Pranimi i veprave dhe përulësia

Tefsiri i shejh Abdurrahman Es-Sa’diut

Zoti ynë! Na bëj muslimanë të përulur ndaj Teje! Bëj që edhe pasardhësit tanë të jenë një popull musliman i përulur ndaj Teje! - Thelbi i Islamit është përulje e plotë e zemrës dhe ndaj Zotit të saj, që rrjedhon detyrmisht në nënshtrimin e gjithë qënies ndaj Krijuesit të Madhëruar. Na i trego rregullat e adhurimit tonë - Duke qenë se Islami nënkupton edhe nënshtrimin me veprime konkrete, ata u lutën që Allahu i Lartësuar t’ua mësonte adhurimet në mënyrë të shtjelluar.

Ata thanë: “Ue erinâ menâsikenâ” , domethënë: “Na i trego adhurimet tona”, apo më shkoqur: “Na i trego sikur t’i shihnim me sy ato adhurime”. Pra, i kërkuan një sqarim shumë të hollësishëm, që t’u dukej sikur po i shihnin me sy. Fjala “menâsikenâ” (adhurimet tona) mund të ketë si qëllim të gjitha veprat e ritet e haxhit, sikurse tregon edhe konteksti i këtyre ajeteve. Por, gjithashtu, ajo mund të tregojë edhe diçka më përfshirëse se këto adhurime të veçanta.

Ka mundësi që ata të jenë lutur që Allahu i Lartësuar t'ua sqaronte atyre të gjitha çështjet e fesë, të gjitha adhurimet që përmban Islami, sikurse kuptohet drejtpërdrejt nga fjala: “adhurimet”, e cila është në numrin shumës. Ajo mund të përfshijë të gjitha adhurimet e Islamit, edhe pse ky term përdoret më së shumti për ritet e haxhit. Në përgjithësi, lutja e tyre konsistonte në arritjen e dijes së dobishme dhe të punës me të, për vetë ata dhe për pasardhësit e mëvonshëm. Pra ata u lutën për të mësuar dijen e dobishme dhe për të bërë vepra të mira, sipas kësaj dijeje.

Por në dua -në e tyre, ata përmendën edhe një detaj shumë të rëndësishëm: dhe na e prano pendimin tonë! Ti je Pranuesi i pendimit, Mëshirëploti! - Ata u lutën që Allahu t'ua pranonte pendimin, sepse sado që robi të përpiqet t'i përsosë adhurimet e tij ndaj Allahut të Madhëruar, ai patjetër që do të bëjë gabime. Këto gabime e bëjnë të domosdoshëm pendimin tek Allahu Falës dhe Mëshirëplotë. Dhe kujtoni kur Ibrahimi dhe Ismaili, duke ngritur themelet e Shtëpisë (Qabes) , luteshin … - Domethënë, kujto kohën kur Ibrahimi dhe Ismaili ndërtonin mbi themelet e Shtëpisë së Lashtë!

Ajeti na tregon se si ata merreshin me ndërtimin e saj të shoqëruar nga një ndjenjë e vazhdueshme frike e respekti ndaj Krijuesit dhe nga një shpresë e madhe për shpërblimin e Tij. Aq të forta dhe të pranishme ishin këto ndjenja, saqë ata, edhe gjatë punës, pëshpërisnin lujte, që Allahu i Lartësuar t'ua pranonte veprën dhe adhurimin e tyre. Ata e bënin këtë, me qëllim që dobia e kësaj pune të ishte e plotë. O Zoti ynë!

Pranoje prej nesh (këtë shërbim) , se me të vërtetë Ti Dëgjon dhe Di gjithçka! - Pastaj ata bënë një lutje të mrekullueshme. Ata u lutën për veten dhe për pasardhësit e tyre, që Allahu i Lartësuar t'i udhëzonte dhe t'i forconte në ushtrimin e Islamit.

Tefsiri i imamit Ibn Kethir

Sa i përket fjalës së të Lartësuarit: «Dhe kur Ibrahimi dhe Ismaili po ngrinin themelet e Shtëpisë, thanë: “Zoti ynë, pranoje prej nesh! Vërtet, Ti je Dëgjuesi, i Gjithëdijshmi. Zoti ynë, bëna të dyve të nënshtruar ndaj Teje, dhe nga pasardhësit tanë bëj një bashkësi të nënshtruar ndaj Teje. Na i trego ritet tona dhe pranoje pendimin tonë!

Vërtet, Ti je Pranuesi i pendimit, Mëshirëploti”» — themelet (el-kava‘id) është shumës i fjalës “themel”, dhe nënkupton shtyllat dhe bazën. I Lartësuari thotë: «Kujto, o Muhamed, për popullin tënd ndërtimin e Shtëpisë nga Ibrahimi dhe Ismaili, paqja qoftë mbi të dy, si dhe ngritjen e tyre të themeleve të saj, ndërsa ata thoshin: “Zoti ynë, pranoje prej nesh! Vërtet, Ti je Dëgjuesi, i Gjithëdijshmi”». Ata po kryenin një vepër të mirë, por njëkohësisht i luteshin Allahut të Lartësuar që t’ua pranonte.

Kështu transmeton Ibn Ebi Hatimi nga Muhamed ibn Jezid ibn Hunejs el-Mekki, nga Wehib ibn el-Werd-i, se ai lexoi: «Dhe kur Ibrahimi dhe Ismaili po ngrinin themelet e Shtëpisë, thanë: “Zoti ynë, pranoje prej nesh”», pastaj qau dhe tha: «O miku i të Gjithëmëshirshmit! Ti po ngre shtyllat e Shtëpisë së të Gjithëmëshirshmit e prapëseprapë frikësohesh se mos nuk të pranohet.»

Kjo i ngjan gjendjes së besimtarëve të sinqertë, të cilën Allahu i Lartësuar e përshkruan me fjalët: «Ata që japin atë që japin» — domethënë, japin lëmosha, shpenzime dhe vepra afrimi tek Allahu — «ndërkohë që zemrat e tyre janë të frikësuara», pra, nga frika se mos nuk u pranohen. Kjo është shpjeguar në hadithin autentik nga Aishja, nga i Dërguari i Allahut ﷺ, siç do të përmendet në vendin e vet. Disa komentues kanë thënë se themelet i ngrinte Ibrahimi, ndërsa lutjen e bënte Ismaili. Mendimi i saktë është se ata të dy ngrinin themelet dhe thoshin këto fjalë, siç do të shtjellohet më poshtë.

Këtu Buhariu ka transmetuar një hadith, të cilin do ta citojmë e pastaj do ta pasojmë me transmetime të tjera që lidhen me këtë çështje. Buhariu, Allahu e mëshiroftë, tha: Na tregoi Abdullah ibn Muhamed; na tregoi Abdurrezaku; na tregoi Ma‘meri, nga Ejubi es-Sahtijani dhe Kethir ibn Kethir ibn el-Muttalib ibn Ebi Wedaa — njëri prej tyre shtonte diçka mbi atë që kishte transmetuar tjetri — nga Seid ibn Xhubejri, nga Ibn Abbasi, Allahu qoftë i kënaqur me të dy: «Të parat që përdorën brezin ishin gratë për shkak të nënës së Ismailit. Ajo bëri një brez që t’i fshihte gjurmët e saj nga Sara.

Pastaj Ibrahimi e mori atë dhe birin e saj, Ismailin, paqja qoftë mbi të dy, i cili ende pinte gji, dhe i vendosi pranë Shtëpisë, nën një pemë të madhe, sipër Zemzemit, në pjesën e sipërme të xhamisë. Atëherë në Mekë nuk banonte askush dhe nuk kishte ujë. Ibrahimi i la aty, duke u lënë një trastë me hurma dhe një calik me ujë, pastaj u kthye e u largua. Nëna e Ismailit e ndoqi dhe i tha: “O Ibrahim, ku po shkon dhe po na lë në këtë luginë ku nuk ka njeri e asgjë tjetër?”

Ia tha disa herë, por ai nuk u kthye ta shikonte. Ajo i tha: “A të ka urdhëruar Allahu për këtë?” Ai tha: “Po.” Ajo tha: “Atëherë Ai nuk do të na lërë të humbim.” Pastaj u kthye.

Ibrahimi u nis dhe, kur arriti te qafa e malit prej nga nuk mund ta shihnin, u kthye drejt Shtëpisë, ngriti duart dhe iu lut Allahut me këto lutje: «Zoti ynë, unë kam vendosur disa nga pasardhësit e mi në një luginë të pabanueshme, pranë Shtëpisë Tënde të Shenjtë, Zoti ynë, që të falin namazin. Prandaj bëji zemrat e disa njerëzve të priren drejt tyre dhe furnizoji me fruta, që ata të jenë mirënjohës.» Ndërkaq, nëna e Ismailit vazhdonte ta ushqente me gji dhe të pinte nga ai ujë. Kur mbaroi uji i calikut, ajo dhe i biri u etën.

Ajo e pa atë duke u përpëlitur — ose, siç tha transmetuesi, duke u rrokullisur në tokë — dhe u nis, sepse nuk duronte ta shihte në atë gjendje. Gjeti Safanë, malin më të afërt, u ngjit mbi të dhe vështroi luginën, për të parë mos shihte ndokënd, por nuk pa askënd. Zbriti nga Safa dhe, kur arriti në luginë, ngriti skajin e rrobës së saj e vrapoi si një njeri i rraskapitur, derisa kaloi luginën. Pastaj shkoi te Merveja, u ngjit mbi të dhe vështroi nëse shihte ndokënd, por nuk pa askënd.

Kështu veproi shtatë herë. Ibn Abbasi tha: Profeti ﷺ tha: “Për këtë arsye njerëzit ecin me vrap mes këtyre dy vendeve.”

Kur u ngjit në Merve, dëgjoi një zë dhe tha: “Hesht!”, duke i folur vetes. Pastaj dëgjoi me vëmendje dhe e dëgjoi përsëri zërin. Tha: “Të dëgjova! Nëse ke ndihmë me vete, ndihmo!” Atëherë pa një engjëll pranë vendit të Zemzemit.

Engjëlli gërmoi me thembrën e tij — ose, siç thuhet, me krahun e tij — derisa u shfaq uji. Ajo filloi ta rrethonte ujin me dhe, duke bërë me duar kështu, dhe merrte ujë e mbushte calikun, ndërsa ai vazhdonte të gufonte edhe pasi ajo e merrte. Ibn Abbasi tha: Profeti ﷺ tha: “Allahu e mëshiroftë nënën e Ismailit! Sikur ta kishte lënë Zemzemin — ose tha: sikur të mos kishte marrë ujë — Zemzemi do të kishte qenë një burim i rrjedhshëm.”

Ai tha: Ajo piu dhe i dha gji të birit. Engjëlli i tha: “Mos ki frikë se do të humbni. Këtu do të ndërtojnë një Shtëpi të Allahut, të Lartësuar e të Madhëruar, ky djalë dhe babai i tij, dhe Allahu nuk i lë të humbin ata që i përkasin Shtëpisë së Tij.”

Shtëpia atëherë ngrihej mbi tokë si një kodrinë. Përmbytjet vinin dhe kalonin në të djathtë e në të majtë të saj. Gjendja vazhdoi kështu, derisa aty kaloi një karvan nga fisi Xhurhum, ose një familje prej Xhurhumit, që vinte nga drejtimi i Kedasë. Ata u vendosën në pjesën e poshtme të Mekës dhe panë një zog që sillej rrotull.

Thanë: “Ky zog duhet të jetë duke fluturuar mbi ujë. Ne e dimë se në këtë luginë nuk ka ujë.” Dërguan një ose dy njerëz që të kontrollonin dhe ata gjetën ujin. U kthyen e ua treguan të tjerëve, të cilët erdhën. Nëna e Ismailit ishte te uji.

Ata i thanë: “A na lejon të vendosemi pranë teje?” Ajo tha: “Po, por nuk keni të drejtë mbi ujin.” Ata thanë: “Dakord.” Ibn Abbasi tha: Profeti ﷺ tha: “Kjo gjë e gëzoi nënën e Ismailit, sepse ajo dëshironte shoqëri.” Ata u vendosën aty dhe dërguan të lajmëronin familjet e tyre, të cilat erdhën e u bashkuan me ta.

Me kalimin e kohës, aty u vendosën disa familje prej tyre; djali u rrit dhe mësoi arabishten prej tyre. Ai u bë i pëlqyer prej tyre dhe ata e admiruan kur u rrit. Kur arriti moshën e pjekurisë, e martuan me një grua nga fisi i tyre.

Nëna e Ismailit, paqja qoftë mbi të dy, vdiq. Pas një kohe, Ibrahimi erdhi për të parë familjen e lënë pas, por nuk e gjeti Ismailin. E pyeti gruan e tij për të dhe ajo tha: “Ka dalë të kërkojë furnizim për ne.” Pastaj e pyeti për jetesën dhe gjendjen e tyre.

Ajo tha: “Jetojmë keq, në ngushticë e vështirësi”, dhe iu ankua. Ai i tha: “Kur të vijë burri yt, përcilli selamin tim dhe thuaji të ndërrojë pragun e derës së vet.” Kur erdhi Ismaili, sikur ndjeu diçka. Tha: “A erdhi ndokush te ju?”

Ajo tha: “Po. Erdhi një plak i tillë e i tillë, të pyeti për ty dhe unë i tregova. Më pyeti edhe si jetojmë, e unë i thashë se jemi në vështirësi e mundim.” Ai tha: “A të la ndonjë porosi?” Ajo tha: “Po. Më urdhëroi të të përcillja selamin dhe tha: ‘Ndryshoje pragun e derës sate.’”

Ismaili tha: “Ai ishte babai im. Më ka urdhëruar të ndahem prej teje, prandaj kthehu te familja jote.” E ndau dhe më pas u martua me një grua tjetër nga fisi i tyre.

Pas një kohe që Allahu deshi, Ibrahimi u kthye tek ata, por nuk e gjeti Ismailin. Hyri te gruaja e tij dhe e pyeti për të. Ajo tha: “Ka dalë të kërkojë furnizim për ne.” Ai e pyeti: “Si jeni?” dhe e pyeti për jetesën e gjendjen e tyre.

Ajo tha: “Jemi mirë e në begati”, dhe e lavdëroi Allahun, të Lartësuarin e të Madhëruarin. Ai e pyeti: “Çfarë hani?” Ajo tha: “Mish.” Ai e pyeti: “Çfarë pini?” Ajo tha: “Ujë.” Ai tha: “O Allah, bekoju mishin dhe ujin!” Profeti ﷺ tha: “Atëherë ata nuk kishin drithë.

Po të kishin pasur, do të ishte lutur për bekimin e tij. Kushdo që jeton jashtë Mekës dhe ushqehet vetëm me këto dy gjëra, ato nuk do t’i përshtaten.” Pastaj tha: “Kur të vijë burri yt, përcilli selamin tim dhe thuaji ta mbajë pragun e derës.”

Kur erdhi Ismaili, pa se kishte ardhur dikush. Ai tha: “A erdhi ndokush te ju?” Ajo tha: “Po, erdhi një plak me pamje të mirë”; pastaj e lavdëroi. “Më pyeti për ty dhe unë i tregova. Më pyeti si jetojmë dhe unë i thashë se jemi mirë.”

Ai tha: “A të la porosi?” Ajo tha: “Po. Të përcjell selamin dhe të urdhëron ta mbash pragun e derës sate.” Ai tha: “Ai është babai im, ndërsa ti je pragu. Më ka urdhëruar të të mbaj.”

Pas një kohe që deshi Allahu, Ibrahimi u kthye përsëri. Ismaili po gdhendte shigjeta nën një pemë të madhe, pranë Zemzemit. Kur e pa, u ngrit dhe të dy vepruan siç vepron i biri me të atin dhe ati me të birin. Pastaj Ibrahimi tha: “O Ismail, Allahu më ka urdhëruar diçka.”

Ismaili tha: “Bëje atë që të ka urdhëruar Zoti yt, i Lartësuar e i Madhëruar.” Ibrahimi tha: “A do të më ndihmosh?” Ismaili tha: “Po, do të të ndihmoj.” Ai tha: “Allahu më ka urdhëruar të ndërtoj këtu një Shtëpi” dhe tregoi një kodër të ngritur mbi terrenin përreth.

Atëherë ata ngritën themelet e Shtëpisë. Ismaili sillte gurët, ndërsa Ibrahimi ndërtonte. Kur ndërtesa u ngrit, ai solli këtë gur dhe ia vendosi, e Ibrahimi qëndroi mbi të ndërsa ndërtonte, kurse Ismaili ia zgjaste gurët. Ata të dy thoshin: «Zoti ynë, pranoje prej nesh!

Vërtet, Ti je Dëgjuesi, i Gjithëdijshmi.» Ndërtonin derisa bënë xhiron rreth Shtëpisë, duke thënë: «Zoti ynë, pranoje prej nesh! Vërtet, Ti je Dëgjuesi, i Gjithëdijshmi.»

Ibn Ebi Hatimi e transmetoi këtë nga Ebu Abdullah Muhamed ibn Hammad edh-Dhahrani, kurse Ibn Xheriri nga Ahmed ibn Thabit er-Razi; të dy nga Abdurrezaku, me një version të shkurtuar. Ebu Bekr ibn Merdewejhi tha: Na tregoi Ismail ibn Ali ibn Ismail; na tregoi Bishr ibn Musa; na tregoi Ahmed ibn Muhamed el-Ezreki; na tregoi Muslim ibn Halid ez-Zenxhi, nga Abdulmelik ibn Xhurejxhi, nga Kethir ibn Kethir, i cili tha: «Një natë isha unë, Uthman ibn Ebi Sulejmani dhe Abdullah ibn Abdurrahman ibn Ebi Husejni, bashkë me disa njerëz, te Seid ibn Xhubejri në pjesën e sipërme të xhamisë.

Seid ibn Xhubejri tha: “Më pyesni para se të mos më shihni më.” Ata e pyetën për Mekamin. Ai filloi t’u tregonte nga Ibn Abbasi dhe përmendi hadithin e gjatë.»

Pastaj Buhariu tha: Na tregoi Abdullah ibn Muhamed; na tregoi Ebu Amir Abdulmelik ibn Amri; na tregoi Ibrahim ibn Nafi, nga Kethir ibn Kethir, nga Seid ibn Xhubejri, nga Ibn Abbasi, i cili tha: «Kur ndodhi ajo që ndodhi mes Ibrahimit dhe familjes së tij, ai u nis me Ismailin dhe nënën e tij; ata kishin me vete një calik me ujë. Nëna e Ismailit pinte prej calikut dhe qumështi i shtohej, kështu që mund ta ushqente foshnjën, derisa arriti në Mekë. E vendosi nën një pemë të madhe, pastaj Ibrahimi u kthye te familja e vet. Nëna e Ismailit e ndoqi dhe, kur arritën te Keda, e thirri nga pas: “O Ibrahim, kujt po na lë?”

Ai tha: “Allahut, të Lartësuarit e të Madhëruarit.” Ajo tha: “Jam e kënaqur me Allahun.” Pastaj u kthye dhe vazhdoi të pinte nga caliku, ndërsa qumështi i shtohej dhe e ushqente foshnjën, derisa mbaroi uji. Ajo tha: “Po të shkoja e të shihja, ndoshta do të vëreja ndokënd.”

U ngjit në Safa, vështroi dhe kërkoi mos shihte ndokënd, por nuk pa askënd. Kur arriti në luginë, vrapoi derisa shkoi në Merve. E bëri këtë disa herë dhe pastaj tha: “Të shkoj të shoh çfarë ka bërë”, duke pasur për qëllim foshnjën. Kur shkoi, e pa në të njëjtën gjendje, sikur po jepte shpirt.

Nuk mund ta linte ndërgjegjja e saj, ndaj tha: “Po shkoj të shoh, ndoshta do të vërej ndokënd.” U ngjit në Safa, vështroi e kërkoi, por nuk pa askënd. Vazhdonte kështu derisa përfundoi shtatë herë. Pastaj tha: “Po shkoj të shoh çfarë ka bërë.”

Atëherë dëgjoi një zë dhe tha: “Ndihmo, nëse ke diçka të mirë!” Ishte Xhibrili, paqja qoftë mbi të. Ai gërmoi me thembrën kështu dhe e shtypi tokën me thembrën e tij. Uji shpërtheu dhe nëna e Ismailit u hutua, pastaj filloi të gërmonte.

Ebu el-Kasimi ﷺ tha: “Po ta kishte lënë, uji do të kishte dalë i dukshëm.” Ajo filloi të pinte nga uji, ndërsa qumështi i shtohej dhe ajo ushqente foshnjën.

Disa njerëz nga Xhurhumi kaluan nëpër fundin e luginës dhe panë zogj. U çuditën e thanë: “Zogjtë rrinë vetëm mbi ujë.” Dërguan një lajmëtar të kontrollonte; ai gjeti ujin, u kthye dhe ua tregoi. Ata erdhën tek ajo dhe i thanë: “O nëna e Ismailit, a na lejon të qëndrojmë me ty dhe të banojmë këtu?” Kur i biri u rrit, u martua me një grua prej tyre.

Më pas Ibrahimi vendosi të shkonte te familja që kishte lënë pas dhe u tha njerëzve të shtëpisë: “Do të shkoj të shoh familjen time.” Erdhi dhe përshëndeti. Pastaj tha: “Ku është Ismaili?” Gruaja e tij tha: “Ka dalë për gjueti.”

Ai i tha: “Kur të vijë, thuaji ta ndërrojë pragun e shtëpisë.” Kur Ismaili u kthye, ajo ia tregoi. Ai tha: “Ti je ajo; kthehu te familja jote.”

Më pas Ibrahimi vendosi përsëri të shkonte te familja e tij dhe u tha njerëzve të shtëpisë: “Do të shkoj të shoh familjen time.” Erdhi dhe pyeti: “Ku është Ismaili?” Gruaja e tij tha: “Ka dalë për gjueti.” Pastaj i tha: “A nuk do të zbresësh të hash e të pish?”

Ai tha: “Çfarë hani dhe çfarë pini?” Ajo tha: “Ushqimi ynë është mishi, kurse pija jonë është uji.” Ai tha: “O Allah, bekoju ushqimin dhe pijen!” Ebu el-Kasimi ﷺ tha: “Kjo ishte një begati nga lutja e Ibrahimit.”

Pastaj Ibrahimi vendosi përsëri të shkonte te familja e tij. Erdhi dhe e gjeti Ismailin pas Zemzemit, duke përgatitur shigjeta. I tha: “O Ismail, Zoti yt, i Lartësuar e i Madhëruar, më ka urdhëruar të ndërtoj një Shtëpi për Të.” Ismaili tha: “Bindju Zotit tënd, të Lartësuarit e të Madhëruarit.”

Ibrahimi tha: “Më ka urdhëruar që të më ndihmosh për këtë.” Ismaili tha: “Atëherë do ta bëj”, ose tha diçka të ngjashme. Ata të dy u ngritën: Ibrahimi ndërtonte, kurse Ismaili ia zgjaste gurët dhe thoshin: «Zoti ynë, pranoje prej nesh! Vërtet, Ti je Dëgjuesi, i Gjithëdijshmi.»

Kur ndërtesa u ngrit lart dhe plaku nuk mundej më t’i mbante gurët, ai qëndroi mbi Gurin e Mekamit, ia zgjaste gurët dhe ata të dy thoshin: «Zoti ynë, pranoje prej nesh! Vërtet, Ti je Dëgjuesi, i Gjithëdijshmi.»»

Buhariu e transmetoi këtë në librin e tij mbi profetët, përmes këtyre dy rrugëve. Është e çuditshme se hafizi Ebu Abdullah el-Hakimi e transmetoi në librin e tij “el-Mustedrek”, nga Ebu el-Abbas el-Esamm, nga Muhamed ibn Sinan el-Kazzaz, nga Ebu Ali Ubejdullah ibn Abdulmexhid el-Hanefi, nga Ibrahimi ibn Nafi, me zinxhirin e mësipërm, dhe tha: “Është autentik sipas kushteve të dy Shejhëve, por ata nuk e kanë përfshirë në përmbledhjet e tyre.” Kështu tha, ndonëse Buhariu, siç shihet, e transmetoi nga Ibrahimi ibn Nafi, por me një version të përmbledhur, sepse në të nuk përmendet kurbani.

Në hadithin autentik është përmendur se brirët e dashit qenë të varur në Qabe. Gjithashtu është transmetuar se Ibrahimi, paqja qoftë mbi të, shkonte me shpejtësi mbi Burakun për të vizituar familjen në Mekë dhe pastaj kthehej te familja e tij në Tokën e Shenjtë. Allahu e di më së miri. Me sa duket, në hadithin e ngritur te Profeti ﷺ përmenden vetëm disa pjesë, të cilat Ibn Abbasi ia atribuon qartazi Profetit ﷺ.

Nga Prijësi i Besimtarëve, Ali ibn Ebi Talibi, në këtë rrëfim është transmetuar një version që bie ndesh me disa prej këtyre hollësive. Ibn Xheriri tha: Na treguan Muhamed ibn Beshari dhe Muhamed ibn el-Muthenna, të cilët thanë: Na tregoi Me’emeli; na tregoi Sufjani, nga Ebu Is’haku, nga Harithe ibn Mudribi, nga Ali ibn Ebi Talibi, i cili tha: «Kur Ibrahimi u urdhërua të ndërtonte Shtëpinë, u nis bashkë me të Ismaili dhe Haxherja. Kur arriti në Mekë, pa mbi vendin e Shtëpisë diçka si një re, në të cilën dukej si një kokë.

Ajo i foli: “O Ibrahim, ndërto sipas hijes sime” — ose tha: “sipas kufijve të mi; mos shto e mos pakëso.” Kur e ndërtoi, u largua dhe la pas Ismailin e Haxheren. Haxherja tha: “O Ibrahim, kujt po na lë?” Ai tha: “Allahut.” Ajo tha: “Vazhdo, se Ai nuk do të na lërë të humbim.”»

Pastaj Ismaili u et shumë. Haxherja u ngjit në Safa, vështroi, por nuk pa asgjë. Shkoi në Merve e nuk pa asgjë. U kthye në Safa dhe prapë nuk pa asgjë, pastaj shkoi në Merve dhe nuk pa asgjë. U kthye përsëri në Safa, por nuk pa asgjë; kështu veproi shtatë herë.

Pastaj tha: “O Ismail, vdis atje ku nuk mund të të shoh.” Ajo shkoi tek ai dhe e gjeti duke gërmuar tokën me këmbë nga etja. Xhibrili e thirri e i tha: “Kush je?” Ajo tha: “Jam Haxherja, nëna e fëmijës së Ibrahimit.” Ai i tha: “Kujt ju ka lënë ju të dyve?”

Ajo tha: “Na ka lënë nën kujdesin e Allahut.” Ai tha: “Ju ka lënë nën kujdesin e Atij që mjafton.” Djali gërmoi tokën me gisht dhe Zemzemi shpërtheu. Ajo filloi ta ndalte ujin. Xhibrili tha: “Lëre, se ai është ujë i bollshëm.”

Në këtë version thuhet se ai e ndërtoi Shtëpinë para se të ndahej prej tyre. Nëse ky transmetim është i saktë, mund të jetë se fillimisht ai ia kishte shënuar vendin me një rrethim ose kufi, por nuk e kishte ngritur deri në lartësi; pastaj, kur Ismaili u rrit, e ndërtuan së bashku, siç thotë Allahu i Lartësuar.

Pastaj Ibn Xheriri tha: Na njoftoi Henad ibn es-Serij; na tregoi Ebu el-Ahwas, nga Semmaku, nga Halid ibn Ar‘are, se një burrë u ngrit para Aliut, Allahu qoftë i kënaqur me të, dhe i tha: “A do të më tregosh për Shtëpinë: a është ajo shtëpia e parë që u vendos në tokë?” Ai tha: “Jo, por është shtëpia e parë ku u vendos bereqeti: Mekami i Ibrahimit dhe siguria për atë që hyn në të. Nëse dëshiron, do të të tregoj si u ndërtua: Allahu i shpalli Ibrahimit që t’i ndërtonte një Shtëpi në tokë.

Ibrahimi u ndie i ngushtuar nga kjo dhe Allahu dërgoi Sekinenë, një erë të fuqishme që i ngjante një vorbulle dhe kishte dy koka. Njëra pasoi tjetrën derisa arritën në Mekë. Ajo u mbështoll rreth vendit të Shtëpisë siç paloset një mburojë. Allahu e urdhëroi Ibrahimin të ndërtonte aty ku u vendos Sekineja.

Ibrahimi ndërtoi, por mbeti një gur. Djali shkoi të kërkonte diçka. Ibrahimi tha: “Më sill një gur siç po të them.” Djali u nis ta kërkonte dhe u kthye me një gur, por pa se Ibrahimi e kishte vendosur Gurin e Zi në vendin e tij.

Ai tha: “O babai im, kush ta solli këtë gur?” Ibrahimi tha: “Ma solli Ai që nuk u mbështet te ndërtimi yt; Xhibrili e solli nga qielli.” Pastaj e plotësuan ndërtimin.»

Ibn Ebi Hatimi tha: Na tregoi Hamd ibn Abdullah ibn Jezid el-Mukri; na tregoi Sufjani, nga Bishr ibn Asimi, nga Seid ibn el-Musejjibi, nga Ka‘b el-Ahbar, i cili tha: «Shtëpia ishte si një shkumë mbi ujë, dyzet vjet para se Allahu të krijonte tokën; prej saj toka u shtri.» Seidi tha: «Na ka treguar Ali ibn Ebi Talibi se Ibrahimi erdhi nga Armenia dhe me të ishte Sekineja, që e udhëzonte te vendi ku duhej të ndërtohej Shtëpia, ashtu si merimanga e ndërton rrjetën. Ajo zbuloi gurë që mund t’i ngrinin vetëm tridhjetë burra.» I thashë: «O Ebu Muhamed, Allahu thotë: “Dhe kur Ibrahimi po ngrinte themelet e Shtëpisë.”» Ai tha: «Kjo ndodhi më vonë.»

Es-Suddij tha: «Allahu, i Lartësuar e i Madhëruar, e urdhëroi Ibrahimin dhe Ismailin: “Ndërtojeni Shtëpinë Time për ata që bëjnë tavaf, për ata që qëndrojnë në adhurim, për ata që përkulen dhe bien në sexhde.” Ibrahimi u nis derisa mbërriti në Mekë. Ai dhe Ismaili morën veglat e punës, pa ditur se ku ishte vendi i Shtëpisë. Allahu dërgoi një erë që quhej “era el-khaxhuxh”; ajo kishte dy krahë dhe një kokë në trajtën e gjarprit.

Ajo zbuloi rreth Qabes themelet e Shtëpisë së parë. Ata e ndoqën me kazmat e tyre, gërmuan dhe vendosën themelet. Për këtë Allahu i Lartësuar thotë: “Dhe kur Ibrahimi po ngrinte themelet e Shtëpisë”; dhe: “Kur Ne ia treguam Ibrahimit vendin e Shtëpisë.” Kur ngritën themelet dhe arritën te vendi i këndit, Ibrahimi i tha Ismailit: “O biri im, kërko një gur të mirë që ta vendos këtu.”

Ai tha: “O babai im, jam i lodhur dhe i rraskapitur.” Ibrahimi tha: “Bëje atë që të kërkoj.” Djali u nis të kërkonte një gur dhe, kur u kthye me të, Ibrahimi nuk u kënaq. Tha: “Më sill një gur më të mirë se ky.” Ismaili u nis përsëri, ndërsa Xhibrili i solli Gurin e Zi nga India.

Ai ishte i bardhë, si një rubin i bardhë, ngjashëm me lulen eth-thughama. Ademi e kishte zbritur nga Xheneti, por ai ishte nxirë nga mëkatet e njerëzve. Ismaili u kthye me një gur, por e gjeti Ibrahimin te Këndi. Tha: “O babai im, kush ta solli këtë?”

Ibrahimi tha: “Ma solli ai që është më i shkathët se ti.” Ata ndërtuan dhe, ndërsa luteshin, thoshin fjalët me të cilat Allahu e sprovoi Ibrahimin: “Zoti ynë, pranoje prej nesh! Vërtet, Ti je Dëgjuesi, i Gjithëdijshmi.”»

Në këtë rrëfim ka tregues se themelet e Shtëpisë ishin ndërtuar para Ibrahimit dhe se atij iu tregua vendi e iu caktua për ndërtim. Disa e kanë mbajtur këtë mendim. Imam Abdurrezaku tha: Na njoftoi Ma‘meri, nga Ejubi, nga Seid ibn Xhubejri, nga Ibn Abbasi, për fjalët «Dhe kur Ibrahimi po ngrinte themelet e Shtëpisë», se ai tha: «Themelet që Shtëpia i kishte pasur edhe më parë.» Abdurrezaku tha gjithashtu: Na njoftoi Hisham ibn Hassani, nga Sewari, dhëndri i Ataut, nga Ata ibn Ebi Rebahu, i cili tha: «Kur Allahu e zbriti Ademin nga Xheneti, këmbët e tij ishin në tokë, ndërsa koka në qiell.

Ai i dëgjonte fjalët dhe lutjet e banorëve të qiellit dhe gjente ngushëllim tek ata. Engjëjt u frikësuan prej tij dhe iu ankuan Allahut në lutjet dhe namazet e tyre. Allahu e uli atë drejt tokës. Kur humbi atë që dëgjonte prej tyre, u ndie i vetmuar dhe ia shprehu këtë Allahut në lutjen dhe namazin e tij.

Atëherë Allahu e drejtoi drejt Mekës. Vendi ku shkelte këmba e tij bëhej vendbanim, ndërsa hapat e tij kalonin përmes shkretëtirës, derisa mbërriti në Mekë. Allahu zbriti një rubin nga rubinët e Xhenetit dhe ai u vendos në vendin ku ndodhet sot Shtëpia. Ademi vazhdoi ta bënte tavaf, derisa zbriti përmbytja.

Atëherë ai rubin u ngrit dhe u zhduk, derisa Allahu dërgoi Ibrahimin, paqja qoftë mbi të, i cili e ndërtoi Shtëpinë. Kjo është fjala e Allahut të Lartësuar: “Kur Ne ia treguam Ibrahimit vendin e Shtëpisë.”»

Abdurrezaku tha: Na njoftoi Ibn Xhurejxhi, nga Ata, i cili tha: «Ademi tha: “Nuk i dëgjoj zërat e engjëjve!” Allahu i tha: “Kjo është për shkak të mëkatit tënd; zbrit në tokë dhe ndërto një Shtëpi për Mua, pastaj bëj tavaf rreth saj, ashtu siç i pe engjëjt që rrethonin Shtëpinë Time në qiell.” Njerëzit pretendojnë se ai e ndërtoi me gurë nga pesë male: Hira, Turi Zejta, Turi Sina, mali Liban dhe Xhudi. Pjesa e poshtme e tij u ndërtua me gurë nga Hira.

Kjo ishte ndërtesa e Ademit; më vonë e rindërtoi Ibrahimi, paqja qoftë mbi të.» Ky transmetim është autentik deri te Atau, por disa pjesë të tij janë të çuditshme. Allahu e di më së miri.

Abdurrezaku transmetoi gjithashtu nga Ma‘meri, nga Katadeja, se ai tha: «Allahu e vendosi Shtëpinë bashkë me Ademin, kur e zbriti në tokë. Ademi zbriti në tokën e Indisë. Koka i arrinte qiellin, ndërsa këmbët tokën, dhe engjëjt i druheshin. Pastaj ai u zvogëlua derisa u bë gjashtëdhjetë krahë i gjatë.

U pikëllua kur nuk dëgjoi më zërat e engjëjve dhe tesbihët e tyre. Ia shprehu këtë Allahut, të Lartësuarit e të Madhëruarit, dhe Allahu i tha: “O Adem, të kam zbritur një Shtëpi, rreth së cilës do të bësh tavaf, ashtu siç bëhet tavaf rreth Arshit Tim, dhe pranë së cilës do të falesh, ashtu siç falesh pranë Arshit Tim.” Ademi u nis drejt saj, doli dhe hapat iu zgjatën; mes çdo dy hapash kishte një shkretëtirë. Ajo shkretëtirë mbeti edhe më pas.

Ademi mbërriti te Shtëpia dhe bëri tavaf rreth saj, e pas tij edhe profetët e tjerë.»

Ibn Xheriri tha: Na tregoi Ibn Humejdi; na tregoi Ja‘kubi el-Kummi, nga Hafs ibn Humejdi, nga Ikrime, nga Ibn Abbasi, i cili tha: «Allahu e vendosi Shtëpinë mbi shtyllat e ujit, me katër kënde, dy mijë vjet para krijimit të kësaj bote; pastaj toka u shtri prej nën Shtëpinë.» Muhamed ibn Is’haku tha: «Më tregoi Ibn Ebi Naxhihu, nga Muxhahidi dhe të tjerë dijetarë, se kur Allahu ia tregoi Ibrahimit vendin e Shtëpisë, ai doli drejt saj nga Shami, bashkë me Ismailin dhe nënën e tij Haxheren. Ismaili ishte foshnjë e vogël që pinte gji.

Sipas asaj që më është treguar, ata udhëtuan mbi Burak dhe Xhibrili ishte me ta, duke i udhëzuar te vendi i Shtëpisë dhe kufijtë e Haremit. Xhibrili e shoqëronte dhe sa herë kalonin pranë një fshati, Ibrahimi e pyeste: “A më është urdhëruar, o Xhibril, të vendosem në këtë vend?” Xhibrili i thoshte: “Vazhdo.” Kështu arriti në Mekë, e cila atëherë ishte me pemë të egra të llojit salm dhe samur.

Përreth Mekës, por jashtë saj, banonin disa njerëz që quheshin “Amalikët”. Shtëpia atëherë ishte një kodër e kuqe prej dheu. Ibrahimi i tha Xhibrilit: “A këtu më është urdhëruar t’i vendos?” Ai tha: “Po.” Ibrahimi i çoi te vendi i Gurit, i vendosi aty dhe e urdhëroi Haxheren, nënën e Ismailit, të ngrinte një strehë.

Pastaj tha: “Zoti ynë, unë kam vendosur disa nga pasardhësit e mi në një luginë të pabanueshme, pranë Shtëpisë Tënde të Shenjtë”, deri te fjala: “që ata të jenë mirënjohës.”»

Abdurrezaku tha: Na njoftoi Hisham ibn Hassani; më njoftoi Humejdi, nga Muxhahidi, i cili tha: «Allahu e krijoi vendin e kësaj Shtëpie dy mijë vjet para se të krijonte ndonjë gjë, dhe themelet e saj janë në tokën e shtatë.» E njëjta gjë është transmetuar nga Lejth ibn Ebi Sulejmi, nga Muxhahidi: «Themelet janë në tokën e shtatë.» Ibn Ebi Hatimi tha: Na tregoi babai im; na tregoi Amr ibn Rafi; na njoftoi Abdulwehab ibn Mu‘awije, nga Abdulmumin ibn Halid, nga Albaa ibn Ahmeri, se Dhulkarnejni mbërriti në Mekë dhe gjeti Ibrahimin dhe Ismailin duke ndërtuar themelet e Shtëpisë me gurë nga pesë male.

Ai tha: “Çfarë ju lidh me tokën time?” Ata thanë: “Ne jemi dy robër të urdhëruar. Jemi urdhëruar të ndërtojmë këtë Qabe.” Ai tha: “Më sillni një provë për atë që pretendoni.” Atëherë dolën pesë desh dhe dëshmuan: “Ne dëshmojmë se Ibrahimi dhe Ismaili janë dy robër të urdhëruar dhe janë urdhëruar ta ndërtojnë këtë Qabe.”

Ai tha: “Jam i kënaqur dhe e pranoj.” Pastaj vazhdoi rrugën.» El-Ezreki përmend në “Historinë e Mekës” se Dhulkarnejni bëri tavaf rreth Shtëpisë bashkë me Ibrahimin, paqja qoftë mbi të. Kjo tregon se ai erdhi në një kohë të mëvonshme. Allahu e di më së miri.

Buhariu, Allahu e mëshiroftë, tha: Për fjalët e të Lartësuarit «Dhe kur Ibrahimi dhe Ismaili po ngrinin themelet e Shtëpisë…»: Themelet janë baza e saj; njëjës i tyre është “themel”. Fjala “kava‘id” përdoret edhe për gratë që nuk presin më menstruacione; njëjësi i saj është “ka‘id”. Pastaj tha: Na tregoi Ismaili; më tregoi Maliku, nga Ibn Shihabi, nga Salimi ibn Abdullahu, se Abdullah ibn Muhamed ibn Ebi Bekri i tregoi Abdullah ibn Omerit, nga Aishja, bashkëshortja e Profetit ﷺ, se i Dërguari i Allahut ﷺ tha: “A nuk e sheh se kur populli yt ndërtoi Shtëpinë, u ndalën para themeleve të Ibrahimit?”

I thashë: “O i Dërguari i Allahut, a nuk e kthen mbi themelet e Ibrahimit?” Ai tha: “Sikur populli yt të mos kishte dalë rishtas nga kufri…” Abdullah ibn Omeri tha: “Nëse Aishja e ka dëgjuar këtë nga i Dërguari i Allahut ﷺ, atëherë mendoj se i Dërguari i Allahut ﷺ nuk i prekte dy këndet që gjenden pranë Hixhrit vetëm për shkak se Shtëpia nuk ishte plotësuar mbi themelet e Ibrahimit.”

Buhariu e transmetoi këtë në kapitullin e Haxhit nga el-Ka‘nebiu, dhe në kapitullin e haditheve mbi profetët nga Abdullah ibn Jusufi. Muslimi e transmetoi nga Jahja ibn Jahja dhe nga Ibn Wehbi. Nesaiu e transmetoi nga Abdurrahman ibn el-Kasimi. Të gjithë e transmetojnë nga Maliku, me të njëjtin zinxhir.

Muslimi e transmetoi gjithashtu nga Nafi, i cili tha: «E dëgjova Abdullah ibn Ebi Bekr ibn Ebi Kuhafen duke i treguar Abdullah ibn Omerit, nga Aishja, nga Profeti ﷺ, i cili tha: “Sikur populli yt të mos kishte dalë rishtas nga injoranca — ose, siç tha: kufri — do ta shpenzoja thesarin e Qabes në rrugën e Allahut, do ta vendosja derën e saj në tokë dhe do ta fusja Hixhrin brenda saj.”»

Buhariu tha: Na tregoi Ubejdullah ibn Musa, nga Israili, nga Ebu Is’haku, nga el-Esuedi, i cili tha: Ibn ez-Zubejri më tha: «Aishja të pëshpërit shumë hadithe; çfarë të ka treguar për Qaben?» I thashë: «Ajo më tha se Profeti ﷺ i kishte thënë: “O Aishe, sikur populli yt të mos kishte dalë rishtas…”» Ibn ez-Zubejri ndërhyri: «Nga kufri.» «…do ta shembja Qaben, do t’i bëja dy dyer: një derë nga e cila njerëzit do të hynin dhe një derë nga e cila do të dilnin.» Ibn ez-Zubejri e bëri këtë. Buhariu e transmeton i vetëm këtë rrëfim, në librin e dijes të përmbledhjes së tij autentike.

Muslimi tha në “Sahih”-un e tij: Na tregoi Jahja ibn Jahja; na njoftoi Ebu Mu‘awije, nga Hisham ibn Urwe, nga babai i tij, nga Aishja, e cila tha: «I Dërguari i Allahut ﷺ më tha: “Sikur populli yt të mos kishte dalë rishtas nga kufri, do ta shembja Qaben dhe do ta ndërtoja mbi themelet e Ibrahimit, sepse kurejshët e ndërtuan më shkurt se sa duhej; gjithashtu do t’i bëja një hyrje të pasme.”» Pastaj tha: Na treguan Ebu Bekr ibn Ebi Shejbe dhe Ebu Kurejbi; ata thanë: Na tregoi Ibn Numajri, nga Hishami, me të njëjtin zinxhir. Muslimi e transmeton i vetëm këtë version.

Muslimi tha gjithashtu: Më tregoi Muhamed ibn Hatimi; më tregoi Ibn Mehdiu; na tregoi Sulejm ibn Hajjani, nga Seid — domethënë, Ibn Minau — i cili tha: «E dëgjova Abdullah ibn ez-Zubejrin të thoshte: “Më tregoi halla ime, domethënë Aishja, Allahu qoftë i kënaqur me të, se Profeti ﷺ i kishte thënë: ‘O Aishe, sikur populli yt të mos kishte dalë rishtas nga shirku, do ta shembja Qaben, do ta rrafshoja me tokën, do t’i bëja dy dyer, një nga lindja e një nga perëndimi, dhe do t’i shtoja gjashtë krahë nga Hixhri, sepse kurejshët e ndërtuan më të shkurtër se sa duhej.’”» Edhe këtë version e transmeton i vetëm Muslimi.

Ndërtimi i Qabes nga kurejshët, shumë kohë pas Ibrahimit, Mikut të Allahut, dhe pesë vjet para se Profetit ﷺ t’i vinte shpallja. Ai mori pjesë në bartjen e gurëve dhe atëherë ishte tridhjetë e pesë vjeç. Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin vazhdimisht mbi të deri në Ditën e Gjykimit.

Muhamed ibn Is’hak ibn Jesari, në veprën e tij mbi jetëshkrimin e Profetit, tha: «Kur i Dërguari i Allahut ﷺ mbushi tridhjetë e pesë vjeç, kurejshët u mblodhën për ta rindërtuar Qaben. Ata e kishin menduar këtë, që t’i bënin çati, por druheshin ta shembnin. Ajo ishte e ndërtuar me gurë të hedhur njëri mbi tjetrin, pak më e lartë se shtati i njeriut. Dëshironin ta ngrinin dhe t’i bënin çati, sepse disa njerëz kishin vjedhur thesarin e Qabes, i cili mbahej në një pus brenda Qabes.

Ai te i cili u gjet thesari ishte Duwejku, i liruar i fisit Benu Melih ibn Amr nga Khuza‘a, dhe kurejshët ia prenë dorën. Njerëzit thoshin se vjedhësit ia kishin lënë thesarin Duwejkut.

Deti kishte nxjerrë në breg, pranë Xhiddes, një anije të një tregtari romak, e cila u shkatërrua. Kurejshët morën drurin e saj dhe e përgatitën për çatinë e Qabes. Në Mekë kishte një marangoz kopt, i cili përgatiti disa nga gjërat e nevojshme për rindërtimin. Një gjarpër dilte nga pusi i Qabes, ku çdo ditë hidhej ajo që i dhurohej Shtëpisë, dhe ngjitej në murin e Qabes.

Njerëzit i druheshin. Askush nuk i afrohej, sepse ajo kërcënohej, fërshëllente dhe hapte gojën. Një ditë, teksa rrinte si zakonisht mbi murin e Qabes, Allahu dërgoi një zog që e rrëmbeu dhe e çoi larg. Kurejshët thanë: “Shpresojmë se Allahu është i kënaqur me atë që duam të bëjmë.

Kemi një punëtor të zoti, kemi drurin dhe Allahu na shpëtoi nga gjarpri.”

Kur vendosën ta shembnin e ta rindërtonin, u ngrit Ebu Weheb ibn Amr ibn Aid ibn Abd ibn Imran ibn Mahzumi, mori një gur nga Qabja, por ai iu hodh nga dora dhe u kthye në vendin e vet. Ai tha: “O kurejshë, mos futni në ndërtimin e saj asgjë tjetër përveç pasurisë së mirë e të ligjshme. Mos lejoni të futet në të as pajë e fituar nga imoraliteti, as fitim nga kamata, as padrejtësi ndaj askujt.” Ibn Is’haku tha: Njerëzit ia atribuojnë këtë thënie el-Welid ibn el-Mugires, nga Benu Mahzumi.

Pastaj kurejshët i ndanë pjesët e Qabes mes tyre. Pjesën e derës e morën Benu Abd Menafi dhe Zuhrat. Hapësirën mes Këndit të Zi dhe Këndit Jemenit e morën Benu Mahzumi dhe fiset kurejshite që u bashkuan me ta. Pjesën e pasme të Qabes e morën Benu Xhumah dhe Sehmi.

Pjesën e Hixhrit e morën Benu Abd ed-Dar ibn Kusaj, Benu Esed ibn Abd el-Uzza ibn Kusaj dhe Benu Adij ibn Ka‘b ibn Luaj; ajo quhet Hatim.

Njerëzit u frikësuan ta shembnin dhe ngurruan. El-Welid ibn el-Mugire tha: “Unë do ta nis shembjen para jush.” Mori kazmën, u ngjit dhe tha: “O Allah, mos na i merr të mirat! O Allah, qëllimi ynë është vetëm e mira.” Pastaj shembi pjesën pranë dy këndeve.

Njerëzit pritën gjithë natën dhe thanë: “Do të shohim. Nëse e godet ndonjë fatkeqësi, nuk do të shembim asgjë tjetër, por do ta kthejmë siç ishte. Nëse nuk i ndodh asgjë, Allahu është i kënaqur me atë që kemi bërë.” Të nesërmen në mëngjes, el-Welidi shkoi përsëri te puna e tij dhe njerëzit shembën bashkë me të, derisa arritën te themeli, te themelet e Ibrahimit, paqja qoftë mbi të.

Atje zbuluan gurë të gjelbër, si maja heshtash, të lidhur njëri me tjetrin. Një njeri që transmeton këtë ngjarje më tregoi se një burrë kurejshit, i cili po e shembte Qaben, futi një levë mes dy gurëve për të nxjerrë njërin. Kur guri u lëkund, e gjithë Meka u drodh. Ata u ndalën te ato themele.

Ibn Is’haku tha: «Pastaj fiset kurejshite mblodhën gurë për ndërtimin, secili fis veçmas, dhe e ngritën murin derisa arritën te vendi i Këndit, domethënë i Gurit të Zi. Atëherë u grindën: secili fis dëshironte ta vendoste vetë gurin në vendin e tij. Debatuan, kundërshtuan njëri-tjetrin dhe u përgatitën për luftë. Benu Abd ed-Dari sollën një enë të madhe të mbushur me gjak, pastaj u betuan bashkë me Benu Adij ibn Ka‘b ibn Luajin se do të vdisnin për këtë çështje.

I futën duart në atë gjak dhe u quajtën “Lëpirësit e gjakut”. Kurejshët qëndruan në atë gjendje katër ose pesë net. Pastaj u mblodhën në xhami dhe u këshilluan, duke kërkuar një zgjidhje të drejtë.

Disa transmetues thonë se Ebu Umejje ibn el-Mugire ibn Abdullah ibn Amr ibn Mahzumi, i cili atë ditë ishte më i moshuari ndër kurejshët, u tha: “O kurejshë, le të vendosë mes jush për atë ku nuk pajtoheni personi i parë që hyn nga kjo portë e xhamisë.” Ata e pranuan dhe i pari që hyri ishte i Dërguari i Allahut ﷺ. Kur e panë, thanë: “Ky është Besniku; jemi të kënaqur. Ky është Muhamedi.”

Kur ai arriti tek ata dhe ia treguan çështjen, Profeti ﷺ tha: “Më sillni një rrobë.” Ia sollën. Ai mori Këndin — domethënë Gurin e Zi — dhe e vendosi me dorën e vet mbi rrobë. Pastaj tha: “Le të kapë secili fis nga një anë të rrobës.”

Më pas tha: “Ngrijeni të gjithë së bashku.” Ata e ngritën derisa e çuan te vendi i vet dhe ai ﷺ e vendosi me dorën e tij. Pastaj ndërtuan mbi të. Para se t’i vinte shpallja, kurejshët e quanin të Dërguarin e Allahut ﷺ “Besniku”.»

Kur mbaruan ndërtimin dhe e bënë sipas planit të tyre, ez-Zubejr ibn Abd el-Muttalib tha këto vargje për gjarprin që kurejshët i druheshin gjatë ndërtimit të Qabes:

«U çudita kur shqiponja u hodh mbi gjarprin që përdredhej. Ai fërshëllente, herë-herë hidhej vrullshëm. Kur iu qasëm themelimit, na pengoi ndërtimi dhe na frikësoi. Kur patëm frikë nga qortimi, erdhi një shqiponjë që u turr drejt tij.

E mori me vete dhe u largua, duke na lënë ta ndërtonim pa pengesë. U ngritëm me zell të ndërtonim, me themelet e dheun e saj. Atë mëngjes e ngritëm themelin, ndërsa veshjet nuk i kishim veshur. Me të, i Madhërishmi i dha nder Benu Luajve, nder që rrënjët s’u shkulen.

Atje u mblodhën Benu Adij dhe Murre, ndërsa para tyre ishte Kilabi. Kështu i Madhërishmi na dhuroi nder, e shpërblimi kërkohet tek Allahu.»

Ibn Is’haku tha: «Në kohën e Profetit ﷺ, Qabja ishte tetëmbëdhjetë krahë e lartë. Ajo vishej me pëlhura të bëra në Egjipt, pastaj me mbulesa të endura me vija. I pari që e veshi me mëndafsh ishte el-Haxhxhaxh ibn Jusufi.» Unë them: Qabja vazhdoi të qëndronte sipas ndërtimit të kurejshëve derisa u dogj në fillim të sundimit të Abdullah ibn ez-Zubejrit, pas vitit gjashtëdhjetë, në fund të sundimit të Jezid ibn Mu‘awijes, kur ushtritë e tij e rrethuan Ibn ez-Zubejrin.

Atëherë Ibn ez-Zubejri e shembi deri në tokë dhe e ndërtoi mbi themelet e Ibrahimit, paqja qoftë mbi të; e futi Hixhrin brenda saj dhe i bëri dy dyer, një nga lindja e një nga perëndimi, të vendosura në nivelin e tokës, siç e kishte dëgjuar nga halla e tij, Aishja, Nëna e Besimtarëve, Allahu qoftë i kënaqur me të, nga i Dërguari i Allahut ﷺ.

Qabja qëndroi kështu gjatë sundimit të tij, derisa el-Haxhxhaxhi e vrau. Pastaj, me urdhër të Abdulmelik ibn Mervanit, ai e ktheu në gjendjen e mëparshme, siç transmeton Muslim ibn el-Haxhxhaxhi në “Sahih”-un e tij: Na tregoi Henad ibn es-Serij; na tregoi Ibn Ebi Zaide; na njoftoi Ibn Ebi Sulejmani, nga Ata, i cili tha: «Kur Shtëpia u dogj në kohën e Jezid ibn Mu‘awijes, kur njerëzit e Shamit e sulmuan, ndodhi ajo që ndodhi; Ibn ez-Zubejri e la ashtu derisa mbërritën njerëzit për haxhin. Ai dëshironte t’i nxiste ose t’i mblidhte kundër njerëzve të Shamit.

Kur njerëzit u larguan pas haxhit, ai tha: “O njerëz, më këshilloni për Qaben. A ta shemb dhe ta rindërtoj, apo të riparoj pjesët e dëmtuara?” Ibn Abbasi tha: “Unë e kam menduar këtë dhe mendoj se duhet të riparosh pjesët e dëmtuara e ta lësh një Shtëpi për të cilën njerëzit janë bërë muslimanë dhe gurët e së cilës i kanë pranuar si pjesë të saj; gjithashtu, pranë saj është dërguar Profeti ﷺ.” Ibn ez-Zubejri tha: “Sikur shtëpia e ndonjërit prej tyre të ishte djegur, nuk do të kënaqej pa e rindërtuar.

E si të mos bëj të njëjtën gjë me Shtëpinë e Zotit tuaj, të Lartësuarit e të Madhëruarit? Do t’i kërkoj udhëzim Zotit tim për tri ditë, pastaj do të vendos.” Kur kaluan tri ditë, vendosi ta shembte. Njerëzit druheshin t’i afroheshin, nga frika se mos fatkeqësia nga qielli godiste të parin që do të ngjitej.

Derisa një burrë u ngjit dhe hodhi disa gurë. Kur njerëzit panë se nuk i ndodhi asgjë, u ngjitën njëri pas tjetrit dhe e shembën deri në tokë. Ibn ez-Zubejri vendosi shtylla dhe i mbuloi me perde, derisa muret u ngritën. Ibn ez-Zubejri tha: “E kam dëgjuar Aishen, Allahu qoftë i kënaqur me të, të thoshte se Profeti ﷺ kishte thënë: ‘Sikur njerëzit të mos kishin dalë rishtas nga kufri dhe të mos më mungonin mjetet financiare për ndërtim, do të fusja pesë krahë nga Hixhri brenda saj, do t’i bëja një derë nga e cila të hynin njerëzit dhe një tjetër nga e cila të dilnin.’

Tani i kam mjetet për ta bërë dhe nuk kam frikë nga njerëzit.” Ai i shtoi pesë krahë nga Hixhri, derisa zbuloi themele që njerëzit i panë, e pastaj ndërtoi mbi to. Qabja ishte tetëmbëdhjetë krahë e lartë; pasi i shtoi pjesën e Hixhrit, iu duk e ulët, ndaj ia shtoi lartësinë me dhjetë krahë. I bëri dy dyer: nga njërën hyhej dhe nga tjetra dilnin.

Kur Ibn ez-Zubejri u vra, el-Haxhxhaxhi i shkroi Abdulmelikut dhe e njoftoi për këtë, duke i treguar se Ibn ez-Zubejri e kishte vendosur ndërtesën mbi themele që i kishin parë njerëzit e drejtë të Mekës. Abdulmeliku iu përgjigj: “Ne nuk jemi përgjegjës për atë që ka bërë Ibn ez-Zubejri. Lëre pjesën që i shtoi lartësisë, por pjesën që i shtoi nga Hixhri ktheje në gjendjen e mëparshme dhe mbylle derën që ai hapi.” El-Haxhxhaxhi e shembi dhe e riktheu në formën e mëparshme.

Nesaiu e transmetoi këtë në Sunenin e tij nga Henadi, nga Jahja ibn Ebi Zaide, nga Abdulmelik ibn Ebi Sulejmani, nga Ata, nga Ibn ez-Zubejri, nga Aishja, duke përmendur vetëm pjesën e transmetuar nga Profeti ﷺ, jo rrëfimin e ngjarjes.

Suneti ishte që të lihej ajo që kishte bërë Abdullah ibn ez-Zubejri, Allahu qoftë i kënaqur me të, sepse ajo ishte pikërisht ajo që kishte dëshiruar i Dërguari i Allahut ﷺ. Por ai druhej se zemrat e disa njerëzve do ta kundërshtonin këtë, për shkak se sapo ishin bërë muslimanë dhe nuk kishin shumë kohë që e kishin lënë kufrin. Ky sunet i kishte shpëtuar Abdulmelikut. Kur u vërtetua se Aishja e kishte transmetuar këtë nga i Dërguari i Allahut ﷺ, ai tha: “Do të dëshironim ta kishim lënë atë që kishte bërë.”

Muslimi tha: Më tregoi Muhamed ibn Hatimi; na tregoi Muhamed ibn Bekri; na njoftoi Ibn Xhurejxhi: E dëgjova Abdullah ibn Ubejd ibn Umejrin dhe el-Welid ibn Atan të transmetonin nga el-Harith ibn Abdullah ibn Ebi Rebia. Abdullah ibn Ubejd tha: «El-Harith ibn Abdullah shkoi si delegat te Abdulmelik ibn Mervani gjatë kalifatit të tij. Abdulmeliku tha: “Nuk mendoj se Ebu Hubejbi — domethënë, Ibn ez-Zubejri — e ka dëgjuar nga Aishja atë që pretendon se ka dëgjuar prej saj.” El-Harith tha: “Po, e kam dëgjuar vetë prej saj.”

Abdulmeliku tha: “Çfarë e dëgjove të thoshte?” Ai tha: “Ajo tha se i Dërguari i Allahut ﷺ kishte thënë: ‘Populli yt e ndërtoi Shtëpinë më të shkurtër se sa duhej. Sikur njerëzit të mos kishin dalë rishtas nga shirku, do ta kisha rindërtuar atë që lanë pa ndërtuar. Nëse populli yt vendos pas meje ta rindërtojë, eja të të tregoj atë që lanë pa përfshirë.’

Pastaj ajo i tregoi një pjesë afërsisht shtatë krahë.”» Ky është versioni i Abdullah ibn Ubejd. El-Welid ibn Ata shtoi se Profeti ﷺ kishte thënë: «Do t’i bëja dy dyer që hapeshin në tokë, njërën nga lindja e tjetrën nga perëndimi. A e di pse populli yt e ngriti derën e saj?»

Ajo tha: «I thashë: “Jo.” Ai tha: “Ata e bënë nga mendjemadhësia, që në të të hynte vetëm ai që dëshironin. Nëse dikush donte të hynte, ata e linin të ngjitej dhe, kur ishte gati të hynte, e shtynin e ai binte.”» Abdulmeliku i tha el-Harithit: “A e dëgjove vetë të thoshte këtë?”

Ai tha: “Po.” Abdulmeliku ndenji pak duke goditur tokën me shkopin e tij, pastaj tha: “Do të doja ta kisha lënë ashtu siç kishte marrë përsipër.” Muslimi tha: Na e transmetuan gjithashtu Muhamed ibn Amr ibn Xheble, nga Ebu Asim, dhe Abd ibn Humejdi, nga Abdurrezaku, të dy nga Ibn Xhurejxhi, me të njëjtin zinxhir, si hadithi i Ibn Bekrit.

Muslimi tha gjithashtu: Më tregoi Muhamed ibn Hatimi; na tregoi Abdullah ibn Bekr es-Sehmi; na tregoi Hatim ibn Ebi Sughajra, nga Ebu Kuz‘a, se Abdulmelik ibn Mervani, ndërsa po bënte tavaf rreth Shtëpisë, tha: “Allahu e ndëshkoftë Ibn ez-Zubejrin, i cili gënjen për Nënën e Besimtarëve, duke thënë se e ka dëgjuar të thotë se i Dërguari i Allahut ﷺ ka thënë: ‘O Aishe, sikur populli yt të mos kishte dalë rishtas nga kufri, do ta shembja Shtëpinë që t’i shtoja pjesë nga Hixhri, sepse populli yt e shkurtoi ndërtimin.’” El-Harith ibn Abdullah ibn Ebi Rebia tha: “Mos e thuaj këtë, o Prijës i Besimtarëve!

Unë e kam dëgjuar Nënën e Besimtarëve ta transmetojë këtë.” Ai tha: “Sikur ta kisha dëgjuar para se ta shembja, do ta kisha lënë siç e kishte ndërtuar Ibn ez-Zubejri.”

Ky hadith është pothuajse i padiskutueshëm si transmetim nga Aishja, Nëna e Besimtarëve, sepse është transmetuar prej saj përmes disa zinxhirëve autentikë: nga el-Esued ibn Jezidi, el-Harith ibn Abdullah ibn Ebi Rebia, Abdullah ibn ez-Zubejri, Abdullah ibn Muhamed ibn Ebi Bekr es-Siddiku dhe Urwe ibn ez-Zubejri. Kjo tregon se ajo që bëri Ibn ez-Zubejri ishte e saktë dhe do të kishte qenë mirë sikur të lihej ashtu. Por, pasi gjendja u kthye në këtë formë, disa dijetarë e konsideruan të papëlqyeshme ndryshimin e saj.

Përmendet se Prijësi i Besimtarëve, Harun er-Rashidi — ose babai i tij, el-Mehdiu — e pyeti imam Malikun për shembjen e Qabes dhe kthimin e saj në formën që i kishte dhënë Ibn ez-Zubejri. Maliku i tha: “O Prijës i Besimtarëve, mos e bëj Shtëpinë e Allahut lodër në duart e mbretërve, në mënyrë që kushdo që dëshiron ta shembë, ta shembë.” Kështu, er-Rashidi hoqi dorë. Këtë e përcollën Ijadi dhe Neveviu.

Allahu e di më së miri, por Qabja do të mbetet kështu deri në fund të kohës, kur do ta shkatërrojë njeriu këmbëvogël nga Abisinia, siç është vërtetuar në dy përmbledhjet autentike, nga Ebu Hurejra, i cili tha: I Dërguari i Allahut ﷺ tha: “Qaben do ta shkatërrojë njeriu këmbëvogël nga Abisinia.” Të dy e kanë transmetuar. Nga Abdullah ibn Abbasi, Allahu qoftë i kënaqur me të dy, transmetohet se Profeti ﷺ tha: “Më duket sikur po e shoh, të zi e këmbëhapur, duke i hequr gurët e saj një nga një.” Këtë e transmeton Buhariu.

Imam Ahmedi ibn Hanbeli tha në “Musned”-in e tij: Na tregoi Ahmed ibn Abdulmelik el-Harrani; na tregoi Muhamed ibn Seleme, nga Ibn Is’haku, nga Ibn Ebi Naxhihu, nga Muxhahidi, nga Abdullah ibn Amr ibn el-Asi, Allahu qoftë i kënaqur me të dy, i cili tha: E dëgjova të Dërguarin e Allahut ﷺ të thoshte: “Qaben do ta shkatërrojë njeriu këmbëvogël nga Abisinia. Ai do t’ia marrë stolitë dhe do t’ia heqë mbulesën. Sikur po e shoh një burrë kokërruar, me këmbë të shtrembra, duke e goditur me lopatë dhe kazmë.” Fjala “fed‘” nënkupton një devijim mes këmbës dhe kockës së kërcirit.

Sipas Allahut, kjo do të ndodhë pas daljes së Je’xhuxhit dhe Me’xhuxhit, për shkak të hadithit autentik të Buhariut, nga Ebu Seid el-Khudriu, Allahu qoftë i kënaqur me të, i cili tha: I Dërguari i Allahut ﷺ tha: “Njerëzit do të bëjnë haxh dhe umre te Shtëpia edhe pas daljes së Je’xhuxhit dhe Me’xhuxhit.”

[Referencat kuranore të përmendura në fragment: el-Mu’minun 60; Ibrahim 37; el-Haxh 26; el-A‘raf 159; el-Xhumu‘a 2; el-A‘raf 158; el-Furkan 74; Ibrahim 35.]

Për fjalët e të Lartësuarit që rrëfejnë lutjen e Ibrahimit dhe Ismailit, paqja qoftë mbi të dy: «Zoti ynë, bëna të dyve të nënshtruar ndaj Teje, dhe nga pasardhësit tanë bëj një bashkësi të nënshtruar ndaj Teje. Na i trego ritet tona dhe pranoje pendimin tonë! Vërtet, Ti je Pranuesi i pendimit, Mëshirëploti.»

Ibn Xheriri tha: Me këto fjalë ata kishin për qëllim: “Na bëj të nënshtruar ndaj urdhrit Tënd, të përulur në bindje ndaj Teje; të mos i shoqërojmë askënd me Ty në bindje dhe të mos adhurojmë askënd tjetër përveç Teje.” Ibn Ebi Hatimi tha: Na tregoi babai im; na tregoi Ismail ibn Rexha ibn Hajjan el-Hisni el-Kureshij; na tregoi Ma‘kel ibn Ubejdullah, nga Abdulkerimi, se për fjalët «Bëna të nënshtruar ndaj Teje» ai tha: «Na bëj të sinqertë ndaj Teje», ndërsa për fjalët «dhe nga pasardhësit tanë bëj një bashkësi të nënshtruar ndaj Teje» tha: «një bashkësi të sinqertë ndaj Teje».

Ai tha gjithashtu: Na tregoi Ali ibn el-Husejni; na tregoi el-Mukaddemi; na tregoi Seid ibn Amiri, nga Selam ibn Ebi Muti, lidhur me këtë ajet, i cili tha: «Ata të dy ishin muslimanë, por i kërkuan Allahut t’i bënte të qëndrueshëm.»

Ikrime tha, për fjalët «Zoti ynë, bëna të nënshtruar ndaj Teje»: «Allahu tha: “E kam bërë.”» Për fjalët «dhe nga pasardhësit tanë bëj një bashkësi të nënshtruar ndaj Teje», tha: «Allahu tha: “E kam bërë.”» Es-Suddij tha se «një bashkësi e nënshtruar ndaj Teje nga pasardhësit tanë» nënkupton arabët. Ibn Xheriri tha: «Mendimi i saktë është se ajo përfshin arabët dhe të tjerët, sepse nga pasardhësit e Ibrahimit janë edhe bijtë e Izraelit.

Allahu i Lartësuar ka thënë: “Ndër popullin e Musait ka një bashkësi që udhëzon me të vërtetën dhe gjykon me drejtësi.”» Unë them: Ajo që tha Ibn Xheriri nuk e përjashton mendimin e es-Suddijut, sepse përmendja e posaçme e tyre nuk përjashton të tjerët. Konteksti këtu është për arabët; për këtë arsye, më pas thuhet: «Zoti ynë, dërgo ndër ta një të dërguar prej tyre, i cili t’u lexojë ajetet e Tua, t’ua mësojë Librin dhe Urtësinë dhe t’i pastrojë.» I dërguari i synuar këtu është Muhamedi ﷺ, i cili u dërgua mes tyre, siç thotë Allahu i Lartësuar: «Ai është që u dërgoi analfabetëve një të dërguar prej tyre.»

Megjithatë, kjo nuk e mohon mesazhin e tij për të kuqtë dhe të zinjtë, sipas fjalës së Allahut të Lartësuar: «Thuaj: “O njerëz, unë jam i dërguari i Allahut te të gjithë ju”», si dhe dëshmive të tjera vendimtare.

Kjo është lutja e Ibrahimit dhe Ismailit, paqja qoftë mbi të dy, ashtu siç Allahu i Lartësuar tregon për robërit e Tij të devotshëm e besimtarë: «Ata që thonë: “Zoti ynë, na dhuro nga bashkëshortet dhe pasardhësit tanë kënaqësinë e syve dhe na bëj prijës për të devotshmit.”» Kjo është e dëshiruar fetarisht, sepse dashuria e plotë për adhurimin e Allahut të Lartësuar përfshin edhe dëshirën që nga fara jote të ketë njerëz që adhurojnë vetëm Allahun, pa ortak. Prandaj, kur Allahu i Lartësuar i tha Ibrahimit, paqja qoftë mbi të: «Unë do të të bëj prijës të njerëzve», ai tha: «Po edhe nga pasardhësit e mi?»

Allahu i tha: «Premtimi Im nuk përfshin të padrejtët.» Kjo është edhe domethënia e fjalëve të tij: «Më largo mua dhe bijtë e mi nga adhurimi i idhujve.» Në “Sahih”-un e Muslimit, nga Ebu Hurejra, Allahu qoftë i kënaqur me të, transmetohet nga Profeti ﷺ se ai ka thënë: “Kur biri i Ademit vdes, vepra e tij ndërpritet, përveç tri gjërave: një lëmoshë të vazhdueshme, një dije nga e cila përfitohet ose një fëmijë të mirë që lutet për të.”

«Na i trego ritet tona.» Ibn Xhurejxhi transmeton nga Ata për fjalët «Na i trego ritet tona»: «Na i nxirr përpara dhe na i mëso.» Muxhahidi tha: «Ritet tona» nënkupton vendet ku therim kurbanet. Diçka e ngjashme transmetohet edhe nga Ata dhe Katadeja.

Seid ibn Mensuri tha: Na tregoi Attab ibn Beshiri, nga Khusejfi, nga Muxhahidi, i cili tha: «Ibrahimi tha: “Na i trego ritet tona.” Atëherë Xhibrili erdhi tek ai, e çoi te Shtëpia dhe i tha: “Ngriji themelet.” Ibrahimi i ngriti themelet dhe e përfundoi ndërtimin. Pastaj Xhibrili e mori për dore dhe e nxori jashtë, pastaj e çoi në Safa dhe i tha: “Kjo është një nga shenjat e Allahut.”

Pastaj e çoi në Merve dhe i tha: “Edhe kjo është një nga shenjat e Allahut.” Pastaj u nis me të drejtë Minës. Kur arritën te Akabeja, Iblisi qëndronte pranë një peme. Xhibrili i tha: “Thuaj tekbirin dhe gjuaje me gurë.” Ibrahimi tha tekbir dhe e gjuajti.

Iblisi u largua e shkoi te Xhemreja e mesme. Kur Xhibrili dhe Ibrahimi kaluan pranë tij, Xhibrili i tha: “Thuaj tekbirin dhe gjuaje me gurë.” Ibrahimi tha tekbir dhe e gjuajti. Iblisi u largua; i mallkuari kishte dashur të fuste diçka në haxh, por nuk ia doli.

Xhibrili e mori Ibrahimin për dore dhe e çoi te el-Mesh‘ar el-Harami. I tha: “Ky është el-Mesh‘ar el-Harami.” Pastaj e mori për dore dhe e çoi në Arafat. I tha: “A e njohe atë që të tregova?” Ia përsëriti këtë tri herë. Ibrahimi tha: “Po.”»

Një rrëfim i ngjashëm transmetohet nga Ebu Mixhlezi dhe Katadeja.

Ebu Davudi et-Tajalisi tha: Na tregoi Hammad ibn Seleme, nga Ebu el-Asim el-Ganewij, nga Ebu et-Tufejli, nga Ibn Abbasi, i cili tha: «Kur Ibrahimit iu treguan ritet e haxhit, djalli iu shfaq pranë Sa‘jit. Ibrahimi garoi me të. Pastaj Xhibrili u nis me të dhe e çoi në Mina, duke i thënë: “Ky është vendqëndrimi i njerëzve.” Kur arriti te Xhemretul Akabe, djalli iu shfaq.

Ibrahimi e gjuajti me shtatë guralecë, derisa u largua. Pastaj e çoi te Xhemreja e mesme; djalli iu shfaq dhe ai e gjuajti me shtatë guralecë, derisa u largua. Pastaj e çoi te Xhemreja e fundit; djalli iu shfaq dhe ai e gjuajti me shtatë guralecë, derisa u largua. Pastaj e çoi në Xhem‘ dhe i tha: “Ky është el-Mesh‘ar.”

Më pas e çoi në Arafat dhe i tha: “Ky është Arafati.” Xhibrili i tha: “A e njohe?”»

[Referencat kuranore të përmendura në fund të fragmentit: el-A‘raf 159; el-Xhumu‘a 2; el-A‘raf 158; el-Furkan 74; Ibrahim 35.]

Tefsiri i El-Begaviut

Fjala e të Lartësuarit dhe të Madhërishmit: «Dhe kur Ibrahimi po ngrinte themelet e Shtëpisë, bashkë me Ismailin…» Transmetuesit kanë thënë: Allahu i Lartësuar e krijoi vendin e Shtëpisë dy mijë vjet para tokës. Ajo ishte një masë e bardhë mbi ujë, dhe toka u shtri prej poshtë saj. Kur Allahu e zbriti Ademin, paqja qoftë mbi të, në tokë, ai u ndje i vetmuar dhe iu ankua Allahut të Lartësuar. Atëherë Allahu zbriti Shtëpinë e Frekuentuar, prej një rubini nga rubinët e Xhenetit, me dy dyer prej smeraldi të gjelbër: një derë nga lindja dhe një nga perëndimi.

Ai e vendosi në vendin e Shtëpisë dhe tha: «O Adem, për ty zbrita një Shtëpi rreth së cilës të bësh tavaf, ashtu siç bëhet tavaf rreth Arshit Tim, dhe pranë së cilës të falesh, ashtu siç falen pranë Arshit Tim.» Gjithashtu zbriti Gurin, i cili ishte i bardhë, por u nxi nga prekja e grave me menstruacione në kohën e injorancës para Islamit. Ademi u nis nga India për në Mekë në këmbë, dhe Allahu caktoi për të një engjëll që t’i tregonte Shtëpinë. Ai kreu haxhin dhe ritualet e tij.

Kur përfundoi, engjëjt e takuan dhe i thanë: «Haxhi yt qoftë i pranuar, o Adem! Ne e kemi kryer haxhin në këtë Shtëpi dy mijë vjet para teje.» Ibn Abbasi, Allahu qoftë i kënaqur me të dy, ka thënë: Ademi e kreu haxhin dyzet herë, duke udhëtuar në këmbë nga India në Mekë. Kështu vazhdoi gjendja deri në kohën e Përmbytjes.

Atëherë Allahu i Lartësuar e ngriti atë në qiellin e katërt. Çdo ditë hynin në të shtatëdhjetë mijë engjëj, të cilët nuk ktheheshin më. Allahu dërgoi Xhibrilin, paqja qoftë mbi të, që ta fshihte Gurin e Zi në malin Ebu Kubejs, për ta ruajtur nga përmbytja. Kështu, vendi i Shtëpisë mbeti bosh deri në kohën e Ibrahimit.

Pastaj Allahu i Lartësuar e urdhëroi Ibrahimin, pasi i lindën Ismaili dhe Is’haku, të ndërtonte një Shtëpi ku të përmendej Ai. Ibrahimi i kërkoi Allahut të Lartësuar t’ia tregonte vendin e saj. Allahu dërgoi Sekinenë [qetësinë dhe praninë hyjnore], që t’ia tregonte vendin e Shtëpisë. Ajo ishte një erë e fortë me dy koka, si gjarpër.

Allahu e urdhëroi Ibrahimin të ndërtonte aty ku do të ndalej Sekineja. Ibrahimi e ndoqi derisa mbërritën në Mekë; atëherë Sekineja u përkul mbi vendin e Shtëpisë, siç paloset një mburojë. Ky është mendimi i Aliut dhe Hasanit. Ibn Abbasi ka thënë: Allahu i Lartësuar dërgoi një re me përmasat e Qabesë.

Ajo lëvizte dhe Ibrahimi ecte nën hijen e saj, derisa arriti në Mekë. Reja ndaloi në vendin e Shtëpisë dhe prej saj iu thirr Ibrahimit: «Ndërto mbi hijen e saj; as mos shto, as mos pakëso.» Thuhet gjithashtu se Allahu dërgoi Xhibrilin për t’ia treguar vendin e Shtëpisë, siç thotë i Lartësuari: «Dhe kur Ne ia përcaktuam Ibrahimit vendin e Shtëpisë…» Ibrahimi dhe Ismaili e ndërtuan Shtëpinë: Ibrahimi e ndërtonte, kurse Ismaili ia jepte gurët.

Kjo është domethënia e fjalës së të Lartësuarit: «Dhe kur Ibrahimi po ngrinte themelet e Shtëpisë, bashkë me Ismailin…» domethënë, themelet e saj; njëjës i fjalës «themelet» është «themel». El-Kisa’i ka thënë: domethënë, muret e Shtëpisë. Ibn Abbasi ka thënë: Shtëpia u ndërtua me gurë nga pesë male: Tur Sina, Tur Zejta, Lubnani, që është mal në Sham, Xhudija, që është mal në Xhezire, ndërsa themelet e saj i ndërtuan me gurë nga Hira’, një mal në Mekë. Kur Ibrahimi arriti te vendi i Gurit të Zi, i tha Ismailit: «Më sill një gur të bukur, që të shërbejë si shenjë për njerëzit.»

Ismaili i solli një gur, por Ibrahimi i tha: «Më sill një më të mirë se ky.» Ismaili shkoi ta kërkonte dhe atëherë mali Ebu Kubejs thirri: «O Ibrahim, unë kam një amanet për ty; merre!» Ibrahimi e mori Gurin e Zi dhe e vendosi në vendin e vet. Thuhet gjithashtu se Allahu i Lartësuar ndërtoi në qiell një Shtëpi, që është Bejtul-Ma’muri [Shtëpia e Frekuentuar], e quajtur edhe ed-Dirah, dhe i urdhëroi engjëjt ta ndërtonin Qabenë në tokë, përballë saj, me të njëjtën madhësi dhe formë.

Thuhet edhe se i pari që e ndërtoi Qabenë ishte Ademi, por ajo u zhduk në kohën e Përmbytjes; pastaj Allahu ia zbuloi vendin Ibrahimit, i cili e ndërtoi atë.

Fjala e Tij: «Zoti ynë, pranoje prej nesh!» Këtu ka një fjalë të nënkuptuar: «Dhe ata të dy thonë: Zoti ynë, pranoje prej nesh ndërtimin tonë!» «Vërtet, Ti je Dëgjuesi» i lutjes sonë, «i Gjithëdijshmi» për qëllimet tona.

«Zoti ynë, na bëj të dyve të nënshtruar ndaj Teje» — njësues, të bindur, të sinqertë dhe të përulur para Teje. «Dhe nga pasardhësit tanë» — domethënë, nga fëmijët tanë — «bëj një bashkësi»; bashkësi është një grup, ndërsa «bashkësia» nënkupton pasuesit e profetëve; «të nënshtruar ndaj Teje», domethënë, të përulur para Teje. «Dhe na i trego» — na mëso dhe na bëj t’i njohim. Ibn Kethiri e lexon me rënien e zanores «r»; Ebu Amri e shqipton zanoren shkurt, ndërsa të tjerët e lexojnë me «i».

Ibn Amiri dhe Ebu Bekri pajtohen me leximin pa zanore në suren Fussilet. Forma fillestare është «er’i-na», por hemzeja është hequr për lehtësi dhe zanorja e saj është bartur te «r»-ja. Ai që e lexon pa zanore thotë: hemzeja u hoq dhe bashkë me të u hoq edhe zanorja e saj. «Ritualet tona» — ligjet e fesë sonë dhe ritet e haxhit tonë.

Thuhet edhe: vendet ku kryejmë haxhin. Muxhahidi ka thënë: «Vendet ku bëjmë kurban; nusk është kafsha e kurbanit.» Thuhet gjithashtu: vendet tona të adhurimit. Kuptimi themelor i fjalës «nusk» është adhurim, ndërsa «nasik» është adhurues.

Allahu i Lartësuar iu përgjigj lutjes së tyre dhe dërgoi Xhibrilin, i cili ua tregoi ritualet në ditën e Arafatit. Kur arritën në Arafat, ai tha: «A e njohe, o Ibrahim?» Ai u përgjigj: «Po.» Prandaj koha u quajt Arefe, kurse vendi Arafat.

«Dhe pranoje pendimin tonë» — na i fal. «Vërtet, Ti je Pranuesi i pendimit, Mëshirëploti.»