അന്ത്യദൂതനുവേണ്ടിയുള്ള പ്രാർത്ഥന

ശൈഖ് അബ്ദുർറഹ്മാൻ അസ്സഅ്ദിയുടെ തഫ്സീർ

(ഞങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവേ, അവരിൽ നിയോഗിക്കണമേ) അതായത്, ഞങ്ങളുടെ സന്തതികളിൽ. (അവരിൽ നിന്നുതന്നെയുള്ള ഒരു ദൂതനെ) അങ്ങനെ ആ ദൂതന്റെ പദവി ഉയരുന്നതിനും അവർ അദ്ദേഹത്തെ അനുസരിക്കുന്നതിനും അദ്ദേഹത്തെ യഥാർത്ഥമായി അറിയുന്നതിനും വേണ്ടിയാണത്. (അവർക്കു നിന്റെ ദൃഷ്ടാന്തങ്ങൾ ഓതിക്കേൾപ്പിക്കുന്നവനായി) വാക്കുകളാൽ പാരായണം ചെയ്തും മനഃപാഠമാക്കിയും അവരെ മനഃപാഠമാക്കിച്ചും. (ഗ്രന്ഥവും ജ്ഞാനവും അവരെ പഠിപ്പിക്കുന്നവനായി) അതിന്റെ അർത്ഥവും ആശയവും പഠിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്.

(അവരെ സംസ്കരിക്കുന്നവനായും) സൽകർമ്മങ്ങൾ പരിശീലിപ്പിക്കുകയും ആത്മാക്കളെ ശുദ്ധീകരിക്കാത്ത ദുഷ്കർമ്മങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കാൻ പഠിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ട്.

(തീർച്ചയായും നീയാകുന്നു പ്രതാപശാലി) അതായത്, എല്ലാറ്റിനെയും കീഴടക്കുന്നവൻ; അവന്റെ ശക്തിക്കു തടസ്സമായി ഒന്നും നിലകൊള്ളുകയില്ല. (യുക്തിമാൻ) കാര്യങ്ങളെ അവയ്ക്കു യോജിച്ച സ്ഥാനങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നവൻ. അതിനാൽ നിന്റെ പ്രതാപവും യുക്തിയും കൊണ്ട് അവരിൽ ഈ ദൂതനെ നിയോഗിക്കണമേ.

അല്ലാഹു ഇരുവരുടെയും പ്രാർത്ഥന സ്വീകരിച്ചു. അവരിരുവരുടെയും സന്തതികൾക്ക് പ്രത്യേകമായും എല്ലാ സൃഷ്ടികൾക്കും പൊതുവായും അല്ലാഹു ഈ മഹത്തായ ദൂതനെ അയച്ചു. അതുകൊണ്ടാണ് നബി (അല്ലാഹുവിന്റെ അനുഗ്രഹവും സമാധാനവും അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടാകട്ടെ) പറഞ്ഞത്: “ഞാൻ എന്റെ പിതാവായ ഇബ്രാഹീമിന്റെ പ്രാർത്ഥനയാണ്.” ഇബ്രാഹീമിന് അല്ലാഹു ഇത്ര മഹത്തായ സ്ഥാനമരുളുകയും അവന്റെ പൂർണ്ണഗുണങ്ങളെക്കുറിച്ച് അറിയിക്കുകയും ചെയ്തശേഷം അല്ലാഹു പറഞ്ഞു:

ഇമാം ഇബ്നു കസീറിന്റെ തഫ്സീർ

ഹറമിലുള്ളവർക്കുവേണ്ടി ഇബ്രാഹീം നടത്തിയ പ്രാർത്ഥനയുടെ പൂർത്തീകരണത്തെക്കുറിച്ചാണ് അല്ലാഹു ഇവിടെ അറിയിക്കുന്നത്: അല്ലാഹു അവരിൽ, അതായത് ഇബ്രാഹീമിന്റെ സന്തതികളിൽനിന്ന്, ഒരു ദൂതനെ നിയോഗിക്കണമെന്നായിരുന്നു ആ പ്രാർത്ഥന. ഈ സ്വീകരിക്കപ്പെട്ട പ്രാർത്ഥന, നിരക്ഷരരായ ജനങ്ങളിലേക്കും അവരിലൂടെ മറ്റുഭാഷ സംസാരിക്കുന്ന മനുഷ്യരിലേക്കും ജിന്നുകളിലേക്കും ദൂതനായി മുഹമ്മദ് നബിയെ (അല്ലാഹുവിന്റെ അനുഗ്രഹവും സമാധാനവും അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടാകട്ടെ) നിയോഗിക്കാനുള്ള അല്ലാഹുവിന്റെ മുൻനിശ്ചിത വിധിയോട് യോജിച്ചു.

ഇമാം അഹ്മദ് പറഞ്ഞു: അബ്ദുറഹ്മാൻ ഇബ്‌നു മഹ്ദി ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; മുആവിയ ഇബ്‌നു സ്വാലിഹ് ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; സഈദ് ഇബ്‌നു സുവൈദ് അൽ-കൽബി, അബ്ദുൽഅ്‌ലാ ഇബ്‌നു ഹിലാൽ അസ്-സുലമി വഴി അർബാദ് ഇബ്‌നു സാരിയയിൽനിന്ന് നിവേദനം ചെയ്തു: അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതൻ (അല്ലാഹുവിന്റെ അനുഗ്രഹവും സമാധാനവും അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടാകട്ടെ) പറഞ്ഞു: “ആദം തന്റെ മണ്ണിൽ കിടന്നിരുന്നപ്പോൾത്തന്നെ അല്ലാഹുവിങ്കൽ ഞാൻ പ്രവാചകന്മാരുടെ അന്തിമനായി രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിരുന്നു.

ഇതിന്റെ തുടക്കം നിങ്ങളെ അറിയിക്കാം: എന്റെ പിതാവായ ഇബ്രാഹീമിന്റെ പ്രാർത്ഥനയും, ഈസാ എന്നെക്കുറിച്ച് നൽകിയ സുവിശേഷവാർത്തയും, എന്റെ മാതാവ് കണ്ട സ്വപ്നവുമാണ്; അവൾ കണ്ടത്, അവളിൽനിന്ന് ഒരു പ്രകാശം പുറപ്പെട്ട് ശാമിലെ കൊട്ടാരങ്ങളെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതായിരുന്നു.”

ഇമാം അഹ്മദ് ഈ ഹദീസ് മറ്റൊരു പരമ്പരയിലൂടെയും നിവേദനം ചെയ്തു: അബൂ അൽ-നദ്ർ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; അൽ-ഫറജ് ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; ലുഖ്മാൻ ഇബ്‌നു ആമിർ പറഞ്ഞു: അബൂ ഉമാമ പറയുന്നത് ഞാൻ കേട്ടു: “അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതരേ, താങ്കളുടെ കാര്യത്തിന്റെ തുടക്കം എന്തായിരുന്നു?” എന്ന് ഞാൻ ചോദിച്ചു. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “എന്റെ പിതാവായ ഇബ്രാഹീമിന്റെ പ്രാർത്ഥനയും, ഈസാ എന്നെക്കുറിച്ച് നൽകിയ സുവിശേഷവാർത്തയും, എന്നെ പ്രസവിച്ചപ്പോൾ എന്റെ മാതാവ് കണ്ട സ്വപ്നവുമാണ്. അവളിൽനിന്ന് ഒരു പ്രകാശം പുറപ്പെട്ടു; അതിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ ശാമിലെ കൊട്ടാരങ്ങൾ പ്രകാശിച്ചു.”

അർത്ഥം, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് ആദ്യം പരാമർശിക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വരവിനെ പ്രസിദ്ധമാക്കുകയും ചെയ്തത് ഇബ്രാഹീം (അല്ലാഹുവിന്റെ സമാധാനം അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടാകട്ടെ) ആയിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേര് ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ തുടർച്ചയായി പറയപ്പെടുകയും പ്രസിദ്ധമായിത്തീരുകയും ചെയ്തു.

പിന്നീട് ഇസ്രായീൽ സന്തതികളിലെ വംശപരമ്പരയിൽപ്പെട്ട പ്രവാചകന്മാരുടെ അന്തിമനായ ഈസാ ഇബ്‌നു മർയം (അല്ലാഹുവിന്റെ സമാധാനം അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടാകട്ടെ) തന്റെ ജനങ്ങളോട് പ്രസംഗിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേര് വ്യക്തമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു: “മുമ്പുള്ള തൗറാത്തിനെ ശരിവെക്കുന്നവനായും എനിക്കുശേഷം വരാനിരിക്കുന്ന, അഹ്മദ് എന്നു പേരുള്ള ഒരു ദൂതനെക്കുറിച്ച് സന്തോഷവാർത്ത അറിയിക്കുന്നവനായും ഞാൻ നിങ്ങളിലേക്കുള്ള അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതനാകുന്നു” (അസ്-സ്വഫ്ഫ് 61:6). അതിനാലാണ് ഈ ഹദീസിൽ “എന്റെ പിതാവായ ഇബ്രാഹീമിന്റെ പ്രാർത്ഥനയും, ഈസാ ഇബ്‌നു മർയം നൽകിയ സുവിശേഷവാർത്തയും” എന്ന് പറഞ്ഞത്.

“എന്നിൽനിന്ന് ഒരു പ്രകാശം പുറപ്പെട്ടു; അതിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ ശാമിലെ കൊട്ടാരങ്ങൾ പ്രകാശിച്ചു” എന്ന വാക്കിനെക്കുറിച്ച് പറയപ്പെട്ടത്, അദ്ദേഹത്തെ ഗർഭം ധരിച്ചിരുന്ന കാലത്ത് മാതാവ് കണ്ട സ്വപ്നമായിരുന്നു എന്നാണ്. അവൾ അത് തന്റെ ജനങ്ങളോട് വിവരിച്ചതിനാൽ അവർക്കിടയിൽ പ്രചരിക്കുകയും പ്രസിദ്ധമാവുകയും ചെയ്തു. അത് ഒരു മുന്നൊരുക്കമായിരുന്നു. ആ പ്രകാശം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട സ്ഥലമായി ശാമിനെ പ്രത്യേകം പരാമർശിച്ചത്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മതം ശാമിൽ സ്ഥിരപ്പെടുകയും ഉറച്ചുനിൽക്കുകയും ചെയ്യുമെന്ന സൂചനയാണ്.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ അന്ത്യകാലത്ത് ശാം ഇസ്‌ലാമിന്റെയും അതിന്റെ അനുയായികളുടെയും അഭയകേന്ദ്രമായിരിക്കും. ഈസാ ഇബ്‌നു മർയം ഇറങ്ങിവരുമ്പോൾ ദമസ്‌കസിലെ കിഴക്കൻ ഭാഗത്തുള്ള വെളുത്ത മിനാരത്തിനരികെയാണ് അദ്ദേഹം ഇറങ്ങുക.

ഇക്കാരണത്താൽ സഹീഹുൽ ബുഖാരിയിലും സഹീഹ് മുസ്‌ലിമിലും ഇങ്ങനെ വന്നിട്ടുണ്ട്: “എന്റെ സമുദായത്തിൽനിന്നുള്ള ഒരു വിഭാഗം സത്യത്തിൽ വിജയികളായി നിലകൊണ്ടുകൊണ്ടിരിക്കും. അവരെ കൈവിടുന്നവരോ എതിർക്കുന്നവരോ അവർക്കു ദോഷം വരുത്തുകയില്ല; അല്ലാഹുവിന്റെ കല്പന വരുന്നതുവരെ അവർ അങ്ങനെത്തന്നെയായിരിക്കും.” സഹീഹുൽ ബുഖാരിയിൽ: “അവർ ശാമിലായിരിക്കും” എന്നും വന്നിട്ടുണ്ട്.

അബൂ ജഅ്ഫർ അർ-റാസി, അർ-റബീഅ് ഇബ്‌നു അനസ് വഴി അബൂ അൽ-ആലിയയിൽനിന്ന്, (ഞങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവേ, അവരിൽ ഒരു ദൂതനെ നിയോഗിക്കണമേ) എന്ന വചനത്തെക്കുറിച്ച് നിവേദനം ചെയ്തു: “ഇത് മുഹമ്മദ് നബിയുടെ സമുദായത്തെക്കുറിച്ചാണ്.” അദ്ദേഹത്തോട്, “നിന്റെ പ്രാർത്ഥന സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അത് അന്ത്യകാലത്ത് സംഭവിക്കുന്നതാണ്” എന്ന് പറയപ്പെട്ടു. അസ്സുദ്ദിയും ഖതാദയും ഇതേ അഭിപ്രായം പറഞ്ഞു.

(അവരെ ഗ്രന്ഥം പഠിപ്പിക്കുന്നു) എന്നത് ഖുർആനാണ്. (ജ്ഞാനവും) എന്നത് സുന്നത്താണ് എന്ന് അൽ-ഹസൻ, ഖതാദ, മുഖാതിൽ ഇബ്‌നു ഹയ്യാൻ, അബൂ മാലിക് തുടങ്ങിയവർ പറഞ്ഞു. ദീനിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഗ്രാഹ്യമാണ് എന്നും പറയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഈ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ തമ്മിൽ വൈരുധ്യമില്ല.

(അവരെ സംസ്കരിക്കുന്നു) എന്നതിനെക്കുറിച്ച് അലി ഇബ്‌നു അബീ ത്വൽഹ, ഇബ്‌നു അബ്ബാസിൽനിന്ന് നിവേദനം ചെയ്തു: അതായത്, അല്ലാഹുവിനെ അനുസരിക്കുകയും ആത്മാർത്ഥത പുലർത്തുകയും ചെയ്യുക. മുഹമ്മദ് ഇബ്‌നു ഇസ്ഹാഖ് പറഞ്ഞു: (ഗ്രന്ഥവും ജ്ഞാനവും അവരെ പഠിപ്പിക്കുന്നു) എന്നത്, നന്മ ചെയ്യാനും തിന്മയിൽനിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കാനും അവരെ പഠിപ്പിക്കുന്നു എന്നാണർത്ഥം. അവർ അല്ലാഹുവിനെ അനുസരിക്കുകയും അവന്റെ അനുസരണത്തിൽ കൂടുതൽ പരിശ്രമിക്കുകയും, അവൻ വെറുക്കുന്ന അനുസരണക്കേടുകൾ ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്താൽ അവൻ അവരെ പ്രസാദിച്ചിരിക്കുന്നുവെന്ന് അവരെ അറിയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

(തീർച്ചയായും നീയാകുന്നു പ്രതാപശാലിയും യുക്തിമാനും) എന്നതിന്റെ അർത്ഥം: ഒന്നിനും അവനെ അശക്തനാക്കാനാവില്ല; അവൻ എല്ലാറ്റിനും കഴിവുള്ളവനാണ്. തന്റെ പ്രവൃത്തികളിലും വാക്കുകളിലും അവൻ യുക്തിമാനാണ്; കാര്യങ്ങളെ അവയ്ക്കു യോജിച്ച സ്ഥാനങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു. അവന്റെ യുക്തിയും നീതിയും അപ്രകാരമാണ്. അസ്-സ്വഫ്ഫ് 61:6.

അൽ-ബഗവിയുടെ തഫ്സീർ

(ഞങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവേ, അവരിൽ നിയോഗിക്കണമേ) അതായത്, ഇബ്രാഹീമിന്റെയും ഇസ്മാഈലിന്റെയും സന്തതികളിൽനിന്നുള്ള മുസ്‌ലിം സമുദായത്തിൽ. മക്കക്കാരിൽനിന്ന് എന്നും അഭിപ്രായമുണ്ട്. (അവരിൽ നിന്നുതന്നെയുള്ള ഒരു ദൂതനെ) അതായത്, അയക്കപ്പെട്ട ഒരു ദൂതനെ. ഉദ്ദേശിച്ചത് മുഹമ്മദ് നബിയെയാണ് (അല്ലാഹുവിന്റെ അനുഗ്രഹവും സമാധാനവും അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടാകട്ടെ).

അസ്സയ്യിദ് അബുൽ ഖാസിം അലി ഇബ്‌നു മൂസ അൽ-മൂസവി ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: അബൂബക്ർ അഹ്മദ് ഇബ്‌നു മുഹമ്മദ് ഇബ്‌നു അബ്ബാസ് അൽ-ബൽഖി എന്നോട് പറഞ്ഞു: ഇമാം അബൂ സുലൈമാൻ ഹംദ് ഇബ്‌നു മുഹമ്മദ് ഇബ്‌നു ഇബ്രാഹീം അൽ-ഖത്താബി എന്നോട് പറഞ്ഞു: മുഹമ്മദ് ഇബ്‌നു അൽ-മക്കി എന്നോട് പറഞ്ഞു: ഇസ്ഹാഖ് ഇബ്‌നു ഇബ്രാഹീം എന്നോട് പറഞ്ഞു: ഇബ്‌നു വഹ്ബിന്റെ സഹോദരപുത്രൻ എന്നോട് പറഞ്ഞു: എന്റെ പിതൃസഹോദരൻ എന്നോട് പറഞ്ഞു: മുആവിയ, സ്വാലിഹ്, സഈദ് ഇബ്‌നു സുവൈദ്, അബ്ദുൽഅ്‌ലാ ഇബ്‌നു ഹിലാൽ അസ്-സുലമി എന്നിവരുടെ വഴിയായി അർബാദ് ഇബ്‌നു സാരിയയിൽനിന്ന് നിവേദനം ചെയ്തു; അദ്ദേഹം അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതനിൽനിന്ന് (അല്ലാഹുവിന്റെ അനുഗ്രഹവും സമാധാനവും അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടാകട്ടെ) നിവേദനം ചെയ്തു:

“ആദം തന്റെ മണ്ണിൽ കിടന്നിരുന്നപ്പോഴേ ഞാൻ അല്ലാഹുവിങ്കൽ പ്രവാചകന്മാരുടെ അന്തിമനായി രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിരുന്നു. എന്റെ കാര്യത്തിന്റെ തുടക്കം നിങ്ങളെ അറിയിക്കാം: ഞാൻ ഇബ്രാഹീമിന്റെ പ്രാർത്ഥനയും ഈസായുടെ സുവിശേഷവാർത്തയും, എന്നെ പ്രസവിച്ചപ്പോൾ എന്റെ മാതാവ് കണ്ട സ്വപ്നവുമാണ്. അവളിൽനിന്ന് ഒരു പ്രകാശം പുറപ്പെട്ടു; അതിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ ശാമിലെ കൊട്ടാരങ്ങൾ പ്രകാശിച്ചു.”

ഇബ്രാഹീമിന്റെ പ്രാർത്ഥന എന്നതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിച്ചത് ഇതാണ്: ഇസ്മാഈലിന്റെ സന്തതികളിൽ ഒരു ദൂതനെ നിയോഗിക്കണമേ എന്ന് അദ്ദേഹം പ്രാർത്ഥിച്ചു. ഇബ്‌നു അബ്ബാസ് പറഞ്ഞു: “നൂഹ്, ഹൂദ്, സ്വാലിഹ്, ശുഐബ്, ലൂത്, ഇബ്രാഹീം, ഇസ്മാഈൽ, ഇസ്ഹാഖ്, യഅ്ഖൂബ്, മുഹമ്മദ് (അല്ലാഹു അവർക്കെല്ലാം അനുഗ്രഹവും സമാധാനവും നൽകട്ടെ) എന്നീ പത്തുപേരൊഴികെ എല്ലാ പ്രവാചകന്മാരും ഇസ്രായീൽ സന്തതികളിൽനിന്നുള്ളവരാണ്.”

(യത്‌ലൂ) അതായത്, പാരായണം ചെയ്യുന്നു. (അവർക്കു നിന്റെ ദൃഷ്ടാന്തങ്ങൾ) നിന്റെ ഗ്രന്ഥമായ ഖുർആൻ. ഖുർആനിലെ ഒരു ആയത്ത്, ഒരു ആശയബന്ധിത ഭാഗം അവസാനിക്കുന്നതുവരെ തുടർച്ചയായ വചനങ്ങളാണ്. ഒരു വിഭാഗം പറഞ്ഞു: ഒരു കൂട്ടം ആളുകൾക്കായി “അവർ അവരുടെ ആയത്തോടുകൂടി പുറപ്പെട്ടു” എന്നു പറയുന്നതുപോലെ, ഒരു കൂട്ടത്തെക്കുറിച്ചും “ആയത്ത്” എന്ന പദം ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.

(അവരെ ഗ്രന്ഥം പഠിപ്പിക്കുന്നു) അതായത്, ഖുർആൻ. (ജ്ഞാനവും) മുജാഹിദ് പറഞ്ഞു: “ഖുർആനെക്കുറിച്ചുള്ള ഗ്രാഹ്യം.” മുഖാതിൽ പറഞ്ഞു: “ഖുർആനിലെ ഉപദേശങ്ങളും അതിലുള്ള വിധികളും.” ഇബ്‌നു ഖുതൈബ പറഞ്ഞു: “അത് അറിവും പ്രവൃത്തിയുമാണ്. രണ്ടും ഒരുമിപ്പിക്കാതെ ഒരാൾ ജ്ഞാനിയാവുകയില്ല.”

അത് സുന്നത്താണ് എന്നും, വിധികളും ന്യായവിധികളും എന്നും, ഫിഖ്ഹ് എന്നും പറയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അബൂബക്ർ ഇബ്‌നു ദുറൈദ് പറഞ്ഞു: “നിന്നെ ഉപദേശിക്കുന്നതോ, മഹത്തായ പ്രവൃത്തിയിലേക്ക് നയിക്കുന്നതോ, മോശമായതിൽനിന്ന് വിലക്കുന്നതോ ആയ ഓരോ വാക്കും ജ്ഞാനവചനമാണ്.”

(അവരെ സംസ്കരിക്കുന്നു) അതായത്, ബഹുദൈവവിശ്വാസത്തിൽനിന്നും പാപങ്ങളിൽനിന്നും അവരെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു. അവരുടെ സമ്പത്തിൽനിന്ന് സകാത്ത് സ്വീകരിക്കുന്നു എന്നും പറയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഇബ്‌നു കയ്‌സാൻ പറഞ്ഞു: “‘അവരെ സംസ്കരിക്കുന്നു’ എന്നത്, പ്രവാചകന്മാർ ദൗത്യം എത്തിച്ചുവെന്ന് അവർ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ ന്യായബോധമുള്ളവരാണെന്ന് അവർക്കുവേണ്ടി ഉയിർത്തെഴുന്നേൽപ്പുനാളിൽ സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നു എന്നർത്ഥത്തിലാണ്; കാരണം ‘തസ്‌കിയ’ എന്നതിന് നീതിമാന്മാരായി അംഗീകരിക്കൽ എന്ന അർത്ഥവുമുണ്ട്.”

(തീർച്ചയായും നീയാകുന്നു പ്രതാപശാലിയും യുക്തിമാനും) ഇബ്‌നു അബ്ബാസ് പറഞ്ഞു: “പ്രതാപശാലി എന്നാൽ അവനു തുല്യനായ ആരുമില്ലാത്തവൻ.” അൽ-കൽബി പറഞ്ഞു: “ശിക്ഷിക്കുന്നവൻ; അതിന്റെ തെളിവ് അല്ലാഹുവിന്റെ വചനമാണ്: ‘അല്ലാഹു പ്രതാപശാലിയും ശിക്ഷാനടപടി സ്വീകരിക്കുന്നവനുമാകുന്നു’” (ആലു ഇംറാൻ 3:4). അവനെ കൈകൾക്ക് എത്തിപ്പെടാനാവാത്തവനും ഒന്നിനും അവനിലേക്കെത്താനാവാത്തവനുമാണ് എന്നും, ശക്തനാണ് എന്നും പറയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ശക്തി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ അല്ലാഹു പറയുന്നു: “മൂന്നാമനാൽ നാം അവരെ ശക്തിപ്പെടുത്തി” (യാസീൻ 36:14).

അതായത്, നാം അവരെ ബലപ്പെടുത്തി. വിജയിക്കുന്നവൻ എന്നും പറയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അല്ലാഹു അറിയിക്കുന്നു: “വാദത്തിൽ അവൻ എന്നെ കീഴടക്കി” (സ്വാദ് 38:23). പഴമൊഴിയിൽ പറയാറുണ്ട്: “മൻ അസ്സ ബസ്സ” — അതായത്, ജയിക്കുന്നവൻ തോറ്റവന്റെ സ്വത്ത് കൈവശപ്പെടുത്തുന്നു. (ആലു ഇംറാൻ 3:4; യാസീൻ 36:14; സ്വാദ് 38:23.)