi ilivyojengwa. Allah alimfunulia Ibrahim: “Nijengee Nyumba duniani.”

Ibrahim akahisi jambo hilo ni zito. Allah akatuma Sakina, ambalo ni upepo mkali wenye vichwa viwili; kimoja kikafuata kingine mpaka vikafika Makkah. Kisha likajikunja juu ya mahali pa Nyumba kama ngao inavyojikunja, na Ibrahim akaamriwa ajenge mahali Sakina ilipotulia. Ibrahim akajenga, lakini jiwe moja likabaki.

Kijana akaenda kutafuta kitu. Ibrahim akasema: “Niletee jiwe kama nilivyokuamuru.” Kijana akaenda kutafuta jiwe na aliporudi akakuta Jiwe Jeusi limewekwa mahali pake. Akasema: “Ewe baba yangu, nani aliyekuletea jiwe hili?”

Ibrahim akasema: “Ameletwa na yule ambaye hakutegemea ujenzi wako; Jibril ameli leta kutoka mbinguni.” Kisha wakamalizia ujenzi.’

Ibn Abi Hatim amesema: Hamd ibn ‘Abdullah ibn Yazid al-Muqri ametuhadithia, Sufyan ametuhadithia kutoka kwa Bishr ibn ‘Asim, kutoka kwa Sa‘id ibn al-Musayyib, kutoka kwa Ka‘b al-Ahbar, aliyesema: ‘Nyumba ilikuwa kama povu juu ya maji miaka arobaini kabla Allah hajaumba ardhi, na ardhi ilienezwa kutoka hapo.’ Sa‘id akasema: ‘“Ali ibn Abi Talib alituhadithia kwamba Ibrahim alikuja kutoka Armenia akiwa na Sakina lililomwongoza hadi mahali pa Nyumba, kama buibui anavyojijengea nyumba yake.”’ Akasema: ‘Kisha likafunua mawe ambayo jiwe moja lilihitaji watu thelathini kulibeba.’

Nikasema: ‘Ewe Abu Muhammad, Allah anasema: «Na pindi Ibrahim alipokuwa akiinua misingi ya Nyumba.»’ Akasema: ‘Hilo lilitokea baadaye.’ Al-Suddi alisema kuwa Allah, Aliyetukuka, alimwamuru Ibrahim na Ismail: «Jengeni Nyumba Yangu kwa ajili ya wanaoizunguka, wanaokaa kwa ibada, na wanaoinama na kusujudu» [Al-Baqarah: 125]. Ibrahim akaondoka mpaka akafika Makkah.

Yeye na Ismail wakachukua majembe, bila kujua mahali ilipokuwa Nyumba. Allah akatuma upepo unaoitwa upepo wa al-Khajuj, wenye mabawa mawili na kichwa chenye umbo la nyoka. Upepo huo ukafichua eneo lililoizunguka Al-Ka‘ba na misingi ya Nyumba ya kwanza. Wakaifuata na kuchimba kwa majembe yao mpaka wakaweka msingi.

Hiyo ndiyo maana ya kauli ya Allah: «Na pindi Ibrahim alipokuwa akiinua misingi ya Nyumba» na «Na tulimwonyesha Ibrahim mahali pa Nyumba» [Al-Hajj: 26]. Walipokuwa wamejenga misingi na kufika mahali pa Rukn, Ibrahim akamwambia Ismail: ‘Ewe mwanangu, nitafutie jiwe zuri niweke hapa.’ Ismail akasema: ‘Ewe baba, nimechoka na nimelegea.’ Ibrahim akasema: ‘Niletee hilo.’

Kijana akaondoka kutafuta jiwe. Alipomletea jiwe, Ibrahim hakulipenda, akasema: ‘Niletee lililo zuri zaidi ya hili.’ Kijana akaondoka kutafuta jiwe, na Jibril akamletea Jiwe Jeusi kutoka India. Lilikuwa jeupe, yakuti nyeupe kama ua la thaghama.

Adam alikuwa amelileta kutoka Peponi, lakini likawa jeusi kwa sababu ya makosa ya watu. Ismail alipomletea Ibrahim jiwe, alimkuta tayari ameliweka kwenye Rukn. Akasema: ‘Ewe baba, nani aliyekuletea hili?’ Akasema: ‘Amekuletea yule mwenye nguvu zaidi kuliko wewe.’

Wakajenga na kuomba kwa maneno ambayo kwayo Allah alimjaribu Ibrahim, wakisema: «Mola wetu! Tukubalie. Hakika Wewe ndiye Msikizi, Mjuzi.»’

Katika mapokezi haya kuna dalili kwamba misingi ya Nyumba ilikuwa imejengwa kabla ya Ibrahim, naye akaongozwa na kupewa mahali pake. Baadhi ya watu wamesema hivyo. Imamu ‘Abd al-Razzaq amesema: Ma‘mar ametuhadithia kutoka kwa Ayyub, kutoka kwa Sa‘id ibn Jubayr, kutoka kwa Ibn ‘Abbas kuhusu kauli: «Na pindi Ibrahim alipokuwa akiinua misingi ya Nyumba»; alisema: ‘Ni misingi ambayo Nyumba ilikuwa nayo kabla ya hapo.’

‘Abd al-Razzaq pia amesema: Hisham ibn Hassan ametuhadithia kutoka kwa Sawwar, mkwe wa ‘Ata’, kutoka kwa ‘Ata’ ibn Abi Rabah, aliyesema: ‘Allah alipomteremsha Adam kutoka Peponi, miguu yake ilikuwa ardhini na kichwa chake mbinguni. Alikuwa akisikia maneno na dua za watu wa mbinguni, na akifurahia kuwa pamoja nao. Malaika wakamwogopa na wakamlalamikia Allah katika dua zao na Swala zao. Allah akamfupisha mpaka akawa duniani.

Alipokosa tena kusikia sauti alizokuwa akizisikia, alijihisi mpweke na akamlalamikia Allah katika dua yake na Swala yake. Allah akamwelekeza Makkah. Kila alipopiga hatua, mahali alipokanyaga pakawa mji, na katikati ya hatua zake pakawa jangwa, mpaka akafika Makkah. Allah akateremsha yakuti kutoka Peponi, na likawa mahali ilipo Nyumba sasa.

Aliendelea kuizunguka mpaka Allah alipotuma gharika, ndipo yakuti hiyo ikainuliwa. Kisha Allah akamtuma Ibrahim, amani iwe juu yake, naye akaijenga. Hii ndiyo maana ya kauli ya Allah: «Na tulimwonyesha Ibrahim mahali pa Nyumba.»’ ‘Abd al-Razzaq amesema: Ibn Jurayj ametuhadithia kutoka kwa ‘Ata’, aliyesema: ‘Adam alisema: “Siyasikii tena sauti za malaika!”

Akaambiwa: “Hiyo ni kwa sababu ya kosa lako; teremka duniani, nijengee Nyumba, kisha uizunguke, kama ulivyowaona malaika wakiizunguka Nyumba Yangu mbinguni.” Watu wanasema kwamba aliijenga kwa mawe kutoka milima mitano: Hira, Tur Zayta, Tur Sinai, Mlima Lebanon na al-Judi. Msingi wake ulitoka Hira. Hiyo ndiyo iliyokuwa Nyumba iliyojengwa na Adam, kisha Ibrahim akaijenga tena.’

Mapokezi haya ni sahihi mpaka kwa ‘Ata’, lakini sehemu yake ina mambo yasiyo ya kawaida; Allah ndiye ajuaye zaidi.

‘Abd al-Razzaq pia amesema: Ma‘mar ametuhadithia kutoka kwa Qatadah, aliyesema: ‘Allah aliweka Nyumba pamoja na Adam alipomteremsha duniani, naye akateremshwa nchini India. Kichwa chake kilikuwa mbinguni na miguu yake duniani, na malaika walimwogopa. Kisha akafupishwa mpaka akawa dhiraa sitini. Alisikitika kwa kukosa sauti za malaika na tasbihi zao, akamlalamikia Allah, Aliyetukuka.

Allah akasema: “Ewe Adam, nimekuteremshia Nyumba ambayo utaizunguka kama unavyozunguka Arshi Yangu, na utaswali karibu nayo kama inavyoswaliwa karibu na Arshi Yangu.” Adam akaenda huko. Alipotoka, hatua zake zikapanuliwa, na kati ya kila hatua mbili pakawa jangwa. Jangwa hilo lilibaki tangu wakati huo.

Adam akafika Nyumbani na kuizunguka, na manabii waliokuja baada yake wakafanya hivyo pia.’ Ibn Jarir amesema: Ibn Humayd ametuhadithia, Ya‘qub al-Qummi ametuhadithia kutoka kwa Hafs ibn Humayd, kutoka kwa ‘Ikrimah, kutoka kwa Ibn ‘Abbas, aliyesema: ‘Allah aliweka Nyumba juu ya nguzo za maji, ikiwa na nguzo nne, miaka elfu mbili kabla ya kuumba dunia. Kisha ardhi ikaenezwa kutoka chini ya Nyumba.’

Muhammad ibn Ishaq amesema: Ibn Abi Najih amenisimulia kutoka kwa Mujahid na wengine miongoni mwa watu wa elimu kwamba Allah alipompa Ibrahim mahali pa Nyumba, aliondoka kutoka Sham pamoja na Ismail na mama yake Hajar, huku Ismail akiwa mtoto mchanga anayenyonya. Kulingana na alivyoniambia, walibebwa juu ya Buraq, na Jibril alikuwa pamoja naye akimwongoza mahali pa Nyumba na alama za eneo takatifu. Jibril aliandamana naye, na kila walipopita kwenye kijiji, Ibrahim aliuliza: “Ewe Jibril, hapa ndipo nilipoamrishwa?” Jibril akasema: “Endelea.”

Hadi wakafika Makkah, wakati huo ikiwa na miti ya ‘idah, salam na samur; karibu na nje ya Makkah na maeneo yake waliishi watu waliokuwa wakiitwa ‘Amaliqah. Nyumba wakati huo ilikuwa juu ya kilima chekundu cha udongo. Ibrahim akamwambia Jibril: “Hapa ndipo nilipoamrishwa kuwaweka?” Akasema: “Ndiyo.”

Akawaelekeza kwenye mahali pa Jiwe, akawaweka hapo, na akamwamuru Hajar, mama yake Ismail, ajenge makazi hapo. Kisha akasema: «Mola wetu! Hakika mimi nimewaweka baadhi ya kizazi changu katika bonde lisilo na mimea, karibu na Nyumba Yako Takatifu» mpaka mwisho wa aya: «ili wapate kushukuru» [Ibrahim: 37]. ‘Abd al-Razzaq amesema: Hisham ibn Hassan amenisimulia kutoka kwa Humayd, kutoka kwa Mujahid, aliyesema: ‘Allah aliumba mahali pa Nyumba hii miaka elfu mbili kabla hajaumba kitu chochote, na nguzo zake ziko katika ardhi ya saba.’

Layth ibn Abi Sulaym naye amepokea kutoka kwa Mujahid kwamba misingi iko katika ardhi ya saba.

Ibn Abi Hatim amesema: Baba yangu ametuhadithia, ‘Amr ibn Rafi‘ ametuhadithia, ‘Abd al-Wahhab ibn Mu‘awiyah ametuhadithia kutoka kwa ‘Abd al-Mu’min ibn Khalid, kutoka kwa ‘Alba’ ibn Ahmar, kwamba Dhu al-Qarnayn aliwasili Makkah na akawakuta Ibrahim na Ismail wakijenga misingi ya Nyumba kutoka milima mitano. Akasema: ‘Mnafanya nini katika ardhi yangu?’ Wakasema: ‘Sisi ni waja tulioamrishwa. Tumeamrishwa kujenga Ka‘ba hii.’

Akasema: ‘Nileteeni ushahidi wa madai yenu.’ Kondoo dume watano wakaja na kusema: ‘Tunashuhudia kwamba Ibrahim na Ismail ni waja walioamrishwa kujenga Ka‘ba hii.’ Akasema: ‘Nimeridhia na nimejisalimisha.’ Kisha akaondoka.

Al-Azraqi ametaja katika Historia ya Makkah kwamba Dhu al-Qarnayn alizunguka Nyumba pamoja na Ibrahim, amani iwe juu yake. Hilo linaashiria kuwa aliishi zamani, na Allah ndiye ajuaye zaidi.

Al-Bukhari, Allah amrehemu, amesema kuhusu kauli ya Allah: «Na pindi Ibrahim alipokuwa akiinua misingi ya Nyumba pamoja na Ismail» [Al-Baqarah: 127]: ‘Misingi ni msingi wake; umoja wake ni «msingi». Na «qa‘id» kwa wanawake ni mwanamke aliyekoma hedhi.’ Isma‘il ametuhadithia, Malik amenisimulia kutoka kwa Ibn Shihab, kutoka kwa Salim ibn ‘Abdullah: ‘Abdullah ibn Muhammad ibn Abi Bakr alimweleza ‘Abdullah ibn ‘Umar kutoka kwa Aisha, mke wa Mtume (rehema na amani za Allah ziwe juu yake), kwamba Mtume wa Allah alisema: “Je, hujui kwamba watu wako walipoijenga Nyumba hawakujenga juu ya misingi ya Ibrahim?”

Nikasema: “Ewe Mtume wa Allah, je, hutaijenga upya juu ya misingi ya Ibrahim?” Akasema: “Lau watu wako wasingekuwa wameacha ukafiri hivi karibuni...”’ ‘Abdullah ibn ‘Umar akasema: ‘Ikiwa Aisha aliisikia kauli hii kutoka kwa Mtume wa Allah, basi sidhani kwamba Mtume wa Allah aliacha kugusa zile nguzo mbili zilizo karibu na Hijr isipokuwa kwa sababu Nyumba haikukamilishwa juu ya misingi ya Ibrahim, amani iwe juu yake.’ Al-Bukhari ameipokea pia katika Kitabu cha Hija kutoka kwa al-Qa‘nabi, na katika Hadithi za Manabii kutoka kwa ‘Abdullah ibn Yusuf.

Muslim ameipokea kutoka kwa Yahya ibn Yahya na katika mapokezi ya Ibn Wahb. Al-Nasa’i ameipokea kutoka kwa ‘Abd al-Rahman ibn al-Qasim; wote kutoka kwa Malik kwa isnadi hiyo. Muslim pia ameipokea kutoka kwa Nafi‘, aliyesema: Nilimsikia ‘Abdullah ibn Abi Bakr ibn Abi Quhafah akimhadithia ‘Abdullah ibn ‘Umar kutoka kwa Aisha, kutoka kwa Mtume (rehema na amani za Allah ziwe juu yake), aliyesema: “Lau watu wako wasingekuwa wamekaribia hivi karibuni kutoka zama za ujinga”—au akasema: “ukafiri”—“ningetoa hazina ya Ka‘ba katika njia ya Allah, ningeweka mlango wake chini na ningeingiza Hijr ndani yake.”

Al-Bukhari amesema: ‘Ubaydullah ibn Musa ametuhadithia kutoka kwa Isra’il, kutoka kwa Abu Ishaq, kutoka kwa al-Aswad, aliyesema: Ibn al-Zubayr aliniambia: “Aisha alikuwa akikueleza hadithi nyingi kwa siri. Alikuambia nini kuhusu Ka‘ba?” Nikasema: “Aliniambia kwamba Mtume (rehema na amani za Allah ziwe juu yake) alisema: ‘Ewe Aisha, lau watu wako wasingekuwa wamekaribia hivi karibuni...’” Ibn al-Zubayr akasema: “...kutoka kwenye ukafiri, ningeivunja Ka‘ba na kuifanya iwe na milango miwili: mlango ambao watu wangeingia na mlango ambao wangetokea.”’

Ibn al-Zubayr akafanya hivyo. Al-Bukhari ndiye peke yake aliyeipokea, na ameisimulia namna hii katika Kitabu cha Elimu cha Sahih yake.

Muslim amesema katika Sahih yake: Yahya ibn Yahya ametuhadithia, Abu Mu‘awiyah ametuhadithia kutoka kwa Hisham ibn ‘Urwah, kutoka kwa baba yake, kutoka kwa Aisha, aliyesema: Mtume wa Allah aliniambia: “Lau watu wako wasingekuwa wameacha ukafiri hivi karibuni, ningeivunja Ka‘ba na kuijenga juu ya msingi wa Ibrahim, kwani Makuraishi walipunguza ujenzi wake, na ningeiweka sehemu ya Hijr ndani yake.” Abu Bakr ibn Abi Shaybah na Abu Kurayb wametuhadithia, wakasema: Ibn Numayr ametuhadithia kutoka kwa Hisham kwa isnadi hiyo. Muslim ndiye peke yake aliyeipokea.

Pia amesema: Muhammad ibn Hatim amenihadithia, Ibn Mahdi amenihadithia, Sulaym ibn Hayyan ametuhadithia kutoka kwa Sa‘id—yaani, Ibn Mina’—aliyesema: Nilimsikia ‘Abdullah ibn al-Zubayr akisema: Shangazi yangu, yaani Aisha, Allah amuwiye radhi, aliniambia kwamba Mtume alisema: “Ewe Aisha, lau watu wako wasingekuwa wamekaribia hivi karibuni kutoka kwenye ushirikina, ningeibomoa Ka‘ba na kuiweka chini, ningeifanyia milango miwili, mmoja upande wa mashariki na mwingine upande wa magharibi, na ningeongeza dhiraa sita kutoka Hijr; kwani Makuraishi waliipunguza walipoijenga.” Muslim ndiye peke yake aliyeipokea pia.

Kuhusu ujenzi wa Makuraishi wa Ka‘ba, ulifanyika muda mrefu baada ya Ibrahim al-Khalil, na miaka mitano kabla ya Mtume wa Allah kupewa Utume. Mtume alishiriki kubeba mawe, akiwa na umri wa miaka thelathini na mitano. Muhammad ibn Ishaq ibn Yasar amesema katika Sira: Mtume wa Allah alipofikisha miaka thelathini na mitano, Makuraishi walikusanyika ili kuijenga upya Ka‘ba. Walikuwa wakifikiria kufanya hivyo na kuweka paa, lakini waliogopa kuivunja.

Ilikuwa imejengwa kwa mawe yaliyopangwa juu ya mengine, yakiwa juu kidogo ya kimo cha mtu. Walitaka kuifanya iwe juu zaidi na kuiwekea paa. Sababu yake ilikuwa kwamba watu kadhaa waliiba hazina ya Ka‘ba, iliyokuwa kwenye kisima ndani yake. Aliyekutwa na hazina hiyo alikuwa Dhuwayk, mtumwa wa Banu Mulayh ibn ‘Amr kutoka Khuza‘ah, na Makuraishi wakamkata mkono.

Watu wanasema kwamba walioiiba waliiweka kwa Dhuwayk. Meli ya mfanyabiashara wa Warumi ilisukumwa hadi Jeddah na bahari, kisha ikavunjika. Makuraishi wakachukua mbao zake na kuziweka tayari kwa ajili ya kuezekea Ka‘ba. Kulikuwa na seremala Mkopti Makkah, naye akawatengenezea baadhi ya vitu walivyohitaji.

Nyoka alikuwa akitoka kwenye kisima cha Ka‘ba ambamo zawadi zake za kila siku ziliwekwa, kisha akipanda ukuta wake. Watu walimwogopa; mtu yeyote alipomkaribia, nyoka huyo alijikunja na kufungua mdomo wake. Siku moja alipokuwa akipanda ukuta wa Ka‘ba kama kawaida, Allah akamtuma ndege akamnyakua na kuondoka naye. Makuraishi wakasema: “Tunatumaini Allah ameridhia tulichokusudia.

Tunaye fundi mpole, tuna mbao, na Allah ametuepusha na nyoka.”

Makuraishi walipokubaliana kuvunja na kujenga upya Ka‘ba, Abu Wahb ibn ‘Amr ibn ‘A’idh ibn ‘Abd ibn ‘Imran ibn Makhzum alisimama na kuchukua jiwe kutoka Ka‘ba, lakini jiwe hilo likaruka kutoka mkononi mwake na kurudi mahali pake. Akasema: “Enyi Makuraishi, msitie katika ujenzi wake chochote isipokuwa mali halali. Msiweke humo mahari ya uzinzi, biashara ya riba wala mali ya dhuluma ya mtu yeyote.” Ibn Ishaq amesema kuwa watu wanamnasibisha usemi huu kwa al-Walid ibn al-Mughirah ibn ‘Abdullah ibn ‘Umar ibn Makhzum.

Kisha Makuraishi wakagawana sehemu za Ka‘ba: sehemu ya mlango ikawa ya Banu ‘Abd Manaf na Zuhrah; sehemu kati ya Rukn al-Aswad na Rukn al-Yamani ikawa ya Banu Makhzum na koo za Makuraishi zilizowaunga mkono; upande wa nyuma ukawa wa Banu Jumah na Sahm; na upande wa Hijr ukawa wa Banu ‘Abd al-Dar ibn Qusay, Banu Asad ibn ‘Abd al-‘Uzza ibn Qusay na Banu ‘Adi ibn Ka‘b ibn Lu’ayy. Hii ndiyo Hijr.

Watu waliogopa kuivunja na wakasita kufanya hivyo. Al-Walid ibn al-Mughirah akasema: “Mimi ndiye nitakayeanza kuivunja.” Akachukua chombo cha kuchimbia, akasimama juu yake na kusema: “Ewe Allah, tusije tukaangamizwa! Ewe Allah, hatutaki ila mema.”

Kisha akaanza kuvunja upande wa Rukn mbili. Watu wakasubiri usiku huo na kusema: “Tutaona; akipatwa na jambo, hatutavunja chochote na tutaijenga kama ilivyokuwa. Asipopatwa na jambo, basi Allah ameridhia alichofanya.” Asubuhi al-Walid akaendelea na kazi yake, na watu wakaanza kuvunja pamoja naye.

Walipofika kwenye msingi, msingi wa Ibrahim, amani iwe juu yake, walikuta mawe ya kijani kama ncha za mikuki, yakiungana moja na jingine. Msimulizi wa hadithi aliniambia kwamba mtu mmoja wa Makuraishi aliyekuwa akivunja aliingiza chuma kati ya mawe mawili ili kung’oa moja. Jiwe lilipotikisika, Makkah yote ikatetemeka, wakaacha kuvunja msingi huo.

Makabila ya Makuraishi yakakusanya mawe kwa ajili ya ujenzi, kila kabila likikusanya kivyake. Wakajenga mpaka walipofika mahali pa Rukn, yaani Jiwe Jeusi. Hapo wakagombana, kila kabila likitaka kuliinua na kuliweka mahali pake badala ya jingine. Mzozo ukaongezeka, wakatofautiana na kujiandaa kupigana.

Banu ‘Abd al-Dar wakaleta bakuli lililojaa damu, kisha wao na Banu ‘Adi ibn Ka‘b ibn Lu’ayy wakaapa kufa pamoja na kutia mikono yao kwenye damu iliyokuwa ndani ya bakuli. Kwa hiyo wakaitwa «walamba damu». Makuraishi waliendelea katika hali hiyo kwa usiku nne au mitano. Kisha wakakusanyika msikitini na kushauriana, wakawa waadilifu kati yao.

Baadhi ya wapokezi wanasema kwamba Abu Umayyah ibn al-Mughirah ibn ‘Abdullah ibn ‘Umar ibn Makhzum, aliyekuwa mzee zaidi miongoni mwa Makuraishi wakati huo, alisema: “Enyi Makuraishi, anayepaswa kuamua mzozo wenu awe mtu wa kwanza kuingia kutoka mlango huu wa msikiti.” Wakakubali. Wa kwanza kuingia alikuwa Mtume wa Allah (rehema na amani za Allah ziwe juu yake). Walipomwona, wakasema: “Huyu ndiye Mwaminifu; tumekubali.

Huyu ni Muhammad.” Walipomweleza jambo hilo, alisema: “Nileteeni kitambaa.” Wakampa kitambaa. Akachukua Rukn, yaani Jiwe Jeusi, akaliweka ndani yake kwa mkono wake, kisha akasema: “Kila kabila lishike upande mmoja wa kitambaa.”

Kisha akasema: “Kiinulieni pamoja.” Wakafanya hivyo. Walipolifikisha mahali pake, yeye mwenyewe akaliweka kwa mkono wake, kisha ujenzi ukaendelea. Kabla ya wahyi kumshukia Mtume wa Allah, Makuraishi walimwita «Mwaminifu».

Al-Zubayr ibn ‘Abd al-Muttalib alisema kuhusu nyoka ambaye Makuraishi waliogopa alipokuwa akijenga Ka‘ba: ‘Nilistaajabu tai alipomnyakua nyoka, huku nyoka akijikunja kwa mshangao. Alikuwa akitoa mlio na wakati mwingine akiruka. Tulipoanza ujenzi, alijikunja kwa nguvu, akitufanya tuogope ujenzi na yeye mwenyewe kuogopa. Tulipohofia alama yake, tai akaja akimfuata kwa kasi.

Akamchukua na kuondoka, bila kizuizi chochote kwa ajili yetu. Tukasimama kwa bidii kujenga, tukijenga msingi na kukusanya udongo. Siku ya kuuinua msingi, hatukuwa na mavazi ya kutosha juu yetu. Mfalme amewapa Banu Lu’ayy heshima, ambayo mizizi yake haitaondoka kwao.

Banu ‘Adi na Murrah nao walikuwepo pamoja na Kilab, wakiwa wametangulia. Mfalme akatupa heshima hiyo, na thawabu hutafutwa kwa Allah.’ Ibn Ishaq amesema: Katika zama za Mtume wa Allah, Ka‘ba ilikuwa na dhiraa kumi na nane na ilifunikwa kwa vitambaa vya Qibti. Baadaye ikafunikwa kwa nguo za sufu.

Wa kwanza kuifunika kwa hariri nzito alikuwa al-Hajjaj ibn Yusuf.

Ninasema: Ka‘ba iliendelea kubaki katika ujenzi wa Makuraishi mpaka ilipoteketea katika kipindi cha mwanzo cha utawala wa ‘Abdullah ibn al-Zubayr, baada ya mwaka wa sitini, katika siku za mwisho za utawala wa Yazid ibn Mu‘awiyah, walipomzingira Ibn al-Zubayr. Wakati huo Ibn al-Zubayr aliibomoa mpaka chini na kuijenga juu ya misingi ya Ibrahim, amani iwe juu yake. Akaiingiza Hijr ndani yake na kuweka milango miwili, ya mashariki na magharibi, karibu na ardhi, kama alivyomsikia shangazi yake Aisha, Mama wa Waumini, Allah amuwiye radhi, akisimulia kutoka kwa Mtume wa Allah (rehema na amani za Allah ziwe juu yake).

Ka‘ba iliendelea katika hali hiyo wakati wote wa utawala wake mpaka al-Hajjaj alipomuua, kisha akairejesha katika hali yake ya awali kwa amri ya ‘Abd al-Malik ibn Marwan, kama Muslim ibn al-Hajjaj alivyosema katika Sahih yake: Hammad ibn al-Sarri ametuhadithia, Ibn Abi Za’idah ametuhadithia, Ibn Abi Sulayman ametuhadithia kutoka kwa ‘Ata’, aliyesema: ‘Nyumba ilipoteketea wakati wa Yazid ibn Mu‘awiyah, baada ya watu wa Sham kuivamia, na yaliyotokea kutokea, Ibn al-Zubayr aliiacha mpaka watu walipokuja kwa msimu wa Hija. Alitaka kuwahamasisha au kuwafanya waungane dhidi ya watu wa Sham.

Baada ya watu kuondoka, alisema: “Enyi watu, mnanishauri nini kuhusu Ka‘ba? Je, niibomoe na kuijenga upya, au nirekebishe sehemu zilizoharibika?” Ibn ‘Abbas akasema: “Nina maoni juu ya jambo hili: rekebisha sehemu zilizoharibika na uache Nyumba ambayo watu waliingia katika Uislamu juu yake, na mawe ambayo watu waliingia katika Uislamu juu yake, na ambayo Mtume wa Allah alitumwa nayo.” Ibn al-Zubayr akasema: “Ikiwa nyumba ya mmoja wao ingeteketea, asingekuwa radhi mpaka aijenge upya.

Basi itakuwaje kwa Nyumba ya Mola wenu, Aliyetukuka? Nitamuomba Mola wangu mwongozo kwa siku tatu, kisha nitatekeleza uamuzi wangu.” Baada ya siku tatu, aliamua kuibomoa. Watu waliogopa kuishambulia, wakihofia kwamba jambo la mbinguni lingempata mtu wa kwanza kupanda juu yake.

Mtu mmoja akapanda na kutupa jiwe kutoka juu yake. Watu walipoona hakuna lililompata, wakafuata na kuivunja mpaka chini. Ibn al-Zubayr akaweka nguzo na kutundika mapazia juu yake mpaka ujenzi wake ulipoinuka. Ibn al-Zubayr akasema: “Nilimsikia Aisha, Allah amuwiye radhi, akisema kwamba Mtume alisema: ‘Lau watu hawangekuwa wamekaribia hivi karibuni kutoka kwenye ukafiri, na kama singekuwa na mali ya kutosha kujenga, ningeingiza dhiraa tano za Hijr ndani yake, na ningeweka mlango ambao watu wangeingia na mwingine ambao wangetokea.’

Mimi nina mali ya kutosha kujenga na siwaogopi watu.” Akaongeza ndani yake dhiraa tano kutoka Hijr, mpaka akaonyesha msingi ambao watu waliuona, kisha akajenga juu yake. Ka‘ba ilikuwa na urefu wa dhiraa kumi na nane. Alipoiongeza upande wa Hijr, aliona kuwa ilikuwa fupi, kwa hiyo akaongeza urefu wake kwa dhiraa kumi na kuweka milango miwili, mmoja wa kuingilia na mwingine wa kutokea.

Ibn al-Zubayr alipouawa, al-Hajjaj alimwandikia ‘Abd al-Malik akimweleza hilo, na kumwambia kwamba Ibn al-Zubayr alikuwa ameweka jengo juu ya msingi ulioonekana kwa watu waadilifu wa Makkah. ‘Abd al-Malik akamwandikia: “Hatuwajibiki kwa uharibifu wa Ibn al-Zubayr. Acha alichoongeza katika urefu wake, lakini rudisha sehemu aliyoiongeza kutoka Hijr kwenye ujenzi wake wa awali, na uzibe mlango alioufungua.” Basi al-Hajjaj akaibomoa na kuirudisha katika hali yake ya awali.

Al-Nasa’i ameipokea katika Sunan yake kutoka kwa Hammad, kutoka kwa Yahya ibn Abi Za’idah, kutoka kwa ‘Abd al-Malik ibn Abi Sulayman, kutoka kwa ‘Ata’, kutoka kwa Ibn al-Zubayr, kutoka kwa Aisha, kwa sehemu ya hadithi iliyopandishwa kwa Mtume, bila kutaja tukio hilo. Sunnah ilikuwa ni kuiacha katika hali ambayo ‘Abdullah ibn al-Zubayr aliijenga, kwani hiyo ndiyo hali ambayo Mtume wa Allah alitamani iwe. Lakini aliogopa kwamba watu wengine wangechukia jambo hilo kwa sababu walikuwa wameingia Uislamu hivi karibuni na ukafiri ulikuwa karibu nao. ‘Abd al-Malik hakujua Sunnah hii.

Kwa hiyo alipopata yakini kwamba Aisha alikuwa ameisimulia kutoka kwa Mtume wa Allah, alisema: “Laiti tungeiacha katika hali aliyoiweka.” Kama Muslim alivyosema: Muhammad ibn Hatim amenihadithia, Muhammad ibn Bakr ametuhadithia, Ibn Jurayj ametuhadithia: Nilimsikia ‘Abdullah ibn ‘Ubayd ibn ‘Umayr na al-Walid ibn ‘Ata’ wakisimulia kutoka kwa al-Harith ibn ‘Abdullah ibn Abi Rabi‘ah. ‘Abdullah ibn ‘Ubayd alisema: ‘Al-Harith ibn ‘Abdullah alifika kwa ‘Abd al-Malik ibn Marwan wakati wa utawala wake.

‘Abd al-Malik akasema: “Sidhani kwamba Abu Khubayb, yaani Ibn al-Zubayr, alisikia kutoka kwa Aisha yale aliyodai kusikia.” Al-Harith akasema: “Naam, nilimsikia yeye mwenyewe.” ‘Abd al-Malik akasema: “Ulimsikia akisema nini?” Akasema: “Alisema kwamba Mtume wa Allah amesema: ‘Watu wako waliifanya Nyumba kuwa fupi; lau watu wako wasingekuwa wamekaribia hivi karibuni kutoka kwenye ushirikina, ningejenga upya sehemu waliyoacha.

Ikiwa watu wako baada yangu wataamua kuijenga upya, njoo nikakuonyeshe walichoacha.’ Kisha akamwonyesha sehemu ya karibu dhiraa saba.” Hii ndiyo riwaya ya ‘Abdullah ibn ‘Ubayd. Al-Walid ibn ‘Ata’ akaiongezea: Mtume alisema: “Na ningeiweka milango miwili chini, upande wa mashariki na magharibi.

Je, unajua kwa nini watu wako waliinua mlango wake?” Aisha akasema: “Nikajibu: Hapana.” Akasema: “Ilikuwa kwa sababu ya kujiona wakubwa, ili asiingie ndani yake yeyote isipokuwa waliyemtaka. Mtu alipotaka kuingia, walimwacha apande mpaka alipokaribia kuingia, kisha wakamsukuma akaanguka.”

‘Abd al-Malik akasema: “Ewe al-Harith, wewe mwenyewe ulimsikia akisema hayo?” Akasema: “Ndiyo.” ‘Abd al-Malik akabaki kimya kwa muda, akigonga ardhi kwa fimbo yake, kisha akasema: “Laiti tungeiacha katika hali aliyoiweka.” Muslim amesema: Muhammad ibn ‘Amr ibn Jablah ametuhadithia, Abu ‘Asim ametuhadithia; (H) ‘Abd ibn Humayd ametuhadithia, ‘Abd al-Razzaq ametuhadithia; wote wawili kutoka kwa Ibn Jurayj, kwa isnadi hii, kama hadithi ya Ibn Bakr.

Pia amesema: Muhammad ibn Hatim amenihadithia, ‘Abdullah ibn Bakr al-Sahmi ametuhadithia, Hatim ibn Abi Saghirah ametuhadithia kutoka kwa Abu Qaza‘ah, aliyesema: ‘Wakati ‘Abd al-Malik ibn Marwan alipokuwa akizunguka Nyumba, alisema: “Allah amlaani Ibn al-Zubayr kwa kumzulia Mama wa Waumini, akidai kwamba alimsikia akisema: Mtume wa Allah alisema: ‘Ewe Aisha, lau watu wako wasingekuwa wamekaribia hivi karibuni kutoka kwenye ukafiri, ningeibomoa Nyumba na kuongeza sehemu ya Hijr ndani yake, kwa kuwa watu wako walipunguza ujenzi wake.’”

Al-Harith ibn ‘Abdullah ibn Abi Rabi‘ah akasema: “Usiseme hivyo, ewe Amir wa Waumini; mimi nilimsikia Mama wa Waumini akiseme hivyo.” ‘Abd al-Malik akasema: “Laiti ningelisikia hayo kabla sijaibomoa, ningeiacha katika hali aliyoijenga Ibn al-Zubayr.”’

Kwa hiyo hadithi hii inafikia kiwango cha kuwa ya uhakika kutoka kwa Mama wa Waumini Aisha, kwa sababu imepokewa kutoka kwake kwa njia nyingi sahihi kupitia kwa al-Aswad ibn Yazid, al-Harith ibn ‘Abdullah ibn Abi Rabi‘ah, ‘Abdullah ibn al-Zubayr, ‘Abdullah ibn Muhammad ibn Abi Bakr al-Siddiq na ‘Urwah ibn al-Zubayr. Hili linaonyesha kwamba alichofanya Ibn al-Zubayr kilikuwa sahihi. Kama kingeachwa, kingekuwa kizuri. Lakini baada ya jambo kurudi katika hali hii, baadhi ya wanazuoni walichukia ibadilishwe.

Imesimuliwa kwamba Amir wa Waumini Harun al-Rashid, au baba yake al-Mahdi, alimuuliza Imamu Malik kuhusu kuivunja Ka‘ba na kuirudisha katika hali aliyoiweka Ibn al-Zubayr. Malik akamwambia: “Ewe Amir wa Waumini, usiifanye Nyumba ya Allah kuwa chombo cha kuchezea cha wafalme, kila mmoja akitaka kuivunja anaivunja.” Basi al-Rashid akaacha jambo hilo. Hivi ndivyo walivyosimulia Qadi ‘Iyad na al-Nawawi.

Na huenda, Allah ndiye ajuaye zaidi, Nyumba itaendelea katika hali hii mpaka mwisho wa dunia, wakati atakapoibomoa mwenye miguu midogo kutoka Habasha, kama ilivyothibiti katika Sahih mbili kutoka kwa Abu Hurayrah, aliyesema: Mtume wa Allah amesema: “Ka‘ba itabomolewa na mwenye miguu midogo kutoka Habasha.” Wameipokea wote wawili. Kutoka kwa ‘Abdullah ibn ‘Abbas, Allah awawie radhi wote wawili, kutoka kwa Mtume, amesema: “Kana kwamba namwona akiwa mtu mweusi mwenye miguu iliyopinda, akiing’oa jiwe baada ya jiwe.” Al-Bukhari ameipokea.

Imamu Ahmad ibn Hanbal amesema katika Musnad yake: Ahmad ibn ‘Abd al-Malik al-Harrani ametuhadithia, Muhammad ibn Salamah ametuhadithia kutoka kwa Ibn Ishaq, kutoka kwa Ibn Abi Najih, kutoka kwa Mujahid, kutoka kwa ‘Abdullah ibn ‘Amr ibn al-‘As, Allah awawie radhi wote wawili, aliyesema: Nilimsikia Mtume wa Allah akisema: “Ka‘ba itabomolewa na mwenye miguu midogo kutoka Habasha; ataivua mapambo yake na kuiondolea kifuniko chake. Kana kwamba namwona akiwa na upara mdogo na miguu iliyopinda, akiipiga kwa jembe lake na sururu yake.” «Al-fada‘» ni kupinda kati ya unyayo na mfupa wa muundi.

Huenda, Allah ndiye ajuaye zaidi, jambo hili litatokea baada ya Ya’juj na Ma’juj kutoka, kutokana na hadithi iliyomo katika Sahih ya Al-Bukhari kutoka kwa Abu Sa‘id al-Khudri, Allah amuwiye radhi, aliyesema: Mtume wa Allah amesema: “Hakika watu wataendelea kuhiji Nyumba na kufanya ‘Umrah baada ya Ya’juj na Ma’juj kutoka.” [Al-Mu’minun: 60; Ibrahim: 37].

Kauli ya Allah, inayosimulia dua ya Ibrahim na Ismail, amani iwe juu yao: «Mola wetu! Tujaalie tuwe wenye kusilimu Kwako, na katika vizazi vyetu pia [ujaalie] umma wenye kusilimu Kwako. Na utuonyeshe ibada zetu, na utusamehe. Hakika Wewe ndiye Mwenye kupokea toba, Mwenye kurehemu.»

Ibn Jarir amesema kwamba walimaanisha: ‘Tujaalie tuwe wenye kujisalimisha kwa amri Yako na kujinyenyekeza katika utiifu Kwako; tusimshirikishe yeyote pamoja na Wewe katika utiifu, wala tusiabudu yeyote asiyekuwa Wewe.’ Ibn Abi Hatim amesema: Baba yangu amenihadithia, Isma‘il ibn Raja’ ibn Hayyan al-Hisni al-Qurashi ametuhadithia, Ma‘qil ibn ‘Ubaydullah ametuhadithia kutoka kwa ‘Abd al-Karim kuhusu kauli: «Tujaalie tuwe wenye kusilimu Kwako»; alisema: ‘Wenye kumtakasia ibada Yeye.’ Na kuhusu kauli: «Na katika vizazi vyetu pia umma wenye kusilimu Kwako», alisema: ‘Umma wenye kumtakasia ibada Yeye.’

Pia amesema: ‘Ali ibn al-Husayn ametuhadithia, al-Muqaddami ametuhadithia, Sa‘id ibn ‘Amir ametuhadithia kutoka kwa Salam ibn Abi Muti‘ kuhusu aya hii: «Tujaalie tuwe wenye kusilimu»; alisema: “Walikuwa tayari ni Waislamu, lakini waliomba wathibiti katika Uislamu.”’ ‘Ikrimah alisema kuhusu kauli: «Mola wetu! Tujaalie tuwe wenye kusilimu Kwako»: Allah akasema: ‘Nimefanya.’ «Na katika vizazi vyetu pia umma wenye kusilimu Kwako»: Allah akasema: ‘Nimefanya.’

Al-Suddi alisema kwamba kauli «na katika vizazi vyetu pia umma wenye kusilimu Kwako» inamaanisha Waarabu. Ibn Jarir amesema: ‘Kauli sahihi ni kwamba inawahusu Waarabu na wengine pia, kwani katika vizazi vya Ibrahim wamo Wana wa Israil. Allah amesema: «Na katika watu wa Musa kuna umma unaoongoza kwa haki na kwa haki wanatenda uadilifu» [Al-A‘raf: 159].’ Ninasema: Kauli hii ya Ibn Jarir haipingani na al-Suddi, kwa sababu kuwataja hao mahsusi hakukanushi wengine.

Muktadha unazungumzia Waarabu; ndiyo maana aya inayofuata inasema: «Mola wetu! Na umlete miongoni mwao Mtume atakayewasomea aya Zako na kuwafundisha Kitabu na Hikima na kuwatakasa» [Al-Baqarah: 129]. Makusudio yake ni Muhammad (rehema na amani za Allah ziwe juu yake), ambaye alitumwa miongoni mwao, kama Allah anavyosema: «Yeye ndiye aliyemtuma Mtume miongoni mwa wasiojua kusoma na kuandika kutoka miongoni mwao» [Al-Jumu‘ah: 2]. Hata hivyo, hilo halikanushi ujumbe wake kwa watu weupe na weusi, kutokana na kauli ya Allah: «Sema: Enyi watu!

Hakika mimi ni Mtume wa Allah kwenu nyote» [Al-A‘raf: 158], na dalili nyingine zilizo wazi. Dua hii ya Ibrahim na Ismail, amani iwe juu yao, inafanana na dua ambayo Allah ameeleza kuwa huombwa na waja Wake waumini wacha-Mungu: «Na wale wanaosema: Mola wetu! Tupe kutoka kwa wake zetu na vizazi vyetu yaburudishayo macho yetu, na utujaalie kuwa viongozi kwa wachamungu» [Al-Furqan: 74]. Kuomba jambo hili kunapendekezwa katika Sheria, kwani sehemu ya ukamilifu wa kumpenda Allah na kumuabudu ni kupenda kwamba katika kizazi cha mtu kuwe na wanaomuabudu Allah Peke Yake, Asiye na mshirika.

Ndiyo maana Allah alipomwambia Ibrahim, amani iwe juu yake: «Hakika Mimi nitakufanya kuwa kiongozi wa watu», alisema: «Na katika kizazi changu pia?» Allah akasema: «Ahadi Yangu haiwafikii madhalimu» [Al-Baqarah: 124]. Na hii ndiyo maana ya kauli yake: «Na uniweke mbali mimi na watoto wangu na kuabudu masanamu» [Ibrahim: 35]. Imethibiti katika Sahih Muslim kutoka kwa Abu Hurayrah, Allah amuwiye radhi, kwamba Mtume (rehema na amani za Allah ziwe juu yake) amesema: “Mwana wa Adam anapokufa, matendo yake hukatika isipokuwa mambo matatu: sadaka yenye kuendelea, elimu yenye kunufaisha au mtoto mwema anayemuombea.”

«Na utuonyeshe ibada zetu.» Ibn Jurayj amepokea kutoka kwa ‘Ata’ kuhusu kauli hii: «Tufunulie na utufundishe.» Mujahid alisema: «Ibada zetu za kuchinja.» Maelezo kama hayo yamepokelewa pia kutoka kwa ‘Ata’ na Qatadah. Sa‘id ibn Mansur amesema: ‘‘Attab ibn Bashir ametuhadithia kutoka kwa Khusayf, kutoka kwa Mujahid, aliyesema: Ibrahim alisema: “Tuonyeshe ibada zetu.”

Jibril akamjia, akampeleka kwenye Nyumba na kumwambia: “Inua misingi.” Ibrahim akainua misingi na kukamilisha ujenzi. Kisha Jibril akamshika mkono na kumpeleka Safa, akasema: “Hiki ni miongoni mwa alama za Allah.” Kisha akampeleka Marwa na kusema: “Hiki pia ni miongoni mwa alama za Allah.”

Kisha akampeleka Mina. Walipofika kwenye Jamrah ya ‘Aqabah, Iblis alikuwa amesimama karibu na mti. Jibril akasema: “Sema Allahu Akbar na umpige kwa mawe.” Ibrahim akasema Allahu Akbar na akampiga kwa mawe. Iblis akaondoka na kusimama kwenye Jamrah ya kati.

Jibril na Ibrahim walipopita hapo, Jibril akamwambia: “Sema Allahu Akbar na umpige kwa mawe.” Akasema Allahu Akbar na akampiga kwa mawe. Iblis akaondoka—yule mwovu alitaka kuingiza jambo fulani katika Hija lakini hakuweza. Kisha Jibril akamshika mkono Ibrahim mpaka wakafika al-Mash‘ar al-Haram, akasema: “Hapa ni al-Mash‘ar al-Haram.”

Kisha akamshika mkono mpaka wakafika ‘Arafat. Akasema: “Je, umetambua niliyokuonyesha?” Akamwuliza hivyo mara tatu. Ibrahim akasema: “Ndiyo.”’ Riwaya zinazofanana zimepokelewa kutoka kwa Abu Mijlaz na Qatadah. Abu Dawud al-Tayalisi amesema: Hammad ibn Salamah ametuhadithia kutoka kwa Abu al-‘Asim al-Ghanawi, kutoka kwa Abu al-Tufayl, kutoka kwa Ibn ‘Abbas, aliyesema: ‘Ibrahim alipoonyeshwa ibada za Hija, Shetani alimzuia mahali pa Sa‘i, na Ibrahim akakimbia mbio dhidi yake.

Kisha Jibril akampeleka Mina na kusema: “Hapa ndipo watu watakapopiga kambi.” Walipofika Jamrah ya ‘Aqabah, Shetani akamzuia, naye akampiga kwa vijiwe saba mpaka akaondoka. Kisha akampeleka kwenye Jamrah ya kati, Shetani akamzuia, naye akampiga kwa vijiwe saba mpaka akaondoka. Kisha akampeleka kwenye Jamrah ya mwisho, Shetani akamzuia, naye akampiga kwa vijiwe saba mpaka akaondoka.

Kisha akampeleka Jam‘ na kusema: “Hapa ni al-Mash‘ar.” Kisha akampeleka ‘Arafah na kusema: “Hapa ni ‘Arafah.” Jibril akamuuliza: “Je, umetambua?”’ [Al-A‘raf: 159; Al-Jumu‘ah: 2; Al-A‘raf: 158; Al-Furqan: 74; Ibrahim: 35].

Tafsiri ya Qurani ya Al-Baghawi

Kauli ya Allah, Aliyetukuka: «Na pindi Ibrahim alipokuwa akiinua misingi ya Nyumba pamoja na Ismail» [Al-Baqarah: 127]. Wasimulizi wamesema: Allah aliumba mahali pa Nyumba miaka elfu mbili kabla ya ardhi. Palikuwa na kitu cheupe kilichokusanyika juu ya maji, na ardhi ikaenezwa kutoka chini yake. Allah alipomteremsha Adam, amani iwe juu yake, duniani, alijihisi mpweke na akamlalamikia Allah.

Allah akateremsha al-Bayt al-Ma‘mur, iliyotengenezwa kwa yakuti kutoka katika yakuti za Peponi, ikiwa na milango miwili ya zumaridi ya kijani: mlango wa mashariki na wa magharibi. Akaiweka mahali pa Nyumba na kusema: «Ewe Adam, nimekuteremshia Nyumba ambayo utaizunguka kama wanavyozunguka Arshi Yangu, na utaswali karibu nayo kama wanavyoswali karibu na Arshi Yangu.» Allah akateremsha Jiwe Jeusi; lilikuwa jeupe lakini likawa jeusi kutokana na kuguswa na hedhi katika zama za ujinga. Adam akaelekea Makkah kutoka India kwa miguu.

Allah akamletea malaika wa kumwongoza hadi Nyumba. Akahiji Nyumba na kutekeleza ibada za Hija. Alipomaliza, malaika walikutana naye na kusema: «Ewe Adam, Hija yako imekubaliwa; sisi tuliihiji Nyumba hii miaka elfu mbili kabla yako.» Ibn ‘Abbas, Allah amuwiye radhi, amesema: Adam alihiji mara arobaini kutoka India mpaka Makkah kwa miguu.

Hali hiyo iliendelea mpaka zama za gharika. Allah akaiinua Nyumba hadi mbingu ya nne; kila siku malaika elfu sabini huingia humo na hawarudi tena. Kisha Allah akamtuma Jibril, amani iwe juu yake, alifiche Jiwe Jeusi katika Mlima Abu Qubays ili alilinde na gharika. Mahali pa Nyumba pakabaki tupu mpaka zama za Ibrahim.

Kisha Allah alimwamuru Ibrahim, baada ya Ismail na Is-haq kuzaliwa kwake, ajenge Nyumba ambamo Allah atakumbukwa. Ibrahim akamuomba Allah amuonyeshe mahali pake. Allah akatuma Sakina ili imwonyeshe mahali pa Nyumba. Sakina hiyo ilikuwa upepo mkali wenye vichwa viwili kama nyoka.

Allah akamwamuru Ibrahim ajenge mahali Sakina itakapotulia. Ibrahim akaifuata mpaka wakafika Makkah, kisha Sakina ikajikunja juu ya mahali pa Nyumba kama ngao inavyojikunja. Haya ni maelezo ya ‘Ali na al-Hasan. Ibn ‘Abbas amesema: Allah alituma wingu lenye ukubwa wa Ka‘ba.

Wingu likawa linatembea na Ibrahim akatembea katika kivuli chake mpaka wakafika Makkah na likasimama mahali pa Nyumba. Sauti ikamwita Ibrahim kutoka ndani yake: «Jenga kwa kufuata kivuli chake; usiongeze wala kupunguza.» Inasemekana pia kwamba Allah alimtuma Jibril amwonyeshe mahali pa Nyumba, kama ilivyo katika kauli Yake: «Na pindi tulipomwonyesha Ibrahim mahali pa Nyumba» [Al-Hajj: 26]. Ibrahim na Ismail walijenga Nyumba: Ibrahim akijenga, na Ismail akimpa mawe.

Hiyo ndiyo maana ya kauli ya Allah: «Na pindi Ibrahim alipokuwa akiinua misingi ya Nyumba pamoja na Ismail», yaani misingi yake; umoja wa neno «misingi» ni «msingi». Al-Kisa’i amesema: «Ni kuta za Nyumba.» Ibn ‘Abbas amesema: Nyumba ilijengwa kwa mawe kutoka milima mitano: Tur Sinai, Tur Zayta, Lebanon—ambao ni mlima huko Sham—al-Judi, ambao ni mlima katika al-Jazirah, na misingi yake ilijengwa kwa mawe kutoka Hira, mlima ulioko Makkah.

Ibrahim alipofika mahali pa Jiwe Jeusi alimwambia Ismail: «Niletee jiwe zuri liwe alama kwa watu.» Ismail akamletea jiwe. Ibrahim akasema: «Niletee lililo zuri zaidi ya hili.» Ismail akaondoka kulitafuta. Abu Qubays akaita: «Ewe Ibrahim, nina amana yako hapa; ichukue.»

Ibrahim akalichukua Jiwe Jeusi na kuliweka mahali pake. Inasemekana kuwa Allah alijenga Nyumba mbinguni, inayoitwa al-Bayt al-Ma‘mur na pia al-Durrah, kisha akawaamuru malaika wajenge Ka‘ba duniani, moja kwa moja chini yake, kwa ukubwa na mfano wake. Inasemekana kwamba wa kwanza kujenga Ka‘ba alikuwa Adam; ikatoweka wakati wa gharika, kisha Allah akamwonyesha Ibrahim mahali pake ili aijenge upya.

Kauli ya Allah: «Mola wetu! Tukubalie.» Kuna maneno yaliyofichwa, yaani: ‘Na wakasema: Mola wetu, tukubalie ujenzi wetu.’ «Hakika Wewe ndiye Msikizi» wa dua yetu, «Mjuzi» wa nia zetu.