Alheri a Duniya da Lahira

Tafsirin Shaikh Abdurrahman as-Sa'di

Sa’an nan Allah Maɗaukaki Ya ba da labarin halayen halittu, cewa dukkansu suna roƙonsa buƙatunsu, kuma suna neman Ya kawar musu da abin da yake cutar da su. Amma manufofinsu sun bambanta. A cikinsu akwai wanda yake cewa: “Ya Ubangijinmu! Ka ba mu a duniya”; wato yana roƙonsa wasu buƙatun duniya waɗanda suke daga cikin sha’awoyinsa, kuma ba shi da wani rabo a Lahira, saboda ya ƙyale ta, ya takaita himmarsa ga duniya.

A cikinsu kuma akwai wanda yake roƙon Allah don amfanin duniyoyi biyu, kuma yana dogaro gare Shi a muhimman al’amuran addininsa da duniyarsa. Kowanne daga cikin waɗannan mutane biyu yana da rabonsa daga abin da ya aikata da kuma aikinsa. Allah Maɗaukaki zai saka musu gwargwadon ayyukansu, himmarsu da niyyoyinsu, da sakamako wanda yake tsakanin adalci da falala, wanda Ya cancanci yabo mafi cika da kamala.

A cikin wannan aya akwai hujja cewa Allah yana amsa addu’ar duk mai roƙo, Musulmi ne ko kafiri ko fajiri. Amma amsar addu’ar wanda ya roƙe Shi ba hujja ba ce cewa Allah yana son sa ko ya kusanto shi, sai dai idan roƙonsa ya shafi buƙatun Lahira da muhimman al’amuran addini.

Kyakkyawar ni’imar da ake nema a duniya ta ƙunshi duk abin da bawa yake ganin kyakkyawan tasirinsa, kamar wadataccen arziki mai daɗi kuma halal, mace ta gari, ’ya’ya waɗanda suke sanyaya ido, hutu, ilimi mai amfani, aiki na gari da makamantansu daga cikin buƙatu abin so kuma halattattu. Kyakkyawar ni’imar Lahira kuwa ita ce tsira daga azabobi a cikin kabari, a wurin tsayuwa [ranar Alƙiyama] da kuma Wuta; da samun yardar Allah, rabauta da ni’imar dawwamammen zama, da kusanci da Ubangiji Mai jinƙai.

Saboda haka, wannan addu’a ta zama mafi tattarowa da cikawa cikin addu’o’i, kuma ita ce mafi cancanta a fifita. Saboda haka Annabi ﷺ ya kasance yana yawaita yin ta, kuma yana kwaɗaitar da mutane a kanta.

Tafsirin Imām Ibn Kathir

Sai Ya ce: “A cikinsu akwai wanda yake cewa: ‘Ya Ubangijinmu! Ka ba mu kyakkyawa a duniya da kyakkyawa a Lahira, kuma Ka tsare mu daga azabar Wuta.’” Wannan addu’a ta tattara dukkan alherin duniya, kuma ta kawar da dukkan sharri. Kyakkyawa a duniya ta ƙunshi dukkan abin da ake nema na duniya, kamar lafiya, gida mai faɗi, mace ta gari, yalwar arziki, ilimi mai amfani, aiki na gari, abin hawa mai daɗi, kyakkyawan yabo da makamantansu daga cikin abubuwan da bayanan malaman tafsiri suka ƙunsa.

Babu saɓani tsakanin bayanansu, domin dukansu suna ƙarƙashin ma’anar kyakkyawa a duniya.

Amma kyakkyawa a Lahira, mafi girmanta shi ne shiga Aljanna, tare da abubuwan da suke biyo baya, kamar samun aminci daga babban firgici a filin taruwa [ranar Alƙiyama], sauƙaƙa hisabi da sauran kyawawan al’amuran Lahira. Game da kuɓuta daga Wuta kuwa, hakan ya ƙunshi sauƙaƙa hanyoyin samun tsira daga gare ta a duniya, ta hanyar nisantar haram da zunubai, da barin abubuwan da suke da shakku da haram.

Al-Qasim bn Abdur-Rahman ya ce: “Duk wanda aka ba shi zuciya mai godiya, harshe mai ambaton Allah, da jiki mai haƙuri, to an ba shi kyakkyawa a duniya da kyakkyawa a Lahira, kuma an tsare shi daga azabar Wuta.” Saboda haka Sunnah ta zo da ƙarfafa yin wannan addu’a.

Al-Bukhari ya ce: Abu Ma’mar ya ba mu labari, ya ce: Abdul-Warith ya ba mu labari, daga Abdul-Aziz, daga Anas bn Malik, ya ce: Annabi ﷺ ya kasance yana cewa: “Ya Allah, Ya Ubangijinmu! Ka ba mu kyakkyawa a duniya da kyakkyawa a Lahira, kuma Ka tsare mu daga azabar Wuta.”

Imam Ahmad ya ce: Isma’il bn Ibrahim ya ba mu labari, ya ce: Abdul-Aziz bn Suhaib ya ba mu labari daga Anas, ya ce: Addu’ar da Manzon Allah ﷺ ya fi yawaita ita ce: “Ya Allah, Ya Ubangijinmu! Ka ba mu kyakkyawa a duniya da kyakkyawa a Lahira, kuma Ka tsare mu daga azabar Wuta.”

Ibn Abi Hatim ya ce: Mahaifina ya ba mu labari, ya ce: Abu Nu’aym ya ba mu labari, ya ce: Abdus-Salam bn Shaddad, wato Abu Talut, ya ba mu labari: “Ina wurin Anas bn Malik, sai Thabit ya ce masa: ‘’Yan’uwanka suna so ka yi musu addu’a.’ Sai ya ce: ‘Ya Allah! Ka ba mu kyakkyawa a duniya da kyakkyawa a Lahira, kuma Ka tsare mu daga azabar Wuta.’ Sai suka yi ta hira na ɗan lokaci.

Da suka so tashi, sai ya ce: ‘Ya Abu Hamza, ’yan’uwanka suna so su tashi; ka yi musu addu’a.’ Sai ya ce: ‘Kuna so in warware muku al’amura dalla-dalla ne? Idan Allah Ya ba ku kyakkyawa a duniya da kyakkyawa a Lahira, kuma Ya tsare ku daga azabar Wuta, to lalle Ya ba ku dukkan alheri.’”

Ahmad kuma ya ce: Muhammad bn Abi Adi ya ba mu labari, daga Humaid, daga Anas, cewa Manzon Allah ﷺ ya ziyarci wani mutum daga cikin Musulmi wanda jikinsa ya rame har ya zama kamar ɗan tsuntsu. Manzon Allah ﷺ ya ce masa: “Shin kana roƙon Allah wani abu, ko kana neman wani abu daga gare Shi?” Ya ce: “Eh. Na kasance ina cewa: ‘Ya Allah!

Duk azabar da za Ka yi mini a Lahira, Ka gaggauta mini ita a duniya.’” Sai Manzon Allah ﷺ ya ce: “Tsarki ya tabbata ga Allah! Ba za ka iya ɗaukarta ba, ko ba za ka iya jurewa ba. Me ya sa ba ka ce: ‘Ya Ubangijinmu! Ka ba mu kyakkyawa a duniya da kyakkyawa a Lahira, kuma Ka tsare mu daga azabar Wuta’ ba?”

Sai ya roƙi Allah, Allah kuma Ya warkar da shi. Muslim ne kaɗai ya ruwaito wannan hadisi, ta hanyar riwayar Ibn Abi Adi.

Imam Ash-Shafi’i ya ce: Sa’id bn Salim Al-Qaddah ya ba mu labari, daga Ibn Juraij, daga Yahya bn Ubaid, bawan As-Sa’ib, daga mahaifinsa, daga Abdullah bn As-Sa’ib, cewa ya ji Annabi ﷺ yana cewa tsakanin Rukuni Yamani da Rukuni Aswad: “Ya Ubangijinmu! Ka ba mu kyakkyawa a duniya da kyakkyawa a Lahira, kuma Ka tsare mu daga azabar Wuta.” Ath-Thawri ma ya ruwaito haka daga Ibn Juraij. Ibn Majah ya ruwaito irin wannan daga Abu Huraira, daga Annabi ﷺ. A cikin isnadinsa akwai rauni. Allah ne Mafi sani.

Ibn Mardawayh ya ce: Abdul-Baqi ya ba mu labari, ya ce: Ahmad bn Al-Qasim bn Musawir ya ba mu labari, ya ce: Sa’id bn Sulaiman ya ba mu labari, daga Ibrahim bn Sulaiman, daga Abdullah bn Hurmuz, daga Mujahid, daga Ibn Abbas, ya ce: Manzon Allah ﷺ ya ce: “Ban wuce Rukuni ba face na ga wani mala’ika a kansa yana cewa: ‘Amin.’ Idan kuka wuce wurinsa, ku ce: ‘Ya Ubangijinmu! Ka ba mu kyakkyawa a duniya da kyakkyawa a Lahira, kuma Ka tsare mu daga azabar Wuta.’”

Ya ce: Anas kan yi wannan addu’a idan ya so yin wata addu’a; idan kuma ya so roƙon wani abu, sai ya haɗa da ita. Abdullah bn Bakr As-Sahmi ya ba mu labari, ya ce: Humaid…

Tafsirin al-Baghawi

“A cikinsu akwai wanda yake cewa: ‘Ya Ubangijinmu! Ka ba mu kyakkyawa a duniya da kyakkyawa a Lahira, kuma Ka tsare mu daga azabar Wuta.’” Ma’anarsa: muminai ne. Malamai sun saɓa a kan ma’anar kyawawan abubuwa biyun. Ali bn Abi Talib, Allah Ya yarda da shi, ya ce: “Kyakkyawa a duniya ita ce mace ta gari, kyakkyawa a Lahira kuwa ita ce Aljanna.”

Abu Al-Qasim Abdullah bn Muhammad Al-Hanafi ya ba mu labari, ya ce: Abu Al-Hasan Muhammad bn Ya’qub At-Tusi ya ba mu labari, ya ce: Abu Bakr Ahmad bn Yusuf bn Khallad ya ba mu labari, ya ce: Al-Harith bn Abi Usama ya ba mu labari, ya ce: Abu Abdur-Rahman Al-Muqri ya ba mu labari, ya ce: Haywah da Ibn Lahi’ah sun ba mu labari, suka ce: Shurahbil bn Sharik ya ba mu labari, cewa ya ji Abu Abdur-Rahman Al-Hubuli yana ba da labari daga Abdullah bn Amr bn Al-As, Allah Ya yarda da su, daga Manzon Allah ﷺ, ya ce: “Duniya gaba ɗayanta jin daɗi ce, kuma mafi alherin jin daɗinta ita ce mace ta gari.”

Al-Hasan ya ce: “Kyakkyawa a duniya ita ce ilimi da ibada, kyakkyawa a Lahira kuwa ita ce Aljanna.” As-Suddi da Ibn Hibban sun ce: “Kyakkyawa a duniya” ita ce halalcin arziki da aiki na gari; “kyakkyawa a Lahira” kuwa ita ce gafara da lada.

Abu Bakr bn Muhammad bn Abdullah bn Abi Tawbah ya ba mu labari, ya ce: Abu Tahir Muhammad bn Ahmad bn Al-Harith ya ba mu labari, ya ce: Abu Al-Hasan Muhammad bn Ya’qub Al-Kisa’i ya ba mu labari, ya ce: Abdullah bn Mahmud ya ba mu labari, ya ce: Ibrahim bn Abdullah Al-Khallal ya ba mu labari, ya ce: Abdullah bn Al-Mubarak ya ba mu labari daga Yahya bn Ayyub, ya ce: Ubaidullah bn Zahr ya ba ni labari, daga Ali bn Yazid, daga Al-Qasim Abu Abdur-Rahman, daga Abu Umamah, daga Annabi ﷺ, ya ce: “Mafi abin kishi a gare Ni daga masoyana shi ne mumini mai sauƙin hali, mai rabonsa na salla,

wanda ya kyautata ibadar Ubangijinsa, ya yi masa biyayya a ɓoye, ba a san shi a cikin mutane, ba a nuna shi da yatsu, kuma arzikinsa ya wadatar da shi, sai ya yi haƙuri a kan haka.” Sai [Annabi ﷺ] ya girgiza hannunsa, ya ce: “Mutuwarsa ta zo da wuri, masu makoki a kansa sun yi kaɗan, kuma gadonsa ya yi kaɗan.”

Qatadah ya ce: “Kyakkyawa a duniya ita ce lafiya, kyakkyawa a Lahira kuwa ita ce lafiya.” Awf ya ce game da wannan aya: “Wanda Allah Ya ba shi Musulunci, Alƙur’ani, iyali da dukiya, to an ba shi kyakkyawa a duniya da kyakkyawa a Lahira.”

Shaykh Abu Al-Qasim Abdullah bn Ali Al-Karkani At-Tusi ya ba mu labari, ya ce: Abu Tahir Muhammad bn Mahmesh Az-Ziyadi ya ba mu labari, ya ce: Abu Al-Fadl Abdus bn Al-Husain bn Mansur As-Simsar ya ba mu labari, ya ce: Abu Hatim Muhammad bn Idris Al-Hanzali Ar-Razi ya ba mu labari, ya ce: Muhammad bn Abdullah Al-Ansari ya ba mu labari, ya ce: Humaid At-Tawil ya ba mu labari daga Thabit Al-Bunani, daga Anas bn Malik, Allah Ya yarda da shi, ya ce: Manzon Allah ﷺ ya ga wani mutum wanda jikinsa ya rame har ya zama kamar ɗan tsuntsu.

Sai ya ce masa: “Shin kana roƙon Allah wani abu, ko kana neman wani abu daga gare Shi?” Ya ce: “Ya Manzon Allah, na kasance ina cewa: ‘Ya Allah! Duk azabar da Za Ka yi mini a Lahira, Ka gaggauta mini ita a duniya.’” Sai ya ce: “Tsarki ya tabbata ga Allah!

To lalle ba za ka iya ɗaukarta ba, kuma ba za ka iya jurewa ba. Me ya sa ba ka ce: ‘Ya Allah, Ya Ubangijinmu! Ka ba mu kyakkyawa a duniya da kyakkyawa a Lahira, kuma Ka tsare mu daga azabar Wuta’ ba?”

Abu Al-Hasan Muhammad bn Muhammad As-Sarakhsi ya ba mu labari, ya ce: Abu Al-Hasan Ahmad bn Muhammad bn Abi Ishaq Al-Hajjaji ya ba mu labari, ya ce: Abu Al-Abbas Muhammad bn Abdur-Rahman Ad-Daghuli ya ba mu labari, ya ce: Muhammad bn Mishkan ya ba mu labari, ya ce: Abu Dawud ya ba mu labari, ya ce: Shu’bah ya ba mu labari daga Thabit, daga Anas, ya ce: Manzon Allah ﷺ ya kasance yana yawaita cewa: “Ya Ubangijinmu! Ka ba mu kyakkyawa a duniya da kyakkyawa a Lahira, kuma Ka tsare mu daga azabar Wuta.”

Abdul-Wahhab bn Muhammad Al-Kisa’i ya ba mu labari, ya ce: Abdul-Aziz bn Ahmad Al-Khallal ya ba mu labari, ya ce: Abu Al-Abbas As-Samm ya ba mu labari, ya ce: Ar-Rabi’ bn Sulaiman ya ba mu labari, ya ce: Ash-Shafi’i ya ba mu labari, ya ce: Sa’id bn Salim Al-Qaddah ya ba mu labari daga Ibn Juraij, daga Yahya bn Ubaid, bawan As-Sa’ib, daga mahaifinsa Abdullah bn As-Sa’ib, cewa ya ji Annabi ﷺ yana cewa tsakanin Rukuni Bani Jumah da Rukuni Aswad: “Ya Ubangijinmu! Ka ba mu kyakkyawa a duniya da kyakkyawa a Lahira, kuma Ka tsare mu daga azabar Wuta.”