Дүние мен ақырет жақсылығы

Шейх Абдуррахман әс-Сағдидің тәпсірі

Содан кейін Алла Тағала жаратылыстардың жай-күйін хабарлады: бәрі де Одан өз қажетін сұрап, өздеріне зиян келтіретін нәрселерден сақтауды тілейді. Алайда олардың мақсаттары әртүрлі. Кейбіреулері: «Раббымыз! Бізге дүниеде бер», – деп, дүниелік қалауларының бірін сұрайды.

Ақыретте оларға үлес жоқ, өйткені олар одан теріс айналып, бар ынта-жігерін осы дүниеге ғана арнаған. Ал кейбіреулері Алладан екі дүниенің де игілігін тілеп, діні мен дүниесінің маңызды істерінде Оған мұқтаж екенін білдіреді. Бұлардың да, аналардың да әрқайсысына істеген еңбегі мен амалына қарай үлес бар. Алла Тағала оларды амалдарына, ынта-ниеттеріне қарай, әділдік пен кеңшіліктің арасында болатын сыймен марапаттайды. Оған ең кемел әрі толық мадақ лайық.

Бұл аятта Алла Өзіне дұға еткен әрбір дұға жасаушының – мұсылманның да, кәпірдің де, күнәһардың да – дұғасына жауап беретініне дәлел бар. Бірақ Оның дұға еткен адамның тілегін орындауы, ақырет пен діннің маңызды істеріне қатысты болмаса, сол адамды жақсы көріп, оған жақын екенін білдірмейді.

Дүниедегі сұралған жақсылыққа құлға жағымды болатын барлық нәрсе кіреді: мол әрі адал ризық, жақсы жар, көз қуантатын перзент, тыныштық, пайдалы білім, ізгі амал және сол сияқты сүйікті әрі рұқсат етілген тілектер. Ал ақыреттегі жақсылық – қабірдегі, махшардағы және тозақтағы жазадан аман қалу, Алланың разылығына жету, мәңгілік нығметке ие болу және аса Мейірімді Раббыға жақындау. Осылайша, бұл дұға ең ауқымды әрі ең кемел дұға болды және оны таңдауға бәрінен лайық. Сондықтан Пайғамбар (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) осы дұғаны көп айтатын әрі оны айтуға үндейтін.

Имам Ибн Кәсирдің тәпсірі

Ол былай деді: «Олардың кейбіреулері: “Раббымыз! Бізге дүниеде жақсылық бер, ақыретте де жақсылық бер әрі бізді тозақ азабынан сақта!” – дейді» (2:201). Бұл дұға дүниедегі барлық жақсылықты қамтып, барлық жамандықты алыстатады. Өйткені дүниедегі жақсылық денсаулық, кең үй, көркем мінезді жар, мол ризық, пайдалы білім, ізгі амал, жайлы көлік, жақсы атақ және тәпсіршілер атап өткен басқа да дүниелік қалаулардың бәрін қамтиды.

Олардың арасында қайшылық жоқ, өйткені мұның барлығы дүниедегі жақсылық ұғымына кіреді.

Ақыреттегі жақсылықтың ең жоғарғысы – Жәннатқа кіру. Оған қоса, алаңдағы ең үлкен үрейден аман болу, есеп-қисаптың жеңілдетілуі және ақыреттің басқа да игі істері бар. Ал тозақтан құтылу үшін дүниеде оның себептерін жеңілдету қажет: харам мен күнәлардан аулақ болу, күмәнді нәрселерді және тыйым салынғанды тәрк ету.

Қасым ибн Абдуррахман былай деген: «Кімге шүкір ететін жүрек, зікір айтатын тіл және сабырлы дене берілсе, оған дүниеде де жақсылық беріліп, ақыретте де жақсылық берілген әрі тозақ азабынан сақталған болады».

Сондықтан сүннетте бұл дұғаны айтуға ынталандыру келген. Әл-Бұхари: «Бізге Әбу Мағмар хадис жеткізді, оған Абдулуарис, оған Абдулазиз, оған Әнас ибн Мәлик жеткізді. Ол: “Пайғамбар (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): «Аллаһым! Раббымыз!

Бізге дүниеде жақсылық бер, ақыретте де жақсылық бер әрі бізді тозақ азабынан сақта!» – деп айтатын”, – деді», – деген.

Имам Ахмад: «Бізге Исмаил ибн Ибраһим хадис жеткізді, оған Абдулазиз ибн Сухайб, оған Әнас жеткізді. Ол: “Алла Елшісінің (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) ең көп айтатын дұғасы: «Аллаһым! Раббымыз! Бізге дүниеде жақсылық бер, ақыретте де жақсылық бер әрі бізді тозақ азабынан сақта!» – болатын”, – деді», – деп жеткізген.

Ибн Әбу Хатим: «Маған әкем хадис жеткізді, оған Әбу Нуғайм, оған Абдуссалам ибн Шаддад – яғни Әбу Талут – жеткізді. Ол: “Мен Әнас ибн Мәликтің қасында едім. Сабит оған: «Бауырың сені олар үшін дұға етуіңді қалайды», – деді. Сонда ол: «Аллаһым!

Бізге дүниеде жақсылық бер, ақыретте де жақсылық бер әрі бізді тозақ азабынан сақта!» – деп дұға қылды. Біраз сөйлескеннен кейін олар орындарынан тұрмақ болғанда, Сабит: «Әбу Хамза! Бауырың кетпекші, олар үшін дұға ет», – деді. Сонда Әнас: «Сендерге [дұғаны] егжей-тегжейлі бөліп беруімді қалайсыңдар ма?

Алла сендерге дүниеде жақсылық беріп, ақыретте де жақсылық беріп, тозақ азабынан сақтаса, сендерге барлық жақсылықты бергені», – деді”, – деп баяндаған.

Ахмад тағы да: «Бізге Мұхаммед ибн Әбу Ади, оған Хумайд, оған Әнас жеткізді. Алла Елшісі (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) бір мұсылманды аурулап жатқанында зиярат етті. Әлгі адам балапан секілді болып қалыпты. Алла Елшісі одан: “Алладан бір нәрсе тілеп, дұға еттің бе?” – деп сұрады.

Ол: “Иә. Мен: «Аллаһым! Ақыретте маған қандай жаза беретін болсаң, соны осы дүниеде тезірек бере гөр», – деп айтатынмын”, – деді. Сонда Алла Елшісі: “Субханаллаһ! Сен оған шыдай да, төзе де алмайсың ғой. Неге: «Раббымыз!

Бізге дүниеде жақсылық бер, ақыретте де жақсылық бер әрі бізді тозақ азабынан сақта!» – деп айтпадың?” – деді. Әлгі адам Аллаға дұға етті, сонда Алла оған шипа берді», – деген. Бұл хадисті Муслим Ибн Әбу Адидің жолымен жеке риуаят еткен.

Имам әш-Шафиғи: «Бізге Сағид ибн Салим әл-Қаддах, оған Ибн Журайж, оған әс-Саибтің азат етілген құлы Яхья ибн Убайд, оған әкесі, оған Абдуллаһ ибн әс-Саиб жеткізді. Ол Пайғамбардың (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) Йемен бұрышы мен Қара тастың арасындағы тұста: “Раббымыз! Бізге дүниеде жақсылық бер, ақыретте де жақсылық бер әрі бізді тозақ азабынан сақта!” – дегенін естіген», – деп хабарлаған. Суфиян да осыны Ибн Журайждан дәл осылай риуаят еткен.

Ибн Мәжа да Әбу Һурайрадан Пайғамбардың (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) осыған ұқсас сөз айтқанын риуаят еткен. Оның иснадында әлсіздік бар. Алла жақсырақ білуші.

Ибн Мәрдауайһ: «Бізге Абдулбақи хабарлады, оған Ахмад ибн әл-Қасим ибн Масавар, оған Сағид ибн Сүлейман, оған Ибраһим ибн Сүлейман, оған Абдуллаһ ибн Һурмуз, оған Мужаһид, оған Ибн Аббас жеткізді. Ол: “Алла Елшісі (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): «Мен бұрыштың жанынан өткен сайын оның үстінде “Әмин” деп тұрған періштені көремін. Сендер де оның жанынан өткенде: “Раббымыз! Бізге дүниеде жақсылық бер, ақыретте де жақсылық бер әрі бізді тозақ азабынан сақта!” – деп айтыңдар», – деді”, – деп риуаят еткен.

Әнас дұға жасағысы келгенде осы дұғаны айтатын, ал басқа бір дұға тілегенде де оның ішіне осы дұғаны қосатын. Абдуллаһ ибн Бәкір әс-Сәһми бізге Хумайдтан жеткізді.

Әл-Бағауидің тәпсірі

«Олардың кейбіреулері: “Раббымыз! Бізге дүниеде жақсылық бер, ақыретте де жақсылық бер әрі бізді тозақ азабынан сақта!” – дейді» (2:201). Бұл – мүміндер. Екі жақсылықтың мағынасына қатысты ғалымдардың пікірлері әртүрлі.

Әли ибн Әбу Талиб (Алла оған разы болсын): «Дүниедегі жақсылық – ізгі әйел, ал ақыреттегі жақсылық – Жәннат», – деген. Бізге Әбу әл-Қасым Абдуллаһ ибн Мұхаммед әл-Ханифи хабарлады, оған Әбу әл-Хасан Мұхаммед ибн Яғқуб әт-Туси, оған Әбу Бәкір Ахмад ибн Юсуф ибн Халлад, оған әл-Харис ибн Әбу Усама, оған Әбу Абдуррахман әл-Муқри, оған Хайуа мен Ибн Ләһиға жеткізді.

Екеуі де Шурахбил ибн Шариктің оларға Әбу Абдуррахман әл-Хабалиден, оның Абдуллаһ ибн Амр ибн әл-Астан (Алла екеуіне разы болсын), оның Алла Елшісінен (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) естігенін жеткізгенін айтты: «Дүниенің бәрі – өткінші пайдаланылатын нәрсе. Оның ең жақсысы – ізгі әйел».

Хасан: «Дүниедегі жақсылық – білім мен ғибадат, ал ақыреттегі жақсылық – Жәннат», – деген. Әс-Судди мен Ибн Хиббан: «“Дүниедегі жақсылық” – адал ризық пен ізгі амал, ал “ақыреттегі жақсылық” – кешірім мен сауап», – деген.

Бізге Әбу Бәкір Мұхаммед ибн Абдуллаһ ибн Әбу Тауба хабарлады, оған Әбу Таһир Мұхаммед ибн Ахмад ибн әл-Харис, оған Әбу әл-Хасан Мұхаммед ибн Яғқуб әл-Кисағи, оған Абдуллаһ ибн Махмуд, оған Ибраһим ибн Абдуллаһ әл-Халлал, оған Абдуллаһ ибн әл-Мубарак, оған Яхья ибн Әйюб, оған Убайдуллаһ ибн Зәхр, оған Әли ибн Язид, оған Қасым Әбу Абдуррахман, оған Әбу Умама, оның Пайғамбардан (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) риуаят еткенін хабарлады: «Менің достарымның ішінде ең қызығарлығы – қарапайым тұрмысты, намаздан үлесі бар мүмін.

Ол Раббысына көркем түрде құлшылық етіп, жасырын кезде де Оған мойынсұнады; адамдар арасында көзге түспей, саусақпен нұсқалмай жүреді. Ризығы өзіне жеткілікті болады да, сол үшін сабыр етеді». Сосын ол қолын сілтеп: «Өмірі қысқа, жоқтаушылары аз, мұрасы да аз», – деді.

Қатада: «Дүниедегі жақсылық – амандық, ал ақыреттегі жақсылық та – амандық», – деген. Ауф осы аятқа қатысты: «Алла кімге Ислам, Құран, отбасы және мал-мүлік берсе, оған дүниеде де жақсылық беріліп, ақыретте де жақсылық берілген болады», – деген.

Бізге шейх Әбу әл-Қасым Абдуллаһ ибн Әли әл-Карқани әт-Туси хабарлады, оған Әбу Таһир Мұхаммед ибн Махмаш әз-Зияди, оған Әбу әл-Фадл Абдус ибн әл-Хусейн ибн Мансур әс-Самсар, оған Әбу Хатим Мұхаммед ибн Идрис әл-Ханзали әр-Рази, оған Мұхаммед ибн Абдуллаһ әл-Ансари, оған Хумайд әт-Тауил, оған Сабит әл-Бунани, оған Әнас ибн Мәлик (Алла оған разы болсын) жеткізді. Ол былай деді: «Алла Елшісі (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) балапан секілді болып қалған бір адамды көріп: “Алладан бір нәрсе тілеп, дұға еттің бе?” – деп сұрады. Әлгі кісі: “Уа, Алланың Елшісі! Мен: «Аллаһым!

Ақыретте маған қандай жаза беретін болсаң, соны осы дүниеде тезірек бере гөр», – деп айтатынмын”, – деді. Ол: “Субханаллаһ! Онда сен оған шыдай да, төзе де алмайсың. Неге: «Аллаһым! Раббымыз! Бізге дүниеде жақсылық бер, ақыретте де жақсылық бер әрі бізді тозақ азабынан сақта!» – деп айтпадың?” – деді».

Бізге Әбу әл-Хасан Мұхаммед ибн Мұхаммед әс-Сархаси хабарлады, оған Әбу әл-Хасан Ахмад ибн Мұхаммед ибн Әбу Исхақ әл-Хәжжажи, оған Әбу әл-Аббас Мұхаммед ибн Абдуррахман әд-Дәғули, оған Мұхаммед ибн Мишкан, оған Әбу Дәуіт, оған Шуғба, оған Сабит, оған Әнас жеткізді. Ол: «Алла Елшісі (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): “Раббымыз! Бізге дүниеде жақсылық бер, ақыретте де жақсылық бер әрі бізді тозақ азабынан сақта!” – деп көп айтатын», – деді.

Бізге Абдулуаһһаб ибн Мұхаммед әл-Кисағи хабарлады, оған Абдулазиз ибн Ахмад әл-Халлал, оған Әбу әл-Аббас әл-Асамм, оған әр-Рабиғ ибн Сүлейман, оған әш-Шафиғи, оған Сағид ибн Салим әл-Қаддах, оған Ибн Журайж, оған әс-Саибтің азат етілген құлы Яхья ибн Убайд, оған әкесі Абдуллаһ ибн әс-Саиб жеткізді. Ол Пайғамбардың (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) Бану Жумах бұрышы мен Қара тастың арасындағы тұста: «Раббымыз! Бізге дүниеде жақсылық бер, ақыретте де жақсылық бер әрі бізді тозақ азабынан сақта!» – дегенін естіген.