Молба за безбедност и изобилство

Тефсир на шејх Абдуррахман ас-Саади

Односно, Ибрахим се молел за овој Дом, барајќи од Аллах да го направи безбедно место и на неговите жители да им даде разновидни плодови. Потоа, нека е мир над него, ја ограничил оваа молба на верниците, од учтивост кон Аллах, бидејќи во неговата претходна молба барањето било општо, а одговорот на него бил ограничен со исклучување на неправедните. Кога се помолил за нивната егзистенција и ја ограничил молбата на верниците, Аллаховиот удел, сепак, ги опфаќа и верникот и неверникот, и грешникот и послушниот.

Семоќниот Аллах рекол: „А оној што не верува“ — односно: „Ќе им дадам на сите нив, и на муслиманите и на неверниците. Муслиманот ќе се потпира на тој удел за да Му служи на Аллах, а потоа ќе премине од него во блаженството на Џеннетот. А неверникот накратко ќе ужива во него, а потоа ќе го принудам“ — односно, ќе го натерам и против негова волја ќе го одведам — „во казната на Огнот. А колку ли е само лошо тоа престојувалиште!“

Тефсир на имамот Ибн Касир

Зборовите на Севишниот: „И кога Ибрахим рече: ‘Господару мој, направи го ова место безбедно и нахрани ги со плодови неговите жители што веруваат во Аллах и во Последниот ден’“.

Имамот Абу Џа‘фар ибн Џарир рекол: „Ни раскажа Ибн Башшар, нему Абдуррахман ибн Махди, нему Суфјан, од Абуз-Зубајр, од Џабир ибн Абдуллах, кој рекол: ‘Аллаховиот Пратеник ﷺ рече: „Ибрахим го прогласи за свет Домот на Аллах и побара да биде безбеден, а јас ја прогласувам за света Медина — областа меѓу нејзините две лава-полиња: таму не смее да се лови дивечот ниту да се сечат дрвјата со трње.“’“ Истото го пренел и ан-Наса’и од Мухаммад ибн Башшар, познат како Бундар, со истиот синџир. Муслим го забележал од Абу Бакр ибн Аби Шајба и Амр ан-Накид, двајцата од Абу Ахмад аз-Зубајри, од Суфјан ас-Саври.

Ибн Џарир рекол и: „Ни раскажаа Абу Курaјб и Абу ас-Са’иб — тие двајцата рекоа: ни раскажа Ибн Идрис; а ни раскажа и Абу Курaјб, кому му раскажа Абдуррахман ар-Рази. И двајцата рекоа: го слушнавме Аш‘ас, од Нафи‘, од Абу Хурејра, кој рекол: ‘Аллаховиот Пратеник ﷺ рече: „Ибрахим беше Аллахов роб и Негов близок пријател, а јас сум Аллахов роб и Негов пратеник. Ибрахим ја прогласи Мекка за света, а јас ја прогласив Медина за света — областа меѓу нејзините две лава-полиња, нејзините дрвја со трње и нејзиниот дивеч. Во неа не смее да се носи оружје за борба, ниту да се сече дрво, освен за сточна храна за камила.“’“

Овој пат на пренесување е необичен и не е забележан во ниту една од шесте познати збирки. Основата на хадисот се наоѓа во „Сахих“ на Муслим, преку друг синџир од Абу Хурејра, Аллах нека биде задоволен со него. Тој рекол: „Кога луѓето ќе ги виделе првите плодови, му ги носеле на Аллаховиот Пратеник ﷺ. Кога тој ќе ги земел, велел: ‘О Аллах, благослови ни ги плодовите, благослови ни ја Медина, благослови ни ги са‘от и мудовите.

О Аллах, Ибрахим е Твој роб, близок пријател и пратеник, а и јас сум Твој роб и пратеник. Тој Те молел за Мекка, а јас Те молам за Медина со истата молба што тој Ти ја упатил за Мекка, и уште толку.’ Потоа го повикувал најмалото дете присутно и му го давал плодот.“ Во една верзија стои: „Благослов врз благослов“, а потоа му го давал на најмалото од присутните деца. Ова е текстот кај Муслим.

Потоа Ибн Џарир рекол: „Ни раскажа Абу Курaјб, кому му раскажа Кутајба ибн Са‘ид, нему Бакр ибн Мудар, од Ибн ал-Хад, од Абу Бакр ибн Мухаммад, од Абдуллах ибн Амр ибн Усман, од Рафи‘ ибн Хадиџ, кој рекол: ‘Аллаховиот Пратеник ﷺ рече: „Ибрахим ја прогласи Мекка за света, а јас ја прогласувам за света областа меѓу нејзините две лава-полиња.“’“ Овој хадис го издвоил Муслим, кој го пренел од Кутајба, од Бакр ибн Мудар, со истиот синџир. Неговиот текст е ист.

Во двата „Сахих“-а, од Анас ибн Малик се пренесува дека Аллаховиот Пратеник ﷺ му рекол на Абу Талха: „Побарај ми момче од вашите момчиња што ќе ми служи.“ Абу Талха тргнал, а јас се качив зад него и му служев на Аллаховиот Пратеник ﷺ секогаш кога ќе застаневме. Во хадисот се вели: „Потоа тргна кон Медина, а кога пред него се појави Ухуд, рече: ‘Ова е планина што нè сака и што ние ја сакаме.’ Кога се издигна над Медина, рече: ‘О Аллах, ја прогласувам за света областа меѓу нејзините две планини, како што Ибрахим ја прогласи Мекка за света.

О Аллах, благослови им ги мудовите и са‘от.’“ Во една верзија што ја забележале двајцата стои: „О Аллах, благослови им ја мерката, благослови им го са‘от и благослови им го мудот.“ Ал-Бухари додал: „Односно, на жителите на Медина.“

Исто така, во двата „Сахих“-а од Анас се пренесува дека Аллаховиот Пратеник ﷺ рекол: „О Аллах, направи во Медина двоен благослов од оној што си го направил во Мекка.“ Од Абдуллах ибн Зајд ибн Асима, Аллах нека биде задоволен со него, се пренесува дека Пратеникот ﷺ рекол: „Ибрахим ја прогласи Мекка за света и се молеше за неа. И Медина ја прогласив за света, како што Ибрахим ја прогласи Мекка за света, и се молев за нејзиниот муд и са‘ со благослов сличен на оној со кој Ибрахим се молеше за Мекка.“

Ова го забележал ал-Бухари, а тоа е неговиот текст; го забележал и Муслим, со следниов текст: „Аллаховиот Пратеник ﷺ рекол: ‘Ибрахим ја прогласи Мекка за света и се молеше за нејзините жители. А јас ја прогласив Медина за света, како што Ибрахим ја прогласи Мекка за света, и се молев за нејзините са‘ и муд со благослов сличен на оној со кој Ибрахим се молеше за жителите на Мекка.’“

Од Абу Са‘ид, Аллах нека биде задоволен со него, се пренесува дека Пратеникот ﷺ рекол: „О Аллах, Ибрахим ја прогласи Мекка за света и ја направи свето место, а и јас ја прогласив Медина за света — областа меѓу нејзините два теснеца: таму да не се пролева крв, да не се носи оружје за борба и да не се тресе дрво, освен за сточна храна. О Аллах, благослови ни ја Медина, благослови ни го са‘от и благослови ни го мудот. О Аллах, додај ни уште два благослова врз благословот.“ Хадисот го забележал Муслим.

Хадисите за светоста на Медина се многубројни. Наведовме само некои од нив што се поврзани со тоа што Ибрахим, мир над него, ја прогласил Мекка за свето место, бидејќи тоа одговара на благородниот ајет.

Има и други хадиси што укажуваат дека Севишниот Аллах ја прогласил Мекка за свето место пред создавањето на небесата и Земјата. Во двата „Сахих“-а, од Абдуллах ибн Аббас, Аллах нека биде задоволен со нив двајцата, се пренесува дека Аллаховиот Пратеник ﷺ на денот на освојувањето на Мекка рекол: „Аллах го прогласил ова место за свето на денот кога ги создал небесата и Земјата, па затоа останува свето по Аллаховата одредба сè до Судниот ден. На никого пред мене не му било дозволено да се бори во него, а и мене ми беше дозволено само еден час во еден ден.

Оттогаш останува свето по Аллаховата одредба сè до Судниот ден. Не смее да се сече неговото трње, ниту да се плаши неговиот дивеч, ниту да се земаат најдените предмети, освен оној што ќе ги разгласи за да се најде сопственикот, и не смее да се коси неговата трева.“ Ал-Аббас рекол: „О Аллахов Пратенику, освен изхирот, бидејќи тој им е потребен на ковачите и за нивните куќи.“ Тој рекол: „Освен изхирот.“

Ова е текстот кај Муслим. Во двата „Сахих“-а од Абу Хурејра се пренесува сличен хадис.

Потоа ал-Бухари рекол: „Абан ибн Салих пренел од ал-Хасан ибн Муслим, од Сафија бинт Шајба: ‘Го слушнав Пратеникот ﷺ’“, па го навел хадисот со сличен текст. Овој хадис, кој ал-Бухари го навел без целосен синџир, го забележал имамот Абу Абдуллах ибн Маџа од Мухаммад ибн Абдуллах ибн Нумaјр, од Јунус ибн Букајр, од Мухаммад ибн Исхак, од Абан ибн Салих, од ал-Хасан ибн Муслим ибн Јанак, од Сафија бинт Шајба, која рекла: „Го слушнав Пратеникот ﷺ како држи хутба во годината на освојувањето и вели: ‘О луѓе, Аллах ја прогласи Мекка за света на денот кога ги создал небесата и Земјата, па таа е света сè до Судниот ден.

Нејзините дрвја не смеат да се сечат, нејзиниот дивеч не смее да се плаши, а нејзините најдени предмети не смеат да се земаат, освен од оној што ќе ги разгласи.’ Ал-Аббас рече: ‘Освен изхирот, за куќите и гробовите.’ Аллаховиот Пратеник ﷺ рече: ‘Освен изхирот.’“

Од Абу Шурајх ал-Адави се пренесува дека му рекол на Амр ибн Са‘ид, кога овој испраќал војска кон Мекка: „Дозволи ми, заповедниче, да ти пренесам зборови што ги кажал Аллаховиот Пратеник ﷺ утрото по денот на освојувањето. Моите уши ги слушнаа, срцето ми ги запамети, а очите ми го видоа кога ги изговори. Тој го пофали Аллах и Му упати благодарност, а потоа рече: ‘Аллах ја прогласи Мекка за свето место, а не луѓето. Затоа, на оној што верува во Аллах и во Последниот ден не му е дозволено во неа да пролева крв ниту да сече дрво.

Ако некој се повикува на тоа што на Аллаховиот Пратеник ﷺ му било дозволено да се бори во неа, кажете му: Аллах му дозволи на Својот Пратеник, а не ви дозволи вам. И мене ми беше дозволено само еден час во еден ден, а денес нејзината светост се врати како што беше вчера. Нека присутниот му го пренесе ова на отсутниот.’“ Потоа некој го прашал Абу Шурајх: „Што ти одговори Амр?“

Тој рекол: „Јас го знам тоа подобро од тебе, Абу Шурајх. Светото место не го штити оној што му е непокорен на владетелот, ниту оној што бега поради убиство или престап.“ Ова го забележале ал-Бухари и Муслим; ова е текстот кај Муслим.

Кога ова ќе се знае, нема противречност меѓу хадисите што укажуваат дека Аллах ја прогласил Мекка за света на денот кога ги создал небесата и Земјата и хадисите што укажуваат дека ја прогласил за света Ибрахим, мир над него. Ибрахим од Аллах го пренел прописот за нејзината светост и ја прогласил за света; таа отсекогаш била свето место кај Аллах, уште пред Ибрахим, мир над него, да ја изгради. Исто така, Аллаховиот Пратеник ﷺ бил запишан кај Аллах како последниот од пророците уште додека Адем бил во својата глина, а сепак Ибрахим, мир над него, рекол: „Господару наш, прати им пратеник од нив“ (ел-Бекаре, 2:129).

Аллах ја услишал неговата молба според Своето претходно знаење и одредба. Затоа во хадисот се пренесува дека луѓето рекле: „О Аллахов Пратенику, извести нè за почетокот на твојата мисија.“ Тој рекол: „Молбата на мојот татко Ибрахим, радосната вест на Иса, синот на Мерјем, и мојата мајка видела како од неа излегува светлина што ги осветлила дворците на Шам.“ Односно, тие прашале за почетокот на појавувањето на неговата мисија, како што наскоро ќе биде наведено, ако Аллах даде.

Прашањето дали Мекка е повредна од Медина, како што смета мнозинството, или Медина е повредна од Мекка, како што е мислењето на Малик и неговите следбеници, ќе биде разгледано на друго место, со доказите за тоа, ако Аллах даде; во Него е нашата доверба.

Зборовите на Севишниот, пренесувајќи ги зборовите на Неговиот близок пријател: „Господару мој, направи го ова место безбедно“ — односно, заштитено од страв, така што неговите жители нема да бидат исплашени. Аллах го остварил тоа и според верскиот закон и според Својата одредба. Слично на тоа се Неговите зборови: „Кој ќе влезе во него, ќе биде безбеден“ (Али Имран, 3:97), и: „Зарем не гледаат дека Ние направивме светилиште, безбедно, додека луѓето околу нив се киднапираат?“ (ел-Анкебут, 29:67), како и други ајети.

Претходно беа наведени хадисите за забраната на борба во него. Во „Сахих“ на Муслим, од Џабир се пренесува: „Го слушнав Аллаховиот Пратеник ﷺ како вели: ‘Никому не му е дозволено да носи оружје во Мекка.’“

Во оваа сура стои: „Господару мој, направи го ова место населба безбедна“ — односно, направи го ова подрачје безбедна населба. Ова одговара на контекстот, бидејќи тоа било пред изградбата на Каба. А во сурата Ибрахим се вели: „И кога Ибрахим рече: ‘Господару мој, направи го ова место населба безбедна’“ (Ибрахим, 14:35). Таму тоа одговара, а Аллах најдобро знае, бидејќи се чини дека тоа била втора молба, по изградбата на Домот и откако неговите жители се населиле таму, а и по раѓањето на Исхак, кој бил тринаесет години помлад од Исмаил.

Затоа на крајот од молбата рекол: „Слава Му на Аллах, Кој во староста ми ги подари Исмаил и Исхак. Господарот мој, навистина, ги слуша молбите“ (Ибрахим, 14:39).

Зборовите на Севишниот: „И нахрани ги со плодови неговите жители што веруваат во Аллах и во Последниот ден. Тој рече: ‘А оној што не верува, ќе му дадам да ужива кратко, а потоа ќе го принудам во казната на Огнот; а колку ли е лошо тоа престојувалиште!’“ Абу Џа‘фар ар-Рази пренел од ар-Раби‘ ибн Анас, од Абу ал-Алија, од Убај ибн Ка‘б дека зборовите: „Тој рече: ‘А оној што не верува, ќе му дадам да ужива кратко, а потоа ќе го принудам во казната на Огнот; а колку ли е лошо тоа престојувалиште!’“ се зборови на Аллах.

Ова е и мислењето на Муџахид и Икрима, а тоа е толкувањето за кое предност дал Ибн Џарир, Аллах да му се смилува.

Ибн Џарир рекол: „Други го рецитирале ајетот вака: ‘Тој рече: „А оној што не верува, ќе му дадам да ужива кратко, а потоа ќе го принудам во казната на Огнот; а колку ли е лошо тоа престојувалиште!“’“ Според ова рецитирање, тој дел се смета за продолжение на молбата на Ибрахим, како што пренел Абу Џа‘фар од ар-Раби‘, од Абу ал-Алија: „Ибн Аббас велел дека тоа се зборовите на Ибрахим, кој од својот Господар барал да му даде на оној што не верува кратко да ужива.“

Абу Џа‘фар пренел од Лајс ибн Аби Сулајм, од Муџахид, во врска со зборовите „А оној што не верува, ќе му дадам да ужива кратко“: „Односно, и на оној што не верува ќе му дадам егзистенција“, а потоа „ќе го принудам во казната на Огнот; а колку ли е лошо тоа престојувалиште!“

Мухаммад ибн Исхак рекол: „Кога Ибрахим, мир над него, ја одвои молбата од оној кому Аллах одбил да му даде старателство — стремејќи се целосно кон Аллах и кон Неговата љубов, и одвојувајќи се од оној што не ја следел Неговата заповед, дури и ако бил меѓу неговото потомство — откако дознал дека меѓу нив ќе има неправедни и дека, според Аллаховата вест, Неговиот завет нема да ги опфати, Аллах рекол: ‘А оној што не верува — Јас ќе му дадам храна на добриот и на грешниот, и ќе му дадам кратко да ужива.’“

Хатим ибн Исмаил пренел од Хумайд ал-Харрат, од Аммар ад-Дахни, од Са‘ид ибн Џубајр, од Ибн Аббас, во врска со зборовите на Севишниот: „Господару мој, направи го ова место безбедно и нахрани ги со плодови неговите жители што веруваат во Аллах и во Последниот ден“, дека Ибн Аббас рекол: „Ибрахим сакал да им ја ограничи храната само на верниците, а не и на другите. Тогаш Аллах објавил: ‘И на оној што не верува ќе му дадам храна, како што им давам и на верниците. Зарем да создадам суштества, а да не им дадам храна?!

Ќе им дозволам кратко да уживаат, а потоа ќе ги принудам во казната на Огнот; а колку ли е лошо тоа престојувалиште!’“ Потоа Ибн Аббас го рецитирал ајетот: „На сите нив — и на овие и на оние — им даваме од даровите на твојот Господар, а даровите на твојот Господар не се забранети“ (ел-Исра, 17:20). Ова го забележал Ибн Мардавех. Слично се пренесува и од Икрима и Муџахид.

Ова е како зборовите на Севишниот: „Оние што за Аллах измислуваат лага нема да успеат. Уживањето на овој свет е кратко, а потоа кај Нас ќе се вратат; тогаш ќе им ја дадеме да ја вкусат тешката казна поради тоа што не верувале“ (Јунус, 10:69–70); и: „И нека не те ожалости неверувањето на оној што не верува. Кај Нас е нивното враќање, па ќе ги известиме за она што го правеле. Аллах, навистина, го знае она што е во градите.

Ќе им дозволиме кратко да уживаат, а потоа ќе ги принудиме на тешка казна“ (Лукман, 31:23–24); и: „А да не се случеше луѓето да станат една заедница, на оние што не веруваат во Милостивиот ќе им направевме сребрени покриви на нивните куќи и скали по кои ќе се качуваат, влезни врати на нивните куќи и дивани на кои ќе се потпираат, и украси. Но сето тоа е само уживање во овоземниот живот, а Ахиретот кај твојот Господар им припаѓа на богобојазливите“ (ез-Зухруф, 43:33–35).

Зборовите „потоа ќе го принудам во казната на Огнот; а колку ли е лошо тоа престојувалиште!“ значат: по неговото уживање во овој свет и по тоа што му дадовме обилно од неговите привремени добра, ќе го натераме да влезе во казната на Огнот. Нивното значење е дека Севишниот Аллах им дава време и ги остава на располагање, а потоа ги казнува како Семоќен и Силен. Така вели Севишниот: „Колку ли градови им дадов време, а тие беа неправедни, па потоа ги казнив!

Кај Мене е враќањето“ (ел-Хаџ, 22:48). Во двата „Сахих“-а стои: „Никој не е потолерантен од Аллах кон навредите што ги слуша: Му припишуваат дете, а Тој им дава храна и ги чува здрави.“ Во истиот „Сахих“ се пренесува: „Аллах му дава време на неправедниот, но кога ќе го казни, не му дозволува да избега.“ Потоа го рецитирал зборот на Севишниот: „Таква е казната на твојот Господар кога ги казнува градовите додека се неправедни. Неговата казна, навистина, е болна и сурова“ (Худ, 11:102).

Некои го рецитирале делот „Тој рече: ‘А оној што не верува, ќе му дадам да ужива кратко’“ и продолжението, сметајќи го за дел од молбата на Ибрахим. Тоа е ретко рецитирање, кое се разликува од рецитирањата на седумте имами, а и составот на контекстот не го поддржува тоа значење. Аллах најдобро знае. Според рецитирањето на мнозинството, заменката во зборот „рече“ се однесува на Аллах, како што бара контекстот.

Според тоа ретко рецитирање, заменката во зборот „рече“ би се однесувала на Ибрахим, што е спротивно на структурата на исказот. А Аллах, Возвишениот, најдобро знае.

Ова рецитирање го користеле како доказ оние што сметале дека Мекка станала свето место само преку објавата што му била дадена на Ибрахим, близок пријател на Аллах. Сепак, се вели и дека таа е свето место уште од создавањето на Земјата, а тоа е поочигледното и посилното мислење.

Ајети: Али Имран (3:97); ел-Анкебут (29:67); Ибрахим (14:35, 14:39); ел-Исра (17:20); Јунус (10:69–70); Лукман (31:23–24); ез-Зухруф (43:33–35); ел-Хаџ (22:48); Худ (11:102).

Тефсир на ал-Багави

Зборовите на Севишниот: „И кога Ибрахим рече: ‘Господару мој, направи го ова…’“ — се мисли на Мекка; а се вели и дека се мисли на Светата област. „…безбедна населба“ — односно, место на безбедност во кое неговите жители ќе бидат заштитени.

„И нахрани ги со плодови неговите жители.“ Тој се молел за ова затоа што тоа било долина без посеви. Во преданијата за настаните од минатото се раскажува дека ат-Та’иф бил меѓу градовите на Шам, во областа на Јордан. Кога Ибрахим, мир над него, се упатил со оваа молба, Аллах му наредил на Џибрил, мир над него, да го искорне ат-Та’иф од неговата основа, да го заврти околу Домот седум пати, а потоа да го постави на местото каде што се наоѓа денес. Оттаму доаѓаат повеќето плодови на Мекка.

„Оние меѓу нив што веруваат во Аллах и во Последниот ден“ — ова е молба особено за верниците. „Тој рече“ — односно, Аллах Севишниот рекол: „А оној што не верува, ќе му дадам да ужива кратко.“ Ибн Амир го рецитирал глаголот со лесно изговорена хамза: „фа’умти‘у“, додека останатите го рецитирале со удвоено изговорено: „фа’уматти‘у“; значењето на двете форми е ист. „Кратко“ значи: ќе му давам егзистенција на неверникот и нему, до крајот на неговиот живот.

Тоа е така затоа што Аллах им ја одредил егзистенцијата на сите суштества — и верниците и неверниците. Ја ограничил со зборот „кратко“ бидејќи уживањето во овој свет е мало.

„Потоа ќе го принудам“ — односно, ќе го натерам во Ахиретот — „во казната на Огнот; а колку ли е лошо тоа престојувалиште!“ Односно, лошо е местото на кое ќе заврши.“ Муџахид рекол: „До Макамот [на Ибрахим] е пронајдена книга во која пишувало: ‘Аллах е Господарот на Бекка. Ја создал на денот кога ги создал Сонцето и Месечината, ја прогласил за света на денот кога ги создал небесата и Земјата и ја опкружил со седум ангели, посветени на чистата вера. Нејзината егзистенција доаѓа од три правци; месото и водата ѝ се благословени.’“