Obsa fi gargaarsa Waaqaa kadhachuu

Tafsiira Sheekh Abdurrahmaan As-Sa'dii

Kanaafuu, yeroo Jaalootii fi loltoota isaa dura baʼan hundi isaanii, «Gooftaa keenya! Obsa nu irratti dhangalaasi» jedhan. Hiikni isaa: qalbii keenya jabeessi; obsa qabaachuu nu dandeessisi; miilli keenya raafamuu fi baqachuu irraa dhaabi; ummata kaafiroota irrattis nu tumsi.

Tafsiira Imaam Ibn Kasiir

Yeroo gareen amantii—namoonni Loltoowwan Xaaluut keessaa muraasni—diinota isaanii, jechuunis loltoota Jaaloot lakkoofsaan baayʼee taʼan, dura dhaabbatan, «Gooftaa keenya! Obsa nu irratti dhangalaasi» jedhan. Hiikni isaa: obsa Si biraa taʼe nu irratti buusi. «Faana keenyas jabeessi» jechuun yeroo diina walitti dhufnu keessatti nu dhaabi; baqachuu fi dadhabbii irraa nu eegi.

«Ummata kaafiroota irrattis nu tumsi.» Waaqni oltaʼe immoo, «Hayyama Rabbiitiin isaan moʼatan» jedhe; jechuunis, Rabbiin isaan gargaaruudhaan diina isaanii irratti injifatan, isaan moʼatanii isaan irratti aangoo argatan. «Daawitis Jaaloot ajjeese.» Oduu Israaʼiliyaat keessatti, Daawit dhagaan furguggifamu kan harkaa qabuun Jaaloot rukutee isa ajjeese jedhameera.

Xaaluutis, yoo Jaaloot ajjeese intala isaa akka isa fuusisu, qabeenya isaa isa waliin akka qoodu, dhimma mootummaa keessattis akka isa hirmaachisu waadaa galeef; waadaa isaa ni guute. Sana booda mootummaan Daawititti darbe; Rabbiin nabiyyummaa guddaa isaaf kenne. Kanaafuu Rabbiin oltaʼe, «Rabbiin mootummaa isaaf kenne» jedhe; mootummaa Xaaluut harkaa ture. «Hikmaas» jechuun, Shaamwiil booda nabiyyummaa isaaf kenne.

«Wanta fedhe irraa isa barsiise» jechuun, Rabbiin beekumsa Isaaf addaa godhe keessaa waan fedhe isa barsiise. Sana booda Rabbiin oltaʼe, «Rabbiin namoota gariin isaanii gariin isaanii ittisuu baatee, dachiin ni mancaati ture» jedhe. Hiikni isaa: inni namoota gariin isaanii namoota biraatiin ittisuu baatee, akkasumas Banii Israaʼiil Xaaluut loluu fi Daawit gootummaan dhaabbachuun ittisuu baatee, isaan ni badu turan.

Akkuma Rabbiin jedhe: «Rabbiin namoota gariin isaanii gariin isaanii ittisuu baatee, manneen sagadaa, mana amantii Kiristaanaa, mana amantii Yahuudotaa fi masjiidota keessatti maqaan Rabbii baayʼinaan yaadatamu ni diigamu turan...» (Al-Hajj 22:40).

Ibn Jariir—Rabbiin rahmata isaaf haa godhu—akkana jedhe: Abu Hamiid Al-Himsii, Ahmad ibn Al-Mughiira, akkana nuuf hime: Yahyaa ibn Saʼiid nuuf hime: Hafs ibn Suleymaan, Muhammad ibn Suuqaa irraa, Wabra ibn Abdurrahmaan irraa, Ibn Umar irraa odeesse; innis akkana jedhe: Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Dhugumatti Rabbiin sababii Muslimicha gaggaarii tokkoo balaʼa mana maatii ollaa isaa dhibba irraa deebisa.» Sana booda Ibn Umar, «Rabbiin namoota gariin isaanii gariin isaanii ittisuu baatee, dachiin ni mancaati ture» jedhu qaraʼe.

Silisilliin dabarsaa kun dadhabaadha; Yahyaa ibn Saʼiid kun Abu Zakariyyaa Al-Axxaar Al-Himsii waan taʼeef baayʼee dadhabaadha. Ibn Jariir itti fufee akkana jedhe: Abu Hamiid Al-Himsii nuuf hime: Yahyaa ibn Saʼiid nuuf hime: Usmaan ibn Abdurrahmaan, Muhammad ibn Al-Munkadir irraa, Jaabir ibn Abdullah irraa odeesse; Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Rabbiin sababii nama Muslimicha tola-qabeessa taʼe tokkoo, ijoollee isaa, ijoollee ijoollee isaa, maatii naannoo isaa fi maatii naannoo isaanii ni tolcha; hamma inni isaan keessa jiru hundatti isaan eegumsa Rabbii oltaʼe jala turu.»

Kunis akkuma duraan ibsame sanatti odeessa adda taʼee fi dadhabaa dha. Abu Bakr ibn Mardawayh akkana jedhe: Muhammad ibn Ahmad ibn Ibraahiim nuuf hime: Ali ibn Ismaaʼiil ibn Hammaad nuuf hime: Ahmad ibn Muhammad ibn Yahyaa ibn Saʼiid nuuf hime: Zayd ibn Al-Hubbaab nuuf hime; Hammaad ibn Zayd, Ayyuub irraa, Abu Qilaabah irraa, Abu Asmaaʼ irraa, Thawbaan irraa odeesse; inni hadiisa gara Nabiyyii ﷺ ol kaasee akkana jedhe: «Isin keessatti namoota torbaatu jiraatu; isaaniin isin ni tumsitu, isaaniin roobni isiniif rooba, isaaniinis rizqiin isiniif kennama; hanga dhimma Rabbii dhufutti.»

Ibn Mardawayh akkasumas akkana jedhe: Muhammad ibn Ahmad nuuf hime: Muhammad ibn Jariir ibn Yaziid nuuf hime: Abu Muʼaaz Nahaar ibn Usmaan Al-Laythii nuuf hime: Zayd ibn Al-Hubbaab nuuf hime: Umar Al-Bazzaar, Anbasah Al-Khawwaas irraa, Qataadah irraa, Abu Qilaabah irraa, Abu Al-Ashʼath As-Sanʼaanii irraa, Ubaadah ibn As-Saamit irraa odeesse; innis akkana jedhe: Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Abdaaloonni ummata koo keessaa soddomatu jiru; dachiin isaaniin dhaabbatti, isaaniin roobni rooba, isaaniinis isin ni tumsitu.» Qataadah, «Hasan isaan keessaa akka taʼe nan abdadha» jedhe.

Rabbiin oltaʼe, «Garuu Rabbiin uumamtootaaf tola-qabeessa» jedhe; jechuunis, isaan irratti tola oolee rahmata isaaniif godha; gariin isaanii gariin isaanii ittisuudhaan isaan irraa balaʼa deebisa. Hojii fi dubbii Isaa hunda keessatti murtiin, hikmni fi ragaan uumamtoota Isaa irratti kan Isaaf taʼe dha. Al-Hajj 22:40. Kunoo.

Tafsiira Al-Baghawii

«Yeroo isaan [loltoota Xaaluut, jechuunis muʼminoota] Jaalootii fi loltoota isaa [mushrikoota] dura baʼan» jechuun, lafaa ol kaʼee diriire irratti baʼanii dhaabbatan jechuudha; «biraaz» (بَرَاز) jechuun lafa mulʼatee diriire dha. «Gooftaa keenya! Nu irratti dhangalaasi» jechuun, obsa nu irratti buusi, dhangalaasi jechuudha. «Faana keenya jabeessi» jechuun, qalbii keenya jabeessi jechuudha. «Ummata kaafiroota irrattis nu tumsi.»