Ergamaa Erguuf Kadhachuu

Tafsiira Sheekh Abdurrahmaan As-Sa'dii

(“Gooftaa keenya, isaan keessatti ergamaa ergi”) jechuun sanyii keenya keessatti jechuudha. (“Isaan keessaa ergamaa”) jechuun sadarkaa isaanii ol kaasuuf, akka isaaf ajajaman, akkasumas sirriitti isa beekaniif. (“Keeyyattoota Kee isaan irratti qara’u”) jechuun dubbisuu, yaadatti qabachuu fi isaan barsiisuudhaan. (“Kitaabaafi ogummaa isaan barsiisa”) jechuun hiika isaanii isaan barsiisa.

(“Isaan qulqulleessa”) jechuun hojii gaggaarii irratti isaan leenjisuun, hojiiwwan gadhee lubbuu qulqulleessuu dhorkan irraa isaan fageessuudhaan. (“Dhugumatti, Ati Injifataa”) jechuun waan hunda irratti mo’aa dha; humna Isaatiin wanti tokko illee hin dandeenye. (“Ogeessa”) jechuun wantoota bakka isaanitti malu keessa kaa’u. Kanaaf injifannoo Kee fi ogummaa Keetiin ergamaa kana isaan keessatti ergi.

Rabbiin kadhannaa isaanii qeebale; ergamaa kabajamaa kana erge. Sanyii isaanii addatti, uumamtoota hafan hunda immoo waliigalaatti isaatiin rahmata godhe. Kanaaf Nabiyyiin (nagaa fi rahmanni Rabbii isa irratti haa jiraatu) akkana jedhe: “Ani kadhannaa abbaa koo Ibraahimiti.” Rabbiin Ibraahim kabaja guddaa kanaan erga kabajee fi amaloota guutuu isaa erga ibsee booda akkana jedhe:

Tafsiira Imaam Ibn Kasiir

Rabbiin waa’ee xumura kadhannaa Ibraahim, namoota Makkaa keessa jiraataniif ergamaa isaan keessaa ta’e akka ergu kadhate, odeessa. Innis sanyii Ibraahim keessaa jechuudha. Kadhannaan kun qeebalamte; murtii Rabbii duraan murtaa’e kan Muḥammad (nagaa fi rahmanni Rabbii isa irratti haa jiraatu) ergamaa namoota ummii ta’anii fi namoota Arabaa hin taane, namaa fi jinnii hundaaf ta’ee filamuu wajjin wal simte.

Akkuma Imaam Aḥmad akkana jedhe: ‘Abdur-Raḥmaan ibn Mahdii, Mu’aawiyah ibn Ṣaaliḥ irraa, inni Sa’iid ibn Suwayd al-Kalbii irraa, inni ‘Abdul-A‘laa ibn Hilaal as-Sulamii irraa, inni ‘Irbāḍ ibn Saariyah irraa nuuf hime. Ergamaan Rabbii (nagaa fi rahmanni Rabbii isa irratti haa jiraatu) akkana jedhe: “Ani yeroo Aadam suphee isaa keessatti diriirfamee turetti, Rabbiin biratti Nabiyyoota xumuruudha. Jalqaba dhimma koo keessaa maal akka ta’e isinitti hima: kadhannaa abbaa koo Ibraahim, gammachiisa Iisaa anaaf kenne, fi abjuu haati koo kan argite.” Akkasumas haadhotiin Nabiyyootaa ni argan.’

Ibn Wahb, al-Layth fi barreessaan isaa ‘Abdullaah ibn Ṣaaliḥ, Mu’aawiyah ibn Ṣaaliḥ irraa odeessuudhaan hadiisa kana akkasumas gabaasan; Abu Bakr ibn Abii Maryam immoo Sa’iid ibn Suwayd irraa, sanaduma kanaan isa hordofe.

Imaam Aḥmad akkasumas akkana jedhe: ‘Abun-Naḍr nuuf hime; al-Faraj nuuf hime; Luqmaan ibn ‘Aamir nuuf hime; Abu Umaamah akkana jedhe: “Yaa Ergamaa Rabbii, jalqaba dhimmi kee maal ture?” Inni akkana jedhe: “Kadhannaa abbaa koo Ibraahim, gammachiisa Iisaa anaaf kenne, haati koos akka ishee keessaa ifni ba’ee masaraa Shām ife argite.”’ Jechi kun, namoota biratti maqaa isaa kan jalqaba kaasee beekamaa isa godhe Ibraahim (nagaa isa irratti haa jiraatu) ta’uu agarsiisa.

Maqaan isaa yeroo hunda namoota biratti kaafamaa, beekamaa fi babal’achaa ture; hanga Nabiyyii dhumaa sanyii Israa’iil keessaa, jechuun Iisaa ilma Maryam (nagaa isa irratti haa jiraatu), maqaa isaa ifatti dubbatee beeksisutti. Iisaa Banii Israa’iil keessatti dhaabbatee akkana jedhe: “Ani gara keessanitti ergamaa Rabbii ti; waan Torbeetaa na dura jiru dhugoomsaa, ergamaa na booda dhufu, maqaan isaa Aḥmad ta’e, gammachiisaa dha” (Aṣ-Ṣaff: 6). Kanaaf hadiisa keessatti, “Kadhannaa abbaa koo Ibraahim, gammachiisa Iisaa ilma Maryam” jedhe.

Jechi isaa, “Haati koo akka ishee keessaa ifni ba’ee masaraawwan Shām ittiin ife argite” jedhu, yeroo ulfa baattee jirtu abjuudhaan akka argite, namoota isheettis himtee, isaan gidduutti odeeffamtee beekamte, kunis dhufaatii isaa dursee kan qopheesse ta’uu danda’a jedhameera. Shām ifni isaa itti mul’ate addatti caqasuun, amantiin isaa biyyoota Shām keessatti hundeeffamee dhaabbachuu agarsiisa. Kanaaf dhuma yeroo keessatti Shām, Islaamaa fi Muslimootaaf iddoo itti jabatan ta’a; Iisaan ilmi Maryam yeroo deebi’ee dhufu, Dimaashq keessatti minaarota gama bahaa keessaa isa adii irratti bu’a.

Kanaaf Ṣaḥiiḥayn keessatti akkana dhufe: “Gareen ummata koo keessaa tokko hanga ajajni Rabbii dhufutti dhugaa irratti mul’ataa jiraata; namni isaan ganu yookaan isaan mormu isaan hin miidhu.” Ṣaḥiiḥ al-Bukhaarii keessattis, “Isaan Shām keessa jiru” jedha.

Abu Ja’far ar-Raazii, ar-Rabii’ ibn Anas irraa, inni Abul-‘Aaliyah irraa, jecha Rabbii, (“Gooftaa keenya, isaan keessatti ergamaa ergi”) ilaalchisee akkana jedhe: “Ummata Muḥammad (nagaa fi rahmanni Rabbii isa irratti haa jiraatu) jechuudha.” Isa keessattis, “Kadhannaan kee qeebalamte; inni dhuma yeroo keessatti dhufa” jedhame. As-Suddii fi Qataadahnis akkasuma jedhan.

Jechi Rabbii, (“Kitaaba isaan barsiisa”) jechuun Qur’aana; (“ogummaa”) immoo Sunnah jechuudha. Hasan, Qataadah, Muqaatil ibn Ḥayyaān, Abu Maalikii fi kanneen biroon akkas jedhan. Hiikni isaa, amantii keessatti hubannoo argachuu jechuudha jedhames jira; hiikawwan kun wal hin faallessan.

(“Isaan qulqulleessa”) ilaalchisee ‘Ali ibn Abii Ṭalḥah, Ibn ‘Abbaas irraa akkana jedhe: “Ajaja Rabbii hordofuu fi hojii qulqulluudhaan Isaaf qofa gochuu jechuudha.” Muḥammad ibn Isḥaaq immoo, (“Kitaabaafi ogummaa isaan barsiisa”) ilaalchisee akkana jedhe: “Waan gaarii isaan barsiisa, akka hojiirra oolchan; waan hamaa irraa isaan akeekkachiisa, akka irraa fagaatan; yeroo Isaaf ajajamanii ajaja Isaa keessatti baay’atan Rabbiin isaan irraa gammaduu isaa isaanitti hima; waan Inni hin jaallanne, jechuun ajaja Isaa diduu irraa isaan dhowwa.”

Jechi Rabbii, (“Dhugumatti, Ati Injifataa, Ogeessa”) jechuun Injifataa homtuu Isa hin dadhabsiifne, wanta hundumaa irratti Danda’aa dha. Hojii fi dubbii Isaa keessatti Ogeessa; wantoota bakka isaanitti malu keessa kaa’a; murtiin Isaa ogummaa fi haqaan guutame dha. (Aṣ-Ṣaff: 6)

Tafsiira Al-Baghawii

(“Gooftaa keenya, isaan keessatti ergamaa ergi”) jechuun ummata Muslimaa, sanyii Ibraahimii fi Ismaa’iil keessaa jechuudha; “namoota Makkaa keessaa” jechuus jedhameera. (“Isaan keessaa ergamaa”) jechuun ergamaa ergame jechuudha; Muḥammad (nagaa fi rahmanni Rabbii isa irratti haa jiraatu) jechuu yaade.

As-Sayyid Abu al-Qaasim ‘Ali ibn Muusaa al-Muusawii akkana nuuf hime: Abu Bakr Aḥmad ibn Muḥammad ibn ‘Abbaas al-Balkhii, Imaam Abu Sulaymaan Ḥamd ibn Muḥammad ibn Ibraahim al-Khaṭṭaabii, Muḥammad ibn al-Makkii, Isḥaaq ibn Ibraahim, ilma obboleessa Ibn Wahb, eessuma isaa irraa, inni Mu’aawiyah irraa, inni Ṣaaliḥ irraa, inni Sa’iid ibn Suwayd irraa, inni ‘Abdul-A‘laa ibn Hilaal as-Sulamii irraa, inni ‘Irbāḍ ibn Saariyah irraa, inni Ergamaa Rabbii (nagaa fi rahmanni Rabbii isa irratti haa jiraatu) irraa akkana jechuun odeesse: “Ani Rabbiin biratti Nabiyyoota xumuru ta’ee barreeffamee jira; yeroo Aadam suphee isaa keessatti diriirfamee turetti.

Jalqaba dhimma koo keessaa maal akka ta’e isinitti hima: ani kadhannaa Ibraahim, gammachiisa Iisaa fi abjuu haati koo yeroo na deesse argite dha; ishee keessaa ifni ba’ee masaraawwan Shām isheetiif ife.” Kadhannaa Ibraahim jechuun kadhannaa kana jechuu yaade: inni sanyii Ismaa’iil keessaa ergamaan akka ergamu kadhate. Ibn ‘Abbaas akkana jedhe: “Nabiyyoonni hundi Banii Israa’iil keessaa turan; garuu kudhan: Nuuh, Huud, Ṣaaliḥ, Shu’ayb, Luux, Ibraahim, Ismaa’iil, Isḥaaq, Ya’quubii fi Muḥammad (nagaa fi rahmanni Rabbii isaan hunda irratti haa jiraatu) malee.”

(“Qara’a”) jechuun dubbisa. (“Keeyyattoota Kee isaan irratti”) jechuun Kitaaba Kee, Qur’aana, jechuudha. Aayaan Qur’aanaa jecha walitti fufee hanga bakka dhaabbannaa isaa ga’utti jiruudha. Aayaan jechuun garee namootaa jechuu dha jedhames jira; “namoonni aayaa isaanii wajjin ba’an” jechuun garee isaanii wajjin ba’an jechuudha.

(“Kitaaba isaan barsiisa”) jechuun Qur’aana jechuudha. (“Ogummaa”) ilaalchisee Mujaahid akkana jedhe: “Qur’aana hubachuu.” Muqaatil immoo, “Gorsa Qur’aanaa fi murtiiwwan isa keessa jiran” jedhe. Ibn Qutaybah akkana jedhe: “Beekumsaafi hojii dha; namni isaan lamaan walitti hin qabne ogeessa hin ta’u.”

Sunnah jechuu dha jedhame; murtiiwwanii fi murteessuu jechuu dha jedhame; fiqhi jechuu dha jedhames jira. Abu Bakr ibn Durayd akkana jedhe: “Jechi kamiyyuu kan si gorsite, gara hojii kabajaatti si waamte, yookaan waan badaa irraa si dhowwite ogummaa dha.”

(“Isaan qulqulleessa”) jechuun shirkii fi cubbuu irraa isaan qulqulleessa jechuudha. Qabeenya isaanii irraa zakaa fudhata jechuu dha jedhames jira. Ibn Kaysaan akkana jedhe: “Yeroo isaan Nabiyyoonni ergaa geessisuu isaanii irratti ragaa ba’an, Guyyaa Qiyaamaa haqaan jiraachuu isaanii ragaa ba’a”; kunis qulqulleessuu jechuun nama haqaan jiraataa ta’uu mirkaneessuu irraa dhufe.

(“Dhugumatti, Ati Injifataa, Ogeessa”) ilaalchisee Ibn ‘Abbaas akkana jedhe: “Injifataan Isa fakkaatu hin jirre dha.” Al-Kalbii immoo, “Haaloo ba’aa dha; ragaan isaa jecha Rabbii, ‘Rabbiin Injifataa, haaloo ba’aa dha’ jedhu” (Aal ‘Imraan: 4; Yaa-Siin: 14; Ṣaad: 23) jedhe. Kan hin dhaqqabamne, harki hin geenye, wanti tokkollee itti hin geenye jechuu dha jedhame; Jabaa jechuu dha jedhames. Injifannoo jechuun jabina; Rabbiin, “Nuti isa sadaffaan jabeessine” (Yaa-Siin: 14), jechuun isa jabeessine jedha.

Mo’aa jechuu dha jedhames; Rabbiin waa’ee isaa, “Inni falmii keessatti na mo’e” jedha (Ṣaad: 23). Fakkeenya dubbii keessattis, “Namni mo’e, booji’a” jedhama. 4-Aal ‘Imraan; 14-Yaa-Siin; 23-Ṣaad