मक्काको सुरक्षा र जीविका

शेख अब्दुर्रहमान अस्-सादीको तफ्सिर

अर्थात्, जब इब्राहीमले यस घरका लागि दुआ गर्दै भने कि अल्लाहले यसलाई सुरक्षित नगर बनाइदिनुहोस् र यहाँका बासिन्दाहरूलाई विभिन्न प्रकारका फलफूलबाट जीविका प्रदान गर्नुहोस्। त्यसपछि उनले अल्लाहसँग शिष्टता अपनाउँदै आफ्नो दुआलाई आस्थावानहरूका लागि मात्र सीमित गरे। किनकि उनको पहिलो दुआ खुला रूपमा गरिएको थियो, त्यसैले त्यसको जवाफमा अत्याचारीहरूलाई बाहेक राखियो।

जब उनले आस्थावानहरूका लागि जीविका मागे, अल्लाहको जीविका आस्थावान र अविश्वासी, अवज्ञाकारी र आज्ञापालक सबैलाई समेट्ने भएकाले उनले त्यसलाई आस्थावानहरूमा सीमित गरे। अल्लाहले भन्नुभयो: «र जसले अविश्वास गर्‍यो»—अर्थात्, म तिनीहरू सबैलाई, मुस्लिम र अविश्वासी दुवैलाई, जीविका दिनेछु। मुस्लिमले त्यस जीविकाको सहायताले अल्लाहको उपासना गर्नेछ र त्यसपछि स्वर्गको सुखतर्फ जानेछ। अविश्वासीले भने त्यसबाट केही समय लाभ लिनेछ।

«त्यसपछि म उसलाई विवश पार्नेछु»—अर्थात्, उसलाई बाध्य पार्दै «आगोको यातनातर्फ» लैजानेछु। त्यो पुग्ने ठाउँ कति नराम्रो छ!

इमाम इब्न कसीरको तफ्सिर

अल्लाहको भनाइ: «र जब इब्राहीमले भने: “हे मेरा पालनहार! यसलाई सुरक्षित नगर बनाइदेऊ र यसका बासिन्दाहरूमध्ये अल्लाह र अन्तिम दिनमाथि आस्था राख्नेलाई फलफूलबाट जीविका प्रदान गर”» सम्बन्धमा इमाम अबू जाफर इब्न जरीरले भने: हामीलाई इब्न बश्शारले हदीस सुनाए; उनले भने: हामीलाई अब्दुर्रहमान इब्न मह्दीले हदीस सुनाए; उनले भने: हामीलाई सुफ्यानले अबू जुबैरबाट, उनले जाबिर इब्न अब्दुल्लाहबाट सुनाए, उनले भने: अल्लाहका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयो: «इब्राहीमले अल्लाहको घरलाई पवित्र र सुरक्षित क्षेत्र घोषित गरे।

अनि मैले मदीनालाई उसका दुई कालो ढुङ्गे मैदानहरूबीचको क्षेत्र पवित्र घोषित गरेको छु; त्यहाँको शिकार गरिँदैन र त्यहाँको काँडेदार झाडी काटिँदैन»। नसाईले पनि यही रिवायत मुहम्मद इब्न बश्शार, अर्थात् बन्दार, मार्फत बयान गरेका छन्। मुस्लिमले यसलाई अबू बक्र इब्न अबी शैबा र अम्र अन-नाकिदबाट बयान गरेका छन्; दुवैले अबू अहमद अज़-जुबैरीबाट, उनले सुफ्यान अस-सौरीबाट बयान गरेका हुन्।

इब्न जरीरले अर्को रिवायत पनि बयान गरेका छन्: हामीलाई अबू कुरैब र अबू साइबले हदीस सुनाए; उनीहरू दुवैले भने: हामीलाई इब्न इदरीसले हदीस सुनाए। साथै, हामीलाई अबू कुरैबले हदीस सुनाए; उनले भने: हामीलाई अब्दुर्रहिम अर-राजीले हदीस सुनाए। ती दुवैले भने: हामीले अश्असलाई नाफेअबाट, उनलाई अबू हुरैराबाट सुनेका थियौँ। उनले भने: अल्लाहका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयो: «इब्राहीम अल्लाहका बन्दे र उहाँका घनिष्ठ मित्र थिए, र म अल्लाहको बन्दो र उहाँका रसूल हुँ।

इब्राहीमले मक्कालाई पवित्र क्षेत्र घोषित गरे, र मैले मदीना उसका दुई कालो ढुङ्गे मैदानहरूबीचको क्षेत्रलाई पवित्र घोषित गरेको छु। त्यहाँका काँडेदार झाडीहरू र शिकारलाई सुरक्षित राखिनेछ; लडाइँका लागि त्यहाँ हतियार लगेर जानेछैन, र ऊँटलाई चारा दिनबाहेक त्यहाँको रूख काटिनेछैन»। यो रिवायतको शृङ्खला अनौठो छ र छ वटा हदीसका प्रमुख ग्रन्थहरूमध्ये कुनैमा छैन। तर यसको मूल हदीस सहीह मुस्लिममा अबू हुरैराबाट अर्को सनदमार्फत आएको छ।

अबू हुरैराले भने: मानिसहरूले पहिलो फल देखेपछि त्यो अल्लाहका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) कहाँ ल्याउँथे। उहाँले त्यो लिनुभएपछि भन्नुहुन्थ्यो: «हे अल्लाह! हाम्रा फलहरूमा, हाम्रो सहरमा, हाम्रो साअमा र हाम्रो मुद्दमा बरकत प्रदान गर्नुहोस्। हे अल्लाह!

इब्राहीम तपाईंका बन्दे, घनिष्ठ मित्र र नबी थिए; म तपाईंको बन्दो र नबी हुँ। उनले तपाईंलाई मक्काका लागि दुआ गरेका थिए, र म मदीना लागि त्यस्तै दुआ गर्छु—र त्यससँगै त्यति नै थप बरकत पनि»। त्यसपछि उहाँले उपस्थितमध्ये सबैभन्दा सानो बालकलाई बोलाएर त्यो फल दिनुहुन्थ्यो। अर्को शब्दावलीमा छ: «बरकतसँगै अर्को बरकत»; त्यसपछि उहाँले उपस्थित बालकहरूमध्ये सबैभन्दा सानोलाई दिनुहुन्थ्यो। यो मुस्लिमको शब्दावली हो।

त्यसपछि इब्न जरीरले भने: हामीलाई अबू कुरैबले हदीस सुनाए; उनले भने: हामीलाई कुतैबा इब्न सईदले हदीस सुनाए; उनले भने: हामीलाई बक्र इब्न मुज़रले इब्न अल-हादबाट, उनले अबू बक्र इब्न मुहम्मदबाट, उनले अब्दुल्लाह इब्न अम्र इब्न उस्मानबाट, उनले राफेअ इब्न खादिजबाट सुनाए। उनले भने: अल्लाहका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयो: «इब्राहीमले मक्कालाई पवित्र क्षेत्र घोषित गरे, र मैले उसका दुई कालो ढुङ्गे मैदानहरूबीचको क्षेत्रलाई पवित्र घोषित गरेको छु»। यसलाई मुस्लिमले मात्र आफ्नो ग्रन्थमा समावेश गरेका छन्; उनले कुतैबा, बक्र इब्न मुज़रको माध्यमबाट यही शब्दावलीमा बयान गरेका छन्।

बुखारी र मुस्लिम दुवैमा अनस इब्न मालिकबाट रिवायत छ: अल्लाहका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले अबू तल्हालाई भन्नुभयो: «तिम्रा केटाहरूबाट मेरो सेवा गर्ने एउटा केटो खोजिदेऊ»। अबू तल्हा मलाई पछाडि बसाएर लिएर गए। म अल्लाहका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) का सेवामा रहेँ; उहाँ जहाँ रोकिनुहुन्थ्यो, म उहाँको सेवा गर्थेँ। हदीसमा छ: त्यसपछि उहाँ अघि बढ्नुभयो, यहाँसम्म कि उहुद पर्वत देखियो।

उहाँले भन्नुभयो: «यो त्यो पर्वत हो, जसले हामीलाई माया गर्छ र हामी पनि यसलाई माया गर्छौँ»। जब उहाँ मदीना नजिक पुग्नुभयो, भन्नुभयो: «हे अल्लाह! यसका दुई पर्वतबीचको क्षेत्रलाई त्यसरी नै पवित्र घोषित गर्दछु, जसरी इब्राहीमले मक्कालाई पवित्र घोषित गरेका थिए। हे अल्लाह!

उनीहरूका मुद्द र साअमा बरकत प्रदान गर्नुहोस्»। उनीहरू दुवैको अर्को शब्दावलीमा छ: «हे अल्लाह! उनीहरूको नाप्ने भाँडोमा, साअमा र मुद्दमा बरकत प्रदान गर्नुहोस्»। बुखारीले थपेका छन्: अर्थात्, मदीनावासीहरूका लागि। उनीहरू दुवैले अनसबाट यो पनि रिवायत गरेका छन् कि अल्लाहका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयो: «हे अल्लाह!

मक्कामा जति बरकत दिनुभएको छ, मदीना त्यसको दोब्बर बरकत प्रदान गर्नुहोस्»।

अब्दुल्लाह इब्न ज़ैद इब्न आसिम (रजियल्लाहु अन्हु) बाट नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को हदीस छ: «इब्राहीमले मक्कालाई पवित्र क्षेत्र घोषित गरे र त्यसका लागि दुआ गरे। मैले पनि मदीना पवित्र घोषित गरेको छु, जसरी इब्राहीमले मक्कालाई पवित्र घोषित गरेका थिए, र त्यसका मुद्द र साअमा मैले त्यसरी नै दुआ गरेको छु, जसरी इब्राहीमले मक्काका लागि दुआ गरेका थिए»। बुखारीले यही शब्दमा र मुस्लिमले अर्को शब्दावलीमा रिवायत गरेका छन्: अल्लाहका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयो: «इब्राहीमले मक्कालाई पवित्र क्षेत्र घोषित गरे र त्यहाँका बासिन्दाहरूका लागि दुआ गरे।

मैले पनि मदीना पवित्र घोषित गरेको छु, जसरी इब्राहीमले मक्कालाई पवित्र घोषित गरेका थिए। अनि यसको साअ र मुद्दमा मैले त्यसरी नै दुआ गरेको छु, जसरी इब्राहीमले मक्काका बासिन्दाहरूका लागि दुआ गरेका थिए»।

अबू सईद (रजियल्लाहु अन्हु) बाट नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को हदीस छ: «हे अल्लाह! इब्राहीमले मक्कालाई पवित्र क्षेत्र घोषित गरेर हरम बनाए, र मैले पनि मदीना उसका दुई प्रवेशद्वारबीचको क्षेत्रलाई हरम घोषित गरेको छु। त्यहाँ रगत बगाइनेछैन, लडाइँका लागि हतियार लगिनेछैन र चारा बनाउनबाहेक त्यहाँको रूख हल्लाइनेछैन। हे अल्लाह!

हाम्रो मदीनामा, हाम्रो साअमा र हाम्रो मुद्दमा बरकत प्रदान गर्नुहोस्। हे अल्लाह! एउटा बरकतसँगै अर्को दुई बरकत प्रदान गर्नुहोस्»। यो हदीस मुस्लिमले बयान गरेका छन्। मदीना पवित्र क्षेत्र भएको विषयमा धेरै हदीसहरू छन्। हामीले यहाँ तीमध्ये इब्राहीम (अलैहिस्सलाम) ले मक्कालाई पवित्र घोषित गरेको प्रसङ्गसँग सम्बन्धित हदीसहरू मात्र उल्लेख गरेका छौँ, किनकि ती आयतसँग मिल्दोजुल्दो छन्।

अल्लाह तआलाले आकाश र पृथ्वीको सृष्टि गर्नुभन्दा पहिले नै मक्कालाई पवित्र क्षेत्र घोषित गर्नुभएको थियो भन्ने अर्थ दिने अरू हदीसहरू पनि आएका छन्। सहीहैनमा अब्दुल्लाह इब्न अब्बास (रजियल्लाहु अन्हुमा) बाट रिवायत छ: अल्लाहका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले मक्का विजय भएको दिन भन्नुभयो: «निश्चय नै अल्लाहले आकाश र पृथ्वीको सृष्टि गर्नुभएको दिन यस सहरलाई पवित्र घोषित गर्नुभयो। त्यसैले यो अल्लाहको पवित्रताको कारण कियामतको दिनसम्म पवित्र रहनेछ। मभन्दा पहिले कसैलाई यहाँ युद्ध गर्न अनुमति दिइएको थिएन, र मलाई पनि दिनको केही समयका लागि मात्र अनुमति दिइयो।

त्यसैले यो अल्लाहको पवित्रताको कारण कियामतको दिनसम्म पवित्र रहनेछ। यहाँको काँडेदार बोट काटिनेछैन, शिकारलाई भगाइनेछैन, र हराएको वस्तु त्यसको मालिकले चिनाउने उद्देश्यले मात्र उठाउन पाइनेछ; यहाँको हरियो घाँस उखेलिनेछैन»। अब्बासले भने: «हे अल्लाहका रसूल! इज़्खिर घाँसबारे छुट दिनुहोस्, किनकि त्यो हाम्रा सुनारहरू र घरहरूका लागि चाहिन्छ»।

उहाँले भन्नुभयो: «इज़्खिरबाहेक»। यो मुस्लिमको शब्दावली हो। बुखारी र मुस्लिम दुवैले अबू हुरैराबाट यस्तै हदीस रिवायत गरेका छन्।

त्यसपछि बुखारीले भने: अबान इब्न सालिहले हसन इब्न मुस्लिमबाट, उनले सफिय्या बिन्त शैबाबाट रिवायत गरेका छन्; उनले भनिन्: मैले नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) बाट यस्तै हदीस सुनेँ। बुखारीले टिप्पणीका रूपमा उल्लेख गरेको यो रिवायत इमाम अबू अब्दुल्लाह इब्न माजाले मुहम्मद इब्न अब्दुल्लाह इब्न नुमैर, युनुस इब्न बुकैर, मुहम्मद इब्न इस्हाक, अबान इब्न सालिह र हसन इब्न मुस्लिम इब्न यनकको माध्यमबाट सफिय्या बिन्त शैबाबाट बयान गरेका छन्। उनले भनिन्: मैले मक्का विजयको वर्ष नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) लाई खुत्बा दिँदै गरेको सुनेँ। उहाँले भन्नुभयो: «हे मानिसहरू!

अल्लाहले आकाश र पृथ्वीको सृष्टि गरेको दिन मक्कालाई पवित्र घोषित गर्नुभयो। त्यसैले यो कियामतको दिनसम्म पवित्र रहनेछ। यहाँको रूख काटिनेछैन, शिकारलाई भगाइनेछैन र हराएको वस्तु त्यसको घोषणा गर्ने व्यक्तिबाहेक अरू कसैले लिनेछैन»। अब्बासले भने: «इज़्खिरबाहेक, किनकि त्यो घर र चिहानहरूका लागि चाहिन्छ»।

अल्लाहका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयो: «इज़्खिरबाहेक»।

अबू शुरैह अल-अदवीले अम्र इब्न सईदलाई—जो मक्कातर्फ सेना पठाउँदै थिए—भने: «हे अमीर! मलाई तपाईंलाई एउटा कुरा सुनाउने अनुमति दिनुहोस्, जुन कुरा अल्लाहका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले मक्का विजय भएको भोलिपल्ट भन्नुभएको थियो। मेरा कानले सुने, मेरो हृदयले सम्झ्यो र उहाँ बोल्नुहुँदा मेरा आँखाले उहाँलाई देखे। उहाँले अल्लाहको प्रशंसा र गुणगान गर्नुभयो, त्यसपछि भन्नुभयो: “निश्चय नै अल्लाहले मक्कालाई पवित्र बनाउनुभयो; मानिसहरूले यसलाई पवित्र बनाएका होइनन्।

त्यसैले अल्लाह र अन्तिम दिनमाथि आस्था राख्ने कसैका लागि यहाँ रगत बगाउन वा रूख काट्न जायज छैन। यदि कसैले अल्लाहका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले यहाँ युद्ध गर्न पाएको अनुमतिलाई आधार बनाएर छुट खोज्छ भने उसलाई भन: अल्लाहले आफ्ना रसूललाई अनुमति दिनुभएको थियो, तिमीहरूलाई दिनुभएको छैन। मलाई पनि दिनको केही समयका लागि मात्र अनुमति दिइएको थियो। आज यसको पवित्रता हिजोको जस्तै फर्किसकेको छ।

उपस्थित व्यक्तिले अनुपस्थित व्यक्तिसम्म यो कुरा पुर्‍याओस्”»। अबू शुरैहलाई सोधियो: «अम्रले तपाईंलाई के भने?» उनले भने: «हे अबू शुरैह! मलाई तिमीभन्दा बढी थाहा छ: हरमले अवज्ञाकारीलाई, रगतको अभियोगबाट भाग्नेलाई वा अपराधबाट भाग्नेलाई शरण दिँदैन»।

यो हदीस बुखारी र मुस्लिमले रिवायत गरेका छन्; यहाँ मुस्लिमको शब्दावली छ।

यो कुरा थाहा भएपछि, अल्लाहले आकाश र पृथ्वी सृष्टि गर्नुभएको दिन मक्कालाई पवित्र बनाउनुभयो भन्ने हदीसहरू र इब्राहीम (अलैहिस्सलाम) ले मक्कालाई पवित्र घोषित गरे भन्ने हदीसहरूबीच कुनै विरोध रहँदैन। किनकि इब्राहीमले त्यसको पवित्रता र त्यससम्बन्धी अल्लाहको आदेश मानिसहरूलाई सुनाएका थिए। इब्राहीम (अलैहिस्सलाम) ले त्यसको निर्माण गर्नुभन्दा पहिलेदेखि नै मक्का अल्लाहको दृष्टिमा पवित्र नगर थियो। त्यसैगरी, आदम आफ्नो सृष्टिको माटोमा रहँदै गर्दा मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) अल्लाहकहाँ अन्तिम नबीका रूपमा लेखिइसक्नुभएको थियो।

यति हुँदाहुँदै पनि इब्राहीम (अलैहिस्सलाम) ले भने: «हे हाम्रा पालनहार! उनीहरूका बीचमा उनीहरूमध्येबाटै एक रसूल पठाउनुहोस्»। अल्लाहले आफ्नो पूर्वज्ञान र निर्धारणमा रहेको कुराअनुसार उनको दुआ स्वीकार गर्नुभयो। यसै कारण हदीसमा आएको छ कि मानिसहरूले भने: «हे अल्लाहका रसूल!

तपाईंको पैगम्बरीको सुरुआतबारे हामीलाई बताउनुहोस्»। उहाँले भन्नुभयो: «मेरा पिता इब्राहीमको दुआ, ईसा इब्न मरयमको शुभसूचना, र मेरी आमाले आफूबाट एउटा प्रकाश निस्केको देख्नुभएको सपना—जसले शामका महलहरू उज्यालो बनायो»। अर्थात्, उनीहरूले उहाँको पैगम्बरी प्रकट हुन थालेको समयबारे सोधेका थिए। यो कुरा चाँडै नै, इन्शा अल्लाह, आउनेछ।

मक्कालाई मदीनाभन्दा श्रेष्ठ मान्ने—जुन बहुसंख्यक विद्वानहरूको मत हो—वा मदीनालाई मक्काभन्दा श्रेष्ठ मान्ने—जुन मालिक र उनका अनुयायीहरूको मत हो—भन्ने विषयलाई त्यसका प्रमाणसहित अर्को स्थानमा चर्चा गरिनेछ, इन्शा अल्लाह। अल्लाहमाथि नै भरोसा छ।

अल्लाहले आफ्नो घनिष्ठ मित्र इब्राहीमको भनाइ उद्धृत गर्दै भन्नुभयो: «हे मेरा पालनहार! यसलाई सुरक्षित नगर बनाइदेऊ»—अर्थात्, डरबाट सुरक्षित बनाइदेऊ, यसका बासिन्दाहरूलाई भयभीत नगर। अल्लाहले विधिगत र वास्तविक दुवै रूपमा यो दुआ पूरा गर्नुभयो। जस्तै, अल्लाहको भनाइ छ: «जो त्यसमा प्रवेश गर्छ, ऊ सुरक्षित हुन्छ» (आल इमरान ३:९७), र: «के उनीहरूले देखेनन् कि हामीले एउटा सुरक्षित हरम बनाएका छौँ, जबकि उनीहरूका वरिपरिका मानिसहरू अपहरण गरिन्छन्?»

(अल-अन्कबूत २९:६७), साथै अरू आयतहरू। त्यहाँ युद्ध निषेध गरिएको विषयका हदीसहरू पहिले नै उल्लेख भइसकेका छन्। सहीह मुस्लिममा जाबिरबाट रिवायत छ: मैले अल्लाहका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) लाई भन्नुभएको सुनेँ: «कसैका लागि मक्कामा हतियार बोकेर जान जायज छैन»।

यस सूरहमा भनिएको छ: «हे मेरा पालनहार! यसलाई सुरक्षित नगर बनाइदेऊ»—अर्थात्, यस ठाउँलाई सुरक्षित नगर बनाइदेऊ। यो उपयुक्त छ, किनकि त्यो काबाको निर्माण हुनुभन्दा पहिलेको प्रसङ्ग हो। सूरह इब्राहीममा भनेको छ: «र जब इब्राहीमले भने: “हे मेरा पालनहार!

यसलाई सुरक्षित नगर बनाइदेऊ”» (इब्राहीम १४:३५)। त्यहाँको प्रसङ्गमा यो दुआ घर निर्माण भइसकेपछि, त्यसका बासिन्दाहरू त्यहाँ बसोबास गर्न थालेपछि र इस्हाक जन्मिएपछि गरिएको दोस्रो दुआ भएको हुन सक्छ—अल्लाह नै बढी जान्नुहुन्छ। इस्हाक इस्माईलभन्दा तेह्र वर्ष कान्छा थिए। त्यसैले दुआको अन्त्यमा उनले भने: «सबै प्रशंसा अल्लाहकै लागि हो, जसले मलाई बुढेसकालमा इस्माईल र इस्हाक प्रदान गर्नुभयो। निश्चय नै मेरा पालनहार दुआ सुन्नुहुन्छ» (इब्राहीम १४:३९)।

अल्लाहको भनाइ: «र यसका बासिन्दाहरूमध्ये अल्लाह र अन्तिम दिनमाथि आस्था राख्नेलाई फलफूलबाट जीविका प्रदान गर»। त्यसपछि उहाँले भन्नुभयो: «र जसले अविश्वास गर्‍यो, म उसलाई केही समय लाभ लिन दिनेछु, त्यसपछि उसलाई आगोको यातनातर्फ विवश पार्नेछु। पुग्ने त्यो ठाउँ कति नराम्रो छ!» अबू जाफर अर-राजीले रबीअ इब्न अनसबाट, उनले अबू अल-आलियाबाट, उनले उबय इब्न कअबबाट रिवायत गरेका छन्: «र जसले अविश्वास गर्‍यो, म उसलाई केही समय लाभ लिन दिनेछु, त्यसपछि उसलाई आगोको यातनातर्फ विवश पार्नेछु।

पुग्ने त्यो ठाउँ कति नराम्रो छ!»—यो अल्लाहको भनाइ हो। मुजाहिद र इक्रिमाबाट पनि यही भनाइ रिवायत गरिएको छ, र इब्न जरीर (रहिमहुल्लाह) ले यसैलाई सही ठहराएका छन्। उनले भने: अरू पाठकहरूले «उसले भन्यो: “र जसले अविश्वास गर्‍यो, म उसलाई केही समय लाभ लिन दिनेछु...”» भनेर पढेका छन् र त्यसलाई इब्राहीमको दुआकै निरन्तरता मानेका छन्।

अबू जाफरले रबीअबाट र उनले अबू अल-आलियाबाट यही पाठ रिवायत गरेका छन्। अबू अल-आलियाले भने: इब्न अब्बास भन्नुहुन्थ्यो, यो इब्राहीमकै भनाइ हो; उनले आफ्नो पालनहारसँग दुआ गर्दै भनेका हुन्: «जसले अविश्वास गर्छ, उसलाई केही समय लाभ लिन दिनुहोस्»।

अबू जाफरले लैस इब्न अबी सुलैमबाट, उनले मुजाहिदबाट रिवायत गरेका छन्: «र जसले अविश्वास गर्‍यो, म उसलाई केही समय लाभ लिन दिनेछु»—अर्थात्, अविश्वास गर्नेलाई पनि जीविका दिनेछु। «त्यसपछि उसलाई आगोको यातनातर्फ विवश पार्नेछु»। मुहम्मद इब्न इस्हाकले भने: जब इब्राहीम (अलैहिस्सलाम) ले अल्लाहको निकटता र प्रेमका लागि, उहाँको आदेशविरुद्ध जानेहरूसँग अलग हुन र उहाँले आफ्ना वंशजमध्ये पनि जसलाई आफ्नो मित्रता दिन चाहनुभएन, त्यस्ता व्यक्तिहरूबाट दुआ हटाए—किनकि अल्लाहले उनलाई बताइसक्नुभएको थियो कि उनीहरूमध्ये अत्याचारी हुनेछन् र उनको प्रतिज्ञा अत्याचारीसम्म पुग्नेछैन—तब अल्लाहले भन्नुभयो: «जसले अविश्वास गर्छ, म उसलाई जीविका दिनेछु।

पुण्यात्मा र पापी दुवैलाई जीविका दिन्छु र केही समय लाभ लिन दिन्छु»।

हातिम इब्न इस्माईलले हुमैद अल-खर्रातबाट, उनले अम्मार अद-दहनीबाट, उनले सईद इब्न जुबैरबाट, उनले इब्न अब्बासबाट अल्लाहको भनाइ «हे मेरा पालनहार! यसलाई सुरक्षित नगर बनाइदेऊ र यसका बासिन्दाहरूमध्ये अल्लाह र अन्तिम दिनमाथि आस्था राख्नेलाई फलफूलबाट जीविका प्रदान गर» सम्बन्धमा रिवायत गरेका छन्। इब्न अब्बासले भने: इब्राहीमले मक्काको जीविका मानिसहरूबाट अलग गरी आस्थावानहरूका लागि मात्र मागेका थिए। त्यसपछि अल्लाहले «र जसले अविश्वास गर्‍यो, उसलाई पनि जीविका दिनेछु» भन्नुभयो—«के म सृष्टि गरेर तिनीहरूलाई जीविका नदिऊँ?

म तिनीहरूलाई केही समय लाभ लिन दिनेछु, त्यसपछि आगोको यातनातर्फ विवश पार्नेछु। पुग्ने त्यो ठाउँ कति नराम्रो छ!» त्यसपछि इब्न अब्बासले यो आयत पढे: «हामी यी र उनीहरू दुवैलाई तिम्रा पालनहारको अनुदानबाट प्रदान गर्छौँ; तिम्रा पालनहारको अनुदान रोकिएको छैन» (अल-इस्रा १७:२०)। यसलाई इब्न मरदुवैहले रिवायत गरेका छन्। इक्रिमा र मुजाहिदबाट पनि यस्तै अर्थको रिवायत आएको छ।

यो अल्लाहको यस भनाइ जस्तै हो: «निश्चय नै जो अल्लाहमाथि झूट घड्छन्, तिनीहरू सफल हुँदैनन्। यो संसारको थोरै सुख हो; त्यसपछि हाम्रोतर्फ नै तिनीहरूको फर्काइ हुनेछ, अनि तिनीहरूले अविश्वास गर्दै आएका कारण हामी तिनीहरूलाई कडा यातना चखाउनेछौँ» (यूनुस १०:६९–७०)। साथै: «जसले अविश्वास गर्छ, उसको अविश्वासले तिमीलाई दुःखी नबनाओस्। तिनीहरूको फर्काइ हामीकहाँ नै हुनेछ, त्यसपछि उनीहरूले गरेका कामबारे हामी उनीहरूलाई बताउनेछौँ।

निश्चय नै अल्लाह छातीहरूमा भएका कुरा जान्नुहुन्छ। हामी तिनीहरूलाई केही समय लाभ लिन दिनेछौँ, त्यसपछि कडा यातनातर्फ विवश पार्नेछौँ» (लुकमान ३१:२३–२४)। अनि: «यदि मानिसहरू एउटै समुदाय नहुने भए, रहमानलाई अस्वीकार गर्नेहरूका घरका छाना चाँदीका बनाइदिनेथ्यौँ, र तिनीहरू चढ्ने सिँढीहरू पनि; तिनीहरूका घरका ढोकाहरू र टेक लगाएर बस्ने पलङहरू पनि; साथै सुनका गहना पनि। यी सबै त सांसारिक जीवनका सुखसामग्री मात्र हुन्, र आखिरी जीवन तिम्रा पालनहारकहाँ धर्मपरायणहरूका लागि हो» (अज़-ज़ुख्रुफ ४३:३३–३५)।

«त्यसपछि उसलाई आगोको यातनातर्फ विवश पार्नेछु»—अर्थात्, संसारमा केही समय लाभ लिन दिएर र यसको छायामा प्रशस्त सुविधा प्रदान गरेपछि उसलाई आगोको यातनातर्फ बाध्य पार्नेछु। यसको अर्थ हो, अल्लाहले उनीहरूलाई केही समय ढिलाइ र मोहलत दिनुहुन्छ, त्यसपछि सर्वशक्तिमान विजेताले झैँ तिनीहरूलाई समात्नुहुन्छ। जस्तै उहाँको भनाइ छ: «कति बस्तीहरूलाई मैले मोहलत दिएँ, जबकि ती अत्याचारी थिए; त्यसपछि मैले तिनीहरूलाई समातेँ, र फर्केर आउनुपर्ने ठाउँ मेरैतर्फ हो» (अल-हज्ज २२:४८)। सहीहैनमा छ: «अल्लाहले आफूले सुनेको कष्टमा जति धैर्य गर्ने अरू कोही छैन।

मानिसहरू उहाँका लागि सन्तान ठहर गर्छन्, तर उहाँले उनीहरूलाई जीविका दिनुहुन्छ र स्वस्थता प्रदान गर्नुहुन्छ»। अर्को सहीह हदीसमा छ: «निश्चय नै अल्लाहले अत्याचारीलाई मोहलत दिनुहुन्छ; तर जब उहाँले उसलाई समात्नुहुन्छ, तब उसलाई उम्कन दिनुहुन्न»। त्यसपछि उहाँले यो आयत पढ्नुभयो: «तिम्रा पालनहारले अत्याचारी बनेका बस्तीहरूलाई समात्नुहुँदा उहाँको समाताइ यस्तै हुन्छ। निश्चय नै उहाँको समाताइ पीडादायी र कठोर छ» (हूद ११:१०२)।

केहीले «उसले भन्यो: “र जसले अविश्वास गर्‍यो, म उसलाई केही समय लाभ लिन दिनेछु...”» भनेर पढेका छन् र त्यसलाई इब्राहीमको दुआको निरन्तरता बनाएका छन्। यो पाठ शाज़्ज़ हो र सात प्रामाणिक पाठहरूसँग मेल खाँदैन। वाक्यको संरचनाले पनि यसको अर्थलाई समर्थन गर्दैन।

अल्लाह नै बढी जान्नुहुन्छ। बहुसंख्यक पाठकहरूको पाठमा «उसले भन्यो» भन्ने सर्वनाम अल्लाहतर्फ फर्कन्छ, र वाक्यको क्रमले पनि यही जनाउँछ। तर त्यो दुर्लभ पाठमा सर्वनाम इब्राहीमतर्फ फर्कन्छ, जुन वाक्यको संरचनाविरुद्ध छ। अल्लाह नै सर्वज्ञ हुनुहुन्छ।

यस पाठलाई मक्काको पवित्रता इब्राहीम खलीलको घोषणामार्फत स्थापित भएको थियो भन्ने मत राख्नेहरूले प्रमाणका रूपमा लिएका छन्। अर्को मतअनुसार पृथ्वी सृष्टि भएदेखि नै मक्का पवित्र थियो। यही दोस्रो मत बढी प्रकट र बलियो छ।

यस विषयमा सम्बन्धित आयतका सन्दर्भहरू: आल इमरान ३:९७; अल-अन्कबूत २९:६७; इब्राहीम १४:३५, ३९; अल-इस्रा १७:२०; यूनुस १०:६९–७०; लुकमान ३१:२३–२४; अज़-ज़ुख्रुफ ४३:३३–३५; अल-हज्ज २२:४८; हूद ११:१०२।

अल्-बगवीको तफ्सिर

अल्लाहको भनाइ «र जब इब्राहीमले भने: “हे मेरा पालनहार! यसलाई...”» को अर्थ मक्का हो; अर्को भनाइअनुसार हरम हो। «सुरक्षित नगर» अर्थात् यस्तो नगर, जहाँका बासिन्दाहरू सुरक्षित रहन्छन्। «र यसका बासिन्दाहरूलाई फलफूलबाट जीविका प्रदान गर»—उनले यसरी दुआ गरे, किनकि यो उपत्यका खेतीयोग्य थिएन।

किस्साहरूमा उल्लेख छ कि ताइफ शामका सहरहरूमध्ये उर्दुनमा थियो। जब इब्राहीम (अलैहिस्सलाम) ले यो दुआ गरे, अल्लाहले जिब्राईल (अलैहिस्सलाम) लाई त्यसलाई जरैदेखि उखेलेर काबाको वरिपरि सात पटक घुमाउन र त्यसपछि अहिले रहेको ठाउँमा राख्न आदेश दिनुभयो। मक्कामा धेरैजसो फलफूल त्यहीँबाट आउँछन्।

«अल्लाह र अन्तिम दिनमाथि आस्था राख्नेलाई»—यो खासगरी आस्थावानहरूका लागि गरिएको दुआ हो। «उहाँले भन्नुभयो»—अर्थात्, अल्लाहले भन्नुभयो। «र जसले अविश्वास गर्‍यो, म उसलाई केही समय लाभ लिन दिनेछु»। इब्न आमिरले «फा-उम्तिउहू» हल्का रूपमा, हम्जामा पेशसहित पढेका छन्; अरू सबैले तश्दीदसहित पढेका छन्।

दुवैको अर्थ एउटै हो: अविश्वासीलाई पनि उसको आयुको अन्त्यसम्म केही समय जीविका दिनेछु। यसको कारण अल्लाह तआलाले आस्थावान र अविश्वासी सबै सृष्टिका लागि जीविका दिने वाचा गर्नुभएको छ। यसलाई «थोरै» भनेर सीमित गरिएको छ, किनकि सांसारिक सुखसामग्री थोरै हुन्छ। «त्यसपछि उसलाई विवश पार्नेछु» अर्थात् आखिरी जीवनमा बाध्य पार्नेछु।

«आगोको यातनातर्फ। पुग्ने त्यो ठाउँ कति नराम्रो छ!» अर्थात्, त्यो फर्केर जाने ठाउँ कति नराम्रो छ।

मुजाहिदले भने: मकाम इब्राहीमको छेउमा एउटा लेख फेला परेको थियो, जसमा यस्तो लेखिएको थियो: «अल्लाह बक्का [मक्का]का पालनहार हुनुहुन्छ। उहाँले सूर्य र चन्द्रमा सृष्टि गर्नुभएको दिन यसको रचना गर्नुभयो, र आकाश तथा पृथ्वी सृष्टि गर्नुभएको दिन यसलाई पवित्र घोषित गर्नुभयो। उहाँले यसलाई हनीफ [एकेश्वरवादी] सात फरिश्ताले घेर्नुभएको छ। यसको जीविका तीन बाटोबाट आउँछ। यसको मासु र पानीमा बरकत दिइएको छ»।