Toltuu Addunyaa fi Aakhiraa

Tafsiira Sheekh Abdurrahmaan As-Sa'dii

Ergasii Rabbiin olta’aan haalota uumamtootaa ibse; hundi isaanii waan barbaadan Isarraa gaafatu, waan isaan miidhu irraa akka isaan baraaru kadhamu. Garuu kaayyoon isaanii garaagara. Isaan keessaa namni, “Gooftaa keenya! Addunyaa keessatti [waan] toltuu nuuf kenni” jedhu, jechuun fedhiiwwan isaa keessaa wantoota addunyaa gaafata; Aakhiraaf qooda hin qabu, sababiin isaas Aakhiraa irraa garagalee, yaadni isaa addunyaa qofarratti daangeffameera.

Isaan keessaa warri kaan immoo dhimma addunyaa fi Aakhiraa lamaan isaanii isaaniif toluuf Rabbiin kadhatu; dhimma amantii isaanii fi addunyaa isaanii keessatti Isa barbaadu. Isaan keessaa gareen lamaan kun hundi hojii fi waan hojjataniirraa qooda qabu; Rabbiin olta’aanis akka hojii isaanii, kaayyoo isaanii fi niyyaa isaaniitti isaan mindeessa. Mindaan sun haqaafi tola gidduu kan ta’uudha; Rabbiin galata guutuu fi hunda caaluun galateeffatama.

Aayata kana keessatti Rabbiin kadhataan hundaa, Muslimas ta’e kaafira yookaan faasiqa, kadhannaa isaa akka qeebalu ragaan jira. Garuu kadhannaa namni Isatti kadhate qeebaluun isaa, jaalala Isaaf qabaachuu fi Isa biratti dhihoo ta’uu isaa hin agarsiisu; kun kan ta’u gaaffiiwwan Aakhiraa fi dhimmawwan amantii keessatti qofa.

Toltuu addunyaa keessatti waan hundi bu’aan isaa nama gammachiisu ni seena: rizqii gaarii, bal’aa fi halaala, niitii gaarii, ijoollee ija namaa qabbaneessan, boqonnaa, beekumsa faayidaa qabu, hojii gaarii fi wantoota kana fakkaatan; isaanis wantoota jaalatamoo fi hayyamamaniidha. Toltuu Aakhiraa immoo adabbiiwwan qabrii, dirree walga’ii fi ibidda irraa nagaa ta’uu, akkasumas jaalala Rabbii argachuu, qananii bara baraa injifachuu fi gara Rabbii Rahmata-qabeessaatti dhihaachuu dha. Kanaaf du’aan kun du’aawwan hunda walitti qabatee fi guutuu ta’e, isa filachuun irra caaluudha.

Kanaaf Nabiyyiin (nagaa fi rahmanni Rabbii isa irratti haa jiraatu) du’aa kana baay’inaan kadhataa, namas itti kakaasaa turan.

Tafsiira Imaam Ibn Kasiir

Rabbiin ni jedhe: “Isaan keessaa namni, ‘Gooftaa keenya! Addunyaa keessatti toltuu nuuf kenni, Aakhiraattis toltuu nuuf kenni; adabbii ibiddaa irraa nu baraari’ jedhu.” Du’aan kun toltuu addunyaa hunda walitti qabdi, hamtuu hundas ni deebisti. Toltuu addunyaa jechuun wanta addunyaa keessatti barbaadamu hunda of keessatti qabata: fayyaa, mana bal’aa, niitii gaarii, rizqii bal’aa, beekumsa faayidaa qabu, hojii gaarii, geejjiba mijataa, maqaa gaarii fi kanneen biroo; wantoonni hayyoonni tafsiiraa dubbatanii hundi hiika “toltuu addunyaa” jedhu jalatti ni hammatamu, isaan gidduuttis wal faallessuun hin jiru.

Toltuu Aakhiraa keessaa isa caalu Jannata seenuudha. Kana wajjinis dirreewwan walga’ii keessatti sodaa guddaa irraa nagaa ta’uu, herrega salphifamuu fi dhimmoonni Aakhiraa gaariin biroo ni hammatamu. Ibidda jalaa baraaramuun immoo addunyaa keessatti sababoota baraaramuu sanaa salphifachuu of keessatti qaba: wantoota dhoorkaman, cubbuu fi shakkisiisoo ta’an dhiisuu, akkasumas haraama irraa fagaachuu.

Al-Qaasim ibn Abdur-Rahmaan akkana jedhe: “Namni qalbii galateeffattu, arraba Rabbiin yaadatuu fi qaama obsitu argate, addunyaa keessattis toltuu kennameef; Aakhiraattis toltuu kennameef, adabbii ibiddaas irraa baraarame.” Kanaaf Sunnaan du’aa kana kadhachuun akka jaallatamu ibsite.

Al-Bukhaariin akkana jedhe: Abuu Ma’mar nuuf hime; Abdul-Waarith nuuf hime; Abdul-Aziiz irraa, Anas ibn Maalik akkana jedhe: Nabiyyiin (nagaa fi rahmanni Rabbii isa irratti haa jiraatu) akkana jedha turan: “Yaa Rabbii keenya! Addunyaa keessatti toltuu nuuf kenni, Aakhiraattis toltuu nuuf kenni; adabbii ibiddaa irraa nu baraari.”

Imaam Ahmad akkana jedhe: Ismaa’iil ibn Ibraahiim nuuf hime; Abdul-Aziiz ibn Suhayb irraa, Anas akkana jedhe: Du’aa Ergamaan Rabbii (nagaa fi rahmanni Rabbii isa irratti haa jiraatu) irra caalaa kadhatan, “Yaa Rabbii keenya! Addunyaa keessatti toltuu nuuf kenni, Aakhiraattis toltuu nuuf kenni; adabbii ibiddaa irraa nu baraari” jechuudha.

Ibn Abii Haatim akkana jedhe: Abbaan koo nuuf hime; Abuu Nu’aym nuuf hime; Abdu-Salaam ibn Shaddaad, jechuun Abuu Taaloot, nuuf hime: Anas ibn Maalik biran ture. Thaabitis, “Obboloonni kee akka isaanif du’aa kadhattu barbaadu,” isaaniin jedhe. Anis, “Yaa Rabbii! Addunyaa keessatti toltuu nuuf kenni, Aakhiraattis toltuu nuuf kenni; adabbii ibiddaa irraa nu baraari,” jedhe.

Ergasii yeroo tokko haasa’anii, yeroo ka’uuf jedhan, “Yaa Abbaa Hamzaa, obboloonni kee ka’uu barbaadu; isaaniif du’aa kadhadhu,” jedhan. Innis akkana jedhe: “Dhimmoota hunda addaan baasee isiniif ibsuu na barbaadduu? Rabbiin addunyaa keessatti toltuu yoo isiniif kenne, Aakhiraattis toltuu yoo isiniif kenne, adabbii ibiddaas irraa isin baraare, dhugumatti waan gaarii hunda isiniif kenneera.”

Ahmad akkasumas akkana jedhe: Muhammad ibn Abii Adiyyii nuuf hime; Humayd irraa, Anas akkana jedhe: Ergamaan Rabbii (nagaa fi rahmanni Rabbii isa irratti haa jiraatu) dhukkubsataa Muslimoota keessaa tokko, kan akka cuucii ta’e, gaafachuuf dhaqan. Ergamaan Rabbii (nagaa fi rahmanni Rabbii isa irratti haa jiraatu) isa gaafatan: “Waan tokkoon Rabbiin kadhattaa yookaan Isa irraa gaafattaa turtee?” Innis, “Eeyyee. ‘Yaa Rabbii!

Adabbii Aakhiraatti na adabuuf yaadde, addunyaatti ariifachiisi’ jedheen kadhachaa ture,” jedhe. Ergamaan Rabbii (nagaa fi rahmanni Rabbii isa irratti haa jiraatu) akkana jedhan: “Subhaanallaah! Ati kana dandamachuu yookaan baachuu hin dandeessu. Maaliif, ‘Gooftaa keenya!

Addunyaa keessatti toltuu nuuf kenni, Aakhiraattis toltuu nuuf kenni; adabbii ibiddaa irraa nu baraari’ jechuu dhiiste?” Innis Rabbiin kadhate; Rabbiinis isa fayyise. Muslim qofatu hadith kana gabaase; karaa Ibn Abii Adiyyii gabaaseera.

Imaam Ash-Shaafi’i akkana jedhe: Sa’iid ibn Saalim Al-Qaddaah nuuf hime; Ibn Jurayj irraa, Yahyaa ibn Ubayd, bilisa baafamaa As-Saa’ib, abbaa isaa irraa, Abdullah ibn As-Saa’ib akkana jedhe: Nabiyyiin (nagaa fi rahmanni Rabbii isa irratti haa jiraatu) Rukna Yamaanii fi Rukna Aswad gidduutti akkana jedhan dhaga’e: “Gooftaa keenya! Addunyaa keessatti toltuu nuuf kenni, Aakhiraattis toltuu nuuf kenni; adabbii ibiddaa irraa nu baraari.” Ath-Thawriinis Ibn Jurayj irraa akkasuma gabaase.

Ibn Maajahis Abuu Hurayraa irraa, Nabiyyiin (nagaa fi rahmanni Rabbii isa irratti haa jiraatu) hadith kana fakkaatu gabaase; silsilaan isaa dadhabaa dha, Rabbiitu beeka.

Ibn Mardawayh akkana jedhe: Abdul-Baaqii nuuf hime; Ahmad ibn Al-Qaasim ibn Musaawir nuuf odeesse; Sa’iid ibn Sulaymaan nuuf hime; Ibraahiim ibn Sulaymaan irraa, Abdullah ibn Hurmuz irraa, Mujaahid irraa, Ibn Abbaas akkana jedhe: Ergamaan Rabbii (nagaa fi rahmanni Rabbii isa irratti haa jiraatu) akkana jedhan: “Ani Rukna biraan darbu hundatti malaka ‘Aamiin’ jedhu tokko irra jiraatu arga. Isin yeroo isa bira dabartan, ‘Gooftaa keenya! Addunyaa keessatti toltuu nuuf kenni, Aakhiraattis toltuu nuuf kenni; adabbii ibiddaa irraa nu baraari’ jedhaa.”

Anas yeroo du’aa tokko kadhachuu barbaadutti du’aa kanaan kadhata ture; du’aa biraa kadhachuu yeroo barbaaduttis du’aa kana keessatti dabalee kadhata ture. Abdullah ibn Bakr As-Sahmi akkana jedhe: Humayd…

Tafsiira Al-Baghawii

“Isaan keessaa namni, ‘Gooftaa keenya! Addunyaa keessatti toltuu nuuf kenni, Aakhiraattis toltuu nuuf kenni; adabbii ibiddaa irraa nu baraari’ jedhu,” jechuun mu’minoota jechuudha. Hayyoonni hiika toltuu lamaan kanaa irratti garaagarummaa qabu.

Ali ibn Abii Taalib (Rabbiin isa irraa haa jaallatu) akkana jedhe: Toltuu addunyaa keessatti niitii gaarii argachuudha; toltuu Aakhiraa keessatti immoo Jannata argachuudha.

Abul-Qaasim Abdullah ibn Muhammad Al-Hunayfii nuuf hime; Abul-Hasan Muhammad ibn Ya’quub At-Tuusii nuuf hime; Abuu Bakr Ahmad ibn Yuusuf ibn Khallaad nuuf hime; Al-Haarith ibn Abii Usaamah nuuf hime; Abdur-Rahmaan Al-Muqri nuuf hime; Haywah fi Ibn Lahi’ah nuuf himan; Sharahiil ibn Shariik nuuf hime; Abdur-Rahmaan Al-Hubulii, Abdullah ibn Amr ibn Al-Aas (Rabbiin isaan lamaan irraa haa jaallatu) irraa, Ergamaa Rabbii (nagaa fi rahmanni Rabbii isa irratti haa jiraatu) akkana jedhu dhaga’e: “Addunyaan guutuun qabeenya yeroo muraasaati; qabeenya addunyaa keessaa isa caalu immoo dubartii gaariidha.”

Al-Hasan akkana jedhe: Toltuu addunyaa keessatti beekumsaa fi ibaadaa dha; toltuu Aakhiraa keessatti immoo Jannata dha.

As-Suddii fi Ibn Hibaan akkana jedhan: “Addunyaa keessatti toltuu” jechuun rizqii halaalaa fi hojii gaarii; “Aakhiraattis toltuu” jechuun araarama fi mindaa jechuudha.

Abuu Bakr ibn Muhammad ibn Abdullah ibn Abii Tawbah nuuf hime; Abuu Ttaahir Muhammad ibn Ahmad ibn Al-Haarith nuuf hime; Abul-Hasan Muhammad ibn Ya’quub Al-Kasaa’ii nuuf hime; Abdullah ibn Mahmuud nuuf hime; Ibraahiim ibn Abdullah Al-Khallaal nuuf hime; Abdullah ibn Al-Mubaarak nuuf hime; Yahyaa ibn Ayyuub irraa, Ubaydullah ibn Zahr naaf hime; Ali ibn Yaziid irraa, Al-Qaasim Abuu Abdur-Rahmaan irraa, Abuu Umaamah irraa, Nabiyyiin (nagaa fi rahmanni Rabbii isa irratti haa jiraatu) akkana jedhan: “Michoota koo keessaa ana biratti isa caalaa nama itti hinaafamu, mu’mina salphaa jireenya qabu,

salaata irraa qooda argate, Gooftaa isaa haala gaariin gabbaruu fi dhoksaan Isaaf ajajamu, namoota keessatti kan hin beekamneefi quba itti hin qabamne, rizqiin isaa isa ga’u, kana irratti obsaa ta’eedha.” Ergasii harka Isaanii sochoosanii akkana jedhan: “Duuti isaa ariifate; kan isaaf boo’u muraasa, dhaala inni dhiisuus xiqqaa ta’e.”

Qataadah akkana jedhe: Toltuu addunyaa keessatti fayyaa dha; toltuu Aakhiraa keessattis fayyaa dha. Awf immoo aayata kana ilaalchisee akkana jedhe: “Namni Rabbiin Islaamaa, Qur’aana, maatii fi qabeenya isaaf kenne, addunyaa keessattis toltuu kennameef; Aakhiraattis toltuu kennameef.”

Sheek Abuul-Qaasim Abdullah ibn Ali Al-Karkaanii At-Tuusii nuuf hime; Abuu Ttaahir Muhammad ibn Mahmash Az-Ziyaadii nuuf hime; Abul-Fadl Abduus ibn Al-Husayn ibn Mansuur As-Simsaar nuuf hime; Abuu Haatim Muhammad ibn Idriis Al-Hanzalii Ar-Raazii nuuf hime; Muhammad ibn Abdullah Al-Ansaarii nuuf hime; Humayd At-Tawiil irraa, Thaabit Al-Bunaa’ii irraa, Anas ibn Maalik (Rabbiin isa irraa haa jaallatu) akkana jedhe: Ergamaan Rabbii (nagaa fi rahmanni Rabbii isa irratti haa jiraatu) nama tokko kan akka cuucii ta’e argan. “Waan tokkoon Rabbiin kadhattaa yookaan Isa irraa gaafattaa turtee?” jedhanii isa gaafatan.

Innis, “Yaa Ergamaa Rabbii, ‘Yaa Rabbii! Waan Aakhiraatti na adabuuf yaadde, addunyaatti ariifachiisi’ jedheen kadhachaa ture,” jedhe. Nabiyyiin (nagaa fi rahmanni Rabbii isa irratti haa jiraatu) akkana jedhan: “Subhaanallaah! Yoos ati kana hin dandeessu, hin baattus.

Maaliif, ‘Yaa Rabbii keenya! Addunyaa keessatti toltuu nuuf kenni, Aakhiraattis toltuu nuuf kenni; adabbii ibiddaa irraa nu baraari’ jechuu dhiiste?”

Abul-Hasan Muhammad ibn Muhammad As-Sarakhsi nuuf hime; Abul-Hasan Ahmad ibn Muhammad ibn Ishaaq Al-Hajjaajii nuuf hime; Abul-Abbaas Muhammad ibn Abdur-Rahmaan Ad-Daghuulii nuuf hime; Muhammad ibn Mishkaan nuuf hime; Abuu Daawud nuuf hime; Shu’bah irraa, Thaabit irraa, Anas akkana jedhe: Ergamaan Rabbii (nagaa fi rahmanni Rabbii isa irratti haa jiraatu) yeroo baay’ee, “Gooftaa keenya! Addunyaa keessatti toltuu nuuf kenni, Aakhiraattis toltuu nuuf kenni; adabbii ibiddaa irraa nu baraari,” jedhaa turan.

Abdul-Wahhaab ibn Muhammad Al-Kasaa’ii nuuf hime; Abdul-Aziiz ibn Ahmad Al-Khallaal nuuf hime; Abul-Abbaas Al-Asamm nuuf hime; Ar-Rabii ibn Sulaymaan nuuf hime; Ash-Shaafi’i nuuf hime; Sa’iid ibn Saalim Al-Qaddaah irraa, Ibn Jurayj irraa, Yahyaa ibn Ubayd, bilisa baafamaa As-Saa’ib, abbaa isaa Abdullah ibn As-Saa’ib irraa; inni Nabiyyiin (nagaa fi rahmanni Rabbii isa irratti haa jiraatu) Rukna Banii Jumah fi Rukna Aswad gidduutti akkana jedhu dhaga’e: “Gooftaa keenya! Addunyaa keessatti toltuu nuuf kenni, Aakhiraattis toltuu nuuf kenni; adabbii ibiddaa irraa nu baraari.”