رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا، وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا، وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ.
رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ
Audio ýazgyny ýükläp bolmady. Soňrak gaýtadan synanyşyň.
Eý, Rabbimiz! Biziň üstümize sabyr dök, aýaklarymyzy berk et we kapyrlaryň garşysynda bize ýeňiş ber.
Bu dogada «efriġ» (أفرغ — bol-elin dök, yssyda suw guýýan ýaly) diýen meňzetme manyly işlik, «sebbit» (ثبّت — berk et) we «unsur» (انصر — ýardam et) işlikleri ulanylýar. Bu, san taýdan agdyklyk edýän goşunyň garşysynda duran imanly azlygyň dogasydyr.
Şeýh Abdurrahman as-Sagadiniň tefsiri
Şonuň üçin olar Jaluta we onuň goşunyna garşy çykyp, hemmesi: «Eý, Rabbimiz! Biziň üstümize sabyr dök» diýdiler. Ýagny, ýüreklerimizi güýçlendir, bize sabyr ber we aýaklarymyzy sandyramazdan hem-de gaçmazdan berk sakla. Kapyrlaryň garşysynda bize ýeňiş ber.
Imam Ibn Kesiriň tefsiri
Ýagny, Talutyň az sanly imanly ýaranlary bolan iman topary köp sanly Jalutyň adamlary bilen ýüzbe-ýüz bolanda: «Eý, Rabbimiz! Biziň üstümize sabyr dök» diýdiler. Ýagny, Öz ýanyňdan bize sabyr inder. «Aýaklarymyzy berk et» diýmek, duşman bilen duşuşykda bizi durnukly et, gaçmakdan we ejizlikden gora diýmekdir.
«Kapyrlaryň garşysynda bize ýeňiş ber». Allatagala şeýle diýdi: «Şonda olar Allanyň rugsady bilen olary derbi-dagyn etdiler» (ýagny, Allanyň olara beren ýardamy bilen duşmanlaryny ýeňip, basyp ýatyrdylar). «Dawut Jaluty öldürdi». Israiliýat rowaýatlarynda onuň elindäki sapan bilen Jaluta daş atyp, ony öldürendigi aýdylýar.
Talut Jaluty öldürse, gyzyny oňa durmuşa çykarjakdygyny, baýlygynyň ýarysyny berjekdigini we öz işine şärik etjekdigini wada beripdi. Ol wadasyny ýerine ýetirdi. Soňra beýik pygamberlik bilen birlikde patyşalyk hem Dawuda geçdi. Şonuň üçin Allatagala: «Allatagala oňa patyşalygy berdi» diýdi: ýagny, Talutyň elindäki patyşalygy berdi.
«We hikmeti» diýmek, Şemuýilden soň pygamberligi berdi diýmekdir. «We oňa islän zadyny öwretdi» diýmek, Allanyň oňa aýratyn beren ylmyny öwretdi diýmekdir. Soňra Allatagala şeýle diýdi: «Eger Allah adamlaryň käbirini beýlekileri arkaly saklamadyk bolsa, ýer ýüzi bozulardy» (2:251). Ýagny, Allanyň bir topary başga bir topar arkaly goramagy bolmadyk bolsa, Talutyň söweşijileri we Dawudyň batyrlygy arkaly Ysraýyl ogullary goralyp saklanmadyk bolsa, heläk bolardylar.
Allatagala şeýle hem diýýär: «Eger Allah adamlaryň käbirini beýlekileri arkaly saklamadyk bolsa, içlerinde Allanyň ady köp ýatlanylýan ybadathanalar, buthanalar, sinagogalar we metjitler ýumrulardy» (22:40). Ibn Jarir, rahimahullah, şeýle habar berdi: Abu Humaýd al-Himsi Ahmet ibn al-Mugiradan, ol Ýahýa ibn Saidden, ol Hafs ibn Süleýmenden, ol Muhammet ibn Sukadan, ol Wabra ibn Abdurrahmandan, ol hem Ibn Umardan gürrüň berdi: Resulullah (sallallahu aleýhi we sellem) şeýle diýdi: «Allah salyh musulman arkaly onuň goňşularyndan ýüz öýden belany dep eder».
Soňra Ibn Umar: «Eger Allah adamlaryň käbirini beýlekileri arkaly saklamadyk bolsa, ýer ýüzi bozulardy» diýen aýaty okady. Bu isnad gowşakdyr, çünki Ýahýa ibn Said Abu Zakariýa al-Attar al-Himsi bolup, ol örän gowşak hadysçy hasaplanýar.
Soňra Ibn Jarir şeýle diýdi: Abu Humaýd al-Himsi bize gürrüň berdi: Ýahýa ibn Said bize gürrüň berdi: Usman ibn Abdurrahman bize gürrüň berdi: Muhammet ibn al-Munkadirden, ol Jabir ibn Abdullahdan: Resulullah (sallallahu aleýhi we sellem) şeýle diýdi: «Allah musulman kişiniň salyhlygy arkaly onuň çagalaryny, agtyklaryny, öz töweregindäki adamlary we töwereginiň daşyndaky adamlary hem düzedýär. Olaryň arasynda şol kişi bar mahaly olar Allahyň goragynda bolarlar». Bu hem öň aýdylan sebäplere görä, seýrek duş gelýän we gowşak rivýatdyr.
Abu Bakr ibn Mardawaýh şeýle diýdi: Muhammet ibn Ahmet bize gürrüň berdi: Aly ibn Ismail ibn Hammad bize habar berdi: Ahmet ibn Muhammet ibn Ýahýa ibn Said bize habar berdi: Zeýd ibn Hubab bize gürrüň berdi: Hammad ibn Zeýd Eýýubdan, ol Abu Kilabadan, ol Abu Esmadan, ol hem Sawbandan merfu görnüşde habar berdi: «Siziň araňyzda ýedi kişi hemişe bolar; olaryň kömegi bilen size ýeňiş berler, üstüňize ýagyş ýagar we rysgal berler. Bu ýagdaý Allahyň emri gelýänçä dowam eder».
Ibn Mardawaýh ýene şeýle diýdi: Muhammet ibn Ahmet bize gürrüň berdi: Muhammet ibn Jarir ibn Ýazid bize gürrüň berdi: Abu Muaz Nahar ibn Usman al-Laýsi bize habar berdi: Zeýd ibn Hubab bize habar berdi: Umar al-Bazzar Anbasa al-Hawwasdan, ol Katadadan, ol Abu Kilabadan, ol Abu al-Aşas as-Sananydan, ol hem Ubada ibn as-Samitden habar berdi: Resulullah (sallallahu aleýhi we sellem) şeýle diýdi: «Meniň ymmatymda otuz abdal bolar. Ýer olaryň hatyrasyna durnukly durar, olaryň hatyrasyna ýagyş ýagar we olaryň hatyrasyna size ýeňiş berler». Katada: «Hasanyň hem olaryň arasynda bolmagyna umyt edýärin» diýdi.
«Emma Allah älemlere giň eçilýän merhemet eýesidir» (2:251) diýmek, ol adamlara sahawatly we rehimlidir; käbirlerini beýlekiler arkaly gorap, belany olardan dep edýär. Ähli işlerinde we sözlerinde höküm, hikmet we delil Oňa degişlidir. Haj: 40. Ine, bu şeýle.
Bagawiniň tefsiri
«Olar çykyp, Jalutyň we onuň goşunynyň öňünde durdular» diýmek, Talut we onuň imanly goşuny Jalutyň, ýagny müşrikleriň öňüne çykdy diýmekdir. «Çykdylar» sözi açyk, tekiz ýere çykdylar diýmekdir; bu ýerde ýer üsti açyk we tekiz bolan ýerdir. «Eý, Rabbimiz! Biziň üstümize dök» diýmek, inder we guý diýmekdir.
«Sabyr we aýaklarymyzy berk et» diýmek, ýüreklerimizi berkit diýmekdir. «Kapyrlaryň garşysynda bize ýeňiş ber.»
«Sahih al-Buhari» (№ 2966) kitabynda rowaýat edilişine görä, Pygamber (sallallahu aleýhi we sellem) duşman bilen ýüzbe-ýüz bolanda şeýle diýýärdi: «Eý, Allah! Sen meniň kömekçim we goragçymsyň; Seniň kömegiň bilen söweşýärin!»