Iman we şaýatlaryň hataryna goşulmak
وَإِذَا سَمِعُوا مَا أُنْزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرَىٰ أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ يَقُولُونَ. رَبَّنَا آمَنَّا، فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ، وَمَا لَنَا لَا نُؤْمِنُ بِاللَّهِ، وَمَا جَاءَنَا مِنَ الْحَقِّ، وَنَطْمَعُ، أَنْ يُدْخِلَنَا. رَبُّنَا مَعَ الْقَوْمِ الصَّالِحِينَ.
وَإِذَا سَمِعُوا مَا أُنْزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرَىٰ أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ يَقُولُونَ رَبَّنَا آمَنَّا فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ وَمَا لَنَا لَا نُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَمَا جَاءَنَا مِنَ الْحَقِّ وَنَطْمَعُ أَنْ يُدْخِلَنَا رَبُّنَا مَعَ الْقَوْمِ الصَّالِحِينَ
Audio ýazgyny ýükläp bolmady. Soňrak gaýtadan synanyşyň.
Olar: «Eý, Rabbimiz! Biz iman getirdik. Bizi şaýatlyk edýänleriň hataryna ýaz! Allaha we bize gelen hakykata näme üçin iman getirmeli däl? Rabbimiziň bizi salyh adamlaryň hataryna girizmegine umyt edýäris» diýýärler.
Bu dogada «uktubnā» (اكْتُبْنَا) sözi buýruk görnüşinde gelip, «bizi ýaz» diýmekdir. Bu, Gurany diňläp gözlerinden ýaş akan we Yslamy kabul eden salyh adamlaryň, şol sanda Efiopiýanyň hökümdary Nejasy bilen onuň ýakyn adamlarynyň dogasydyr.
Şeýh Abdurrahman as-Sagadiniň tefsiri
«Resula» (Muhammet صلى الله عليه وسلم) inderilen zady eşidenlerinde, ol olaryň ýüreklerine täsir etdi we olar onuň öňünde kiçilik etdiler. Eşiden hakykatlarynyň hakykatdygyna doly göz ýetirendikleri üçin gözlerinden ýaş döküldi. Şonuň üçin hem iman getirip, ony ykrar etdiler we: «Eý, Rabbimiz! Biz iman getirdik.
Bizi şaýatlyk edýänleriň hataryna ýaz!» diýdiler. Olar Muhammediň ymmatydyr; olar Allanyň ýeke-täkdigine, resullarynyň ilçidigine we getiren zatlarynyň hakdygyna şaýatlyk edýärler, öňki ymmatlaryň bolsa hakykaty tassyklandyklaryna ýa-da inkär edendiklerine şaýat bolýarlar. Olar adalatly adamlardyr, şaýatlyklary kabul edilýär.
Beýik Alla şeýle diýýär: «Ine, şeýdip, sizi ortaça bir ymmat etdik, adamlara şaýat bolmagyňyz we Resulyň hem size şaýat bolmagy üçin» (Bakara, 143).
Olar iman getirendikleri we oňa howlukandyklary üçin ýazgarylan ýaly boldular. Şonda: «Allaha we bize gelen hakykata näme üçin iman getirmeli däl? Rabbimiziň bizi salyh adamlaryň hatarynda girizmegine umyt edýäris» diýdiler. Ýagny: «Rabbimizden bize şübhe we güman kabul etmeýän hakykat geldi.
Allaha iman edip, hakykata eýersek, Allanyň bizi salyh adamlar bilen Jennete girizmegine umyt edýäris. Bize iman etmäge päsgel berýän näme bar?» diýdiler. Bu ýagdaý iman etmäge howlukmagy, oňa boýun bolmagy we ondan yza galmazlygy talap etmeýärmi?
Imam Ibn Kesiriň tefsiri
Soňra Alla olaryň hakykata boýun bolýandyklaryny, oňa eýerýändiklerini we adalatly hereket edýändiklerini beýan edip, şeýle diýýär: «Resula inderilen zady eşidenlerinde, hakykaty tanandyklary üçin gözleriniň ýaşdan dolup-daşýandygyny görersiň». Ýagny, Muhammediň صلى الله عليه وسلم pygamberlige iberiljekdigi baradaky öz kitaplarynda bar bolan buşluk sebäpli.
«Olar: “Eý, Rabbimiz! Biz iman getirdik. Bizi şaýatlyk edýänleriň hataryna ýaz!” diýýärler». Ýagny, munuň hakdygyna şaýatlyk edýän we oňa iman getirýänleriň hataryna goş diýýärler.
Nesaýy Amr ibn Aly el-Fellasdan, ol Omar ibn Aly ibn Mukaddemden, ol Hişam ibn Urwadan, ol kakasyndan, ol hem Abdylla ibn Zubeýrden rowaýat edýär: «Bu aýat Nejasy we onuň egindeşleri barada inipdir: “Resula inderilen zady eşidenlerinde, hakykaty tanandyklary üçin gözleriniň ýaşdan dolup-daşýandygyny görersiň. Olar: ‘Eý, Rabbimiz! Biz iman getirdik. Bizi şaýatlyk edýänleriň hataryna ýaz!’ diýýärler”».
Tabarany şeýle habar berdi: Abu Şubeýl Ubeýdulla ibn Abdurrahman ibn Wakyd bize gürrüň berdi, kakamyz bize gürrüň berdi, Abbas ibn Fadl bize, ol hem Abdüljebbār ibn Nāfiʿ ed-Dabbi bize, ol hem Katadadan we Jafar ibn Iýasdan, olar bolsa Said ibn Jubeyrden, ol hem Ibn Abbasyň Allanyň şu sözi barada şeýle diýendigini habar berdi: «Resula inderilen zady eşidenlerinde, gözleriniň ýaşdan dolup-daşýandygyny görersiň». Ibn Abbas aýtdy: «Olar ekerançylardy — ýagny daýhanlardy. Jafar ibn Abu Talib bilen Efiopiýadan geldiler. Resulalla صلى الله عليه وسلم olara Gurany okap berende, iman getirdiler we gözlerinden ýaş döküldi.
Resulalla olara: “Belki, öz ýurduňyza dolanyp baranyňyzda, öňki diniňize geçersiňiz?” diýdi. Olar: “Dinimizden dänmeris” diýdiler. Alla olaryň bu sözleri barada bu aýaty inderdi».
Ibn Abu Hatim, Ibn Merdeweýh we Hakim «Mustedrek» eserinde Simmak arkaly, ol Ikrimadan, ol hem Ibn Abbasyň «Bizi şaýatlyk edýänleriň hataryna ýaz» diýen söz barada şeýle diýendigini rowaýat edýärler: «Muhammet صلى الله عليه وسلم bilen bile bolýanlaryň hataryna. Onuň ymmaty şaýatlyk edýänlerdir: olar öz pygamberleriniň tabşyrygy ýetirenine, şeýle hem beýleki pygamberleriň tabşyryklaryny ýetirenlerine şaýatlyk edýärler». Soňra Hakim: «Bu hadysyň isnady sahyhdyr, emma Buhary bilen Muslim ony öz Sahyhlaryna girizmändirler» diýdi. Alla ol ikisinden razy bolsun.
Beýik Alla şeýle diýýär: «Allaha we bize gelen hakykata näme üçin iman getirmeli däl? Rabbimiziň bizi salyh adamlar bilen bilelikde girizmegine umyt edýäris». Hristianlaryň bu topary Allanyň şu aýatynda agzalanlardyr: «Kitap eýeleriniň arasynda Alla, size inderilen zada we özlerine inderilen zada iman getirýänler bar. Olar Alla öňünde kiçilik edýärler» diýen aýata çenli (Aly Imran, 199).
Şeýle hem olar Alla hakda şeýle diýlen adamlardyr: «Ondan öň Kitap berenlerimize, bu Kurany okap berenimizde, oňa iman getirýärler. Olar: “Biz oňa iman getirdik. Ol Rabbimizden gelen hakdyr. Biz ondan öň hem musulman bolupdyk” diýýärler.
Ine, şolara sabyr edendikleri üçin sylaglary iki esse berler; olar ýagşylyk bilen ýamanlygy sowýarlar we Özlerine beren rysgymyzdan sarp edýärler. Biderek söz eşidenlerinde, ondan ýüz öwürýärler we: “Biziň amallarymyz özümize, siziň amallaryňyz özüňize. Size salam bolsun! Biz nadanlary islemeýäris” diýýärler» diýen aýata çenli (Kasas, 52–55).
Olar Allanyň aýatlaryny arzan bahadan satyn almaýarlar. Ine, şolaryň Rabbiniň ýanynda sylaglary bardyr. Hakykatdan hem, Alla hasap çekmäge çaltrakdyr (Aly Imran, 199; Kasas, 52–55).
Bagawiniň tefsiri
«Allaha we bize gelen hakykata näme üçin iman getirmeli däl?» Ýahudylar olary ýazgaryp: «Näme üçin iman getirdiňiz?» diýdiler. Olar bolsa şeýle jogap berdiler.
«Rabbimiziň bizi salyh adamlar bilen bilelikde girizmegine umyt edýäris». Ýagny, Muhammediň ymmatynyň hataryna. Munuň delili: «Ýerime salyh bendelerim mirasdar bolarlar» (Enbiýa, 105).
«Resula inderilen zady eşidenlerinde» — ýagny, Muhammet صلى الله عليه وسلم-e inderilen zady. «Gözleriniň ýaşdan dolup-daşýandygyny görersiň» — ýagny, ýaşlarynyň akyp durandygyny görersiň. «Hakykaty tanandyklary üçin» diýen söz barada Ibn Abbas (Alla ondan razy bolsun) Ata arkaly şeýle düşündirýär: Bu Nejasy we onuň egindeşleridir. Jafar olara Efiopiýada «Käf-Hä-Ýä-Aýn-Säd» (Maryam, 1) aýatlaryny okap berdi. Jafar okap gutarýança olar aglamagyny dowam etdiler.
«Olar: “Eý, Rabbimiz! Biz iman getirdik. Bizi şaýatlyk edýänleriň hataryna ýaz!” diýýärler». Ýagny, Muhammediň ymmatynyň hataryna. Munuň delili Allanyň şu sözüdir: «Adamlara şaýat bolmagyňyz üçin» (Bakara, 143).
«Sahyh al-Buharyda» (№ 3877) Nejasy aradan çykanda, Muhammet Pygamberiň onuň ölümini habar berendigi we onuň üçin gaýypdan jynaza namazyny okandygy rowaýat edilýär.