Siguria dhe furnizimi i Mekës

Tefsiri i shejh Abdurrahman Es-Sa’diut

Dhe kujtoni kur Ibrahimi tha: “O Zoti im! Bëje këtë një qytet të sigurt! Furnizoji banorët e tij që besuan Allahun dhe jetën tjetër me fruta të shumëllojshme!” - Kjo ishte lutja që Ibrahimi (a.s.) bëri për këtë vend. Ai u lut që Allahu i Lartësuar ta bënte atë një vend të sigurt dhe t'i furnizonte banorët e tij me lloje të shumta mirësish e frutash.

Më pas, Ibrahimi (a.s.) e veçoi duanë për besimtarët, duke treguar në këtë mënyrë një edukatë të lartë ndaj Allahut të Lartësuar. Në fillim, Ibrahimi (a.s.) u lut për të gjithë pasardhësit e tij, por Allahu i Lartësuar ia kufizoi lutjen, duke përjashtuar të padrejtët. Ndërsa kur u lut për furnizimin e banorëve të Qabes, ai e kufizoi këtë lutje vetëm për besimtarët. Por dihet që furnizimi i Allahut është gjithëpërfshirës, si për qafirët, edhe për besimtarët, si për të bindurit dhe për të pabindurit.

Prandaj i Madhëruari thotë: Ai ( Allahu) tha: “Edhe atij që nuk beson, do t’ia mundësoj kënaqësinë e furnizimit Tim për një kohë të shkurtër.” - Kuptimi: Unë do t'i furnizoj të gjithë, muslimanët dhe qafirët. Por muslimanët, furnizimin Tim do ta përdorin për punë të mira, për të adhuruar Allahun e Lartësuar. Dhe, në fund, ata do të kthehen për të shijuar mirësitë e Xhenetit. Ndërsa qafirët do të shijojnë mirësitë e Mia gjatë kësaj jete të shkurtër, por pastaj: Por, pastaj, do ta flak në dënimin e Zjarrit... - Do ta zhys atë me detyrim, duke e poshtëruar në një ndëshkim të madh, në zjarrin e Xhehenemit. Sa përfundim i shëmtuar është ai! - Ky është përfundimi më i keq.

Tefsiri i imamit Ibn Kethir

Fjala e të Lartësuarit: “Dhe kur Ibrahimi tha: ‘Zoti im, bëje këtë vend të sigurt dhe furnizoji me fruta banorët e tij, ata prej tyre që besojnë në Allahun dhe në Ditën e Fundit’” (2:126).

Imam Ebu Xhafer ibn Xheriri ka thënë: Na tregoi Ibn Beshshari, i cili tha: Na tregoi Abdurrahman ibn Mehdiu; na tregoi Sufjani, nga Ebu Zubejri, nga Xhabir ibn Abdullahu, se i Dërguari i Allahut (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ka thënë: “Vërtet, Ibrahimi e shpalli të shenjtë Shtëpinë e Allahut dhe e bëri të sigurt, ndërsa unë e shpalla të shenjtë Medinën, në hapësirën ndërmjet dy zonave të saj shkëmbore: nuk gjuhet gjahu i saj dhe nuk pritet shkurra e saj.” Kështu e transmetoi edhe Nesaiu, nga Muhamed ibn Beshshari, nga Bundari, me këtë zinxhir.

E transmetoi edhe Muslimi, nga Ebu Bekr ibn Ebi Shejbe dhe Amr en-Nakid, që të dy nga Ebu Ahmed ez-Zubejriu, nga Sufjan eth-Theuriu.

Ibn Xheriri ka thënë gjithashtu: Na treguan Ebu Kurejbi dhe Ebu Saibi, të cilët thanë: Na tregoi Ibn Idrisi; dhe na tregoi Ebu Kurejbi, i cili tha: Na tregoi Abdurrahim er-Raziu. Të dy thanë: E dëgjuam Esh'athin, nga Nafi'u, nga Ebu Hurejra, se i Dërguari i Allahut (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ka thënë: “Ibrahimi ishte rob i Allahut dhe miku i Tij i ngushtë, kurse unë jam rob i Allahut dhe i Dërguari i Tij. Ibrahimi e shpalli të shenjtë Mekën, ndërsa unë shpall të shenjtë Medinën, në hapësirën ndërmjet dy zonave të saj shkëmbore: shkurret dhe gjahu i saj.

Në të nuk mbartet armë për të luftuar dhe nuk pritet pemë, përveçse për t’i dhënë ushqim devesë.” Ky zinxhir është i rrallë dhe nuk gjendet në asnjërin prej gjashtë librave të hadithit. Thelbi i hadithit gjendet në Sahihun e Muslimit, me një zinxhir tjetër, nga Ebu Hurejra (Allahu qoftë i kënaqur me të), i cili tha: Kur njerëzit shihnin frutat e para të pjekura, ia sillnin ato të Dërguarit të Allahut (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të). Kur ai i merrte, thoshte: “O Allah, bekoji frutat tona, bekoje qytetin tonë, bekoje sa'inë tonë dhe bekoje mudd-in tonë.

O Allah, Ibrahimi është robi, miku i ngushtë dhe profeti Yt, kurse unë jam robi dhe profeti Yt. Ai të bëri lutje për Mekën, ndërsa unë të lutem për Medinën me të njëjtën lutje që ai të bëri për Mekën, dhe edhe me një lutje tjetër të ngjashme.” Pastaj thërriste fëmijën më të vogël dhe ia jepte ato fruta. Në një variant thuhet: “Bekim mbi bekim”, pastaj ia jepte fëmijës më të vogël që ishte i pranishëm. Ky është formulimi i Muslimit.

Pastaj Ibn Xheriri tha: Na tregoi Ebu Kurejbi, të cilit i tregoi Kutejbe ibn Seidi, të cilit i tregoi Bekr ibn Mudari, nga Ibn el-Hadi, nga Ebu Bekr ibn Muhamed, nga Abdullah ibn Amr ibn Uthmani, nga Rafi' ibn Hadixhi, se i Dërguari i Allahut (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ka thënë: “Ibrahimi e shpalli të shenjtë Mekën, ndërsa unë shpall të shenjtë hapësirën ndërmjet dy zonave të saj shkëmbore.” Këtë e ka transmetuar veçmas Muslimi, nga Kutejbe, nga Bekr ibn Mudari, me këtë zinxhir, dhe formulimi i tij është i njëjtë.

Në dy Sahihët, nga Enes ibn Maliku, përcillet se i Dërguari i Allahut (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) i tha Ebu Talhës: “Më gjej një djalosh nga djemtë tuaj që të më shërbejë.” Ebu Talha doli me mua, duke më mbajtur pas vetes në kafshën e tij, dhe unë i shërbeja të Dërguarit të Allahut sa herë që ndalonte. Në hadith thuhet: Pastaj ai u nis dhe, kur iu shfaq Uhudi, tha: “Ky është një mal që na do dhe ne e duam.” Kur iu afrua Medinës, tha: “O Allah, unë shpall të shenjtë atë që ndodhet ndërmjet dy maleve të saj, ashtu siç Ibrahimi e shpalli të shenjtë Mekën.

O Allah, bekoju atyre mudd-in dhe sa'inë e tyre.” Në një variant të të dyve thuhet: “O Allah, bekoju atyre njësinë e tyre matëse, bekoju sa'inë dhe mudd-in e tyre.” Buhariu shton: “Domethënë, banorëve të Medinës.” Në të dy Sahihët, po ashtu, nga Enesi përcillet se i Dërguari i Allahut (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ka thënë: “O Allah, bëje bereqetin në Medinë dyfishin e atij që i ke dhënë Mekës.”

Nga Abdullah ibn Zejd ibn Asimi (Allahu qoftë i kënaqur me të), nga Profeti (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të), përcillet: “Ibrahimi e shpalli të shenjtë Mekën dhe u lut për të. Edhe unë e shpalla të shenjtë Medinën, ashtu siç Ibrahimi e shpalli të shenjtë Mekën, dhe u luta që mudd-i dhe sa'ia e saj të bekohen, ashtu siç Ibrahimi u lut për Mekën.” E transmeton Buhariu; ky është formulimi i tij. Muslimi e transmeton me formulimin: “Ibrahimi e shpalli të shenjtë Mekën dhe u lut për banorët e saj.

Edhe unë e shpalla të shenjtë Medinën, ashtu siç Ibrahimi e shpalli të shenjtë Mekën, dhe u luta që sa'ia dhe mudd-i i saj të bekohen, ashtu siç Ibrahimi u lut për banorët e Mekës.”

Nga Ebu Seidi (Allahu qoftë i kënaqur me të), nga Profeti (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të), përcillet se ka thënë: “O Allah, Ibrahimi e shpalli të shenjtë Mekën dhe e bëri të paprekshme, ndërsa unë e shpalla të shenjtë Medinën, në hapësirën ndërmjet dy kalimeve malore të saj: në të nuk derdhet gjak, nuk mbartet armë për të luftuar dhe nuk shkundet pemë, përveçse për t’u përdorur si ushqim [për kafshët]. O Allah, bekoje qytetin tonë, bekoje sa'inë tonë, bekoje mudd-in tonë dhe bëje që bashkë me bereqetin të ketë edhe dyfishin e tij.” Këtë hadith e transmeton Muslimi.

Hadithet për shenjtërinë e Medinës janë të shumta. Ne përmendëm vetëm ato që lidhen me shpalljen e Mekës të shenjtë nga Ibrahimi (paqja qoftë mbi të), sepse kjo i përshtatet ajetit fisnik.

Janë transmetuar edhe hadithe të tjera që dëshmojnë se Allahu i Lartësuar e shpalli Mekën të shenjtë para krijimit të qiejve dhe tokës. Në dy Sahihët, nga Abdullah ibn Abbasi (Allahu qoftë i kënaqur me të dy), përcillet se i Dërguari i Allahut (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) tha ditën e çlirimit të Mekës: “Vërtet, Allahu e shpalli të shenjtë këtë vend ditën që krijoi qiejt dhe tokën. Prandaj ai është i shenjtë me shenjtërinë që i dha Allahu deri në Ditën e Kiametit. Luftimi në të nuk iu lejua askujt para meje dhe as mua nuk m’u lejua, përveçse për një orë të ditës.

Prandaj ai është i shenjtë me shenjtërinë që i dha Allahu deri në Ditën e Kiametit. Nuk pritet gjembi i tij, nuk trembet gjahu i tij dhe nuk merret sendi i humbur, përveçse nga ai që e shpall për ta gjetur të zotin. Nuk këputet bari i tij i njomë.” Abbasi tha: “O i Dërguari i Allahut, përveç idhkhirit, sepse ai u nevojitet zejtarëve dhe shtëpive të tyre.”

Ai tha: “Përveç idhkhirit.” Ky është formulimi i Muslimit. Në të dy Sahihët, nga Ebu Hurejra përcillet një hadith i ngjashëm.

Pastaj Buhariu tha: Aban ibn Salihu transmeton nga Hasen ibn Muslimi, nga Safije bint Shejbe, se ajo e kishte dëgjuar Profetin (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) të thoshte të njëjtën gjë. Ky hadith, të cilin Buhariu e përmendi pa zinxhir të plotë, e ka transmetuar imam Ebu Abdullah ibn Maxhe, nga Muhamed ibn Abdullah ibn Numajri, nga Junus ibn Bukejri, nga Muhamed ibn Is'haku, nga Aban ibn Salihu, nga Hasen ibn Muslim ibn Jenaki, nga Safije bint Shejbe, e cila tha: E dëgjova Profetin (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) duke mbajtur hutben në vitin e çlirimit, kur tha: “O njerëz!

Allahu e shpalli Mekën të shenjtë ditën që krijoi qiejt dhe tokën. Prandaj ajo është e shenjtë deri në Ditën e Kiametit; nuk pritet pema e saj, nuk trembet gjahu i saj dhe nuk merret sendi i humbur, përveçse nga ai që e shpall për ta gjetur të zotin.” Abbasi tha: “Përveç idhkhirit, sepse ai u nevojitet shtëpive dhe varreve.” I Dërguari i Allahut (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) tha: “Përveç idhkhirit.”

Nga Ebu Shurejh el-Adeuiu përcillet se ai i tha Amr ibn Seidit, kur ky po dërgonte trupa ushtarake në Mekë: “Më lejo, o prijës, të të tregoj një fjalë që e ka thënë i Dërguari i Allahut një ditë pas çlirimit. E dëgjuan veshët e mi, zemra ime e ruajti dhe sytë e mi e panë kur ai foli. Ai e lavdëroi Allahun dhe e falënderoi, pastaj tha: ‘Allahu e ka bërë Mekën të shenjtë; nuk e kanë bërë të shenjtë njerëzit. Prandaj, askujt që beson në Allahun dhe në Ditën e Fundit nuk i lejohet të derdhë gjak në të ose të presë pemë në të.

Nëse dikush e arsyeton luftimin në të me faktin se i Dërguari i Allahut luftoi atje, thuajini: Allahu ia lejoi të Dërguarit të Tij, por nuk jua lejoi juve. Mua ma lejoi vetëm për një orë të ditës, ndërsa sot shenjtëria e saj është kthyer siç ishte dje. I pranishmi t’ia përcjellë këtë atij që mungon.’” Ebu Shurejhit iu tha: “Çfarë të tha Amri?”

Ai u përgjigj: “Unë e di këtë më mirë se ti, o Ebu Shurejh. Vend i shenjtë nuk i jep strehë një mëkatari, as atij që ikën pasi ka derdhur gjak, as atij që ikën pasi ka kryer një vepër të rëndë.” E transmetojnë Buhariu dhe Muslimi; ky është formulimi i Muslimit.

Pasi u bë e qartë kjo, nuk ka kundërthënie ndërmjet haditheve që tregojnë se Allahu e shpalli Mekën të shenjtë ditën që krijoi qiejt dhe tokën dhe haditheve që tregojnë se Ibrahimi (paqja qoftë mbi të) e shpalli atë të shenjtë. Kjo sepse Ibrahimi përcolli nga Allahu vendimin dhe shenjtërinë e saj. Ajo kishte qenë vend i shenjtë tek Allahu edhe para se Ibrahimi (paqja qoftë mbi të) ta ndërtonte. Po kështu, vula e profetëve ishte shkruar tek Allahu ndërsa Ademi ende ishte i shtrirë në baltën e tij.

Megjithatë, Ibrahimi (paqja qoftë mbi të) tha: “Zoti ynë, dërgo ndër ta një të dërguar nga gjiri i tyre” (2:129). Allahu iu përgjigj lutjes së tij sipas asaj që kishte paraprirë në dijen dhe caktimin e Tij. Prandaj në hadith thuhet se njerëzit i thanë: “O i Dërguari i Allahut, na trego për fillimin e çështjes sate.” Ai u përgjigj: “Lutja e babait tim, Ibrahimit; lajmi i gëzuar i Isait, birit të Merjemes; dhe nëna ime pa sikur prej saj doli një dritë që ndriçoi pallatet e Shamit.”

Domethënë, ata e pyetën për fillimin e shfaqjes së profetësisë së tij, siç do të vijë më tej, në dashtë Allahu.

Sa i përket çështjes se cila është më e vlefshme, Meka apo Medina, shumica mban qëndrimin se Meka është më e vlefshme, ndërsa medhhebi i Malikut dhe pasuesve të tij është se Medina është më e vlefshme. Kjo do të trajtohet diku tjetër, bashkë me argumentet e saj, në dashtë Allahu. Tek Ai mbështetemi.

Fjala e të Lartësuarit, që njofton për mikun e ngushtë të Allahut [Ibrahimin], se ai tha: “Zoti im, bëje këtë vend të sigurt”, domethënë: të sigurt nga frika, që banorët e tij të mos tmerrohen. Allahu e bëri këtë të ndodhte si me ligjin, ashtu edhe me caktimin e Tij. Siç thotë i Lartësuari: “Kush hyn në të është i sigurt” (3:97), dhe: “A nuk e shohin ata se Ne e bëmë një vend të shenjtë e të sigurt, ndërkohë që njerëzit përreth tyre rrëmbehen?” (29:67), si dhe ajete të tjera.

Më herët janë përmendur hadithet lidhur me ndalimin e luftimit në të. Në Sahihun e Muslimit, nga Xhabiri përcillet: E kam dëgjuar të Dërguarin e Allahut të thotë: “Askush nuk lejohet të mbartë armë në Mekë.”

Në këtë sure thuhet: “Zoti im, bëje këtë vend të sigurt”, domethënë: bëje këtë truall një vend të sigurt. Kjo i përshtatet kontekstit, sepse kjo lutje u bë para ndërtimit të Qabesë. Ndërsa në suren Ibrahim thuhet: “Dhe kur Ibrahimi tha: ‘Zoti im, bëje këtë vend të sigurt’” (14:35). Kjo i përshtatet atij konteksti sepse, siç duket, lutja u bë për herë të dytë pas ndërtimit të Shtëpisë, pasi banorët e saj ishin vendosur aty dhe pasi kishte lindur Is'haku, i cili ishte trembëdhjetë vjet më i vogël se Ismaili.

Për këtë arsye, në fund të lutjes ai tha: “Falënderimi i takon Allahut, i Cili, në pleqëri, më dhuroi Ismailin dhe Is'hakun. Me të vërtetë, Zoti im i dëgjon lutjet” (14:39).

Fjala e të Lartësuarit: “Dhe furnizoji me fruta banorët e tij, ata prej tyre që besojnë në Allahun dhe në Ditën e Fundit.” Ai tha: “Kush nuk beson, do t’i jap të kënaqet për pak kohë, pastaj do ta detyroj të përballet me dënimin e Zjarrit. Eh, sa vend i keq përfundimi!” (2:126).

Ebu Xhafer er-Raziu transmeton nga er-Rebi ibn Enesi, nga Ebu el-Alije, nga Ubej ibn Ka'bi, lidhur me fjalët: “Ai tha: ‘Kush nuk beson, do t’i jap të kënaqet për pak kohë, pastaj do ta detyroj të përballet me dënimin e Zjarrit. Eh, sa vend i keq përfundimi!’”: “Kjo është fjala e Allahut të Lartësuar.” Këtë qëndrim kanë edhe Muxhahidi dhe Ikrimeja, dhe këtë e parapëlqeu Ibn Xheriri (Allahu i Lartësuar e mëshiroftë).

Ai tha se të tjerë e lexuan: “Ai tha: ‘Kush nuk beson, do t’i jap të kënaqet për pak kohë, pastaj do ta detyroj të përballet me dënimin e Zjarrit. Eh, sa vend i keq përfundimi!’”, duke e konsideruar këtë pjesë të lutjes së Ibrahimit, ashtu siç transmeton Ebu Xhaferi nga er-Rebiu, nga Ebu el-Alije, i cili tha: Ibn Abbasi thoshte se këto janë fjalët e Ibrahimit, me të cilat ai i kërkoi Zotit të tij që edhe atij që nuk beson t’i japë të kënaqet për pak kohë.

Ebu Xhaferi transmeton nga Lejth ibn Ebi Sulejmi, nga Muxhahidi, lidhur me fjalët: “Kush nuk beson, do t’i jap të kënaqet për pak kohë”, se ai tha: “Domethënë, edhe atij që nuk beson do t’i jap furnizim”, pastaj: “pastaj do ta detyroj të përballet me dënimin e Zjarrit. Eh, sa vend i keq përfundimi!”

Muhamed ibn Is'haku ka thënë: Kur Ibrahimi (paqja qoftë mbi të) e kufizoi lutjen për të mos përfshirë atë që Allahu nuk kishte caktuar ta gëzonte kujdestarinë [e Shtëpisë], duke iu përkushtuar Allahut dhe dashurisë për Të, si dhe duke u ndarë nga ata që kundërshtuan urdhrin e Tij, edhe nëse ishin prej pasardhësve të tij, pasi mësoi nga njoftimi i Allahut se mes tyre do të kishte zullumqarë dhe se ata nuk do ta përfitonin besëlidhjen e Tij, Allahu tha: “Kush nuk beson, Unë do t’i jap furnizim të drejtit dhe të padrejtit dhe do ta lë të kënaqet për pak kohë.”

Hatim ibn Ismaili transmeton nga Humejd el-Harrati, nga Ammar ed-Dihniu, nga Seid ibn Xhubejri, nga Ibn Abbasi, lidhur me fjalët e të Lartësuarit: “Zoti im, bëje këtë vend të sigurt dhe furnizoji me fruta banorët e tij, ata prej tyre që besojnë në Allahun dhe në Ditën e Fundit”, se Ibn Abbasi tha: Ibrahimi donte që kjo të ishte e veçantë për besimtarët, jo për gjithë njerëzit. Atëherë Allahu zbriti: “Edhe atyre që nuk besojnë do t’u jap furnizim, ashtu siç u jap besimtarëve. A të krijoj krijesa dhe të mos i furnizoj? Do t’i lë të kënaqen për pak kohë, pastaj do t’i detyroj të përballen me dënimin e Zjarrit.

Eh, sa vend i keq përfundimi!” Pastaj Ibn Abbasi lexoi: “Të dy palëve, këtyre dhe atyre, Ne u japim nga dhuntitë e Zotit tënd, dhe dhuntitë e Zotit tënd nuk i mohohen askujt” (17:20). E transmeton Ibn Merdevejhi. Diçka e ngjashme është transmetuar edhe nga Ikrimeja dhe Muxhahidi.

Kjo është si fjala e të Lartësuarit: “Vërtet, ata që shpifin gënjeshtra për Allahun nuk do të shpëtojnë. Do të kenë kënaqësi të shkurtër në këtë jetë, pastaj kthimi i tyre do të jetë tek Ne dhe Ne do t’u japim ta shijojnë dënimin e rëndë për shkak të mohimit të tyre” (10:69–70); dhe fjala e Tij: “Mos të të pikëllojë mohimi i atyre që nuk besojnë. Tek Ne do të kthehen dhe Ne do t’i njoftojmë për atë që kanë bërë. Vërtet, Allahu e di mirë ç’ka në zemra.

Ne do t’u japim të kënaqen për pak kohë, pastaj do t’i detyrojmë të përballen me një dënim të rëndë” (31:23–24); si dhe fjala e Tij: “Sikur të mos ishte frika se njerëzit do të bëheshin një bashkësi e vetme, Ne do t’u jepnim atyre që mohojnë të Gjithëmëshirshmin, për shtëpitë e tyre, çati prej argjendi, shkallë mbi të cilat do të ngjiteshin, dyer për shtëpitë e tyre, shtretër ku do të mbështeteshin dhe stoli. Por të gjitha këto janë vetëm kënaqësi të jetës së kësaj bote, ndërsa jeta e përtejme tek Zoti yt është për të devotshmit” (43:33–35).

Fjala e Tij: “Pastaj do ta detyroj të përballet me dënimin e Zjarrit. Eh, sa vend i keq përfundimi!”, do të thotë: pasi ta ketë lënë të kënaqet në këtë botë dhe t’ia ketë shtruar jetën nën hijen e saj, do ta detyrojë të përballet me dënimin e Zjarrit; e sa përfundim i keq është ai! Kuptimi është se Allahu i Lartësuar u lë afat dhe i toleron, pastaj i ndëshkon me ndëshkimin e të Plotfuqishmit, të Gjithëfuqishmit, siç thotë i Lartësuari: “Sa e sa qyteteve, që ishin zullumqare, u dhashë afat, pastaj i ndëshkova. Dhe tek Unë është kthimi!”

(22:48). Në dy Sahihët thuhet: “Askush nuk është më i durueshëm ndaj një fyerjeje që e dëgjon sesa Allahu; ata i atribuojnë Atij bir, ndërkohë që Ai u jep furnizim dhe u fal shëndet.” Në një hadith autentik thuhet gjithashtu: “Allahu i jep afat zullumqarit, por kur e kap, nuk e lë të shpëtojë.” Pastaj lexoi fjalën e të Lartësuarit: “I tillë është ndëshkimi i Zotit tënd, kur ndëshkon qytete që bëjnë zullum.

Vërtet, ndëshkimi i Tij është i dhimbshëm dhe i rëndë” (11:102).

Disa e lexuan: “Ai tha: ‘Kush nuk beson, do t’i jap të kënaqet për pak kohë’”, duke e konsideruar këtë ajet pjesë të lutjes së Ibrahimit. Ky është lexim i rrallë dhe bie ndesh me leximin e shtatë lexuesve të njohur. Për më tepër, rrjedha e fjalisë nuk e pranon këtë kuptim, dhe Allahu e di më së miri. Në leximin e shumicës, përemri te fjala “tha” i referohet Allahut, siç kërkon konteksti.

Sipas atij leximi të rrallë, përemri do t’i referohej Ibrahimit, gjë që bie ndesh me renditjen e fjalëve. Allahu i Lartësuar është më i Dituri.

Ata që mbajnë qëndrimin se shenjtëria e Mekës u shpall vetëm përmes Ibrahimit, merren me këtë lexim si argument. Por është thënë se ajo ka qenë e shenjtë që prej krijimit të saj bashkë me tokën, dhe ky është qëndrimi më i qartë dhe më i fortë. Shih: Ali Imran, 97; el-Ankebut, 67; Ibrahim, 35 dhe 39; el-Isra, 20; Junus, 69–70; Lukman, 23–24; ez-Zuhruf, 33–35; el-Haxh, 48; Hud, 102.

Tefsiri i El-Begaviut

Fjala e të Lartësuarit: “Dhe kur Ibrahimi tha: ‘Zoti im, bëje këtë…’” — domethënë, Mekën. Është thënë gjithashtu se nënkuptohet territori i shenjtë. “Vend të sigurt” do të thotë: një vend i sigurt, ku banorët e tij jetojnë të sigurt.

“Dhe furnizoji me fruta banorët e tij.” Ai bëri këtë lutje sepse vendi ishte në një luginë pa bimësi. Në rrëfimet historike thuhet se Taifi ishte një nga qytetet e Shamit, në Jordan. Kur Ibrahimi (paqja qoftë mbi të) bëri këtë lutje, Allahu i Lartësuar e urdhëroi Xhibrilin (paqja qoftë mbi të) ta shkulë atë qytet nga rrënjët, ta çojë shtatë herë përqark Shtëpisë dhe pastaj ta vendosë në vendin ku ndodhet sot. Prej andej vijnë shumica e frutave të Mekës.

“Ata prej tyre që besojnë në Allahun dhe në Ditën e Fundit” — kjo është lutje posaçërisht për besimtarët.

“Ai tha”: Allahu i Lartësuar tha: “Kush nuk beson, do t’i jap të kënaqet për pak kohë.” Ibn Amiri e lexoi “do ta bëj të kënaqet” me hamze të lehtë [pa dyfishim të shkronjës m], ndërsa të tjerët e lexuan me formë të dyfishuar. Kuptimi i të dy leximeve është i njëjtë. “Për pak kohë” do të thotë: edhe jobesimtarit do t’i jap furnizim deri në përfundim të afatit të tij, sepse Allahu i Lartësuar e ka premtuar furnizimin për të gjitha krijesat, besimtarë e jobesimtarë.

Furnizimin e ka cilësuar si të pakët, sepse kënaqësitë e kësaj bote janë të pakta.

“Pastaj do ta detyroj të përballet” — domethënë, në jetën e përtejme do ta detyroj.

“Me dënimin e Zjarrit. Eh, sa vend i keq përfundimi!” — domethënë, kthimi ku do të përfundojë.

Muxhahidi tha: “Pranë Mekamit [vendqëndrimit të Ibrahimit] u gjet një libër ku shkruhej: ‘Allahu është Zoti i Bekës [Mekës]. Ajo u ndërtua ditën kur u krijuan dielli dhe hëna, dhe u shpall e shenjtë ditën kur u krijuan qiejt dhe toka. U rrethua me shtatë engjëj të udhëzuar drejt, dhe furnizimi i vjen nga tri rrugë. Mishi dhe uji i saj janë të bekuar.’”