Дуо барои фиристодани паёмбар

Тафсири шайх Абдурраҳмон ас-Саъдӣ

(Парвардигоро, дар миёни онҳо) яъне дар миёни насли мо, (паёмбаре аз худи онҳо) барангез, то мартабаи он ду [Иброҳиму Исмоил] болотар гардад, мардум аз ӯ фармонбардорӣ кунанд ва ӯро ба дурустӣ бишиносанд. (Оятҳои Туро бар онҳо бихонад) бо лафз, азёд ва ба онҳо азёд кунонидани он; (китобу ҳикматро ба онҳо биёмӯзад) яъне маънои онро; (ва покизаашон гардонад) бо тарбият додани онҳо бар анҷом додани корҳои шоиста ва дур сохтани онҳо аз корҳои бад, ки нафсҳоро пок намекунанд.

(Ҳамоно Ту пирӯзмандӣ) яъне бар ҳар чиз ғолибӣ ва чизе аз қудрати Ту боздошта намешавад; (ҳакимӣ) яъне чизҳоро дар ҷойи муносиби худ қарор медиҳӣ. Пас, ба иззату ҳикмати Худ ин паёмбарро дар миёни онҳо барангез. Аллоҳ дуои он дуро иҷобат кард ва ин паёмбари гиромиро фиристод, ки Аллоҳ ба василаи ӯ махсус ба насли он ду ва умуман ба ҳамаи офаридагон раҳм намуд. Аз ин рӯ, Паёмбар (дуруду саломи Аллоҳ бар ӯ бод) фармуд: «Ман дуои падарам Иброҳим ҳастам».

Ва чун Аллоҳ Иброҳимро ба чунин бузургӣ гиромӣ дошт ва аз сифатҳои комили ӯ хабар дод, фармуд:

Тафсири имом Ибни Касир

Аллоҳ таоло дар бораи комил шудани дуои Иброҳим барои аҳли Ҳарам хабар медиҳад, ки ӯ аз Аллоҳ хост дар миёни онҳо паёмбаре аз худи онҳо, яъне аз насли Иброҳим, барангезад. Ин дуои иҷобатшуда бо тақдири пешини Аллоҳ дар бораи баргузидани Муҳаммад (дуруду саломи Аллоҳ бар ӯ бод) ба паёмбарӣ дар миёни бесаводон мувофиқ омад; ӯ ба сӯи онҳо ва тамоми ғайриарабҳо аз ҷинсу инсон фиристода шуд.

Чунонки Имом Аҳмад гуфтааст: Абдурраҳмон ибни Маҳдӣ ба мо ривоят кард: Муовия ибни Солеҳ ба мо ривоят кард, аз Саид ибни Сувайди Калбӣ, аз Абдулаъло ибни Ҳилоли Суламӣ, аз Ирбоз ибни Сория, ки Расули Аллоҳ (дуруду саломи Аллоҳ бар ӯ бод) фармуд: «Ман назди Аллоҳ охирин паёмбарон навишта шуда будам, дар ҳоле ки Одам ҳанӯз дар гили худ буд. Ва шуморо аз оғози ин хабар медиҳам: дуои падарам Иброҳим, башорати Исо дар бораи ман ва хобе, ки модарам дид».

Ҳамчунин ин ҳадисро Ибни Ваҳб, Лайс ва нависандаи ӯ Абдуллоҳ ибни Солеҳ аз Муовия ибни Солеҳ ривоят кардаанд; Абубакр ибни Абӣ Марям низ аз Саид ибни Сувайд ҳаминро ривоят кардааст.

Имом Аҳмад боз гуфтааст: Абун-Назр ба мо ривоят кард: Фараҷ ба мо ривоят кард: Луқмон ибни Омир ба мо ривоят кард, ки гуфт: аз Абумома шунидам, ки гуфт: «Эй Расули Аллоҳ, оғози кору паёмбарии ту чӣ буд?» Фармуд: «Дуои падарам Иброҳим, башорати Исо дар бораи ман ва модарам дид, ки аз ӯ нуре берун омад, ки қасрҳои Шомро равшан кард».

Мурод ин аст, ки аввалин касе, ки аз ӯ ёд кард, номашро дар миёни мардум ошкор сохт ва шуҳрат бахшид, Иброҳим (алайҳиссалом) буд. Номи ӯ ҳамеша дар миёни мардум ёд мешуд, машҳур ва паҳн буд, то он ки охирин паёмбари Бани Исроил аз рӯйи насаб, Исо ибни Марям (алайҳиссалом), номи ӯро ошкоро баён кард. Ӯ дар миёни Бани Исроил суханронӣ карда гуфт: «Ман фиристодаи Аллоҳ ба сӯи шумо ҳастам, тасдиқкунандаи он чи пеш аз ман аз Таврот аст ва муждадиҳандаи паёмбаре, ки пас аз ман меояд ва номаш Аҳмад аст» (ас-Сафф, 6). Аз ҳамин рӯ, дар ин ҳадис фармуд: «Дуои падарам Иброҳим ва башорати Исо ибни Марям».

Сухани ӯ: «Модарам дид, ки аз ӯ нуре берун омад, ки қасрҳои Шомро равшан кард», чунин маънидод шудааст: ин хобе буд, ки модараш ҳангоми ҳомиладорӣ дид; онро ба қавмаш нақл кард ва миёни онҳо паҳн ва машҳур шуд. Ин воқеа пешакӣ омодагӣ буд. Шомро махсус зикр кардан ва равшан шудани он бо нури ӯ ишора ба устувор ва пойдор гардидани динаш дар сарзамини Шом аст. Аз ин рӯ, дар охирзамон Шом паноҳгоҳи Ислом ва пайравони он хоҳад буд.

Исо ибни Марям ҳангоми фуруд омаданаш дар Димишқ, назди манораи шарқии сафеди он, фуруд меояд. Дар ду китоби саҳеҳ омадааст: «Ҳамеша гурӯҳе аз уммати ман бар ҳақ устувор мемонанд; касе, ки онҳоро хор кунад ё мухолифат намояд, ба онҳо зиёне намерасонад, то амри Аллоҳ фаро расад ва онҳо ҳамчунон бошанд». Дар «Саҳеҳ»-и Бухорӣ омадааст: «Ва онҳо дар Шом ҳастанд».

Абӯҷаъфар Розӣ аз Рабиъ ибни Анас, аз Абулъолия дар шарҳи ояти (Парвардигоро, дар миёни онҳо паёмбаре барангез) ривоят мекунад, ки гуфт: «Мурод уммати Муҳаммад (дуруду саломи Аллоҳ бар ӯ бод) аст». Ба ӯ гуфта шуд: «Дуоят иҷобат шуд ва ин паёмбар дар охирзамон хоҳад омад». Саддӣ ва Қатода низ ҳаминро гуфтаанд.

Сухани Аллоҳ: (ва китобро ба онҳо биёмӯзад), яъне Қуръон; (ва ҳикматро), яъне суннат. Ҳасан, Қатода, Муқотил ибни Ҳайён, Абумолик ва дигарон чунин гуфтаанд. Ҳамчунин гуфта шудааст: ҳикмат фаҳми дин аст; байни ин маъниҳо зиддияте нест.

(Ва покизаашон гардонад.) Алӣ ибни Абӣ Талҳа аз Ибни Аббос ривоят мекунад: яъне бо тоати Аллоҳ ва ихлос. Муҳаммад ибни Исҳоқ дар бораи (китобу ҳикматро ба онҳо биёмӯзад) гуфтааст: ба онҳо корҳои некро меомӯзонад, то анҷом диҳанд, ва корҳои бадро, то аз онҳо парҳез кунанд; ба онҳо хабар медиҳад, ки вақте фармонбардори Аллоҳ бошанд, дар тоати Ӯ бештар кӯшиш кунанд ва аз он чи бо гуноҳаш боиси хашми Ӯ мешавад дурӣ ҷӯянд, Аллоҳ аз онҳо розӣ аст.

Сухани Аллоҳ: (Ҳамоно Ту пирӯзманду ҳакимӣ), яъне пирӯзманде, ки ҳеҷ чиз Ӯро оҷиз карда наметавонад ва бар ҳар чиз қодир аст; дар кору гуфтори Худ ҳаким аст ва чизҳоро дар ҷойи муносиби худ қарор медиҳад. Ҳикмат ва адолат аз Ӯст. (ас-Сафф, 6)

Тафсири ал-Бағавӣ

(Парвардигоро, дар миёни онҳо барангез) яъне дар миёни уммати мусалмон аз насли Иброҳим ва Исмоил; гуфта шудааст: мурод аҳли Маккаанд. (Паёмбаре аз худи онҳо) яъне фиристодае, ки мурод аз ӯ Муҳаммад (дуруду саломи Аллоҳ бар ӯ бод) аст.

Саййид Абулқосим Алӣ ибни Мӯсо ал-Мӯсавӣ ба мо ривоят кард: Абубакр Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Аббоси Балхӣ ба ман ривоят кард: Имом Абусулаймон Ҳамд ибни Муҳаммад ибни Иброҳими Хаттобӣ ба мо хабар дод: Муҳаммад ибни Маккӣ ба ман ривоят кард: Исҳоқ ибни Иброҳим ба ман хабар дод: ҷияни Ибни Ваҳб ба ман хабар дод: амакам ба ман хабар дод: Муовия аз Солеҳ, аз Саид ибни Сувайд, аз Абдулаъло ибни Ҳилоли Суламӣ, аз Ирбоз ибни Сория, аз Расули Аллоҳ (дуруду саломи Аллоҳ бар ӯ бод) ривоят кард, ки фармуд: «Ман назди Аллоҳ ҳамчун хотами паёмбарон навишта шуда будам, дар ҳоле ки Одам ҳанӯз дар гили худ буд.

Ва шуморо аз оғози корам хабар медиҳам: ман дуои Иброҳим, башорати Исо ва хобе ҳастам, ки модарам ҳангоми ба дунё овардани ман дид: аз ӯ нуре берун омад, ки қасрҳои Шомро равшан кард». Мурод аз «дуои Иброҳим» ҳамин дуо аст, зеро ӯ дуо кард, ки дар миёни фарзандони Исмоил паёмбаре барангехта шавад.

Ибни Аббос гуфтааст: «Ҳамаи паёмбарон аз Бани Исроил буданд, ба ҷуз даҳ нафар: Нуҳ, Ҳуд, Солеҳ, Шуайб, Лут, Иброҳим, Исмоил, Исҳоқ, Яъқуб ва Муҳаммад (дуруду саломи Аллоҳ бар ҳамаи онҳо бод)».

(ятлу) яъне мехонад. (Оятҳои Туро бар онҳо) яъне китоби Туро, ки мурод аз он Қуръон аст. Оят аз Қуръон суханест пайваста то ҷое ки ба поён мерасад. Ҳамчунин гуфта шудааст: «оят» гурӯҳи ҳарфҳост; мегӯянд: мардум бо ояташон берун рафтанд, яъне бо гурӯҳашон.

(Ва китобро ба онҳо биёмӯзад) яъне Қуръонро. (Ва ҳикматро.) Муҷоҳид гуфтааст: «Фаҳми Қуръон». Муқотил гуфтааст: «Пандҳои Қуръон ва аҳкоми дар он буда». Ибни Қутайба гуфтааст: «Ҳикмат илм ва амал аст; кас то ин дуро ҷамъ накунад, ҳаким намешавад».

Ҳамчунин гуфта шудааст: ҳикмат суннат аст; ё аҳкому қазоват; ё фиқҳ. Абубакр ибни Дурайд гуфтааст: «Ҳар сухане, ки ба ту панд диҳад ё ба сӯи кори нек барангезад ё аз кори зишт боздорад, ҳикмат аст».

(Ва покизаашон гардонад) яъне онҳоро аз ширк ва гуноҳ пок созад. Ҳамчунин гуфта шудааст: аз молҳои онҳо закот бигирад. Ибни Кайсон гуфтааст: «Аз калимаи тазкия, ба маънои одил шумурдан; вақте онҳо ба расонидани паём аз ҷониби паёмбарон шаҳодат диҳанд, рӯзи қиёмат ба адолати онҳо шаҳодат медиҳад».

(Ҳамоно Ту пирӯзманду ҳакимӣ.) Ибни Аббос гуфтааст: «Азиз касест, ки монандаш ёфт намешавад». Калбӣ гуфтааст: «Интиқомгиранда; далели он сухани Аллоҳ аст: “Ва Аллоҳ пирӯзманду соҳиби интиқом аст”» (Оли Имрон, 4). Ҳамчунин гуфта шудааст: шикастнопазирест, ки дастҳо ба Ӯ намерасанд ва чизе ба Ӯ намерасад; ё нерӯманд аст, зеро иззат ба маънои нерӯст.

Аллоҳ фармудааст: «Мо онҳоро бо сеюмин [паёмбар] нерӯ бахшидем» (Ёсин, 14), яъне қувват додем. Ҳамчунин гуфта шудааст: ғолиб аст. Аллоҳ хабар додааст: «Ва ӯ дар сухан бар ман ғолиб омад» (Сод, 23). Дар зарбулмасал мегӯянд: «Ҳар кӣ ғолиб ояд, ғаниматро мебарад».