રસૂલ મોકલવાની પ્રાર્થના

શેખ અબ્દુર્રહમાન અસ-સાદીની તફસીર

(રબ્બના વાબઅથ ફીહિમ) એટલે કે, અમારી સંતતિમાં. (રસૂલન મિન્હુમ) એવો રસૂલ મોકલ, જેનાથી તેમનો દરજ્જો ઊંચો થાય, તેઓ તેની આજ્ઞાનું પાલન કરે અને તેને સાચી રીતે ઓળખે. (યત્લૂ અલૈહિમ આયાતિકા) તે તારી આયતો શબ્દશઃ પઢે, તેમને યાદ કરે અને યાદ કરાવે. (વયુઅલ્લિમુહુમુલ કિતાબ વલ હિકમતા) અને તેમને કિતાબ તથા હિકમતનો અર્થ શીખવે.

(વયુઝક્કીહિમ) સદાચરણની તાલીમ આપીને અને ખરાબ કર્મોથી દૂર રાખીને તેમને પવિત્ર કરે—કારણ કે એ ખરાબ કર્મો સાથે આત્માઓ પવિત્ર થતા નથી. (ઇન્નકા અંતલ અઝીઝ) એટલે કે, દરેક વસ્તુ પર પ્રભુત્વ ધરાવનાર; તેની શક્તિથી કોઈ વસ્તુ બહાર નથી. (અલ હકીમ) જે દરેક વસ્તુને તેના યોગ્ય સ્થાને મૂકે છે. તેથી, તારા પ્રભુત્વ અને હિકમત વડે તેમની વચ્ચે આ રસૂલ મોકલ.

અલ્લાહે તેમની દુઆ કબૂલ કરી અને આ મહાન રસૂલ મોકલ્યા; તેમના દ્વારા અલ્લાહે ખાસ કરીને તે બંનેની સંતતિ પર અને સામાન્ય રીતે સમગ્ર સૃષ્ટિ પર દયા કરી. આ જ કારણે પયગંબર (અલ્લાહની સલામતી અને કૃપા તેમના પર હો)એ કહ્યું: «હું મારા પિતા ઇબ્રાહીમની દુઆ છું.» જ્યારે અલ્લાહે ઇબ્રાહીમને આટલો મહાન દરજ્જો આપ્યો અને તેમના સંપૂર્ણ ગુણોનો ઉલ્લેખ કર્યો, ત્યારે સર્વોચ્ચ અલ્લાહે કહ્યું:

ઇમામ ઇબ્ન કસીરની તફસીર

અલ્લાહ અહીં હરમના લોકોને લગતી ઇબ્રાહીમની દુઆની પૂર્ણતા વિશે જણાવે છે: તેમણે દુઆ કરી કે અલ્લાહ તેમની વચ્ચે, એટલે કે ઇબ્રાહીમની સંતતિમાંથી, એક રસૂલ મોકલે. આ સ્વીકારાયેલી દુઆ અલ્લાહના પહેલેથી નક્કી કરેલા નિર્ણયને અનુરૂપ થઈ—કે મુહમ્મદ (અલ્લાહની સલામતી અને કૃપા તેમના પર હો) ઉમ્મીઓમાં તેમના માટે અને અન્ય ભાષા બોલતા તમામ મનુષ્યો તથા જિન્નાતો માટે રસૂલ બનશે.

જેમ ઇમામ અહમદે કહ્યું: અમને અબ્દુર રહમાન બિન મહદીએ હદીસ વર્ણવી; તેમણે કહ્યું, અમને મુઆવિયા બિન સાલિહે વર્ણવી; તેમણે સઈદ બિન સુવૈદ અલ-કલબી પાસેથી, તેમણે અબ્દુલ અઅલા બિન હિલાલ અસ-સુલમી પાસેથી અને તેમણે અલ-ઇરબાઝ બિન સારિયા પાસેથી વર્ણવી કે અલ્લાહના રસૂલે કહ્યું: «આદમ પોતાની માટીની રચનામાં હતા ત્યારે પણ હું અલ્લાહ પાસે અંતિમ પયગંબર તરીકે લખાયેલો હતો. હું તમને મારા મામલાની શરૂઆત વિશે જણાવીશ: મારા પિતા ઇબ્રાહીમની દુઆ, મારા વિશે ઈસાની શુભસૂચના અને મારી માતાએ જોયેલું સ્વપ્ન.» આ જ રીતે ઇબ્ન વહબ, અલ-લૈથ અને તેમના લેખક અબ્દુલ્લાહ બિન સાલિહે મુઆવિયા બિન સાલિહ પાસેથી આ હદીસ વર્ણવી છે.

અબુ બકર બિન અબી મરયમે પણ સઈદ બિન સુવૈદ પાસેથી આ જ હદીસ વર્ણવી છે.

ઇમામ અહમદે વધુમાં કહ્યું: અમને અબુન-નદ્રે વર્ણવી; તેમણે કહ્યું, અમને અલ-ફરજે વર્ણવી; તેમણે લુકમાન બિન આમિર પાસેથી વર્ણવી કે તેમણે અબુ ઉમામાને કહેતા સાંભળ્યા: મેં પૂછ્યું, «હે અલ્લાહના રસૂલ, તમારા મામલાની શરૂઆત કેવી રીતે થઈ?» તેમણે જવાબ આપ્યો: «મારા પિતા ઇબ્રાહીમની દુઆ, મારા વિશે ઈસાની શુભસૂચના અને મારી માતાએ જોયેલું કે તેમની પાસેથી એક પ્રકાશ બહાર આવ્યો, જેના પ્રકાશથી શામનાં મહેલો ઝળહળી ઊઠ્યાં.»

અર્થ એ છે કે ઇબ્રાહીમ (અલૈહિસ્સલામ) સૌપ્રથમ હતા જેમણે તેમના વિશે લોકોને જણાવ્યું અને તેમના નામનો પ્રચાર કર્યો. ત્યારથી લોકોમાં તેમનો ઉલ્લેખ થતો રહ્યો અને તે પ્રસિદ્ધ બન્યો, ત્યાં સુધી કે ઇઝરાઈલના પયગંબરોમાં વંશની દૃષ્ટિએ અંતિમ પયગંબર ઈસા બિન મરયમ (અલૈહિસ્સલામ)એ તેમનું નામ સ્પષ્ટ રીતે જાહેર કર્યું. તેમણે બની ઇઝરાઈલ સમક્ષ ભાષણ આપતાં કહ્યું: «હું તમારી પાસે અલ્લાહનો રસૂલ બનીને આવ્યો છું, મારી પહેલાં આવેલી તૌરાતની પુષ્ટિ કરું છું અને મારા પછી આવનાર એક રસૂલની શુભસૂચના આપું છું, જેનું નામ અહમદ છે.» આ કારણે આ હદીસમાં કહેવામાં આવ્યું: «મારા પિતા ઇબ્રાહીમની દુઆ અને મરયમના પુત્ર ઈસાની શુભસૂચના.»

«મારી માતાએ જોયું કે તેમની પાસેથી એક પ્રકાશ બહાર આવ્યો, જેના પ્રકાશથી શામનાં મહેલો ઝળહળી ઊઠ્યાં»—આ વિશે કહેવામાં આવ્યું છે કે આ ગર્ભ ધારણ કર્યા પછીનું સ્વપ્ન હતું. તેમણે પોતાના લોકોને આ વાત કહી, તેથી તે તેમની વચ્ચે પ્રસિદ્ધ થઈ. તે એક પૂર્વસંકેત હતો. પ્રકાશના પ્રગટ થવા માટે ખાસ શામનો ઉલ્લેખ એ તરફ સંકેત કરે છે કે તેમનો ધર્મ શામના પ્રદેશમાં સ્થિર થશે અને મજબૂત બનશે.

આ જ કારણે અંતિમ સમયમાં શામ ઇસ્લામ અને તેના અનુયાયીઓનો ગઢ બનશે. ઈસા બિન મરયમ જ્યારે અવતરશે ત્યારે દમાસ્કસની પૂર્વ તરફના સફેદ મિનારામાં ઊતરશે. આ જ કારણે સહિહ બુખારી અને સહિહ મુસ્લિમમાં આવ્યું છે: «મારી ઉમ્મતનો એક સમૂહ સત્ય પર અડગ રહેશે. જે તેમને નિરાધાર છોડે કે તેમનો વિરોધ કરે તે તેમને નુકસાન પહોંચાડી શકશે નહીં; અલ્લાહનો આદેશ આવે ત્યાં સુધી તેઓ એવી જ સ્થિતિમાં રહેશે.» સહિહ બુખારીમાં છે: «અને તેઓ શામમાં હશે.»

અબુ જઅફર અર-રાઝીએ અર-રબી બિન અનસ પાસેથી અને તેમણે અબુલ આલિયા પાસેથી આ આયત «રબ્બના વાબઅથ ફીહિમ રસૂલન મિન્હુમ»ના અર્થમાં વર્ણવ્યું કે તેનો અર્થ મુહમ્મદ (અલ્લાહની સલામતી અને કૃપા તેમના પર હો)ની ઉમ્મત છે. તેમને કહેવામાં આવ્યું: «તારી દુઆ સ્વીકારવામાં આવી છે; આ રસૂલ અંતિમ સમયમાં આવશે.» અસ-સુદ્દી અને કતાદાએ પણ આવું જ કહ્યું છે.

સર્વોચ્ચ અલ્લાહના શબ્દો (વયુઅલ્લિમુહુમુલ કિતાબ)નો અર્થ કુરઆન છે; અને (વલ હિકમતા)નો અર્થ સુન્નત છે—હસન, કતાદા, મુકાતિલ બિન હય્યાન, અબુ માલિક અને અન્ય વિદ્વાનોએ આવું કહ્યું છે. એવું પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે તેનો અર્થ ધર્મની સમજ છે; આ અર્થો એકબીજાથી વિરુદ્ધ નથી.

(વયુઝક્કીહિમ) વિશે અલી બિન અબી તલ્હાએ ઇબ્ન અબ્બાસ પાસેથી વર્ણવ્યું છે કે તેનો અર્થ અલ્લાહની આજ્ઞાપાલન અને નિષ્ઠા છે. મુહમ્મદ બિન ઇસહાકે કહ્યું: (વયુઅલ્લિમુહુમુલ કિતાબ વલ હિકમતા) એટલે કે, તેઓને ભલાઈ શીખવે, જેથી તેઓ તે કરે; બુરાઈથી વાકેફ કરે, જેથી તેઓ તેનાથી બચે; અને જણાવે કે જ્યારે તેઓ આજ્ઞાપાલન કરે, વધુ પ્રમાણમાં તેની બંદગી કરે અને જે અવજ્ઞાથી તે નારાજ થાય તેનાથી દૂર રહે, ત્યારે તે તેમનાથી પ્રસન્ન થાય છે.

(ઇન્નકા અંતલ અઝીઝુલ હકીમ) એટલે કે, અઝીઝ—જેને કોઈ વસ્તુ અસમર્થ બનાવી શકતી નથી અને જે દરેક વસ્તુ પર સક્ષમ છે; અને હકીમ—જે પોતાનાં કાર્યો તથા વચનોમાં હિકમતવાળો છે, વસ્તુઓને તેમના યોગ્ય સ્થાને મૂકે છે. આ તેની હિકમત અને ન્યાય છે. (અસ-સફ્ફ: 6).

અલ-બગવીની તફસીર

(રબ્બના વાબઅથ ફીહિમ) એટલે કે, ઇબ્રાહીમ અને ઇસ્માઈલની સંતતિમાંથી બનેલી મુસ્લિમ ઉમ્મતમાં—અને એવું પણ કહેવાયું છે કે મક્કાના લોકોમાં. (રસૂલન મિન્હુમ) એટલે કે, તેમની વચ્ચે મોકલાયેલો રસૂલ; અહીં મુરાદ મુહમ્મદ (અલ્લાહની સલામતી અને કૃપા તેમના પર હો) છે.

અસ-સય્યદ અબુલ કાસિમ અલી બિન મૂસા અલ-મૂસવીએ અમને હદીસ વર્ણવી: તેમણે અબુ બકર અહમદ બિન મુહમ્મદ બિન અબ્બાસ અલ-બલખી પાસેથી; તેમણે ઇમામ અબુ સુલૈમાન હમદ બિન મુહમ્મદ બિન ઇબ્રાહીમ અલ-ખત્તાબી પાસેથી; તેમણે મુહમ્મદ બિન અલ-મક્કી પાસેથી; તેમણે ઇસહાક બિન ઇબ્રાહીમ પાસેથી; તેમણે ઇબ્ન વહબના ભત્રીજા પાસેથી; તેમણે તેમના કાકા પાસેથી; તેમણે મુઆવિયા પાસેથી; તેમણે સાલિહ પાસેથી; તેમણે સઈદ બિન સુવૈદ પાસેથી; તેમણે અબ્દુલ અઅલા બિન હિલાલ અસ-સુલમી પાસેથી; અને તેમણે અલ-ઇરબાઝ બિન સારિયા પાસેથી વર્ણવ્યું કે અલ્લાહના રસૂલે કહ્યું: «આદમ પોતાની માટીની રચનામાં હતા ત્યારે પણ હું અલ્લાહ પાસે અંતિમ પયગંબર તરીકે લખાયેલો હતો.

હું તમને મારા મામલાની શરૂઆત વિશે જણાવીશ: હું ઇબ્રાહીમની દુઆ, મારા વિશે ઈસાની શુભસૂચના અને મારી માતાએ મને જન્મ આપતી વખતે જોયેલું સ્વપ્ન છું—તેમણે જોયું કે તેમની પાસેથી એક પ્રકાશ બહાર આવ્યો, જેના પ્રકાશથી શામનાં મહેલો ઝળહળી ઊઠ્યાં.» ઇબ્રાહીમની દુઆનો અર્થ આ જ છે: તેમણે દુઆ કરી હતી કે બની ઇસ્માઈલમાં તેમની જ જાતિમાંથી એક રસૂલ મોકલવામાં આવે.

ઇબ્ન અબ્બાસે કહ્યું: «નૂહ, હૂદ, સાલિહ, શુઐબ, લૂત, ઇબ્રાહીમ, ઇસ્માઈલ, ઇસહાક, યાકૂબ અને મુહમ્મદ (અલ્લાહની સલામતી અને કૃપા તે સૌ પર હો)ને બાદ કરતાં તમામ પયગંબરો બની ઇઝરાઈલમાંથી હતા.»

(યત્લૂ) એટલે કે, પઢે. (અલૈહિમ આયાતિકા) એટલે કે, તારી કિતાબ—મુરાદ કુરઆન છે. કુરઆનની આયત એ વાણીનો સળંગ ભાગ છે, જેનો અંત આવે ત્યાં સુધી ચાલુ રહે છે. એવું પણ કહેવાયું છે કે અક્ષરોના સમૂહને આયત કહેવાય છે; જેમ કહેવાય છે: «લોકો પોતાના આયત સાથે નીકળ્યા», એટલે કે પોતાના સમૂહ સાથે નીકળ્યા.

(વયુઅલ્લિમુહુમુલ કિતાબ) એટલે કે, કુરઆન. (વલ હિકમતા) વિશે મુજાહિદે કહ્યું: «કુરઆનની સમજ.» મુકાતિલે કહ્યું: «કુરઆનનાં ઉપદેશો અને તેમાં રહેલા હુકમો.» ઇબ્ન કુતૈબાએ કહ્યું: «તે જ્ઞાન અને અમલ છે; બંનેને એકત્ર કર્યા વિના કોઈ માણસ હકીમ બની શકતો નથી.»

એવું પણ કહેવાયું છે કે તેનો અર્થ સુન્નત, હુકમો અને ન્યાયનિર્ણય, અથવા ફિક્હ છે. અબુ બકર બિન દુરૈદે કહ્યું: «દરેક એવો શબ્દ જે તને ઉપદેશ આપે, સદગુણ તરફ બોલાવે અથવા ખરાબ કાર્યથી રોકે—તે હિકમત છે.»

(વયુઝક્કીહિમ) એટલે કે, તેમને શિર્ક અને પાપોથી પવિત્ર કરે. એવું પણ કહેવાયું છે કે તે તેમના માલમાંથી જકાત લે. ઇબ્ન કૈસાનએ કહ્યું: «જ્યારે તેઓ પયગંબરોને સંદેશ પહોંચાડવા બદલ સાક્ષી આપે, ત્યારે કિયામતના દિવસે તેમની ન્યાયનિષ્ઠાની સાક્ષી આપે.» અહીં તઝકિયા (تزكية)નો અર્થ ન્યાયનિષ્ઠ ઠરાવવો છે.

(ઇન્નકા અંતલ અઝીઝુલ હકીમ) વિશે ઇબ્ન અબ્બાસે કહ્યું: «અઝીઝ એટલે જેના જેવો કોઈ નથી.» અલ-કલ્બીએ કહ્યું: «બદલો લેનાર; તેનું પ્રમાણ અલ્લાહના આ વચનમાં છે: “અને અલ્લાહ અઝીઝ, બદલો લેનાર છે.”» એવું પણ કહેવાયું છે: «અઝીઝ એટલે અભેદ્ય, જેના સુધી હાથ પહોંચી ન શકે અને જેના સુધી કોઈ વસ્તુ પહોંચી ન શકે.» એવું પણ કહેવાયું છે: «શક્તિશાળી; કારણ કે અઝ્ઝતનો અર્થ શક્તિ છે.

અલ્લાહ કહે છે: “અમે તેમને ત્રીજા દ્વારા બળવાન કર્યા” (યાસીન: 14), એટલે કે, તેમને શક્તિ આપી.» એવું પણ કહેવાયું છે: «વિજયી.» અલ્લાહે આ અંગે કહ્યું: «અને તેણે મારી સામે દલીલમાં પ્રભુત્વ મેળવ્યું» (સાદ: 23); એટલે કે, તેણે મને હરાવ્યો. કહેવત છે: «જે ગાલિબ થાય તે છીનવી લે»—અર્થાત્, જે જીતે તે કબજો કરે.