Usalama na riziki ya Makka

Tafsiri ya Qurani ya Sheikh Abdurrahman As-Sa’di

Yaani, Ibrahim alipoomba kwa ajili ya Nyumba hii, akamuomba Mwenyezi Mungu aijaalie kuwa mji salama na awaruzuku wakazi wake aina mbalimbali za matunda. Kisha, amani iwe juu yake, aliifunga dua hii kwa waumini, kwa kuwa na adabu mbele ya Mwenyezi Mungu. Dua yake ya kwanza ilikuwa ya jumla, lakini jibu lake likaja likiwa limewekewa sharti, kwa kutowahusu madhalimu. Alipowaombea riziki na akaifunga dua hiyo kwa waumini, ilhali riziki ya Mwenyezi Mungu inawahusu waumini na makafiri, waasi na watiifu, Mwenyezi Mungu akasema: “Na mwenye kukufuru pia nitamstarehesha kidogo.”

Yaani, nitawapa riziki wote, Waislamu wao na makafiri wao. Ama Mwislamu, hutumia riziki hiyo kumsaidia katika kumwabudu Mwenyezi Mungu, kisha huiacha na kwenda kwenye neema za Peponi. Ama kafiri, hufurahia humo kwa muda mfupi, “kisha nitamlazimisha” — yaani, nitamlazimisha na kumtoa kwa nguvu — “kwenda kwenye adhabu ya Moto, nayo ni marejeo mabaya mno.”

Tafsiri ya Qurani ya Imamu Ibn Kathir

Na kauli Yake, Aliyetukuka: “Na Ibrahim aliposema: Mola wangu Mlezi! Uufanye huu uwe mji salama, na uwape wakazi wake matunda, wale miongoni mwao waliomwamini Mwenyezi Mungu na Siku ya Mwisho,” Imamu Abu Ja‘far ibn Jarir amesema: “Ibn Bashshar alitusimulia, akasema: ‘Abd al-Rahman ibn Mahdi alitusimulia, Sufyan akatusimulia kutoka kwa Abu al-Zubayr, kutoka kwa Jabir ibn ‘Abdullah, aliyesema: Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ amesema: ‘Hakika Ibrahim aliifanya Nyumba ya Mwenyezi Mungu kuwa mahali patakatifu na salama; nami nimeifanya Madina kuwa patakatifu, katika eneo lililo kati ya vilima vyake viwili vya mawe meusi.

Wanyama wake hawawindwi wala miti yake ya miiba haikatwi.’” An-Nasa’i pia ameipokea kwa njia hiyo hiyo kutoka kwa Muhammad ibn Bashshar, kupitia Bundar. Muslim ameipokea kutoka kwa Abu Bakr ibn Abi Shaybah na ‘Amr al-Naqid, wote wawili kutoka kwa Abu Ahmad al-Zubayri, kutoka kwa Sufyan al-Thawri.

Ibn Jarir amesema pia: “Abu Kurayb na Abu al-Sa’ib walitusimulia, wote wakasema: Ibn Idris alitusimulia; na Abu Kurayb akatusimulia, akasema: ‘Abd al-Rahim al-Razi alitusimulia. Wote wawili walisema: Tulimsikia Ash‘ath, kutoka kwa Nafi‘, kutoka kwa Abu Hurayrah, akisema: Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ amesema: ‘Hakika Ibrahim alikuwa mja wa Mwenyezi Mungu na kipenzi Chake, nami ni mja wa Mwenyezi Mungu na Mtume Wake. Ibrahim aliifanya Makka kuwa patakatifu, nami nimeifanya Madina kuwa patakatifu katika eneo lililo kati ya vilima vyake viwili vya mawe meusi.

Miti yake ya miiba na wanyama wake hawaguswi; na silaha haibebwi humo kwa ajili ya kupigana, wala mti wake haukatwi isipokuwa kwa ajili ya lishe ya ngamia.’” Njia hii ni ya pekee, haimo katika kitabu chochote kati ya vitabu sita vya hadithi. Lakini asili ya hadithi hii imo katika Sahih Muslim kwa njia nyingine kutoka kwa Abu Hurayrah, Mwenyezi Mungu amridhie, aliyesema: Watu walipoona matunda ya kwanza, walimletea Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ. Mtume alipoyapokea, alisema: “Ewe Mwenyezi Mungu!

Tuwekee baraka katika matunda yetu, tuwekee baraka katika mji wetu, tuwekee baraka katika sa‘ yetu na mudd zetu. Ewe Mwenyezi Mungu! Hakika Ibrahim ni mja Wako, kipenzi Chako na Nabii Wako; nami ni mja Wako na Nabii Wako. Yeye alikuomba kwa ajili ya Makka, nami nakuomba kwa ajili ya Madina kama alivokuomba kwa ajili ya Makka, na pamoja na hilo mara mbili zaidi.”

Kisha akamwita mtoto mdogo kuliko wote na kumpa matunda hayo. Katika riwaya nyingine imekuja: “Baraka juu ya baraka,” kisha akampa mtoto mdogo kuliko wote waliokuwapo. Haya ndiyo maneno ya Muslim.

Kisha Ibn Jarir akasema: “Abu Kurayb alitusimulia, Qutaybah ibn Sa‘id akatusimulia, Bakr ibn Mudar akatusimulia kutoka kwa Ibn al-Had, kutoka kwa Abu Bakr ibn Muhammad, kutoka kwa ‘Abdullah ibn ‘Amr ibn ‘Uthman, kutoka kwa Rafi‘ ibn Khadij, aliyesema: Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ amesema: ‘Hakika Ibrahim aliifanya Makka kuwa patakatifu, nami ninafanya eneo lililo kati ya vilima vyake viwili vya mawe meusi kuwa patakatifu.’” Muslim ndiye pekee aliyeipokea hadithi hii; aliisimulia kutoka kwa Qutaybah, kutoka kwa Bakr ibn Mudar, kwa njia hiyo. Matamshi yake yanafanana kabisa na yaliyotajwa.

Katika Sahih mbili, imepokelewa kutoka kwa Anas ibn Malik kwamba Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ alimwambia Abu Talhah: “Nitafutie kijana mmoja miongoni mwa vijana wenu, anihudumie.” Abu Talhah aliondoka nami nikiwa nimekaa nyuma yake, na nikawa nikimhudumia Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ kila aliposhuka. Katika hadithi hiyo amesema: Kisha alielekea mpaka Uhud ulipoonekana mbele yake, akasema: “Huu ni mlima unaotupenda nasi tunaupenda.” Alipoliona Madina, alisema: “Ewe Mwenyezi Mungu!

Ninaifanya eneo lililo kati ya milima yake miwili kuwa patakatifu, kama Ibrahim alivyofanya Makka kuwa patakatifu. Ewe Mwenyezi Mungu! Wabarikie katika mudd zao na sa‘ zao.” Katika riwaya ya wote wawili imekuja: “Ewe Mwenyezi Mungu!

Wabarikie katika vipimo vyao, wabarikie katika sa‘ zao na wabarikie katika mudd zao.” Al-Bukhari ameongeza: Yaani, wakazi wa Madina. Wote wawili pia wamepokea kutoka kwa Anas kwamba Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ amesema: “Ewe Mwenyezi Mungu! Ijaalie Madina iwe na baraka mara mbili ya zile ulizoijaalia Makka.”

Na kutoka kwa ‘Abdullah ibn Zayd ibn ‘Asim, Mwenyezi Mungu amridhie, imepokelewa kutoka kwa Mtume ﷺ: “Hakika Ibrahim aliifanya Makka kuwa patakatifu na akaiombea dua; nami nimeifanya Madina kuwa patakatifu, kama Ibrahim alivyoifanya Makka kuwa patakatifu, na nimeiombea dua katika mudd na sa‘ zake kama Ibrahim alivyoomba kwa ajili ya Makka.” Al-Bukhari ameipokea, na haya ndiyo matamshi yake; Muslim pia ameipokea, kwa matamshi haya: “Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ amesema: ‘Hakika Ibrahim aliifanya Makka kuwa patakatifu na akawaombea wakazi wake dua.

Nami nimeifanya Madina kuwa patakatifu kama Ibrahim alivyofanya Makka kuwa patakatifu, na nimeiombea dua sa‘ na mudd zake kama Ibrahim alivyowaombea watu wa Makka.’”

Na kutoka kwa Abu Sa‘id, Mwenyezi Mungu amridhie, imepokelewa kwamba Mtume ﷺ amesema: “Ewe Mwenyezi Mungu! Hakika Ibrahim aliifanya Makka kuwa patakatifu, akaifanya kuwa na utakatifu; nami nimeifanya Madina kuwa patakatifu, eneo lililo kati ya njia zake mbili za milimani. Damu isemwagwe humo, silaha isibebwe humo kwa ajili ya kupigana, wala mti usipigwe ili kung’oa majani yake isipokuwa kwa ajili ya lishe. Ewe Mwenyezi Mungu!

Tuwekee baraka katika mji wetu. Ewe Mwenyezi Mungu! Tuwekee baraka katika sa‘ yetu. Ewe Mwenyezi Mungu! Tuwekee baraka katika mudd zetu. Ewe Mwenyezi Mungu! Ijaalie baraka iwe na baraka mara mbili.” Hadithi hii imepokelewa na Muslim.

Hadithi kuhusu kuifanya Madina kuwa patakatifu ni nyingi. Tumezitaja zile zinazohusiana na Ibrahim, amani iwe juu yake, kuifanya Makka kuwa patakatifu, kwa sababu zinapatana na aya hii tukufu. Zimekuja hadithi nyingine zinazoonyesha kwamba Mwenyezi Mungu aliifanya Makka kuwa patakatifu kabla ya kuumba mbingu na ardhi, kama ilivyopokelewa katika Sahih mbili kutoka kwa ‘Abdullah ibn ‘Abbas, Mwenyezi Mungu awaridhie wote wawili, aliyesema: Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ amesema siku ya kutekwa kwa Makka: “Hakika Mwenyezi Mungu aliufanya mji huu kuwa mtakatifu siku alipoziumba mbingu na ardhi.

Basi ni mtakatifu kwa utakatifu wa Mwenyezi Mungu mpaka Siku ya Kiyama. Na kupigana ndani yake hakukuruhusiwa kwa yeyote kabla yangu; na hakukuruhusiwa kwangu isipokuwa kwa saa moja ya mchana. Kwa hiyo ni mtakatifu kwa utakatifu wa Mwenyezi Mungu mpaka Siku ya Kiyama. Miiba yake haikatwi, wanyama wake hawafukuzwi, kilichopotea humo hakichukuliwi isipokuwa na mtu atakayetangaza kutafuta mwenyewe, wala mimea yake mibichi haikatwi.”

Al-‘Abbas akasema: “Ewe Mtume wa Mwenyezi Mungu, isipokuwa idhkhir, kwani inatumika kwa mafundi wa dhahabu na kwa nyumba zao.” Akasema: “Isipokuwa idhkhir.” Haya ndiyo matamshi ya Muslim. Wote wawili wamepokea riwaya yenye maana hiyo kutoka kwa Abu Hurayrah.

Baada ya hayo, al-Bukhari amesema: “Aban ibn Salih amepokea kutoka kwa al-Hasan ibn Muslim, kutoka kwa Safiyyah bint Shaybah, aliyesema: Nilimsikia Mtume ﷺ akisema mfano wa hadithi hiyo.” Hadithi hii ambayo al-Bukhari aliitaja bila isnadi kamili imepokelewa na Imamu Abu ‘Abdullah ibn Majah kutoka kwa Muhammad ibn ‘Abdullah ibn Numayr, kutoka kwa Yunus ibn Bukayr, kutoka kwa Muhammad ibn Ishaq, kutoka kwa Aban ibn Salih, kutoka kwa al-Hasan ibn Muslim ibn Yannaq, kutoka kwa Safiyyah bint Shaybah, aliyesema: Nilimsikia Mtume ﷺ akitoa khutba katika mwaka wa kutekwa kwa Makka na kusema: “Enyi watu!

Hakika Mwenyezi Mungu aliifanya Makka kuwa patakatifu siku alipoziumba mbingu na ardhi. Basi ni patakatifu mpaka Siku ya Kiyama; miti yake haikatwi, wanyama wake hawafukuzwi, na kilichopotea humo hakichukuliwi isipokuwa na mtu atakayetangaza kukitafuta.” Al-‘Abbas akasema: “Isipokuwa idhkhir, kwa sababu inatumika katika nyumba na makaburi.” Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ akasema: “Isipokuwa idhkhir.”

Na kutoka kwa Abu Shurayh al-‘Adawi imepokelewa kwamba alimwambia ‘Amr ibn Sa‘id, alipokuwa akituma majeshi kwenda Makka: “Niruhusu, ewe amiri, nikusimulie kauli aliyosema Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ siku iliyofuata baada ya kutekwa kwa Makka. Masikio yangu yaliisikia, moyo wangu ukaielewa na macho yangu yakaiona alipokuwa akiitamka. Alimsifu Mwenyezi Mungu na kumhimidi, kisha akasema: ‘Hakika Mwenyezi Mungu ndiye aliyeifanya Makka kuwa patakatifu; watu hawakuifanya kuwa patakatifu. Basi haimruhusu mtu anayemwamini Mwenyezi Mungu na Siku ya Mwisho kumwaga damu humo wala kukata mti humo.

Mtu akijitetea kwa kusema kwamba Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ alipigana humo, basi mwambieni: Hakika Mwenyezi Mungu alimruhusu Mtume Wake ﷺ, lakini hakukuruhusuni ninyi. Mimi niliruhusiwa humo kwa saa moja tu ya mchana, na leo utakatifu wake umerudi kama ulivyokuwa jana. Aliyekuwepo na amfikishie asiyekuwepo.’” Abu Shurayh akaulizwa: “‘Amr alikuambia nini?”

Akasema: “Mimi najua hilo kuliko wewe, ewe Abu Shurayh. Mahali patakatifu hampi hifadhi mwasi, wala mtu anayekimbia kwa sababu ya kumwaga damu, wala mtu anayekimbia kwa sababu ya kosa.” Al-Bukhari na Muslim wameipokea; haya ndiyo matamshi ya Muslim.

Mambo haya yakishafahamika, hakuna mgongano kati ya hadithi zinazoonyesha kwamba Mwenyezi Mungu aliifanya Makka kuwa patakatifu siku alipoziumba mbingu na ardhi na zile zinazoonyesha kwamba Ibrahim, amani iwe juu yake, aliifanya kuwa patakatifu. Hii ni kwa sababu Ibrahim aliufikisha kwa watu hukumu ya Mwenyezi Mungu kuhusu Makka na kuifanya kwake kuwa patakatifu. Kwa hakika, Makka ilikuwa mji mtakatifu mbele ya Mwenyezi Mungu kabla Ibrahim, amani iwe juu yake, hajajenga Nyumba humo.

Vivyo hivyo, Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ alikuwa ameandikwa mbele ya Mwenyezi Mungu kuwa ndiye wa mwisho wa Manabii, Adamu akiwa bado amelazwa katika udongo wake; pamoja na hayo Ibrahim, amani iwe juu yake, alisema: “Mola wetu Mlezi! Wapelekee Mtume miongoni mwao.” Mwenyezi Mungu aliijibu dua yake kwa mujibu wa yaliyotangulia katika elimu na qadari Yake. Kwa sababu hiyo, imekuja katika hadithi kwamba watu walisema: “Ewe Mtume wa Mwenyezi Mungu, tueleze mwanzo wa jambo lako.”

Akasema: “Mimi ni jibu la dua ya baba yangu Ibrahim, bishara ya Isa mwana wa Maryam, na mama yangu aliona kana kwamba nuru imetoka kwake na kuziangaza kasri za Sham.” Yaani, walimuuliza kuhusu mwanzo wa kudhihiri kwa utume wake, kama itakavyokuja hivi karibuni, Mwenyezi Mungu akipenda.

Ama suala la ubora wa Makka kuliko Madina, ambalo ndilo kauli ya wanazuoni wengi, au ubora wa Madina kuliko Makka, ambao ndio msimamo wa Malik na wafuasi wake, litatajwa mahali pengine pamoja na dalili zake, Mwenyezi Mungu akipenda; na Kwake ndiko kunakotegemewa.

Kauli Yake, Aliyetukuka, akisimulia kuhusu Khalil [Ibrahim]: “Mola wangu Mlezi! Uufanye huu uwe mji salama,” yaani, uwe salama dhidi ya hofu na wakazi wake wasiwe na woga. Mwenyezi Mungu ametekeleza hilo kwa sheria na kwa qadari Yake. Kama kauli Yake: “Na anayeingia humo huwa salama” (Aal ‘Imran, 3:97), na kauli Yake: “Je, hawaoni kwamba tumeufanya kuwa mahali patakatifu na salama, ilhali watu wanaotekwa nyara kutoka pande zote zinazowazunguka?”

(Al-‘Ankabut, 29:67), na aya nyinginezo. Hadithi kuhusu kukatazwa kupigana humo zimetangulia. Katika Sahih Muslim, kutoka kwa Jabir, imepokelewa: Nilimsikia Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ akisema: “Haimruhusu yeyote kubeba silaha Makka.”

Katika sura hii amesema: “Mola wangu Mlezi! Uufanye huu uwe mji salama,” yaani, “Ujaalie eneo hili liwe mji salama.” Hili linafaa kwa sababu dua hii ilitolewa kabla ya kujengwa kwa Ka‘bah. Mwenyezi Mungu amesema katika Surah Ibrahim: “Na Ibrahim aliposema: Mola wangu Mlezi!

Uufanye huu uwe mji salama” (Ibrahim, 14:35). Hii inafaa huko kwa sababu, Mwenyezi Mungu ndiye ajuaye zaidi, inaonekana dua hiyo ya pili ilitolewa baada ya Nyumba kujengwa, wakazi wake kukaa hapo na Is-haq kuzaliwa, ambaye alikuwa mdogo kwa Isma‘il kwa miaka kumi na mitatu. Ndiyo maana mwisho wa dua hiyo alisema: “Sifa njema zote ni za Mwenyezi Mungu ambaye amenipa Isma‘il na Is-haq katika uzee wangu. Hakika Mola wangu Mlezi ni Msikivu wa dua” (Ibrahim, 14:39).

Na kauli Yake, Aliyetukuka: “Na uwape wakazi wake matunda, wale miongoni mwao waliomwamini Mwenyezi Mungu na Siku ya Mwisho. Akasema: Na mwenye kukufuru pia nitamstarehesha kidogo, kisha nitamlazimisha kwenda kwenye adhabu ya Moto, nayo ni marejeo mabaya mno.” Abu Ja‘far al-Razi amepokea kutoka kwa al-Rabi‘ ibn Anas, kutoka kwa Abu al-‘Aliyah, kutoka kwa Ubayy ibn Ka‘b, kuhusu maneno “Akasema: Na mwenye kukufuru pia nitamstarehesha kidogo, kisha nitamlazimisha kwenda kwenye adhabu ya Moto, nayo ni marejeo mabaya mno,” akasema: Hayo ni maneno ya Mwenyezi Mungu.

Hii ndiyo kauli ya Mujahid na ‘Ikrimah, na ndiyo kauli aliyoiona kuwa sahihi Ibn Jarir, Mwenyezi Mungu amrehemu.

Ibn Jarir amesema: Wengine walisoma: “Akasema: Na mwenye kukufuru nitamstarehesha kidogo, kisha nitamlazimisha kwenda kwenye adhabu ya Moto, nayo ni marejeo mabaya mno,” na wakayafanya maneno hayo kuwa sehemu ya mwisho ya dua ya Ibrahim. Hivi ndivyo ilivyosimuliwa na Abu Ja‘far kutoka kwa al-Rabi‘, kutoka kwa Abu al-‘Aliyah, aliyesema: Ibn ‘Abbas alikuwa akisema kwamba hayo ni maneno ya Ibrahim, akimuomba Mola wake kwamba amstareheshe kidogo yule anayekufuru.

Abu Ja‘far amepokea kutoka kwa Layth ibn Abi Sulaym, kutoka kwa Mujahid, kuhusu maneno “Na mwenye kukufuru nitamstarehesha kidogo,” akisema: “Na mwenye kukufuru, nitamruzuku pia.” “Kisha nitamlazimisha kwenda kwenye adhabu ya Moto.” Muhammad ibn Ishaq amesema: Ibrahim, amani iwe juu yake, alipowatenga katika dua yake wale ambao Mwenyezi Mungu hakutaka wawe na uongozi, alifanya hivyo kwa kujitoa kwa Mwenyezi Mungu na kumpenda, na kwa kujitenga na aliyekwenda kinyume na amri Yake, hata kama ni katika kizazi chake.

Alijua kwamba miongoni mwao wangekuwapo madhalimu ambao ahadi ya Mwenyezi Mungu haiwahusu, kama Mwenyezi Mungu alivyomjulisha. Mwenyezi Mungu akasema: “Na mwenye kukufuru, basi Mimi humruzuku mwema na mwovu, na humstarehesha kwa muda mfupi.”

Hatim ibn Isma‘il amepokea kutoka kwa Humayd al-Kharrat, kutoka kwa ‘Ammar al-Duhni, kutoka kwa Sa‘id ibn Jubayr, kutoka kwa Ibn ‘Abbas, kuhusu kauli Yake, Aliyetukuka: “Mola wangu Mlezi! Uufanye huu uwe mji salama, na uwape wakazi wake matunda, wale miongoni mwao waliomwamini Mwenyezi Mungu na Siku ya Mwisho.” Ibn ‘Abbas alisema: Ibrahim alitaka matunda yawekwe kwa waumini pekee, wala si kwa watu wengine. Ndipo Mwenyezi Mungu akateremsha: “Na mwenye kukufuru pia nitamruzuku.”

Je, niumbe viumbe ambao sitawaruzuku? Nitawastarehesha kwa muda mfupi, kisha nitawalazimisha kwenda kwenye adhabu ya Moto, nayo ni marejeo mabaya mno. Kisha Ibn ‘Abbas akasoma: “Wote hawa na wale tunawapa katika fadhila ya Mola wako Mlezi, na fadhila ya Mola wako Mlezi haizuiliwi” (Al-Isra’, 17:20). Ibn Mardawayh ameipokea.

Imepokelewa pia kutoka kwa ‘Ikrimah na Mujahid kauli kama hiyo. Hii inafanana na kauli Yake, Aliyetukuka: “Hakika wale wanaomzulia Mwenyezi Mungu uwongo hawatafanikiwa. Ni starehe ya duniani tu, kisha marejeo yao yatakuwa Kwetu, kisha tutawaonjesha adhabu kali kwa sababu ya yale waliyokuwa wakiyakufuru” (Yunus, 10:69–70); na kauli Yake: “Na asihuzunishwe na ukafiri wa anayekufuru. Kwetu ndiyo marejeo yao, nasi tutawajulisha yale waliyoyatenda.

Hakika Mwenyezi Mungu ni Mjuzi wa yaliyomo vifuani. Tunawastarehesha kwa muda mfupi, kisha tutawalazimisha kwenye adhabu nzito” (Luqman, 31:23–24); na kauli Yake: “Na lau si kwamba watu wangekuwa umma mmoja, tungeliwafanyia wanaomkufuru Mwingi wa rehema dari za nyumba zao kwa fedha, na ngazi ambazo kwazo wangepanda, na milango ya nyumba zao, na viti vya kuegemea, na mapambo. Na hayo yote si chochote ila ni starehe ya maisha ya dunia; na Akhera kwa Mola wako Mlezi ni ya wachamngu” (Az-Zukhruf, 43:33–35).

Na kauli Yake: “Kisha nitamlazimisha kwenda kwenye adhabu ya Moto, nayo ni marejeo mabaya mno,” maana yake ni: baada ya kumstarehesha duniani na kumkunjulia kivuli chake, nitamlazimisha kwenda kwenye adhabu ya Moto, nayo ni marejeo mabaya mno. Maana yake ni kwamba Mwenyezi Mungu huwapa muda na kuwachelewesha, kisha huwachukua kwa kuchukua kwa Mwenye nguvu, Mwenye uwezo. Kama kauli Yake, Aliyetukuka: “Na ni miji mingapi ambayo niliipa muda ikiwa dhalimu, kisha niliiadhiri; na Kwangu ndiko marejeo” (Al-Hajj, 22:48).

Katika Sahih mbili imekuja: “Hakuna yeyote mwenye subira kuliko Mwenyezi Mungu kwa maudhi anayoyasikia. Wanamfanyia mwana, naye huwapa riziki na kuwapa afya.” Katika Sahih pia imekuja: “Hakika Mwenyezi Mungu humpa muda dhalimu, lakini anapomkamata hamwachi.” Kisha akasoma kauli Yake, Aliyetukuka: “Na hivyo ndivyo kuchukua kwa Mola wako Mlezi kunavyokuwa anapouchukua mji ulio dhalimu. Hakika kuchukua Kwake ni kugumu na kukali” (Hud, 11:102).

Baadhi yao walisoma “Akasema: Na mwenye kukufuru nitamstarehesha kidogo…” mpaka mwisho wa aya, na wakayafanya maneno hayo kuwa sehemu ya dua ya Ibrahim. Huo ni usomaji usio wa kawaida, unaokwenda kinyume na wasomaji saba. Muundo wa muktadha haukubali maana yake, na Mwenyezi Mungu ndiye ajuaye zaidi. Kwa hakika, katika usomaji wa wengi, kiwakilishi katika neno “akasema” kinamrejelea Mwenyezi Mungu, kama muktadha unavyothibitisha.

Kwa mujibu wa usomaji huo usio wa kawaida, kiwakilishi katika “akasema” kingemrejelea Ibrahim, jambo linalokwenda kinyume na mpangilio wa maneno. Mwenyezi Mungu, Aliyetukuka, ndiye ajuaye zaidi. Wanaoshikilia usomaji huo wametumia hoja hiyo kusema kwamba kuifanya Makka kuwa patakatifu kulifanyika kupitia kwa maneno ya Ibrahim al-Khalil. Lakini imesemwa pia kwamba Makka ilikuwa patakatifu tangu ilipoumbwa pamoja na ardhi; na hili ndilo lenye dhahiri zaidi na lenye nguvu zaidi.

[Marejeo ya aya: Aal ‘Imran, 3:97; Al-‘Ankabut, 29:67; Ibrahim, 14:35, 39; Al-Isra’, 17:20; Yunus, 10:69–70; Luqman, 31:23–24; Az-Zukhruf, 43:33–35; Al-Hajj, 22:48; Hud, 11:102.]

Tafsiri ya Qurani ya Al-Baghawi

Kauli Yake, Aliyetukuka: “Na Ibrahim aliposema: Mola wangu Mlezi! Uufanye huu…” maana yake ni Makka; na imesemwa: eneo takatifu. “Uwe mji salama,” yaani, uwe mji wenye usalama, ambamo wakazi wake wako salama. “Na uwape wakazi wake matunda.”

Aliomba hivyo kwa sababu Makka ilikuwa katika bonde lisilo na mimea. Katika simulizi za kale imeelezwa kwamba Ta’if ilikuwa mojawapo ya miji ya Sham, katika eneo la Urdun. Ibrahim, amani iwe juu yake, alipoomba dua hii, Mwenyezi Mungu akamwamuru Jibril, amani iwe juu yake, aing’oe Ta’if kutoka kwenye mizizi yake, aizungushe Ka‘bah mara saba, kisha aiweke mahali ilipo sasa. Ndiyo maana matunda mengi ya Makka hutoka huko.

“Wale miongoni mwao waliomwamini Mwenyezi Mungu na Siku ya Mwisho” ni dua mahsusi kwa ajili ya waumini. “Akasema” — Mwenyezi Mungu, Aliyetukuka, ndiye aliyesema. “Na mwenye kukufuru nitamstarehesha kidogo.” Ibn ‘Amir alisoma “fa-umatti‘hu” kwa hamza yenye dhamma na bila shadda, na wasomaji wengine walisoma kwa shadda.

Maana yake ni moja: nitamruzuku kafiri pia kwa muda mfupi, mpaka mwisho wa maisha yake. Hii ni kwa sababu Mwenyezi Mungu ameahidi riziki kwa viumbe wote, waumini na makafiri. Aliitaja kuwa ni kidogo kwa sababu starehe ya dunia ni chache. “Kisha nitamlazimisha” maana yake ni: nitamlazimisha kwenda Akhera kwenye adhabu ya Moto.

“Nayo ni marejeo mabaya mno” maana yake ni: marejeo ambayo mtu ataishia huko. Mujahid alisema: “Niliona karibu na Maqam kitabu kilichoandikwa: Hakika Mwenyezi Mungu ndiye Bwana wa Bakkah. Aliiumba siku alipoliumba jua na mwezi, akaifanya kuwa takatifu siku alipoziumba mbingu na ardhi, akaizungushia Malaika saba wanyofu, na riziki yake huifikia kupitia njia tatu. Nyama na maji yake yamebarikiwa.”