An toàn và sinh kế cho Makkah

Tafsir của Sheikh Abdurrahman as-Sa'di

Nghĩa là: Khi Ibrahim cầu nguyện cho Ngôi Nhà này, xin Allah làm cho nơi đây thành một thành phố an toàn và ban cho cư dân nơi đó đủ loại trái quả. Sau đó, ông — cầu xin Allah ban bình an cho ông — giới hạn lời cầu nguyện này dành cho những người có đức tin, vì phép tắc đúng mực với Allah: lời cầu nguyện đầu tiên của ông được nói một cách khái quát, nên câu trả lời dành cho lời cầu ấy được giới hạn, không bao gồm kẻ làm điều sai trái.

Khi cầu xin sinh kế cho họ và giới hạn điều đó cho người có đức tin, trong khi sinh kế của Allah bao trùm cả người có đức tin lẫn kẻ vô đức tin, cả người bất tuân lẫn người vâng phục, Allah phán: “Còn ai vô đức tin” — nghĩa là: Ta sẽ ban sinh kế cho tất cả họ, cả người Muslim lẫn kẻ vô đức tin. Người Muslim dùng sinh kế ấy làm phương tiện phụng sự Allah, rồi từ đó chuyển sang hưởng niềm an lạc của Thiên Đàng. Còn kẻ vô đức tin thì chỉ hưởng thụ nơi đó trong chốc lát.

“Rồi TA sẽ buộc y phải chịu” — nghĩa là Ta sẽ cưỡng bách và đưa y đi trong tình trạng miễn cưỡng — “đến với sự trừng phạt của Hỏa Ngục; thật là nơi trở về tồi tệ biết bao!”

Tafsir của Imam Ibn Kathir

Lời phán của Allah: “Và khi Ibrahim nói: ‘Lạy Thượng Đế của bề tôi, xin Ngài làm cho nơi đây thành một thành phố an toàn và ban trái quả làm lương thực cho cư dân nơi đây, những ai trong số họ tin tưởng nơi Allah và Ngày Cuối Cùng.’”

Imam Abu Ja‘far ibn Jarir thuật lại: Muhammad ibn Bashshar kể với chúng tôi, ‘Abd al-Rahman ibn Mahdi kể với chúng tôi, Sufyan kể với chúng tôi, từ Abu al-Zubayr, từ Jabir ibn ‘Abdullah, ông nói: Thiên Sứ của Allah ﷺ nói: “Quả thật, Ibrahim đã làm cho Ngôi Nhà của Allah trở thành nơi bất khả xâm phạm và an toàn; còn ta làm cho khu vực giữa hai vùng đất đá đen của Madinah trở thành nơi bất khả xâm phạm. Không được săn bắt thú săn ở đó, cũng không được chặt cây bụi gai ở đó.” Al-Nasa’i cũng thuật lại như vậy từ Muhammad ibn Bashshar, tức Bundar.

Muslim ghi lại từ Abu Bakr ibn Abi Shaybah và ‘Amr al-Naqid, cả hai đều thuật lại từ Abu Ahmad al-Zubayri, từ Sufyan al-Thawri.

Ibn Jarir cũng nói: Abu Kurayb và Abu al-Sa’ib kể với chúng tôi, cả hai nói: Ibn Idris kể với chúng tôi; Abu Kurayb cũng kể với chúng tôi: ‘Abd al-Rahim al-Razi kể với chúng tôi. Cả hai cùng nói: Chúng tôi nghe Ash‘ath thuật lại từ Nafi‘, từ Abu Hurayrah, ông nói: Thiên Sứ của Allah ﷺ nói: “Ibrahim là bề tôi của Allah và là người bạn chí thân của Ngài; còn ta là bề tôi và sứ giả của Allah.

Ibrahim đã làm cho Makkah trở thành nơi bất khả xâm phạm, còn ta làm cho khu vực giữa hai vùng đất đá đen của Madinah trở thành nơi bất khả xâm phạm: cây bụi gai và thú săn của nơi đó đều được bảo vệ; không được mang vũ khí vào đó để chiến đấu, cũng không được chặt cây ở đó, trừ khi lấy làm thức ăn cho lạc đà.” Con đường truyền này hiếm gặp, không có trong bất kỳ bộ nào trong sáu bộ sách Hadith.

Tuy nhiên, nguyên bản của Hadith này được ghi trong Sahih Muslim qua một đường truyền khác từ Abu Hurayrah — cầu xin Allah hài lòng về ông — rằng: Mọi người khi thấy những trái quả đầu mùa thì đem đến cho Thiên Sứ của Allah ﷺ. Khi Người nhận lấy, Người nói: “Lạy Allah, xin ban phúc lành cho trái quả của chúng con, ban phúc lành cho Madinah của chúng con, ban phúc lành cho đơn vị đo lường ṣā‘ và mudd của chúng con. Lạy Allah, Ibrahim là bề tôi, người bạn chí thân và vị Nabi của Ngài; còn con là bề tôi và vị Nabi của Ngài.

Ông ấy đã cầu xin Ngài cho Makkah, còn con cầu xin Ngài cho Madinah điều tương tự như ông ấy đã cầu xin cho Makkah, cùng với phần phúc lành tương đương nữa.” Sau đó, Người gọi đứa trẻ nhỏ tuổi nhất trong số những đứa trẻ có mặt và trao trái quả ấy cho em. Theo một cách diễn đạt khác: “Phúc lành thêm cùng với phúc lành.” Sau đó, Người trao trái quả ấy cho đứa trẻ nhỏ tuổi nhất có mặt. Đây là nguyên văn của Muslim.

Sau đó, Ibn Jarir nói: Abu Kurayb kể với chúng tôi, Qutaybah ibn Sa‘id kể với chúng tôi, Bakr ibn Mudar kể với chúng tôi, từ Ibn al-Had, từ Abu Bakr ibn Muhammad, từ ‘Abdullah ibn ‘Amr ibn ‘Uthman, từ Rafi‘ ibn Khadij, ông nói: Thiên Sứ của Allah ﷺ nói: “Ibrahim đã làm cho Makkah thành nơi bất khả xâm phạm; còn ta làm cho khu vực giữa hai vùng đất đá đen của Madinah thành nơi bất khả xâm phạm.” Chỉ Muslim ghi lại Hadith này, qua Qutaybah, từ Bakr ibn Mudar, với nguyên văn giống hệt như trên.

Trong hai bộ Sahih có thuật lại từ Anas ibn Malik rằng Thiên Sứ của Allah ﷺ nói với Abu Talhah: “Hãy tìm cho ta một cậu bé trong số các cậu bé của các ngươi để phục vụ ta.” Abu Talhah ra đi, để tôi ngồi phía sau ông trên lưng con vật; tôi phục vụ Thiên Sứ của Allah ﷺ mỗi khi Người dừng chân. Trong Hadith, ông nói: Sau đó, Người quay trở lại; khi núi Uhud hiện ra trước mắt, Người nói: “Đây là ngọn núi yêu thương chúng ta và chúng ta yêu thương nó.”

Khi nhìn thấy Madinah từ trên cao, Người nói: “Lạy Allah, con làm cho khu vực giữa hai ngọn núi của thành phố này thành nơi bất khả xâm phạm, như cách Ibrahim đã làm cho Makkah thành nơi bất khả xâm phạm. Lạy Allah, xin ban phúc lành cho họ trong đơn vị mudd và ṣā‘ của họ.” Theo một cách diễn đạt trong hai bộ Sahih: “Lạy Allah, xin ban phúc lành cho đơn vị cân đong của họ, ban phúc lành cho ṣā‘ của họ và ban phúc lành cho mudd của họ.” Al-Bukhari bổ sung: “Ý nói cư dân Madinah.”

Hai bộ Sahih cũng thuật lại từ Anas rằng Thiên Sứ của Allah ﷺ nói: “Lạy Allah, xin ban cho Madinah phúc lành gấp đôi những gì Ngài đã ban cho Makkah.”

Từ ‘Abdullah ibn Zayd ibn ‘Asim — cầu xin Allah hài lòng về ông — thuật lại rằng Nabi ﷺ nói: “Ibrahim đã làm cho Makkah thành nơi bất khả xâm phạm và cầu xin phúc lành cho thành phố ấy. Madinah cũng được làm thành nơi bất khả xâm phạm như cách Ibrahim làm cho Makkah thành nơi bất khả xâm phạm; và ta cầu xin phúc lành cho đơn vị mudd và ṣā‘ của Madinah, như Ibrahim đã cầu xin cho Makkah.” Al-Bukhari thuật lại với nguyên văn này; Muslim cũng thuật lại với lời văn: Thiên Sứ của Allah ﷺ nói: “Ibrahim đã làm cho Makkah thành nơi bất khả xâm phạm và cầu xin cho cư dân nơi đó.

Còn ta làm cho Madinah thành nơi bất khả xâm phạm như cách Ibrahim làm cho Makkah thành nơi bất khả xâm phạm, và ta cầu xin cho đơn vị ṣā‘ và mudd của Madinah điều tương tự như Ibrahim đã cầu xin cho cư dân Makkah.”

Từ Abu Sa‘id — cầu xin Allah hài lòng về ông — thuật lại rằng Nabi ﷺ nói: “Lạy Allah, Ibrahim đã làm cho Makkah trở thành nơi bất khả xâm phạm và khiến thành phố ấy được bảo vệ; còn con làm cho Madinah trở thành nơi bất khả xâm phạm, trong khu vực giữa hai lối vào hẹp của thành phố. Không được đổ máu ở đó, không được mang vũ khí vào đó để chiến đấu, cũng không được đập cành cây ở đó, trừ khi lấy làm thức ăn. Lạy Allah, xin ban phúc lành cho Madinah của chúng con. Lạy Allah, xin ban phúc lành cho ṣā‘ của chúng con.

Lạy Allah, xin ban phúc lành cho mudd của chúng con. Lạy Allah, xin đặt hai phúc lành cùng với phúc lành.” Hadith này do Muslim thuật lại.

Có rất nhiều Hadith về việc Madinah là nơi bất khả xâm phạm. Chúng tôi chỉ dẫn một số Hadith liên quan đến việc Ibrahim — cầu xin bình an cho ông — làm cho Makkah thành nơi bất khả xâm phạm, vì điều đó phù hợp với câu Kinh cao quý này.

Cũng có những Hadith khác chứng tỏ rằng Allah đã làm cho Makkah thành nơi bất khả xâm phạm trước khi tạo dựng các tầng trời và trái đất, như được ghi trong hai bộ Sahih từ ‘Abdullah ibn ‘Abbas — cầu xin Allah hài lòng về hai cha con ông — rằng Thiên Sứ của Allah ﷺ nói vào ngày chinh phục Makkah: “Quả thật, Allah đã làm cho thành phố này thành nơi bất khả xâm phạm vào ngày Ngài tạo dựng các tầng trời và trái đất. Vì vậy, thành phố này vẫn bất khả xâm phạm theo sự bất khả xâm phạm mà Allah đã quy định cho đến Ngày Phán Xét.

Trước ta, không ai được phép chiến đấu ở đó; đối với ta, điều đó chỉ được cho phép trong một giờ ban ngày. Thành phố này vẫn bất khả xâm phạm theo sự bất khả xâm phạm mà Allah đã quy định cho đến Ngày Phán Xét. Không được chặt gai, không được xua đuổi thú săn, không được nhặt đồ thất lạc ở đó, trừ người tìm cách thông báo để tìm chủ nhân; và không được nhổ cỏ xanh.” Al-‘Abbas nói: “Thưa Thiên Sứ của Allah, ngoại trừ cây izkhir, vì thợ rèn và nhà cửa của họ cần đến nó.”

Người nói: “Ngoại trừ izkhir.” Đây là nguyên văn của Muslim. Hai bộ Sahih cũng thuật lại nội dung tương tự từ Abu Hurayrah.

Sau đó, al-Bukhari nói: Aban ibn Salih thuật lại từ al-Hasan ibn Muslim, từ Safiyyah bint Shaybah, bà nói: Tôi nghe Nabi ﷺ nói điều tương tự.

Lời thuật được al-Bukhari dẫn nhưng không nêu đầy đủ chuỗi truyền này do Imam Abu ‘Abdullah ibn Majah ghi lại: Muhammad ibn ‘Abdullah ibn Numayr thuật lại từ Yunus ibn Bukayr, từ Muhammad ibn Ishaq, từ Aban ibn Salih, từ al-Hasan ibn Muslim ibn Yannaq, từ Safiyyah bint Shaybah, bà nói: Tôi nghe Nabi ﷺ giảng đạo vào năm chinh phục Makkah, Người nói: “Hỡi mọi người, Allah đã làm cho Makkah thành nơi bất khả xâm phạm vào ngày Ngài tạo dựng các tầng trời và trái đất; vì vậy, nó sẽ bất khả xâm phạm cho đến Ngày Phán Xét.

Không được chặt cây ở đó, không được xua đuổi thú săn ở đó, và không ai được lấy đồ thất lạc ở đó, trừ người rao báo để tìm chủ nhân.” Al-‘Abbas nói: “Ngoại trừ izkhir, vì nó được dùng cho nhà cửa và mồ mả.” Thiên Sứ của Allah ﷺ nói: “Ngoại trừ izkhir.”

Abu Shurayh al-‘Adawi thuật lại rằng ông nói với ‘Amr ibn Sa‘id khi người này điều quân đến Makkah: “Thưa vị chỉ huy, xin cho phép tôi kể với ngài một lời mà Thiên Sứ của Allah ﷺ đã nói vào ngày tiếp theo sau ngày chinh phục Makkah. Tai tôi đã nghe, tim tôi đã ghi nhớ và mắt tôi đã nhìn thấy Người nói lời ấy. Người ca ngợi Allah, tán dương Ngài rồi nói: ‘Quả thật, Allah đã làm cho Makkah thành nơi bất khả xâm phạm, chứ không phải con người làm như vậy. Vì thế, người nào tin Allah và Ngày Cuối Cùng thì không được đổ máu hay chặt cây ở đó.

Nếu có người viện cớ rằng Thiên Sứ của Allah ﷺ đã chiến đấu ở đó, thì hãy nói với người ấy: Allah đã cho phép Thiên Sứ của Ngài, chứ không cho phép các ngươi. Allah chỉ cho phép Ta ở đó trong một giờ ban ngày, rồi sự bất khả xâm phạm của thành phố đã trở lại như ngày hôm qua. Vậy người có mặt hãy truyền lại cho người vắng mặt.’” Người ta hỏi Abu Shurayh: “’Amr đã nói gì với ông?”

Ông đáp: “Ta biết rõ điều đó hơn ông, hỡi Abu Shurayh. Khu vực bất khả xâm phạm không che chở cho kẻ bất tuân, kẻ trốn tránh vì tội giết người hay kẻ trốn tránh vì tội ác.” Al-Bukhari và Muslim thuật lại; đây là nguyên văn của Muslim.

Khi đã biết điều này, thì không có mâu thuẫn giữa các Hadith cho biết Allah đã làm cho Makkah thành nơi bất khả xâm phạm vào ngày Ngài tạo dựng các tầng trời và trái đất với những Hadith cho biết Ibrahim — cầu xin bình an cho ông — đã làm cho nơi ấy thành bất khả xâm phạm. Bởi Ibrahim chỉ truyền đạt mệnh lệnh của Allah về nơi này và sự bất khả xâm phạm mà Ngài quy định cho nó. Makkah vốn đã là thành phố bất khả xâm phạm đối với Allah trước khi Ibrahim xây dựng Ngôi Nhà ở đó.

Tương tự, Thiên Sứ của Allah ﷺ đã được ghi nhận nơi Allah là vị Nabi cuối cùng trong khi Adam vẫn còn ở dạng đất sét, nhưng Ibrahim vẫn nói: “Lạy Thượng Đế của chúng tôi, xin Ngài cử đến giữa họ một vị Sứ giả từ chính họ.” Allah đã đáp lời cầu nguyện của ông theo điều đã có trước trong tri thức và định mệnh của Ngài.

Bởi vậy, trong Hadith có lời kể rằng họ hỏi: “Thưa Thiên Sứ của Allah, xin Người cho chúng tôi biết sự khởi đầu sứ mệnh của Người.” Người nói: “Đó là lời cầu nguyện của cha tôi, Ibrahim; tin mừng mà ‘Isa, con trai Maryam, đã loan báo; và mẹ tôi đã thấy như thể một luồng ánh sáng phát ra từ bà, soi sáng những cung điện ở vùng Sham.” Nghĩa là họ hỏi về sự khởi đầu việc sứ mệnh của Người được hiển lộ, như sẽ được trình bày ngay sau đây, nếu Allah muốn.

Còn vấn đề Makkah hay Madinah tốt hơn — theo quan điểm của đa số học giả là Makkah, còn theo trường phái của Malik và những người theo ông là Madinah — sẽ được trình bày ở một nơi khác cùng với các bằng chứng của vấn đề ấy, nếu Allah muốn; và nơi Ngài là chỗ nương cậy.

Lời phán của Allah, thuật lại lời của vị bạn chí thân của Ngài: “Lạy Thượng Đế của bề tôi, xin Ngài làm cho nơi đây thành một thành phố an toàn” — nghĩa là an toàn khỏi nỗi sợ hãi, để cư dân nơi đó không bị kinh hoàng. Allah đã thực hiện điều ấy theo luật định và sự an bài của Ngài. Tương tự, Allah phán: “Ai bước vào nơi đó thì được an toàn” và: “Há chẳng phải họ thấy rằng TA đã làm cho một khu vực bất khả xâm phạm, an toàn, trong khi người ta bị bắt cóc quanh họ sao?” cùng những câu Kinh khác.

Các Hadith về việc cấm chiến đấu ở nơi đó đã được trình bày. Trong Sahih Muslim, từ Jabir thuật lại: Tôi nghe Thiên Sứ của Allah ﷺ nói: “Không ai được phép mang vũ khí ở Makkah.”

Trong surah này, Allah phán: “Lạy Thượng Đế của bề tôi, xin Ngài làm cho nơi đây thành một thành phố an toàn.” Nghĩa là: Xin Ngài làm cho vùng đất này thành một thành phố an toàn. Cách diễn đạt này phù hợp vì lời cầu nguyện được nói trước khi xây dựng Ka‘bah. Còn trong Surah Ibrahim, Allah phán: “Và khi Ibrahim nói: ‘Lạy Thượng Đế của bề tôi, xin Ngài làm cho nơi đây thành một thành phố an toàn.’”

Cách diễn đạt đó phù hợp ở đó — Allah biết rõ nhất — bởi dường như đây là lời cầu nguyện thứ hai, sau khi Ngôi Nhà đã được xây dựng, cư dân đã định cư tại đó và Ishaq đã chào đời. Ishaq nhỏ hơn Isma‘il mười ba tuổi. Vì thế, ở cuối lời cầu nguyện, ông nói: “Mọi lời ca ngợi đều dành cho Allah, Đấng đã ban cho tôi Isma‘il và Ishaq lúc tuổi già. Quả thật, Thượng Đế của tôi hằng lắng nghe lời cầu nguyện.”

Lời phán của Allah: “Và ban trái quả làm lương thực cho cư dân nơi đây, những ai trong số họ tin tưởng nơi Allah và Ngày Cuối Cùng.” Ngài phán: “Còn ai vô đức tin thì TA sẽ cho y hưởng thụ trong chốc lát rồi TA sẽ buộc y phải chịu sự trừng phạt của Hỏa Ngục; thật là nơi trở về tồi tệ biết bao!” Abu Ja‘far al-Razi thuật lại từ al-Rabi‘ ibn Anas, từ Abu al-‘Aliyah, từ Ubayy ibn Ka‘b về câu: “Ngài phán: ‘Còn ai vô đức tin thì TA sẽ cho y hưởng thụ trong chốc lát rồi TA sẽ buộc y phải chịu sự trừng phạt của Hỏa Ngục; thật là nơi trở về tồi tệ biết bao!’” Ông nói: Đây là lời của Allah.

Mujahid và ‘Ikrimah cũng có quan điểm như vậy; Ibn Jarir — cầu xin Allah thương xót ông — cho rằng đây là quan điểm đúng. Ông nói: Những người khác đọc: “Ibrahim nói: ‘Còn ai vô đức tin thì tôi sẽ cho y hưởng thụ trong chốc lát…’”, xem câu ấy là phần tiếp theo của lời cầu nguyện của Ibrahim, như Abu Ja‘far thuật lại từ al-Rabi‘, từ Abu al-‘Aliyah: Ibn ‘Abbas thường nói rằng đó là lời của Ibrahim, ông cầu xin Thượng Đế mình ban cho kẻ vô đức tin được hưởng thụ trong chốc lát.

Abu Ja‘far thuật lại từ Layth ibn Abi Sulaym, từ Mujahid, về câu: “Còn ai vô đức tin thì TA sẽ cho y hưởng thụ trong chốc lát”: nghĩa là, dù vô đức tin, Ta cũng ban sinh kế cho y; “rồi TA sẽ buộc y phải chịu sự trừng phạt của Hỏa Ngục; thật là nơi trở về tồi tệ biết bao!”

Muhammad ibn Ishaq nói: Khi Ibrahim tách lời cầu nguyện khỏi những người mà Allah không muốn ban cho quyền được Ngài yêu thương và che chở, nhằm hướng trọn về Allah và yêu mến Ngài, đồng thời đoạn tuyệt với những ai chống lại mệnh lệnh của Ngài, dù họ là con cháu ông — bởi ông biết rằng trong số họ sẽ có kẻ làm điều sai trái và người ấy sẽ không được hưởng giao ước của Allah, theo điều Allah đã báo cho ông — Allah phán: “Còn ai vô đức tin thì TA vẫn ban sinh kế cho kẻ tốt cũng như kẻ xấu, và cho y hưởng thụ trong chốc lát.”

Hatim ibn Isma‘il thuật lại từ Humayd al-Kharrat, từ ‘Ammar al-Duhni, từ Sa‘id ibn Jubayr, từ Ibn ‘Abbas về lời phán của Allah: “Lạy Thượng Đế của bề tôi, xin Ngài làm cho nơi đây thành một thành phố an toàn và ban trái quả làm lương thực cho cư dân nơi đây, những ai trong số họ tin tưởng nơi Allah và Ngày Cuối Cùng.” Ibn ‘Abbas nói: Ibrahim muốn dành riêng nơi ấy cho những người có đức tin, không gồm những người khác. Vì vậy, Allah mặc khải: “Còn ai vô đức tin thì TA cũng ban sinh kế cho y như TA ban cho người có đức tin. Lẽ nào TA tạo ra một tạo vật rồi không ban sinh kế cho họ sao?

TA cho họ hưởng thụ trong chốc lát, rồi TA sẽ buộc họ phải chịu sự trừng phạt của Hỏa Ngục; thật là nơi trở về tồi tệ biết bao!” Sau đó Ibn ‘Abbas đọc: “Tất cả những người này và những người kia đều được TA ban cho ân huệ của Thượng Đế ngươi, và ân huệ của Thượng Đế ngươi không bị ngăn cấm.” Ibn Mardawayh thuật lại điều này. ‘Ikrimah và Mujahid cũng được thuật lại là có quan điểm tương tự.

Điều này giống như lời phán của Allah: “Quả thật, những kẻ bịa đặt lời dối trá chống lại Allah sẽ không thành công. Họ được hưởng thụ trong đời sống trần tục, rồi họ sẽ trở về với TA, và TA sẽ cho họ nếm sự trừng phạt khủng khiếp vì những điều họ đã phủ nhận.” Và lời phán: “Kẻ nào vô đức tin thì chớ để sự vô đức tin của y làm ngươi buồn phiền. Với TA, họ sẽ trở về, rồi TA sẽ cho họ biết những việc họ đã làm.

Quả thật, Allah biết rõ điều giấu kín trong lòng. TA cho họ hưởng thụ trong chốc lát, rồi TA sẽ buộc họ phải chịu sự trừng phạt khốc liệt.” Và lời phán: “Nếu không vì lo ngại rằng nhân loại sẽ trở thành một cộng đồng duy nhất [vô đức tin], TA hẳn đã ban cho những kẻ vô đức tin nơi Đấng Độ Lượng những mái nhà bằng bạc, những cầu thang để họ bước lên, những cánh cửa và những chiếc giường để họ ngả lưng trong nhà, cùng những vật trang hoàng. Tất cả những thứ đó chỉ là sự hưởng thụ của đời sống trần tục; còn Đời Sau ở nơi Thượng Đế ngươi là dành cho những người kính sợ Ngài.”

Lời phán: “Rồi TA sẽ buộc y phải chịu sự trừng phạt của Hỏa Ngục; thật là nơi trở về tồi tệ biết bao!” nghĩa là: Sau khi cho y hưởng thụ trong đời sống trần tục và ban cho y được sống rộng rãi dưới bóng mát của thế gian, TA sẽ buộc y phải chịu sự trừng phạt của Hỏa Ngục; thật là nơi trở về tồi tệ biết bao! Ý nghĩa là Allah trì hoãn và để cho họ có thời gian, rồi bắt lấy họ bằng quyền năng tuyệt đối của Đấng Toàn Năng. Tương tự, Allah phán: “Biết bao thành phố TA đã cho hưởng sự trì hoãn trong khi chúng làm điều sai trái, rồi TA đã trừng phạt chúng; và mọi sự trở về đều ở nơi TA.”

Trong hai bộ Sahih có lời: “Không ai kiên nhẫn trước điều mình nghe thấy gây tổn hại cho mình hơn Allah. Họ gán cho Ngài có con, nhưng Ngài vẫn ban sinh kế và ban sức khỏe cho họ.” Trong một Hadith Sahih khác: “Quả thật, Allah trì hoãn cho kẻ làm điều sai trái; nhưng khi Ngài bắt lấy y thì y không thể thoát khỏi Ngài.” Sau đó Người đọc câu: “Sự trừng phạt của Thượng Đế ngươi như thế đó: khi Ngài trừng phạt các thành phố đang làm điều sai trái. Quả thật, sự trừng phạt của Ngài đau đớn và khốc liệt.”

Một số người đọc: “Ibrahim nói: ‘Còn ai vô đức tin thì tôi sẽ cho y hưởng thụ trong chốc lát…’” và xem câu ấy là phần tiếp theo của lời cầu nguyện của Ibrahim. Đây là cách đọc dị biệt, trái với cách đọc của bảy vị đọc Qur’an; cấu trúc văn mạch cũng không chấp nhận ý nghĩa ấy, và Allah biết rõ nhất. Bởi theo cách đọc của đại đa số, đại từ trong “Ngài phán” quy chiếu về Allah, phù hợp với văn mạch; còn theo cách đọc dị biệt này, đại từ trong “Ibrahim nói” lại quy chiếu về Ibrahim, trái với mạch văn. Allah là Đấng biết rõ nhất.

Những người cho rằng Makkah chỉ trở thành nơi bất khả xâm phạm qua lời của Ibrahim đã dựa vào cách đọc này. Tuy nhiên, quan điểm rằng Makkah đã là nơi bất khả xâm phạm từ khi được tạo dựng cùng với trái đất là rõ ràng và vững chắc hơn. Tham khảo: Aal ‘Imran 3:97; al-‘Ankabut 29:67; Ibrahim 14:35, 39; al-Isra’ 17:20; Yunus 10:69–70; Luqman 31:23–24; al-Zukhruf 43:33–35; al-Hajj 22:48; Hud 11:102.

Tafsir của al-Baghawi

Lời phán của Allah: “Và khi Ibrahim nói: ‘Lạy Thượng Đế của bề tôi, xin Ngài làm cho nơi đây…’” — nghĩa là Makkah; cũng có ý kiến nói là khu vực bất khả xâm phạm. “Thành một thành phố an toàn” nghĩa là nơi có sự an toàn, cư dân nơi đó được sống yên ổn.

“Và ban trái quả làm lương thực cho cư dân nơi đây”: ông cầu xin điều ấy vì nơi này nằm trong một thung lũng không có cây trồng. Trong các chuyện kể có nói rằng Ta’if vốn là một thành phố thuộc vùng Sham, ở Jordan. Khi Ibrahim — cầu xin bình an cho ông — dâng lời cầu nguyện này, Allah ra lệnh cho Jibril nhổ Ta’if lên khỏi gốc, đưa vòng quanh Ngôi Nhà bảy lần, rồi đặt nó vào vị trí hiện nay. Phần lớn trái quả của Makkah đến từ nơi đó.

“Những ai trong số họ tin tưởng nơi Allah và Ngày Cuối Cùng” là lời cầu nguyện dành riêng cho những người có đức tin. “Ngài phán” tức là Allah Toàn năng phán: “Còn ai vô đức tin thì TA sẽ cho y hưởng thụ trong chốc lát.” Ibn ‘Amir đọc “fa-umatti‘hu” với âm nhẹ, còn các vị đọc khác đọc với âm nhấn mạnh; hai cách đọc có cùng ý nghĩa. “Trong chốc lát” nghĩa là Ta sẽ ban sinh kế cho kẻ vô đức tin nữa, trong một thời gian ngắn cho đến khi hết hạn đời y.

Allah đã hứa ban sinh kế cho toàn thể tạo vật, cả người có đức tin lẫn kẻ vô đức tin. Ngài giới hạn nó bằng chữ “ít” vì những thứ hưởng thụ của đời sống trần tục là ít ỏi.

“Rồi TA sẽ buộc y phải chịu” nghĩa là Ta sẽ cưỡng bách y vào Ngày Sau, “sự trừng phạt của Hỏa Ngục; thật là nơi trở về tồi tệ biết bao!” — tức nơi y sẽ trở về. Mujahid nói: “Tôi thấy có một cuốn sách ở bên مقام Ibrahim, trong đó viết: Allah là Chủ nhân của Bakkah; Ngài đã tạo dựng thành phố ấy vào ngày Ngài tạo dựng mặt trời và mặt trăng, và làm cho nó thành nơi bất khả xâm phạm vào ngày Ngài tạo dựng các tầng trời và trái đất. Ngài bao quanh nó bằng bảy vị thiên thần ngay thẳng, và lương thực của nó đến từ ba con đường; thịt và nước nơi đó được ban phúc lành.”