Ezilenlere kömek dilemek

Şeýh Abdurrahman as-Sagadiniň tefsiri

Bu, Allahyň Öz iman getiren bendelerini Öz ýolunda söweşmäge höweslendirmegi we olary muňa berk çagyrmagydyr; bu iş olaryň üstüne wajyp bolupdy, ony terk edendikleri üçin bolsa olara agyr ýazgaryş gönükdirilipdi. Allah şeýle diýýär: «Size näme boldy, Allahyň ýolunda söweşmeýärsiňiz?» Şeýle ýagdaýda ejiz erkekler, aýallar we çagalar bardy: olaryň ne çykalga tapmaga güýji, ne-de ýol görkezjisi bardy. Üstesine-de, duşmanlary olara örän agyr zulum edýärdiler.

Olar Allahdan özlerini ilaty özlerine kapyrlyk we şirk bilen, iman getirenlere bolsa ezýet bermek, Allahyň ýolundan sowmak, dinlerini wagyz etmeklerine we hijret etmeklerine päsgel bermek bilen zulum edýän şu şäherden çykarmagyny dileýärdiler. Şeýle hem Allahdan olara Öz ýanyndan bir howandary we kömekçini bermegini, şol şäheriň zulum edýän ilatynyň elinden halas etmegini dileýärdiler. Şu jähtden siziň söweşiňiz maşgalaňyzy, çagalaryňyzy we mahramlaryňyzy goramak hem-de olary azat etmek maksady bilen edilýän söweşdir; bu, kapyrlary ýeňmek tamasy bilen edilýän jihadyň görnüşinden başga zatdyr.

Kapyrlara garşy jihadda uly sogap bar we oňa gatnaşman galan kişi has agyr ýazgarylýar. Emma siziň araňyzdaky ejizleri halas etmäge gönükdirilen jihadyň sogaby has uludyr, peýdasy hem has köpdir, çünki ol duşmany serpikdirmek maksadyna girýär.

Imam Ibn Kesiriň tefsiri

Beýik Allah iman getiren bendelerini Öz ýolunda jihada we Mekgede galmakdan ejir çekýän ejiz erkekleri, aýallary hem-de çagalary halas etmäge çalyşmaga höweslendirýär. Şonuň üçin Allah şeýle diýdi: «Olar: “Eý, Rabbimiz! Bizi ilaty zulum edýän şu şäherden çykar” diýýärler». Munuň bilen Mekge göz öňünde tutulýar.

Beýik Allahyň: «Seni çykaran şäheriňden has güýçli näçe şäher bardyr» diýen sözi hem muňa meňzeşdir. Soňra şäheri: «Ilaty zulum edýän» diýip häsiýetlendirdi. «Bize Öz ýanyňdan bir howandary ber we bize Öz ýanyňdan bir kömekçi ber» diýmek, bize Öz ýanyňdan howandary hem-de kömekçini tabşyr diýmekdir. Al-Buhary şeýle diýdi: Abdullah ibn Muhammad bize habar berdi, Sufýan bize, Ubaýdullahdan habar berdi.

Ol: «Ibn Abbasyň: “Men we ejem ejizleriň hataryndandyk” diýenini eşitdim» diýdi. Şeýle hem Sulayman ibn Harb bize habar berdi, Hammad ibn Zayd bize Aýýubdan, ol bolsa Ibn Mulaykadan habar berdi. Ibn Mulayka Ibn Abbasyň: «Diňe ejiz erkekler, aýallar we çagalar muňa girýär» diýen aýaty okap: «Men we ejem Allahyň Özürli hasap eden adamlaryndandyk» diýendigini habar berdi.

Bagawiniň tefsiri

«Size näme boldy, söweşmeýärsiňiz?» ýagny, jihada gatnaşmaýarsyňyz. «Allahyň ýolunda» — Allahyň tabşyryklaryna boýun bolmak ugrunda. Olary jihady terk edendikleri üçin ýazgarýar. «Ejizlere» — ýagny, ejizleri halas etmek üçin.

Ibn Şihab: «Ejizleri azat etmek maksady bilen, olaryň ugrunda söweşmek» diýdi. Şeýle hem bu, ejizleri müşrikleriň elinden halas etmek diýlip düşündirilipdir. Mekgede olardan bir topar bardy. «Erkeklerden, aýallardan we çagalardan» bolan bu adamlara müşrikler köp ezýet berýärdiler.

Olar doga edip: «Eý, Rabbimiz! Bizi ilaty zulum edýän şu şäherden çykar» diýýärdiler. Munuň bilen Mekge göz öňünde tutulýar. «Zulum edýän» diýmek — müşrik; «ilaty» diýmek bolsa ilatynyň müşrik bolmagy bilen häsiýetlendirilýän şäherdir.

«Zulum edýän» sözüniň «ilaty» sözüne sypat bolup gelendigi üçin onuň grammatik ýagdaýy jerrdir; «ilaty» sözi şähere degişli bolansoň, edilýän iş şäheriň özüne degişli ýaly bolýar. Edil: «Gözüniň owadanlygy bilen tanalýan adamyň ýanyndan geçdim» diýlişi ýaly. «Bize Öz ýanyňdan bir howandary ber» — işimizi alyp barjak birini bize ber diýmekdir. «Bize Öz ýanyňdan bir kömekçi ber» — duşmany bizden gaýtaryp, goraýan birini bize ber diýmekdir.

Allah olaryň dogasyny kabul etdi. Allahyň ilçisi (sallallahu aleýhi we sellem) Mekgäni eýelänsoň, olaryň üstüne Attab ibn Usaýdy häkim edip belledi we ony zulum edilenleriň hakyny zulum edijilerden alyp berýän kömekçi etdi.