මක්කාවේ සුරක්ෂිතභාවය හා රිස්ක්

ෂේක් අබ්දුර්රහ්මාන් අස්-සාඉදීගේ තෆ්සීර්

එනම්, ඉබ්‍රාහීම් මෙම ගෘහය වෙනුවෙන් දුආ කරමින්, අල්ලාහ් එය සුරක්ෂිත නගරයක් බවට පත් කර, එහි වැසියන්ට විවිධ වර්ගයේ පලතුරු සපයන මෙන් ඉල්ලා සිටි අවස්ථාව සිහිපත් කරනු. පසුව එතුමා, අල්ලාහ් සමඟ නිසි ආචාරශීලීත්වය පෙන්වමින්, මෙම දුආව විශ්වාසවන්තයන්ට පමණක් සීමා කළේය. මන්ද, එතුමා කළ මුල් දුආව සීමා රහිත වූ අතර, එයට ලැබුණු පිළිතුරේදී එය අයුක්තිකාරයන්ගෙන් සීමා කර තිබුණි. එතුමා ඔවුන්ට රිස්ක් ඉල්ලා දුආ කළ විට, එය විශ්වාසවන්තයන්ට සීමා කළේය.

නමුත් අල්ලාහ්ගේ රිස්ක් විශ්වාසවන්තයාටත්, ප්‍රතික්ෂේප කරන්නාටත්, පාපියාටත්, අවනත වන්නාටත් සියල්ලන්ටම ලැබේ.

අල්ලාහ් මෙසේ පැවසීය: «තවද කවරෙකු ප්‍රතික්ෂේප කළේද» — එනම්, ඔවුන් සියල්ලන්ටම, මුස්ලිම්වරුන්ටත් ප්‍රතික්ෂේප කරන්නන්ටත්, මම රිස්ක් දෙමි. මුස්ලිම්වරයා එම රිස්ක් අල්ලාහ්ට නැමදුම් කිරීම සඳහා උපකාරයක් කරගෙන, ඉන්පසු එය අත්හැර ස්වර්ගයේ සැපසම්පත් කරා යයි. ප්‍රතික්ෂේප කරන්නා නම්, එහි ස්වල්ප කලක් භුක්ති විඳියි. «පසුව මම ඔහුට බල කරමි» යනු, ඔහු අකමැත්තෙන් වුවද ඔහු වෙත යොමු කර, ඔහු එහි ගෙන යමි යන්නයි. «නිරා ගින්නේ දඬුවම වෙත; එය නපුරු අවසාන නවාතැනකි.»

ඉමාම් ඉබ්න් කසීර්ගේ තෆ්සීර්

අල්ලාහ්ගේ මෙම ප්‍රකාශය: «ඉබ්‍රාහීම් පැවසූ අවස්ථාව: “මාගේ පරමාධිපතියාණෙනි, මෙය සුරක්ෂිත නගරයක් බවට පත් කරනු මැනව. එහි වැසියන් අතුරින් අල්ලාහ් හා අවසාන දිනය විශ්වාස කළවුන්ට පලතුරුවලින් පෝෂණය කරනු මැනව”» යන්න පිළිබඳව, ඉමාම් අබූ ජඅ්ෆර් ඉබ්නු ජරීර් මෙසේ වාර්තා කළේය: ඉබ්නු බෂ්ෂාර් අපට පැවසීය: අබ්දුර් රහ්මාන් ඉබ්නු මහ්දී අපට පැවසීය: සුෆ්යාන්, අබූ අස්-සුබයිර්ගෙන්, ඔහු ජාබිර් ඉබ්නු අබ්දුල්ලාහ්ගෙන් වාර්තා කළේය. ඔහු මෙසේ පැවසීය: අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ ﷺ මෙසේ පැවසූහ: «ඉබ්‍රාහීම් අල්ලාහ්ගේ ගෘහය පූජනීය බවට පත් කළේය; එය සුරක්ෂිත කළේය. මම මදීනාව එහි කළු පාෂාණමය ප්‍රදේශ දෙක අතර පූජනීය බවට පත් කළෙමි.

එහි දඩයම් සතුන් දඩයම් නොකළ යුතුය; එහි කටු සහිත ගස් කපා නොදැමිය යුතුය.» නසාඊ ද මෙය මුහම්මද් ඉබ්නු බෂ්ෂාර් හෙවත් බන්දාරිගෙන් එම සම්ප්‍රදායික මාර්ගයෙන් වාර්තා කළේය. මුස්ලිම් එය අබූ බක්ර් ඉබ්නු අබී ෂයිබා සහ අම්ර් අන්-නාකිද් යන දෙදෙනාගෙන්ද, ඔවුන් දෙදෙනාම අබූ අහ්මද් අස්-සුබයිරීගෙන්ද, ඔහු සුෆ්යාන් අත්-සව්රීගෙන්ද වාර්තා කළේය.

ඉබ්නු ජරීර් තවදුරටත් මෙසේ පැවසීය: අබූ කුරයිබ් සහ අබූ අස්-සාඉබ් අපට පැවසූහ: ඉබ්නු ඉද්රීස් අපට පැවසීය. අබූ කුරයිබ් අපට පැවසීය: අබ්දුර් රහීම් අර්-රාසී අපට පැවසීය. ඔවුන් දෙදෙනාම අෂ්අත්ගෙන්, ඔහු නාෆිඋගෙන්, ඔහු අබූ හුරයිරාගෙන් වාර්තා කළේය. අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ ﷺ මෙසේ පැවසූහ: «ඉබ්‍රාහීම් අල්ලාහ්ගේ සේවකයාද, ඔහුගේ සමීප මිතුරාද විය.

මම අල්ලාහ්ගේ සේවකයාද ඔහුගේ දූතයාද වෙමි. ඉබ්‍රාහීම් මක්කාව පූජනීය කළේය. මම මදීනාව එහි කළු පාෂාණමය ප්‍රදේශ දෙක අතර පූජනීය කළෙමි. එහි කටු සහිත ගස් හා දඩයම් සතුන් [හානි කිරීම] තහනම්ය. සටන් කිරීම සඳහා එහි ආයුධ ගෙන යා නොහැක. ඔටුවෙකුට ආහාර පිණිස හැර එහි ගසක් කපා නොදැමිය යුතුය.»

මෙම වාර්තා මාර්ගය දුර්ලභ එකකි; එය ප්‍රසිද්ධ ග්‍රන්ථ හයෙන් කිසිවක නොමැත. එහෙත් මෙම හදීසයේ මූලික අදහස අබූ හුරයිරාගෙන් වෙනත් මාර්ගයකින් සහීහ් මුස්ලිම්හි ඇත. අබූ හුරයිරා رضي الله عنه මෙසේ පැවසීය: මිනිසුන් පළමු පලතුරු දුටු විට ඒවා අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් වෙත ගෙන එන්නෝය. එතුමා එය ගත් විට මෙසේ පැවසූහ: «අල්ලාහ්, අපගේ පලතුරුවලට ආශීර්වාද කරනු මැනව.

අපගේ නගරයට ආශීර්වාද කරනු මැනව. අපගේ සාඋයටත් අපගේ මුද්දටත් ආශීර්වාද කරනු මැනව. අල්ලාහ්, ඉබ්‍රාහීම් ඔබගේ සේවකයාද, ඔබගේ සමීප මිතුරාද, ඔබගේ නබිවරයාද විය. මමද ඔබගේ සේවකයා හා නබිවරයා වෙමි. ඔහු මක්කාව වෙනුවෙන් ඔබෙන් ඉල්ලා සිටි දේට සමාන දේද, ඊට අමතරව තවත් එවැනි දෙයක්ද, මම මදීනාව වෙනුවෙන් ඔබෙන් ඉල්ලා සිටිමි.»

ඉන්පසු එතුමා එහි සිටි කුඩාම දරුවා කැඳවා, ඒ පලතුර ඔහුට දුන්හ. තවත් වචන මාලාවක මෙසේ ඇත: «ආශීර්වාදයක් සමඟ තවත් ආශීර්වාදයක්.» ඉන්පසු එතුමා එහි සිටි දරුවන්ගෙන් කුඩාම දරුවාට එය දුන්හ. මෙය මුස්ලිම්හි වාර්තාවේ වචන වේ.

ඉන්පසු ඉබ්නු ජරීර් මෙසේ පැවසීය: අබූ කුරයිබ් අපට පැවසීය: කුතයිබා ඉබ්නු සඊද් අපට පැවසීය: බක්ර් ඉබ්නු මුද්ර්, ඉබ්නු අල්-හාද්ගෙන්, ඔහු අබූ බක්ර් ඉබ්නු මුහම්මද්ගෙන්, ඔහු අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු අම්ර් ඉබ්නු උස්මාන්ගෙන්, ඔහු රාෆිඋ ඉබ්නු ඛදීජ්ගෙන් වාර්තා කළේය. අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ ﷺ මෙසේ පැවසූහ: «ඉබ්‍රාහීම් මක්කාව පූජනීය කළේය. මම එහි කළු පාෂාණමය ප්‍රදේශ දෙක අතර ඇති ප්‍රදේශය පූජනීය කරමි.» මෙය වාර්තා කළේ මුස්ලිම් පමණි.

ඔහු එය කුතයිබාගෙන්, බක්ර් ඉබ්නු මුද්ර් හරහා වාර්තා කළේය; එහි වචනද මෙසේම වේ.

සහීහ් දෙකෙහිම අනස් ඉබ්නු මාලික් رضي الله عنه මෙසේ වාර්තා කරයි: අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ අබූ තල්හාට මෙසේ පැවසූහ: «ඔබගේ සේවකයන් අතරින් මට සේවය කිරීමට තරුණයෙකු සොයා දෙන්න.» එවිට අබූ තල්හා මා තම පිටුපසින් නංවාගෙන පිටත් විය. මම ගමනේ නතර වන සෑම අවස්ථාවකම අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන්ට සේවය කළෙමි. හදීසයේ මෙසේද ඇත: උහුද් කන්ද එතුමාට පෙනුණු විට එතුමා මෙසේ පැවසූහ: «මෙය අපට ආදරය කරන කන්දකි; අපිද එයට ආදරය කරමු.»

මදීනාවට ඉහළින් පෙනෙන ස්ථානයකට පැමිණි විට එතුමා මෙසේ පැවසූහ: «අල්ලාහ්, ඉබ්‍රාහීම් මක්කාව පූජනීය කළාක් මෙන්, එහි කඳු දෙක අතර ඇති ප්‍රදේශය මමද පූජනීය කරමි. අල්ලාහ්, ඔවුන්ගේ මුද්දටත් සාඋටත් ආශීර්වාද කරනු මැනව.» ඔවුන් දෙදෙනාගේම තවත් වාර්තාවක මෙසේ ඇත: «අල්ලාහ්, ඔවුන්ගේ මිනුම් උපකරණයටත්, ඔවුන්ගේ සාඋටත්, ඔවුන්ගේ මුද්දටත් ආශීර්වාද කරනු මැනව.» බුහාරී මෙයට තවදුරටත් මෙසේ එක් කරයි: එනම්, මදීනාවේ වැසියන්ට යන්නයි.

ඔවුන් දෙදෙනාම අනස්ගෙන් තවත් මෙසේ වාර්තා කරති: අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ ﷺ මෙසේ පැවසූහ: «අල්ලාහ්, මක්කාවට දුන් ආශීර්වාද මෙන් දෙගුණයක් මදීනාවට ලබා දෙනු මැනව.»

අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු සයිද් ඉබ්නු ආසිම් رضي الله عنه නබිතුමාගෙන් මෙසේ වාර්තා කරයි: «ඉබ්‍රාහීම් මක්කාව පූජනීය කළ අතර එය වෙනුවෙන් දුආ කළේය. ඉබ්‍රාහීම් මක්කාව පූජනීය කළාක් මෙන් මමද මදීනාව පූජනීය කළෙමි. එහි මුද්දට හා සාඋට, ඉබ්‍රාහීම් මක්කාව වෙනුවෙන් කළ දුආවට සමාන දුආවක් කළෙමි.» මෙය බුහාරී වාර්තා කළ අතර, ඉහත වචන එහි වේ.

මුස්ලිම්හි වචන මෙසේය: අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ ﷺ පැවසූහ: «ඉබ්‍රාහීම් මක්කාව පූජනීය කළ අතර, එහි වැසියන් වෙනුවෙන් දුආ කළේය. ඉබ්‍රාහීම් මක්කාව පූජනීය කළාක් මෙන් මමද මදීනාව පූජනීය කළෙමි. මක්කාවේ වැසියන් වෙනුවෙන් ඉබ්‍රාහීම් කළ දුආවට සමාන දුආවක්, එහි සාඋටත් මුද්දටත් මම කළෙමි.»

අබූ සඊද් رضي الله عنه නබිතුමාගෙන් මෙසේ වාර්තා කරයි: «අල්ලාහ්, ඉබ්‍රාහීම් මක්කාව පූජනීය කළේය; එය පූජනීය ස්ථානයක් බවට පත් කළේය. මම මදීනාවද එහි කඳුකර පිවිසුම් දෙක අතර පූජනීය කළෙමි. එහි ලේ වැගිරවිය නොහැක; සටන් කිරීමට ආයුධ ගෙන යා නොහැක; සත්ව ආහාර පිණිස හැර එහි ගස්වල කොළ කඩාගත නොහැක. අල්ලාහ්, අපගේ නගරයට ආශීර්වාද කරනු මැනව.

අපගේ සාඋට ආශීර්වාද කරනු මැනව. අපගේ මුද්දට ආශීර්වාද කරනු මැනව. අල්ලාහ්, එක් ආශීර්වාදයක් සමඟ තවත් ආශීර්වාද දෙකක් ලබා දෙනු මැනව.» මෙම හදීසය මුස්ලිම් වාර්තා කර ඇත. මදීනාව පූජනීය බවට පත් කිරීම පිළිබඳ හදීස් බොහෝය. ඉබ්‍රාහීම් عليه السلام මක්කාව පූජනීය කළ බවට අදාළ ඒවා මෙහි සඳහන් කළේ, ඒවා මෙම උතුම් ආයතයට ගැළපෙන බැවිනි.

අල්ලාහ් අහස් හා පොළොව මැවීමට පෙර සිටම මක්කාව පූජනීය කර තිබූ බව පෙන්වන වෙනත් හදීස්ද වාර්තා වී ඇත. සහීහ් දෙකෙහිම අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු අබ්බාස් رضي الله عنهما වෙතින් වාර්තා වේ: මක්කාව ජයගත් දිනයේ අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ ﷺ මෙසේ පැවසූහ: «අහස් හා පොළොව මැවූ දිනයේම අල්ලාහ් මෙම නගරය පූජනීය කළේය. එබැවින් අල්ලාහ් එය පූජනීය කර ඇති හේතුවෙන් එය විනිශ්චය දිනය දක්වා පූජනීය වේ. මට පෙර කිසිවෙකුට එහි සටන් කිරීම අනුමත කර නොතිබුණි.

මටද දහවලේ එක් පැයක් පමණක් එය අනුමත විය. එබැවින් අල්ලාහ් එය පූජනීය කළ හේතුවෙන් එය විනිශ්චය දිනය දක්වා පූජනීය වේ. එහි කටු සහිත පැළ කපා නොදමනු ලැබේ; එහි දඩයම් සතුන් බිය ගන්වා පලා නොයවනු ලැබේ; එහි වැටී ඇති බඩුවක් එය හඳුනාගෙන ප්‍රකාශ කරන අයෙකු හැර කිසිවෙකු නොගත යුතුය; එහි තණකොළ උදුරා නොගත යුතුය.» අබ්බාස් මෙසේ පැවසීය: «අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෙනි, ඉඛ්ධිර් [විශේෂ තණකොළ] හැර; එය ඔවුන්ගේ කම්කරුවන්ටත් ඔවුන්ගේ නිවෙස්වලටත් ප්‍රයෝජනවත්ය.»

එතුමාණෝ: «ඉඛ්ධිර් හැර» යැයි පැවසූහ. මෙය මුස්ලිම්හි වචන වේ. බුහාරී සහ මුස්ලිම් දෙදෙනාම අබූ හුරයිරාගෙන්ද ඒ හා සමාන වාර්තාවක් දක්වති.

ඉන්පසු බුහාරී මෙසේ සඳහන් කළේය: අබාන් ඉබ්නු සාලිහ්, අල්-හසන් ඉබ්නු මුස්ලිම්ගෙන්, ඔහු සෆිය්යා බින්ත් ෂයිබාගෙන් වාර්තා කළේය: ඇය නබිතුමාණන් එසේ පවසනු ඇසුවාය. බුහාරී මෙහි එය සම්පූර්ණයෙන් සඳහන් නොකළද, ඉමාම් අබූ අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු මාජා එය මුහම්මද් ඉබ්නු අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු නුමයිර්ගෙන්, ඔහු යූනුස් ඉබ්නු බුකයිර්ගෙන්, ඔහු මුහම්මද් ඉබ්නු ඉස්හාක්ගෙන්, ඔහු අබාන් ඉබ්නු සාලිහ්ගෙන්, ඔහු අල්-හසන් ඉබ්නු මුස්ලිම් ඉබ්නු යනාක්ගෙන්, ඔහු සෆිය්යා බින්ත් ෂයිබාගෙන් වාර්තා කළේය. ඇය මෙසේ පැවසුවාය: ජයග්‍රහණය ලැබූ වර්ෂයේ නබිතුමාණන් දේශනා කරනු මම ඇසුවෙමි. එතුමාණෝ මෙසේ පැවසූහ: «ජනයිනි, අහස් හා පොළොව මැවූ දිනයේ අල්ලාහ් මක්කාව පූජනීය කළේය.

එබැවින් එය විනිශ්චය දිනය දක්වා පූජනීය වේ. එහි ගස් කපා නොදමනු ලැබේ; දඩයම් සතුන් බිය ගන්වා පලා නොයවනු ලැබේ; එහි වැටී ඇති බඩුවක් එය හඳුනාගෙන ප්‍රකාශ කරන අයෙකු හැර කිසිවෙකු නොගත යුතුය.» අබ්බාස් මෙසේ පැවසීය: «ඉඛ්ධිර් හැර; එය නිවාස හා සොහොන් සඳහා අවශ්‍යය.» අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ ﷺ මෙසේ පැවසූහ: «ඉඛ්ධිර් හැර.»

අබූ ෂුරයිහ් අල්-අදවී, මක්කාවට හමුදා යැවීමට සූදානම් වූ අම්ර් ඉබ්නු සඊද්ට මෙසේ පැවසීය: «අමීර්තුමනි, අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් ජයග්‍රහණයෙන් පසු දින පැවසූ වචනයක් ඔබට පවසන්නට මට අවසර දෙන්න. එය මගේ කන් දෙකෙන් අසා, හදවතින් මතක තබාගෙන, එතුමා කතා කරන විට මගේ ඇස් දෙකෙන් දුටුවෙමි. එතුමා අල්ලාහ්ට ප්‍රශංසා කර, ඔහුගේ ගුණ වර්ණනා කළ පසු මෙසේ පැවසූහ: “මක්කාව මිනිසුන් පූජනීය කළේ නැත; අල්ලාහ් එය පූජනීය කළේය. එබැවින් අල්ලාහ් හා අවසාන දිනය විශ්වාස කරන කිසිවෙකුට එහි ලේ වැගිරවීම හෝ ගසක් කපා දැමීම අනුමත නොවේ.

අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් එහි සටන් කළ බව පවසමින් කවරෙකු එහි සටන් කිරීම සඳහා අවසර ඉල්ලුවේ නම්, ‘අල්ලාහ් තම දූතයාණන්ට පමණක් එයට අවසර දුන්නේය; ඔබට එසේ අවසර දුන්නේ නැත’ යැයි පවසන්න. මටද එහි දහවලේ එක් පැයක් පමණක් අවසර දෙන ලදී. අද එහි පූජනීයත්වය ඊයේ තිබූ පූජනීයත්වය මෙන්ම නැවත ඇති වී තිබේ. මෙහි සිටින අය නොසිටින අයට මෙය දන්වන්න.”»

අබූ ෂුරයිහ්ගෙන් මෙසේ විමසන ලදී: «අම්ර් ඔබට කුමක් කීවේද?» ඔහු පිළිතුරු දුන්නේය: «අබූ ෂුරයිහ්, හරම් ප්‍රදේශය පව්කාරයෙකුට හෝ ලේ වරදක් කළ අයෙකුට පලා ආ අයෙකුට හෝ අපරාධයක් කර පලා ආ අයෙකුට ආරක්ෂාව සපයන්නේ නැති බව මම ඔබට වඩා හොඳින් දනිමි.» මෙය බුහාරී සහ මුස්ලිම් වාර්තා කර ඇති අතර, ඉහත වචන මුස්ලිම්හි වේ.

මෙය දැනගත් විට, අල්ලාහ් අහස් හා පොළොව මැවූ දිනයේ මක්කාව පූජනීය කළ බව පෙන්වන මෙම හදීස් සහ ඉබ්‍රාහීම් عليه السلام එය පූජනීය කළ බව පෙන්වන හදීස් අතර කිසිදු ගැටුමක් නොමැති බව පැහැදිලි වේ. ඉබ්‍රාහීම් එහි අල්ලාහ්ගේ නියමය හා පූජනීයත්වය දැනුම් දුන්නේය. ඉබ්‍රාහීම් عليه السلام එය ගොඩනැඟීමට පෙර සිටම එය අල්ලාහ් ඉදිරියේ පූජනීය නගරයක් විය. නබිවරුන්ගේ මුද්‍රාව වන මුහම්මද් ﷺ ආදම් ඔහුගේ මැටිමය මැවීමේ සිටියදීත් අල්ලාහ්ගේ ලේඛනයේ සටහන් වී තිබුණේ එසේමය.

එසේ වුවද ඉබ්‍රාහීම් عليه السلام මෙසේ දුආ කළේය: «අප අතරින්ම ඔවුන් වෙත දූතයෙකු එවනු මැනව.» අල්ලාහ් තම පෙර දැනුම හා නියමය අනුව ඔහුගේ දුආවට පිළිතුරු දුන්නේය. ඒ නිසාම හදීසයක ඔවුහු මෙසේ පැවසූහ: «අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෙනි, ඔබගේ කටයුත්තේ ආරම්භය ගැන අපට දන්වන්න.» එතුමාණෝ පැවසූහ: «මගේ පියා ඉබ්‍රාහීම් කළ දුආව, ඊසා ඉබ්නු මර්යම් දුන් සුබාරංචිය, සහ මගේ මව දුටු සිහිනයකි: ඇයගෙන් ආලෝකයක් පිටවී, ෂාම්හි මාලිගා එයින් ආලෝකමත් විය.»

එනම්, එතුමාගේ කටයුත්ත ප්‍රකට වීම ආරම්භ වූ ආකාරය ගැන ඔවුහු විමසූහ. අල්ලාහ් කැමති නම්, එය ඉදිරියේදී පැමිණේ.

මක්කාව මදීනාවට වඩා උතුම්ය යන බහුතර විද්වතුන්ගේ මතය හෝ මදීනාව මක්කාවට වඩා උතුම්ය යන මාලික් සහ ඔහුගේ අනුගාමිකයන්ගේ මතය පිළිබඳ කරුණ, එහි සාක්ෂි සමඟ වෙනත් ස්ථානයක සඳහන් කෙරේ, අල්ලාහ් කැමති නම්. ඔහු කෙරෙහිම විශ්වාසය තබමු.

අල්ලාහ් තම සමීප මිතුරා වූ ඉබ්‍රාහීම් මෙසේ පැවසූ බව දන්වයි: «මාගේ පරමාධිපතියාණෙනි, මෙය සුරක්ෂිත නගරයක් බවට පත් කරනු මැනව.» එනම්, බියෙන් තොර නගරයක් බවට පත් කරනු මැනව; එහි වැසියන් භීතියට පත් නොවන සේ කරනු මැනව. අල්ලාහ් එය ආගමික නියමය අනුවද, නියමිත සිදුවීම් අනුවද ඉටු කළේය. අල්ලාහ්ගේ මෙම ප්‍රකාශය මෙන්ය: «එහි ඇතුළු වන කවරෙකු හෝ සුරක්ෂිත වන්නේය» (3:97); «ඔවුන් වටා මිනිසුන් පැහැරගෙන යනු ලබන අතර, අප ඔවුන්ට සුරක්ෂිත හරම් ප්‍රදේශයක් ඇති කළ බව ඔවුහු නොදුටුවෝද?»

(29:67). මෙවැනි වෙනත් ආයතද ඇත. එහි සටන් කිරීම තහනම් බවට වූ හදීස්ද මීට පෙර සඳහන් කර ඇත. සහීහ් මුස්ලිම්හි ජාබිර් رضي الله عنه වෙතින් මෙසේ වාර්තා වේ: අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් මෙසේ පවසනු මම ඇසුවෙමි: «මක්කාවේ කිසිවෙකුට ආයුධ රැගෙන යාම අනුමත නොවේ.»

මෙම සූරාවේ අල්ලාහ් මෙසේ පැවසීය: «මාගේ පරමාධිපතියාණෙනි, මෙය සුරක්ෂිත නගරයක් බවට පත් කරනු මැනව.» මෙහි අර්ථය: මෙම භූමිය සුරක්ෂිත නගරයක් බවට පත් කරනු මැනව යන්නයි. එසේ පැවසීම සුදුසු වූයේ, එය කඅ්බාව ගොඩනැඟීමට පෙර වූ බැවිනි. අල්ලාහ් ඉබ්‍රාහීම් සූරාවේද මෙසේ පැවසීය: «ඉබ්‍රාහීම් පැවසූ අවස්ථාව: මාගේ පරමාධිපතියාණෙනි, මෙය සුරක්ෂිත නගරයක් බවට පත් කරනු මැනව» (14:35).

එහිදී එසේ පැවසීම සුදුසු වූයේ, අල්ලාහ් වඩාත් හොඳින් දනී, එය ගෘහය ගොඩනඟා එහි වැසියන් එහි ස්ථාවර වූ පසුවත්, ඉස්හාක් උපත ලැබූ පසුවත් [දෙවන වරට] කළ දුආවක් වූ බව පෙනෙන බැවිනි. ඉස්හාක් ඉස්මාඊල්ට වඩා වයසින් අවුරුදු දහතුනකින් බාලය. ඒ නිසා දුආවේ අවසානයේ මෙසේ පැවසීය: «මහලු වයසේදී ඉස්මාඊල් හා ඉස්හාක් මට පිරිනැමූ අල්ලාහ්ට සියලු ප්‍රශංසා හිමිය. සැබැවින්ම මාගේ පරමාධිපතියාණන් දුආවට සවන් දෙන්නෙකි.»

අල්ලාහ්ගේ මෙම ප්‍රකාශය: «එහි වැසියන් අතුරින් අල්ලාහ් හා අවසාන දිනය විශ්වාස කළවුන්ට පලතුරුවලින් පෝෂණය කරනු මැනව.» ඔහු පැවසීය: «තවද කවරෙකු ප්‍රතික්ෂේප කළේද, ඔහුට මම ස්වල්ප කලක් භුක්ති විඳීමට ඉඩ දෙමි. පසුව නිරා ගින්නේ දඬුවම වෙත ඔහුට බල කරමි. එය නපුරු අවසාන නවාතැනකි.»

අබූ ජඅ්ෆර් අර්-රාසි, අර්-රබීඋ ඉබ්නු අනස්ගෙන්, ඔහු අබූ අල්-ආලියාගෙන්, ඔහු උබය් ඉබ්නු කඅ්බ්ගෙන් වාර්තා කරයි: «ඔහු පැවසීය: “තවද කවරෙකු ප්‍රතික්ෂේප කළේද, ඔහුට මම ස්වල්ප කලක් භුක්ති විඳීමට ඉඩ දෙමි. පසුව නිරා ගින්නේ දඬුවම වෙත ඔහුට බල කරමි; එය නපුරු අවසාන නවාතැනකි”» යන්න අල්ලාහ්ගේම වචනයයි. මෙය මුජාහිද් සහ ඉක්‍රිමාගේ මතයද වේ. ඉබ්නු ජරීර් رحمه الله මෙම මතය වඩා නිවැරදි යැයි සැලකීය.

තවත් අය මෙසේ කියවූහ: «ඔහු පැවසීය: “තවද කවරෙකු ප්‍රතික්ෂේප කළේද, ඔහුට මම ස්වල්ප කලක් භුක්ති විඳීමට ඉඩ දෙමි...”» ඔවුහු එය ඉබ්‍රාහීම්ගේ දුආවේම කොටසක් බවට පත් කළහ. අබූ ජඅ්ෆර්, අර්-රබීඋගෙන්, ඔහු අබූ අල්-ආලියාගෙන් වාර්තා කළ පරිදි, ඉබ්නු අබ්බාස් මෙසේ පැවසීය: එය ඉබ්‍රාහීම්ගේ වචනයයි; ප්‍රතික්ෂේප කරන්නාට ස්වල්ප කලක් භුක්ති විඳීමට ඉඩ දෙන ලෙස ඔහු තම පරමාධිපතියාගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. අබූ ජඅ්ෆර්, ලයිත් ඉබ්නු අබී සුලයිම්ගෙන්, ඔහු මුජාහිද්ගෙන් මෙසේ වාර්තා කළේය: «“කවරෙකු ප්‍රතික්ෂේප කළේද, ඔහුට මම ස්වල්ප කලක් භුක්ති විඳීමට ඉඩ දෙමි” යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ ප්‍රතික්ෂේප කරන්නාටද මම රිස්ක් දෙමි යන්නයි.»

«පසුව නිරා ගින්නේ දඬුවම වෙත ඔහුට බල කරමි; එය නපුරු අවසාන නවාතැනකි.»

මුහම්මද් ඉබ්නු ඉස්හාක් මෙසේ පැවසීය: ඉබ්‍රාහීම් عليه السلام අල්ලාහ්ගේ සමීපභාවයට හා ආදරයට යොමු වෙමින්, අල්ලාහ් තම භාරකාරත්වය ලබා නොදීමට නියම කළ අය වෙනුවෙන් කළ දුආවෙන් වැළකුණේය. ඔවුන් ඔහුගේ පරම්පරාවෙන් වුවද, අල්ලාහ්ගේ නියෝගයට විරුද්ධ වූවන්ගෙන් ඔහු වෙන් විය. ඔවුන් අතර අයුක්තිකාරයන් සිටින බවත්, අල්ලාහ්ගේ වචනය අනුව ඔහුගේ ගිවිසුම ඔවුන්ට නොලැබෙන බවත් ඔහු දැනගත් විට, අල්ලාහ් මෙසේ පැවසීය: «කවරෙකු ප්‍රතික්ෂේප කළේද, මම ඔහුටද රිස්ක් දෙමි; යහපත් අයටත් දුෂ්ටයන්ටත් පෝෂණය සපයමි; ඔහුට ස්වල්ප කලක් භුක්ති විඳීමට ඉඩ දෙමි.»

හාතිම් ඉබ්නු ඉස්මාඊල්, හුමයිද් අල්-ඛර්රාත්ගෙන්, ඔහු අම්මාර් අද්-දුහ්නීගෙන්, ඔහු සඊද් ඉබ්නු ජුබයිර්ගෙන්, ඔහු ඉබ්නු අබ්බාස්ගෙන් අල්ලාහ්ගේ මෙම ප්‍රකාශය පිළිබඳව වාර්තා කළේය: «මාගේ පරමාධිපතියාණෙනි, මෙය සුරක්ෂිත නගරයක් බවට පත් කරනු මැනව; එහි වැසියන් අතුරින් අල්ලාහ් හා අවසාන දිනය විශ්වාස කළවුන්ට පලතුරුවලින් පෝෂණය කරනු මැනව.» ඉබ්නු අබ්බාස් මෙසේ පැවසීය: ඉබ්‍රාහීම් එම නගරය මිනිසුන්ගෙන් වෙන් කර, විශ්වාසවන්තයන්ට පමණක් සීමා කිරීමට සිතුවේය. එවිට අල්ලාහ් මෙසේ පහළ කළේය: «ප්‍රතික්ෂේප කළ අයටද මම රිස්ක් දෙමි. මම මැවූ සත්වයන්ට රිස්ක් නොදෙනවාද?

මම ඔවුන්ට ස්වල්ප කලක් භුක්ති විඳීමට ඉඩ දෙමි. පසුව නිරා ගින්නේ දඬුවම වෙත ඔවුන්ට බල කරමි; එය නපුරු අවසාන නවාතැනකි.» ඉන්පසු ඉබ්නු අබ්බාස් මෙසේ කියවීය: «මේ අයටත්, ඒ අයටත් අපි ඔබගේ පරමාධිපතියාණන්ගේ දීමනාවෙන් ලබා දෙමු. ඔබගේ පරමාධිපතියාණන්ගේ දීමනාව වැළැක්වූ එකක් නොවේ» (17:20).

මෙය ඉබ්නු මර්දවයිහ් වාර්තා කළේය. ඉක්‍රිමා සහ මුජාහිද්ගෙන්ද මෙවැනිම අදහසක් වාර්තා වී ඇත.

මෙය අල්ලාහ්ගේ මෙම ප්‍රකාශය මෙන්ය: «අල්ලාහ් ගැන බොරු ගොතා පවසන්නෝ ජය නොලබති. මෙලොව භුක්තිය පමණි; පසුව ඔවුන්ගේ නැවත පැමිණීම අප වෙතය. ඉන්පසු ඔවුන් ප්‍රතික්ෂේප කරමින් සිටි දේ නිසා අපි ඔවුන්ට දැඩි දඬුවම රස විඳවන්නෙමු» (10:69–70). තවද: «කවරෙකු ප්‍රතික්ෂේප කළේද, ඔහුගේ ප්‍රතික්ෂේපය ඔබව ශෝකයට පත් නොකරවා.

ඔවුන්ගේ නැවත පැමිණීම අප වෙතය; ඔවුන් කළ දේ අපි ඔවුන්ට දන්වන්නෙමු. සැබැවින්ම අල්ලාහ් හදවත් තුළ ඇති දේ හොඳින් දන්නෙකි. අපි ඔවුන්ට ස්වල්ප කලක් භුක්ති විඳීමට ඉඩ දෙමු; පසුව දැඩි දඬුවම වෙත ඔවුන්ට බල කරමු» (31:23–24). තවද: «ජනයා එක්සත් සමූහයක් බවට පත්වනු ඇතැයි නොතිබුණේ නම්, කරුණාන්විතයා ප්‍රතික්ෂේප කරන අයට ඔවුන්ගේ නිවාසවල රිදී වහලවල්ද, ඒවාට නැඟ යා හැකි පඩිපෙළද, ඔවුන්ගේ නිවාසවල දොරටුද, ඔවුන් හේත්තු වී සිටින යහන්ද, අලංකාර භාණ්ඩද අපි සකස් කර දෙන්නෙමු.

මේ සියල්ල මෙලොව ජීවිතයේ භුක්තිය පමණි; පරලොව ඇත්තේ ඔබගේ පරමාධිපතියාණන් ඉදිරියේ බියබැති අයටය» (43:33–35).

«පසුව නිරා ගින්නේ දඬුවම වෙත ඔහුට බල කරමි; එය නපුරු අවසාන නවාතැනකි» යනු, මෙලොව භුක්තිය ලබා දී, එහි සෙවණැල්ල ඔහු වෙනුවෙන් පුළුල් කළ පසුව, අල්ලාහ් ඔහුව නිරා ගින්නේ දඬුවම වෙතට බලයෙන් යොමු කරන්නේය යන්නයි. අල්ලාහ් ඔවුන්ට කල් දෙමින් ප්‍රමාද කර, පසුව බලවත් වූ ජයග්‍රාහකයෙකුගේ අල්ලාගැනීමෙන් ඔවුන් අල්ලාගන්නා බව මෙහි අර්ථයයි. අල්ලාහ්ගේ මෙම ප්‍රකාශය මෙන්ය: «අයුක්තිකාරී තත්ත්වයේ සිටි ගම්මාන බොහොමයකට මම කල් දුනිමි. පසුව මම ඒවා අල්ලාගත්තෙමි.

නැවත පැමිණීම මා වෙතය» (22:48). සහීහ් දෙකෙහිම මෙසේ ඇත: «ඔවුන් අල්ලාහ්ට පුතෙකු පවරමින් ඔහුට පීඩාකාරී දේ පවසති. එහෙත් ඔවුන්ට රිස්ක් සපයන්නේත්, සුවය ලබා දෙන්නේත් ඔහුය. අල්ලාහ් තමාට ඇසෙන පීඩාකාරී වචන දරාගැනීමේදී කිසිවෙකුටත් වඩා ඉවසිලිවන්තයෙකි.»

තවත් සහීහ් හදීසයක මෙසේ ඇත: «අල්ලාහ් අයුක්තිකාරයාට කල් දෙයි; නමුත් ඔහු අල්ලාගත් විට ඔහුට ගැලවීමට ඉඩ නොදෙයි.» ඉන්පසු එතුමාණෝ මෙම ආයතය කියවූහ: «ගම්මාන අයුක්තිකාරී තත්ත්වයේ සිටියදී ඔබගේ පරමාධිපතියාණන් අල්ලාගන්නා විට, ඔහුගේ අල්ලාගැනීම වේදනාකාරී හා දැඩි එකකි» (11:102).

සමහරු «ඔහු පැවසීය: “කවරෙකු ප්‍රතික්ෂේප කළේද, ඔහුට මම ස්වල්ප කලක් භුක්ති විඳීමට ඉඩ දෙමි”» යනුවෙන් කියවා, එය ඉබ්‍රාහීම්ගේ දුආවේ කොටසක් කළහ. එය සම්මත කියවීම් හතට පටහැනි දුර්ලභ කියවීමකි. වාක්‍ය සම්බන්ධතාවයේ සැකැස්මද එහි අර්ථයට සහාය නොදක්වයි. අල්ලාහ් වඩාත් හොඳින් දනී.

බහුතර කියවීමේදී «ඔහු පැවසීය» යන වචනයේ සර්වනාමය අල්ලාහ් වෙත යොමු වන අතර, වාක්‍ය සම්බන්ධතාවද එයම ඉල්ලා සිටී. එම දුර්ලභ කියවීමේදී එම සර්වනාමය ඉබ්‍රාහීම් වෙත යොමු වේ; එය කථනයේ සැකැස්මට විරුද්ධය. අල්ලාහ් සර්වඥයෙකි. මෙම කියවීම මක්කාව පූජනීය කළේ ඉබ්‍රාහීම්ගේ වචන මඟින් පමණක් බව පැවසූ අය සාක්ෂියක් ලෙස ගෙන ඇත.

තවත් මතයක් වන්නේ එය පොළොව සමඟම මැවූ දා සිට පූජනීය වූ බවයි. මෙය වඩා පැහැදිලි හා ශක්තිමත් මතයයි. (3:97; 29:67; 14:35; 14:39; 17:20; 10:69–70; 31:23–24; 43:33–35; 22:48; 11:102.)

අල්-බගවීගේ තෆ්සීර්

අල්ලාහ්ගේ ප්‍රකාශය: «ඉබ්‍රාහීම් පැවසූ අවස්ථාව: “මාගේ පරමාධිපතියාණෙනි, මෙය...”» යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ මක්කාව යන්නයි. තවත් මතයකට අනුව, එයින් අදහස් කරන්නේ හරම් ප්‍රදේශයයි. «සුරක්ෂිත නගරයක්» යනු, එහි වැසියන් ආරක්ෂාව ලබන ස්ථානයක් යන්නයි.

«එහි වැසියන්ට පලතුරුවලින් පෝෂණය කරනු මැනව» යැයි එතුමා දුආ කළේ, එය වගා කළ නොහැකි නිම්නයක පිහිටා තිබූ බැවිනි. කථාවල සඳහන් වන්නේ, තායිෆ් නගරය ජෝර්දාන් ප්‍රදේශයේ ෂාම්හි නගර අතර තිබූ බවයි. ඉබ්‍රාහීම් عليه السلام මෙම දුආව කළ විට, අල්ලාහ් ජිබ්රීල් عليه السلامට එය එහි මුල්වලින් උදුරා, කඅ්බාව වටා හත් වරක් ගෙන ගොස්, දැන් එය පිහිටි ස්ථානයේ තබන ලෙස නියෝග කළේය. මක්කාවේ බොහෝ පලතුරු එයින් ලැබේ.

«ඔවුන් අතුරින් අල්ලාහ් හා අවසාන දිනය විශ්වාස කළවුන්ට» යන්න විශ්වාසවන්තයන් වෙනුවෙන් කළ දුආවකි.

«ඔහු පැවසීය» යනු අල්ලාහ්ගේ වචනයයි. «තවද කවරෙකු ප්‍රතික්ෂේප කළේද, ඔහුට මම ස්වල්ප කලක් භුක්ති විඳීමට ඉඩ දෙමි.» ඉබ්නු ආමිර් මෙය සැහැල්ලු උච්චාරණයෙන්, හම්සාට දම්මා යොදා කියවීය; අනෙක් අය තද උච්චාරණයෙන් කියවූහ. දෙකෙහි අර්ථය එකය.

«ස්වල්ප කලක්» යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ: ප්‍රතික්ෂේප කරන්නාටද ඔහුගේ නියමිත ආයු කාලයේ අවසානය දක්වා මම රිස්ක් දෙමි යන්නයි. මන්ද, අල්ලාහ් විශ්වාසවන්තයන්ටත් ප්‍රතික්ෂේප කරන්නන්ටත් සියලු මැවීම් සඳහා රිස්ක් ලබා දෙන බවට පොරොන්දු වී ඇත. එය «ස්වල්ප» යැයි සීමා කළේ, මෙලොව භුක්තිය ස්වල්ප බැවිනි.

«පසුව මම ඔහුට බල කරමි» යනු, පරලොවදී ඔහුට යාමට බල කරමි යන්නයි. «නිරා ගින්නේ දඬුවම වෙත; එය නපුරු අවසාන නවාතැනකි» යනු, ඔහු යළි ගොස් අවසන් වන නපුරු ස්ථානය එයයි යන්නයි.

මුජාහිද් මෙසේ පැවසීය: මක්කාමේ සිටින ස්ථානය අසල ලියවිල්ලක් තිබී ඇත. එහි මෙසේ සඳහන් විය: «අල්ලාහ් බක්කාහි ස්වාමියාය. ඔහු එය හිරු හා සඳ මැවූ දිනයේ සකස් කළේය. අහස් හා පොළොව මැවූ දිනයේ එය පූජනීය කළේය. අවංක ආගමික මඟෙහි සිටින මලක්වරුන් හත්දෙනෙකුගෙන් එය වට කළේය. එහි රිස්ක් මාර්ග තුනකින් පැමිණේ. එහි මස් හා ජලය ආශීර්වාද ලත්ය.»