Меккенің амандығы мен ризығы

Шейх Абдуррахман әс-Сағдидің тәпсірі

Яғни, Ибраһим осы Үй үшін: «Алла оны қауіпсіз қала етсін әрі тұрғындарын түрлі жеміс-жидекпен ризықтандырсын», — деп дұға етті. Содан кейін ол, оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын, Аллаға әдеп танытып, дұғасын имандыларға ғана арнады. Өйткені алғашқы дұғасында өтінішін шектемей айтқан еді, ал жауапта ол залымдардан басқаларға қатысты шектелді. Ризық сұрағанда да оны имандыларға ғана арнады.

Алайда Алланың ризығы имандыға да, кәпірге де, күнәһарға да, бойсұнушыға да түгел жетеді. Алла Тағала: «Ал кім күпірлік етсе...» деді. Яғни: «Олардың барлығын — мұсылманын да, кәпірін де ризықтандырамын. Мұсылман берілген ризықты Аллаға құлшылық етуге пайдаланып, содан кейін жәннат нығметтеріне өтеді.

Ал кәпір бұл дүниеде аз уақыт қана игіліктенеді. Содан кейін оны мәжбүрлеп, зорлықпен Тозақ азабына қарай айдаймын. Ол — бару орнының ең жаманы» деді.

Имам Ибн Кәсирдің тәпсірі

Алла Тағаланың: «Ибраһим: “Раббым! Мұны қауіпсіз қала ет әрі оның тұрғындарынан Аллаға және Ақырет күніне иман келтіргендерін жемістермен ризықтандыр”, — дегенін еске ал» деген сөзі туралы имам Әбу Жағфар ибн Жәрир былай деді: «Бізге Ибн Башшар жеткізді: бізге Абдуррахман ибн Мәһди жеткізді; Суфиян Әбу әз-Зубайрдан, ол Жәбир ибн Абдуллаһтан жеткізген хадисте, Алла елшісі (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): “Расында, Ибраһим Алланың Үйін қасиетті әрі қауіпсіз етті. Ал мен Мединадағы екі қара тасты алқаптың арасын қасиетті еттім: оның аң-құсы ауланбайды әрі тікенекті ағаштары кесілмейді”, — деді».

Бұл хадисті ән-Нәсәи де Мұхаммад ибн Башшардан, Бундар арқылы жеткізген. Муслим оны Әбу Бәкір ибн Әбу Шәйба мен Амр ән-Нақидтен, екеуі де Әбу Ахмад әз-Зубайриден, ол Суфиян әс-Сәуриден жеткізген.

Ибн Жәрир тағы былай деді: «Бізге Әбу Курайб пен Әбу әс-Сәиб жеткізді: оларға Ибн Идрис жеткізді. Әбу Курайб бізге жеткізді: оған Абдуррахим әр-Рази жеткізді. Екеуі де Әш‘астың Нафи‘ден, оның Әбу Һурайрадан жеткізгенін естіген. Әбу Һурайра: Алла елшісі (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): “Расында, Ибраһим Алланың құлы әрі досы еді, ал мен — Алланың құлы әрі елшісімін.

Ибраһим Меккені қасиетті етті, ал мен Мединадағы екі қара тасты алқаптың арасын қасиетті еттім: оның тікенекті ағаштары мен аң-құсы қорғалған. Онда соғысу үшін қару алып жүруге де, түйені азықтандырудан басқа мақсатта ағаш кесуге де болмайды”, — деді». Бұл жол — ғариб, ол алты хадис жинағының ешқайсысында жоқ. Ал хадистің негізі «Сахих Муслимде» Әбу Һурайрадан басқа жолмен келтірілген.

Ол былай деген: «Адамдар алғашқы жемістерді көргенде, оларды Алла елшісіне (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) әкелетін. Алла елшісі жемісті алған кезде: “Уа, Алла! Жемісімізге береке бер, қаламызға береке бер, сағымызға және муддымызға береке бер! Уа, Алла!

Ибраһим — Сенің құлың, досың әрі пайғамбарың. Мен де — Сенің құлың әрі пайғамбарыңмын. Ол Сенен Мекке үшін дұға етті, ал мен Сенен Медина үшін Мекке үшін сұрағаныңдай әрі оған қосымша тағы да сұраймын”, — деп дұға ететін. Содан кейін қасындағы ең кішкентай баланы шақырып, жемісті соған беретін».

Басқа бір нұсқада: «Берекенің үстіне тағы береке», — делінген. Одан соң жемісті сол жерде болған балалардың ең кішісіне беретін. Бұл — Муслим келтірген нұсқа.

Содан кейін Ибн Жәрир былай деді: «Бізге Әбу Курайб жеткізді: оған Қутайба ибн Сағид жеткізді; оған Бәкір ибн Мудар жеткізді; ол Ибн әл-Һәдиден, ол Әбу Бәкір ибн Мұхаммадтан, ол Абдуллаһ ибн Амр ибн Усманнан, ол Рафи‘ ибн Хадижден жеткізді. Рафи‘: Алла елшісі (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): “Ибраһим Меккені қасиетті етті, ал мен екі қара тасты алқаптың арасын қасиетті етемін”, — деді». Бұл хадисті жеке Муслим ғана келтірген; оны Қутайбадан, ол Бәкір ибн Мудардан жеткізген. Мәтіні де дәл осындай.

Әл-Бұхари мен Муслимнің «Сахихтарында» Әнәс ибн Мәликтен былай жеткізіледі: Алла елшісі (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) Әбу Талхаға: «Маған қызмет ететін жас қызметшілеріңнің бірін тауып бер», — деді. Әбу Талха мені артына мінгестіріп алып шықты. Мен Алла елшісіне (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) әр аялдаған сайын қызмет ететінмін. Хадисте былай делінген: «Содан кейін ол жолға түсіп, алдынан Ухуд көрінгенде: “Бұл — бізді жақсы көретін, біз де оны жақсы көретін тау”, — деді.

Мәдинаға жақындағанда: “Уа, Алла! Оның екі тауының арасын Ибраһим Меккені қасиетті еткендей қасиетті ет! Уа, Алла! Оларға муддылары мен сағтарына береке бер!” — деді». Екеуінің бір нұсқасында: «Уа, Алла! Олардың өлшеміне береке бер, сағтарына және муддыларына береке бер!»

делінген. Әл-Бұхари: «Яғни, Мәдина тұрғындарына», — деп қосқан.

Әл-Бұхари мен Муслим Әнәстен тағы былай жеткізеді: Алла елшісі (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): «Уа, Алла! Мәдинаға Меккеге берген берекеңнен екі есе бер», — деп дұға еткен. Абдуллаһ ибн Зәйд ибн Асымнан (Алла оған разы болсын) Пайғамбардың (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): «Расында, Ибраһим Меккені қасиетті етіп, оның игілігін тіледі. Мен де Мәдинаны Ибраһим Меккені қасиетті еткендей қасиетті еттім әрі оның мудды мен сағына Ибраһим Мекке үшін тілегендей береке тіледім», — дегені жеткізіледі.

Мұны әл-Бұхари осы сөздермен, ал Муслим мына мәтінмен жеткізген: «Расында, Ибраһим Меккені қасиетті етіп, оның тұрғындары үшін дұға етті. Мен де Мәдинаны Ибраһим Меккені қасиетті еткендей қасиетті еттім әрі оның сағы мен муддына Ибраһим Мекке тұрғындары үшін сұрағандай береке тіледім».

Әбу Сағидтен (Алла оған разы болсын) Пайғамбардың (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) былай дегені жеткізіледі: «Уа, Алла! Ибраһим Меккені қасиетті етіп, оны харам аймақ қылды. Мен де Мәдинаның екі тау асуының арасын харам аймақ еттім: онда қан төгілмейді, соғысу үшін қару алып жүруге болмайды әрі малға азық қылудан басқа мақсатта ағаш бұтақтары сындырылмайды. Уа, Алла!

Мәдинамызға береке бер! Уа, Алла! Сағымызға береке бер! Уа, Алла! Муддымызға береке бер! Берекеге тағы екі есе береке қос!» Бұл хадисті Муслим жеткізген. Мәдинаны қасиетті ету туралы хадистер көп. Біз олардың ішінен Ибраһимнің Меккені қасиетті етуіне қатысты болғандарын ғана келтірдік, өйткені олар осы қасиетті аяттың мағынасына сай келеді.

Алла Тағаланың Меккені аспандар мен жерді жаратпас бұрын қасиетті еткені туралы басқа хадистер де бар. Әл-Бұхари мен Муслимнің «Сахихтарында» Абдуллаһ ибн Аббас (Алла екеуіне разы болсын) былай деген: Алла елшісі (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) Мекке алынған күні: «Расында, бұл қаланы Алла аспандар мен жерді жаратқан күні-ақ қасиетті етті. Ол Алланың қасиетті етуімен Қиямет күніне дейін харам болады. Менен бұрын ешкімге онда соғысуға рұқсат етілмеген.

Маған да күндізгі бір сәтке ғана рұқсат берілді. Ол Алланың қасиетті етуімен Қиямет күніне дейін харам болып қала береді. Оның тікенді өсімдігін жұлуға, аң-құсын үркітуге, табылған затты оны танытатын адамнан басқаға алуға және көк шөбін оруға болмайды», — деді. Сонда әл-Аббас: «Уа, Алланың елшісі!

Изхирден басқа болсын, өйткені ол ұсталарға және үйлеріне керек», — деді. Ол: «Изхирден басқа», — деді. Бұл — Муслимнің мәтіні. Екеуі де Әбу Һурайрадан осыған ұқсас хадис келтірген.

Содан кейін әл-Бұхари: «Абан ибн Салих әл-Хасан ибн Муслимнен, ол Сафия бинт Шәйбадан жеткізді: “Мен Пайғамбардың осындай сөз айтқанын естідім”, — деді», — деп келтірген. Әл-Бұхари ілулі түрде берген бұл хадисті имам Әбу Абдуллаһ ибн Мәжа Мұхаммад ибн Абдуллаһ ибн Нумайрдан, ол Юнус ибн Бәкирден, ол Мұхаммад ибн Исхақтан, ол Абан ибн Салихтан, ол әл-Хасан ибн Муслим ибн Йанақтан, ол Сафия бинт Шәйбадан жеткізген. Сафия: «Мен Пайғамбардың (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) Мекке алынған жылы мінберде: “Уа, адамдар! Алла Меккені аспандар мен жерді жаратқан күні қасиетті етті.

Сондықтан ол Қиямет күніне дейін харам болады. Оның ағаштары кесілмейді, аң-құсы үркітілмейді және табылған затты оны жариялап іздейтін адамнан басқа ешкім алмайды”, — деп айтқанын естідім», — деген. Сонда әл-Аббас: «Изхирден басқа, өйткені ол үйлер мен қабірлерге қажет», — деді. Алла елшісі (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): «Изхирден басқа», — деді.

Әбу Шурайх әл-Адауи Амр ибн Сағид Меккеге жасақ жіберіп жатқанда оған: «Уа, әмір! Алла елшісі Мекке алынғаннан кейінгі күні айтқан сөзін саған жеткізуіме рұқсат ет. Оны құлағым естіп, жүрегім ұғып, сөйлеп тұрған кезінде көзім көрген. Ол Алланы мадақтап, Оған мақтау айтты да: “Расында, Меккені адамдар емес, Алла қасиетті етті.

Аллаға және Ақырет күніне иман келтірген адамға онда қан төгуге де, ағаш кесуге де рұқсат жоқ. Егер біреу Алла елшісінің соғысуына рұқсат етілгенін сылтау етсе, оған: «Алла Өз елшісіне рұқсат берді, сендерге рұқсат берген жоқ», — деңдер. Маған да онда күндізгі бір сәтке ғана рұқсат етілді. Бүгін оның қасиеттілігі кешегідей қайта орнады.

Осыны осында болғандар болмағандарға жеткізсін”, — деді», — деді». Әбу Шурайхтан: «Сонда Амр саған не деді?» — деп сұрады. Ол: «“Уа, Әбу Шурайх! Мен мұны сенен жақсы білемін. Харам аймақ күнәһарды, қан төккені үшін қашып жүргенді немесе қылмыс жасап қашқанды қорғамайды”, — деді», — деп жауап берді.

Бұл хадисті әл-Бұхари мен Муслим жеткізген, ал келтірілген мәтін — Муслимдікі.

Осыны білген соң, Алла Меккені аспандар мен жерді жаратқан күні қасиетті еткенін білдіретін хадистер мен Ибраһимнің (оған Алланың сәлемі болсын) оны қасиетті еткенін білдіретін хадистер арасында қайшылық жоқ. Өйткені Ибраһим Алланың Меккеге қатысты үкімі мен оны қасиетті еткенін адамдарға жеткізген. Ибраһим оны тұрғызбай тұрып-ақ Мекке Алланың құзырында қасиетті қала болған. Сол сияқты Адам балшығына әлі еңкейіп тұрған кезде Мұхаммед (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) Алланың алдында пайғамбарлардың соңғысы ретінде жазылған еді.

Соған қарамастан Ибраһим (оған Алланың сәлемі болсын): «Раббымыз! Олардың ішінен өздеріне аяттарыңды оқитын бір елші жібер», — деп дұға етті. Алла оның дұғасына Өзінің бұрыннан білген әрі белгілеген нәрсесіне сай жауап берді. Сондықтан хадисте олардың: «Уа, Алланың елшісі!

Ісіңнің бастауы туралы айтып берші», — дегені жеткізіледі. Ол: «Әкем Ибраһимнің дұғасы, Иса ибн Мәриямның сүйінші хабары және анамның түсі. Ол өзінен бір нұр шыққанын, сол нұр Шам сарайларын жарқыратқанын көрген», — деді. Яғни, олар одан ісінің алғаш көріне бастауы туралы сұраған. Бұл жайында Алла қаласа, кейінірек айтылады.

Меккенің Мәдинадан артық болуы — көпшіліктің көзқарасы, ал Мәдинаның Меккеден артық болуы — Мәлик пен оның ізбасарларының ұстанымы. Бұл мәселе дәлелдерімен бірге басқа жерде, Алла қаласа, қарастырылады. Сенім — Оған ғана.

Алла Тағаланың Халилі Ибраһим туралы: «Раббым! Мұны қауіпсіз қала ет», — деген сөзі оның қорқыныштан аман, тұрғындары үрейленбейтін қала болуын сұрағанын білдіреді. Алла оның тілегін шариғи тұрғыдан да, тағдырда да қабыл етті. Алла Тағаланың: «Кім оған кірсе, аман болады» деген сөзі және «Олардың айналасындағы адамдар тұтқындалып жатқанда, Біз қауіпсіз харам аймақ жасағанымызды көрмей ме?»

деген аяты да осыған жатады. Бұдан басқа да аяттар бар. Бұл қалада соғысуға тыйым салынғаны туралы хадистер бұрын келтірілді. «Сахих Муслимде» Жәбирден: «Алла елшісінің (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): “Меккеде ешкімге қару алып жүруге рұқсат етілмейді”, — дегенін естідім», — делінген.

Осы сүренің аятында: «Раббым! Мұны қауіпсіз қала ет», — делінген. Яғни, осы жерді қауіпсіз қала ет. Бұл сөздің осылай келуі орынды, өйткені ол Қағба тұрғызылмай тұрып айтылған. Алла Тағала Ибраһим сүресінде: «Ибраһим: “Раббым!

Мұны қауіпсіз қала ет”, — дегенін еске ал», — деді. Мұндағы сөздің осылай келуі орынды, өйткені, Алла жақсырақ біледі, бұл дұға Үй салынғаннан, оның тұрғындары орныққаннан және Исмаилдан жасы он үш жас кіші Исхақ дүниеге келгеннен кейін қайта айтылғанға ұқсайды. Сондықтан дұғаның соңында: «Кәрілікке жеткенімде маған Исмаил мен Исхақты сыйлаған Аллаға мақтау! Расында, Раббым дұғаны Естуші», — деп айтқан.

Алла Тағаланың: «Оның тұрғындарынан Аллаға және Ақырет күніне иман келтіргендерін жемістермен ризықтандыр», — деген сөзі туралы Әбу Жағфар әр-Рази әр-Рабиғ ибн Әнәстен, ол Әбу әл-Әлиядан, ол Убай ибн Кағбтан жеткізген. Убайдың оқуы бойынша: «Ол: “Ал кім күпірлік етсе, оны аз уақытқа пайдаландырамын, содан кейін Тозақ азабына мәжбүрлеп апарамын. Ол — бару орнының ең жаманы”, — деді» деген аят Алла Тағаланың сөзі. Бұл — Мужәһид пен Икрима ұстанған және Ибн Жәрир (Алла оны рақым етсін) дұрыс деп санаған пікір.

Ол былай деді: «Басқалар: “Ол: «Ал кім күпірлік етсе, оны аз уақытқа пайдаландырамын, содан кейін Тозақ азабына мәжбүрлеп апарамын. Ол — бару орнының ең жаманы», — деді”, — деп оқыған. Олар мұны Ибраһимнің дұғасының жалғасы деп санаған. Мұны Әбу Жағфар әр-Рабиғтан, ол Әбу әл-Әлиядан жеткізген.

Әбу әл-Әлия: “Ибн Аббас мұны Ибраһимнің сөзі еді: ол Раббысынан күпірлік еткенді аз уақытқа пайдалантуын сұрады деп айтатын”, — деген». Әбу Жағфар Ләйс ибн Әбу Сулаймнан, ол Мужәһидтен: «Кім күпірлік етсе, оны аз уақытқа пайдаландырамын», — деген аятты: «Кім күпірлік етсе, оған да ризық беремін», — деп түсіндірген. «Содан кейін оны Тозақ азабына мәжбүрлеп апарамын. Ол — бару орнының ең жаманы».

Мұхаммад ибн Исхақ былай деді: «Ибраһим (оған Алланың сәлемі болсын) Алла жақындық пен қамқорлық беруден бас тартқан адамдардан дұғасын шеттетіп, Аллаға жақындауды және Оны жақсы көруді таңдады. Оның әміріне қарсы келгендерден, тіпті олар ұрпағы болса да, безді. Өйткені Алланың оған хабарлағанындай, олардың арасындағы залымға Алланың уәдесі тимейтінін білген еді. Алла: “Кім күпірлік етсе, Мен игі адамды да, бұзық адамды да ризықтандырамын әрі оны аз уақытқа пайдаландырамын”, — деді».

Хатим ибн Исмаил Хумәйд әл-Харраттан, ол Аммар әд-Дәһниден, ол Сағид ибн Жубайрдан, ол Ибн Аббастан Алла Тағаланың: «Раббым! Мұны қауіпсіз қала ет әрі оның тұрғындарынан Аллаға және Ақырет күніне иман келтіргендерін жемістермен ризықтандыр», — деген сөзі туралы жеткізген. Ибн Аббас: «Ибраһим қаланы адамдардың бәріне емес, тек имандыларға ғана ризық берілетіндей етіп шектегісі келді. Сонда Алла: “Күпірлік еткендерге де, имандыларға ризық бергенімдей, ризық беремін.

Өзім жаратқан жаратылысты ризықсыз қалдырамын ба?! Оларды аз уақытқа пайдаландырып, содан кейін Тозақ азабына мәжбүрлеп апарамын. Ол — бару орнының ең жаманы”, — деп уахи етті», — деді. Содан соң Ибн Аббас: «Бұларға да, оларға да Раббыңның сыйынан береміз.

Раббыңның сыйы шектелмеген», — деген аятты оқыды. Мұны Ибн Мардауайһ жеткізген. Икрима мен Мужәһидтен де осыған ұқсас пікір риуаят етіледі.

Бұл Алла Тағаланың: «Аллаға жала жапқандар табысқа жетпейді. Бұл дүниеде аз ғана пайдаланады, содан кейін Бізге қайтады, сонда күпірлік еткендері үшін оларға ауыр азап татқызамыз» деген сөзіне, сондай-ақ: «Күпірлік еткеннің күпірлігі сені мұңайтпасын. Олардың қайтуы — Бізге. Сонда істегендерін өздеріне хабарлаймыз.

Расында, Алла көкіректердегіні біледі. Оларды аз уақыт пайдаландырамыз да, ауыр азапқа мәжбүрлеп апарамыз» деген сөзіне ұқсайды. Тағы да: «Егер адамдардың бәрі бір үмбет болып кетпесін дегенімізде, Рахманға күпірлік еткендердің үйлеріне күміс төбелер, үстіне көтерілетін баспалдақтар, үйлеріне есіктер мен сүйеніп отыратын төсектер және әшекейлер жасар едік. Мұның бәрі — дүние тіршілігінің ғана өткінші игілігі.

Ал Ақырет Раббыңның құзырында тақуаларға арналған», — деген. «Содан кейін оны Тозақ азабына мәжбүрлеп апарамын. Ол — бару орнының ең жаманы» дегені: дүниеде пайдаландырып, оның игілігін молынан бергеннен соң, оны Тозақ азабына мәжбүрлеп апарамын деген сөз. Мағынасы: Алла Тағала оларға мұрсат беріп, уақытша қалдырады, кейін Құдіретті әрі Өктемнің ұстауымен ұстайды.

Алла Тағаланың: «Қаншама қалаға залым бола тұра мұрсат бердім, кейін оны қолға алдым. Қайту — Маған», — деген сөзі де осыған жатады. Әл-Бұхари мен Муслимнің «Сахихтарында»: «Естіген жәбірге Алладан сабырлы ешкім жоқ. Олар Оған бала телиді, ал Ол оларға ризық беріп, саулық сыйлайды», — делінген.

Сондай-ақ «Сахихта»: «Расында, Алла залымға мұрсат береді, ал оны қолға алған кезде босатпайды», — делінген. Содан соң Алла Тағаланың: «Раббың залым болған елді қолға алғанда, Оның ұстауы осындай. Расында, Оның ұстауы ауыр әрі қатты», — деген аятын оқыды.

Кейбіреулер «Ал кім күпірлік етсе, оны аз уақытқа пайдаландырамын» деген аятты Ибраһимнің дұғасының жалғасы ретінде оқыған. Бұл — жеті қырағатқа қайшы келетін шаз қырағат. Сөйлемдердің байланысы оның мағынасына келмейді, Алла жақсырақ біледі. Көпшілік оқылымында «деді» деген етістіктегі есімдік Аллаға қайтады, ал мәтіннің мәнмәтіні соны талап етеді.

Ал шаз қырағатта есімдік Ибраһимге қайтарылған, бұл сөздердің құрылымына қайшы. Мұны Меккені тек Халил Ибраһимнің тілегі арқылы ғана қасиетті етілген деп есептегендер дәлел ретінде келтірген. Алайда оның жермен бірге жаратылған сәтінен бастап қасиетті болғаны туралы пікір айтылған. Бұл пікір анығырақ әрі күштірек.

«Әли Имран» сүресінің 97-аятын, «әл-Анкабут» сүресінің 67-аятын, «Ибраһим» сүресінің 35 және 39-аяттарын, «әл-Исра» сүресінің 20-аятын, «Юнус» сүресінің 69–70-аяттарын, «Лұқман» сүресінің 23–24-аяттарын, «әз-Зухруф» сүресінің 33 және 35-аяттарын, «әл-Хаж» сүресінің 48-аятын және «Һуд» сүресінің 102-аятын қараңыз.

Әл-Бағауидің тәпсірі

Алла Тағаланың: «Ибраһим: “Раббым! Мұны...”», — деген сөзі Меккені, ал кейбір түсіндірме бойынша Харам аймағын білдіреді. «Қауіпсіз қала» — тұрғындары аман болатын қала. «Оның тұрғындарын жемістермен ризықтандыр» деген дұға Ибраһимнің егін өспейтін алқапта болғандықтан жасалды.

Қиссада әт-Таиф Шам өлкесіндегі, әл-Урдун аймағында орналасқан қалалардың бірі болғаны айтылады. Ибраһим (оған Алланың сәлемі болсын) осы дұғаны жасағанда, Алла Тағала Жәбірейілге оны тамырынан қопарып, Қағбаны жеті рет айналдыра қозғап, қазіргі орнына қоюды бұйырды. Меккенің жемісінің көбі содан келеді.

«Олардың ішінен Аллаға және Ақырет күніне иман келтіргендерін» дегені — дұғаның тек имандыларға арналуы. «Ол айтты» дегені — Алла Тағала айтты. «Ал кім күпірлік етсе, оны аз уақытқа пайдаландырамын» деген аятты Ибн Амир «фә-уматти‘һу» деп, «ә» әрпін даммамен, жеңілдетіп оқыған; қалғандары ташдидпен оқыған. Екі оқылымның мағынасы бір.

«Аз уақытқа» дегені — кәпірге де өмірінің соңына дейін аз ғана мерзімге ризық беремін деген сөз. Өйткені Алла Тағала жаратылыстың бәріне — имандысына да, кәпіріне де — ризық беруді уәде еткен. Оны «аз» деп шектеген себебі — дүние игілігінің аздығы.

«Содан кейін оны мәжбүрлеймін» — яғни Ақыретте азапқа еріксіз апарамын. «Тозақ азабына. Ол — бару орнының ең жаманы» дегені — қайтып барып орнығатын жер. Мужәһид: «Мақамның жанынан бір жазу табылған: “Расында, Алла — Бәкканың Иесі.

Оны күн мен айды жаратқан күні жасады, аспандар мен жерді жаратқан күні қасиетті етті. Оны тура жолдағы жеті періштемен қоршады. Оған ризығы үш жолдан келеді. Еті мен суына береке берілген”, — делінген», — деді.