Некии дунё ва охират

Тафсири шайх Абдурраҳмон ас-Саъдӣ

Сипас Худованди Таъоло аз аҳволи мардум хабар медиҳад: ҳамаи онҳо ниёзҳои худро аз Ӯ металабанд ва аз Ӯ дур кардани он чиро, ки ба онҳо зарар мерасонад, мехоҳанд, аммо мақсадҳояшон гуногун аст. Бархе аз онҳо мегӯянд: «Парвардигоро, дар дунё ба мо ато кун», яъне аз Ӯ ниёзҳои дунёиеро металабанд, ки аз хостаҳои нафсонии онҳост, ва аз охират баҳрае надоранд, зеро аз он рӯй гардонда ва ҳимматашонро танҳо ба дунё маҳдуд кардаанд. Гурӯҳи дигар Худоро барои некии ҳар ду саро мехонанд ва дар корҳои муҳими дину дунёи худ ба Ӯ ниёзманданд. Ҳар яке аз ин ду гурӯҳ аз он чи ба даст овардаанд ва анҷом додаанд, баҳрае доранд.

Худованди Таъоло онҳоро мувофиқи амалҳо, ҳимматҳо ва ниятҳояшон подош медиҳад; подоше миёни адолат ва фазл, ки сазовори комилтарин ва пурратарин ситоиш аст.

Дар ин оят далел аст, ки Худованд дуои ҳар дуокунандаро иҷобат мекунад, хоҳ мусалмон бошад, хоҳ кофир ё фосиқ. Аммо иҷобати дуои касе далели муҳаббат ва наздикии Худованд ба ӯ нест, магар ин ки он дуо дар бораи хостаҳои охират ва корҳои муҳими дин бошад. Некӣ дар дунё, ки аз Худованд талаб карда мешавад, ҳар чизеро дар бар мегирад, ки ба банда хубу писандида менамояд: ризқи гуворо, фаровон ва ҳалол; ҳамсари солеҳ; фарзандоне, ки бо дидани онҳо чашм равшан гардад; осоиш; илми судманд; амали солеҳ ва монанди инҳо аз хостаҳои дӯстдоштаву ҷоиз.

Некӣ дар охират наҷот аз ҷазо дар қабр, маҳшар ва оташ, ба даст овардани ризои Худованд, комёбӣ ба неъмати ҷовидон ва наздикӣ ба Парвардигори меҳрубон аст. Пас, ин дуо фарогиртарин ва комилтарин дуо ва сазовортарин дуо барои интихоб кардан гардид. Аз ин рӯ, Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) онро бисёр мехонд ва мардумро ба хондани он ташвиқ мекард.

Тафсири имом Ибни Касир

Пас гуфт: «Ва аз онҳо касоне ҳастанд, ки мегӯянд: “Парвардигоро, дар дунё ба мо некӣ ато кун ва дар охират [низ] некӣ ато кун ва моро аз азоби оташ нигоҳ дор”» (Бақара, 2:201). Ин дуо тамоми некиҳои дунёро фаро гирифта, ҳар бадиро дур месозад. Некӣ дар дунё ҳар хоҳиши дунёиро дар бар мегирад: тандурустӣ, хонаи барҳаво, ҳамсари зебо, ризқи фаровон, илми судманд, амали солеҳ, савори роҳат, номи нек ва ғайра аз он чи муфассирон зикр кардаанд. Байни ин маъниҳо мухолифате нест, зеро ҳамаи онҳо ба некӣ дар дунё дохил мешаванд.

Аммо баландтарин намунаи некӣ дар охират дохил шудан ба биҳишт ва он чиро, ки ба он вобаста аст, дар бар мегирад: эмин мондан аз даҳшати бузург дар саҳрои маҳшар, осон шудани ҳисоб ва дигар корҳои неки охират. Наҷот аз оташ бошад, бо осон гардидани сабабҳои он дар дунё ба даст меояд: дурӣ аз ҳаромҳо ва гуноҳҳо ва тарк кардани корҳои шубҳаноку ҳаром.

Қосим ибни Абдурраҳмон гуфтааст: «Ба касе, ки дили шукргузор, забони ёдкунандаи Худо ва ҷисми сабркунанда дода шудааст, дар дунё некӣ ва дар охират некӣ дода шуда, аз азоби оташ нигоҳ дошта шудааст». Аз ин рӯ, суннат ба хондани ин дуо ташвиқ кардааст. Бухорӣ гуфт: «Абӯмаъмар ба мо ҳадис гуфт, гуфт: Абдулворис ба мо ҳадис гуфт, аз Абдулазиз, аз Анас ибни Молик, ки гуфт: Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) мегуфт: “Аллоҳумма, Парвардигоро, дар дунё ба мо некӣ ато кун ва дар охират [низ] некӣ ато кун ва моро аз азоби оташ нигоҳ дор”».

Имом Аҳмад гуфт: «Исмоил ибни Иброҳим ба мо ҳадис гуфт, гуфт: Абдулазиз ибни Сухайб ба мо ҳадис гуфт, аз Анас, ки гуфт: Аз дуоҳои бештаре, ки Расули Худо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) мехонд, ин буд: “Аллоҳумма, Парвардигоро, дар дунё ба мо некӣ ато кун ва дар охират [низ] некӣ ато кун ва моро аз азоби оташ нигоҳ дор”».

Ибни Абӣ Ҳотим гуфт: «Падарам ба мо ҳадис гуфт, гуфт: Абӯнуъайм ба мо ҳадис гуфт, гуфт: Абдуссалом ибни Шаддод, яъне Абӯтолут, ба мо ҳадис гуфт: Ман назди Анас ибни Молик будам. Собит ба ӯ гуфт: “Бародаронат дӯст доранд, ки барои онҳо дуо кунӣ”. Ӯ гуфт: “Аллоҳумма, дар дунё ба мо некӣ ато кун ва дар охират [низ] некӣ ато кун ва моро аз азоби оташ нигоҳ дор”. Онҳо як соат суҳбат карданд.

Чун хостанд бархезанд, гуфтанд: “Эй Абӯҳамза, бародаронат мехоҳанд бираванд; барои онҳо дуо кун”. Ӯ гуфт: “Мехоҳед [тамоми] корҳоро барои шумо ҷудо-ҷудо баён кунам? Агар Худо дар дунё ба шумо некӣ диҳад, дар охират [низ] некӣ диҳад ва шуморо аз азоби оташ нигоҳ дорад, пас тамоми хайрро ба шумо додааст”».

Аҳмад ҳамчунин гуфт: «Муҳаммад ибни Абӣ Адий ба мо ҳадис гуфт, аз Ҳумайд, аз Анас, ки Расули Худо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) ба аёдати марде аз мусалмонон рафт, ки монанди чӯҷа [аз лоғарӣ] шуда буд. Расули Худо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) ба ӯ гуфт: “Оё аз Худо чизеро мехостӣ ё аз Ӯ чизе металабидӣ?” Гуфт: “Бале. Мегуфтам: Аллоҳумма, ҳар азобе, ки дар охират мехоҳӣ ба ман бидиҳӣ, онро дар дунё бароям пеш биёр”.

Расули Худо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) гуфт: “Пок аст Худо! Ту тоқати онро надорӣ — ё тавонашро надорӣ. Чаро нагуфтӣ: ‘Парвардигоро, дар дунё ба мо некӣ ато кун ва дар охират [низ] некӣ ато кун ва моро аз азоби оташ нигоҳ дор’?” Он мард Худоро бо ин дуо хонд ва шифо ёфт».

Ин ривоятро танҳо Муслим овардааст; ӯ онро аз ҳадиси Ибни Абӣ Адий ривоят кардааст.

Имом Шофеъӣ гуфт: «Саид ибни Солим ал-Қаддоҳ ба мо хабар дод, аз Ибни Ҷурайҷ, аз Яҳё ибни Убайд, ғуломи Собиб, аз падараш, аз Абдуллоҳ ибни ас-Соъиб, ки шунидааст Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) дар миёни Рукни Ямонӣ ва Рукни Сиёҳ мегуфт: “Парвардигоро, дар дунё ба мо некӣ ато кун ва дар охират [низ] некӣ ато кун ва моро аз азоби оташ нигоҳ дор”. Суфён низ ин ҳадисро ҳамин гуна аз Ибни Ҷурайҷ ривоят кардааст. Ибни Моҷа аз Абӯҳурайра низ аз Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) монанди инро ривоят кардааст, аммо дар санади он заъф ҳаст; Худо донотар аст.

Ибни Мардавия гуфт: «Абдулбоқӣ ба мо ҳадис гуфт, хабар дод: Аҳмад ибни Қосим ибни Мусовор ба мо ҳадис гуфт, гуфт: Саид ибни Сулаймон ба мо ҳадис гуфт, аз Иброҳим ибни Сулаймон, аз Абдуллоҳ ибни Ҳурмуз, аз Муҷоҳид, аз Ибни Аббос, ки гуфт: Расули Худо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) фармуд: “Ҳар боре ки аз назди Рукн мегузаштам, фариштаеро медидам, ки мегуфт: ‘Омин’. Пас, ҳар гоҳ аз назди он гузаштед, бигӯед: ‘Парвардигоро, дар дунё ба мо некӣ ато кун ва дар охират [низ] некӣ ато кун ва моро аз азоби оташ нигоҳ дор’”». Анас ҳар гоҳ мехост дуое кунад, бо ҳамин дуо мекард. Ва Абдуллоҳ ибни Бакри Саҳмӣ аз Ҳумайд ривоят кардааст.

Тафсири ал-Бағавӣ

«Ва аз онҳо касоне ҳастанд, ки мегӯянд: “Парвардигоро, дар дунё ба мо некӣ ато кун ва дар охират [низ] некӣ ато кун ва моро аз азоби оташ нигоҳ дор”» (Бақара, 2:201), яъне муъминон. Дар маънои ин ду некӣ ихтилоф кардаанд.

Алӣ ибни Абӯтолиб (разияллоҳу анҳу) гуфтааст: «Некӣ дар дунё ҳамсари солеҳ аст ва некӣ дар охират биҳишт».

Абулқосим Абдуллоҳ ибни Муҳаммади Ҳанафӣ ба мо хабар дод; ӯ гуфт: Абулҳасан Муҳаммад ибни Яъқуби Тӯсӣ ба мо хабар дод; ӯ гуфт: Абӯбакр Аҳмад ибни Юсуф ибни Халод ба мо хабар дод; ӯ гуфт: Ал-Ҳорис ибни Абӣ Усома ба мо хабар дод; ӯ гуфт: Абдурраҳмони Муқриъ ба мо хабар дод; ӯ гуфт: Ҳайва ва Ибни Лаҳиъа ба мо хабар доданд; онҳо гуфтанд: Шураҳбил ибни Шурайк ба мо хабар дод, ки аз Абдурраҳмони Ҳублӣ шунидааст; ӯ аз Абдуллоҳ ибни Амр ибни Ос (разияллоҳу анҳумо), аз Расули Худо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) ривоят кард, ки фармуд: «Дунё ҳамааш баҳрабардорист ва беҳтарин баҳрабардории он зани солеҳ аст».

Ҳасан гуфтааст: «Некӣ дар дунё илм ва ибодат аст, некӣ дар охират бошад, биҳишт аст». Саддӣ ва Ибни Ҳиббон гуфтаанд: «Некӣ дар дунё ризқи ҳалол ва амали солеҳ аст, ва некӣ дар охират омурзиш ва савоб аст».

Абӯбакр ибни Муҳаммад ибни Абдуллоҳ ибни Абӣ Тавба ба мо хабар дод; ӯ гуфт: Абӯтоҳир Муҳаммад ибни Аҳмад ибни Ҳорис ба мо хабар дод; ӯ гуфт: Абулҳасан Муҳаммад ибни Яъқуби Кисоӣ ба мо хабар дод; ӯ гуфт: Абдуллоҳ ибни Маҳмуд ба мо хабар дод; ӯ гуфт: Иброҳим ибни Абдуллоҳи Халлол ба мо хабар дод; ӯ гуфт: Абдуллоҳ ибни Муборак ба мо ҳадис гуфт, аз Яҳё ибни Айюб; ӯ гуфт: Убайдуллоҳ ибни Заҳр ба ман ҳадис гуфт, аз Алӣ ибни Язид, аз Қосим, Абдурраҳмон, аз Абӯумома, аз Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва саллам), ки фармуд: «Аз дӯстони ман назди ман хушбахттаринашон муъмине аст, ки зиндагии сода дорад, аз намоз баҳра гирифта,

ибодати Парвардигорашро ба беҳтарин ваҷҳ анҷом медиҳад, дар пинҳонӣ ба Ӯ итоат мекунад, дар миёни мардум ношинохта асту ангуштнамо намешавад ва ризқаш ба қадри кифоя асту ба он сабр мекунад». Сипас дасташро ҷунбонд ва фармуд: «Маргаш зуд омад, гирякунандагонаш кам ва меросаш ночиз буд».

Қатода гуфтааст: «Некӣ дар дунё тандурустӣ аст ва некӣ дар охират низ тандурустӣ аст». Авф дар бораи ин оят гуфтааст: «Ҳар касеро, ки Худо ба ӯ Ислом, Қуръон, аҳлу оила ва мол додааст, дар дунё некӣ ва дар охират некӣ дода шудааст».

Шайх Абулқосим Абдуллоҳ ибни Алӣ ал-Карконӣ ат-Тӯсӣ ба мо хабар дод; ӯ гуфт: Абӯтоҳир Муҳаммад ибни Маҳмаш аз-Зиёдӣ ба мо хабар дод; ӯ гуфт: Абулфазл Абдус ибни Ҳусайн ибни Мансури Самсор ба мо хабар дод; ӯ гуфт: Абӯҳотим Муҳаммад ибни Идрис ал-Ҳанзалӣ ар-Розӣ ба мо хабар дод; ӯ гуфт: Муҳаммад ибни Абдуллоҳи Ансорӣ ба мо хабар дод; ӯ гуфт: Ҳумайд ат-Тавил ба мо ҳадис гуфт, аз Собит ал-Бунонӣ, аз Анас ибни Молик (разияллоҳу анҳу), ки гуфт: Расули Худо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) мардеро дид, ки монанди чӯҷа [аз лоғарӣ] шуда буд. Фармуд: «Оё аз Худо чизе мехостӣ ё аз Ӯ чизе металабидӣ?»

Ӯ гуфт: «Эй Расули Худо, мегуфтам: “Аллоҳумма, ҳар азобе, ки дар охират мехоҳӣ ба ман диҳӣ, онро дар дунё бароям пеш биёр”». Фармуд: «Пок аст Худо! Дар он сурат ту тоқати онро надорӣ ва наметавонӣ бардошта бошӣ. Чаро нагуфтӣ: “Аллоҳумма, Парвардигоро, дар дунё ба мо некӣ ато кун ва дар охират [низ] некӣ ато кун ва моро аз азоби оташ нигоҳ дор”»?

Абулҳасан Муҳаммад ибни Муҳаммади Сарахсӣ ба мо хабар дод; ӯ гуфт: Абулҳасан Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Исҳоқи Ҳаҷҷоҷӣ ба мо хабар дод; ӯ гуфт: Абулъаббос Муҳаммад ибни Абдурраҳмони Дағулӣ ба мо хабар дод; ӯ гуфт: Муҳаммад ибни Мишкān ба мо хабар дод; ӯ гуфт: Абӯдовуд ба мо ҳадис гуфт, аз Шуъба, аз Собит, аз Анас, ки гуфт: Расули Худо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) бисёр мегуфт: «Парвардигоро, дар дунё ба мо некӣ ато кун ва дар охират [низ] некӣ ато кун ва моро аз азоби оташ нигоҳ дор».

Абдулваҳҳоб ибни Муҳаммади Кисоӣ ба мо хабар дод; ӯ гуфт: Абдулазиз ибни Аҳмад ал-Халлал ба мо хабар дод; ӯ гуфт: Абулъаббос ал-Асамм ба мо хабар дод; ӯ гуфт: Ар-Рабеъ ибни Сулаймон ба мо хабар дод; ӯ гуфт: Шофеъӣ ба мо хабар дод; ӯ гуфт: Саид ибни Солим ал-Қаддоҳ аз Ибни Ҷурайҷ ба мо хабар дод; ӯ аз Яҳё ибни Убайд, ғуломи Соиб, аз падараш Абдуллоҳ ибни ас-Соъиб ривоят кард, ки шунидааст Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) дар миёни Рукни Бани Ҷумаҳ ва Рукни Сиёҳ мегуфт: «Парвардигоро, дар дунё ба мо некӣ ато кун ва дар охират [низ] некӣ ато кун ва моро аз азоби оташ нигоҳ дор».