Şahidlər arasında yazılmaq duası
وَإِذَا سَمِعُوا مَا أُنْزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرَىٰ أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ يَقُولُونَ. رَبَّنَا آمَنَّا، فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ، وَمَا لَنَا لَا نُؤْمِنُ بِاللَّهِ، وَمَا جَاءَنَا مِنَ الْحَقِّ، وَنَطْمَعُ، أَنْ يُدْخِلَنَا. رَبُّنَا مَعَ الْقَوْمِ الصَّالِحِينَ.
وَإِذَا سَمِعُوا مَا أُنْزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرَىٰ أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ يَقُولُونَ رَبَّنَا آمَنَّا فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ وَمَا لَنَا لَا نُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَمَا جَاءَنَا مِنَ الْحَقِّ وَنَطْمَعُ أَنْ يُدْخِلَنَا رَبُّنَا مَعَ الْقَوْمِ الصَّالِحِينَ
Audio yüklənmədi. Daha sonra yenidən cəhd edin.
Allahın elçisinə nazil ediləni (Quranı) eşitdikləri zaman, haqqı bildiklərinə görə onların gözlərinin yaşla dolduğunu görərsən. Onlar (belə) deyərlər: “Ey Rəbbimiz! Biz iman gətirdik, bizi də şahidlərlə bir yerə yaz! Rəbbimizin bizi əməlisaleh insanlarla birlikdə (Cənnətə) daxil edəcəyinə ümid etdiyimiz halda, nə üçün biz Allaha və bizə gələn haqqa inanmayaq?!”
Duanın əsas ifadəsi əmr formasında olan «uktubna» (اكْتُبْنَا) sözüdür: «bizi yaz». Bu, Həbəşistan hökmdarı Nəcaşi və onun yaxınları kimi, Quranı dinləyərkən ağlayan və İslamı qəbul edən saleh insanların duasıdır.
Şeyx Əbdürrəhman əs-Səədinin təfsiri
“Rəsula (Məhəmmədə, Allahın salavatı və salamı olsun) nazil ediləni eşitdikləri zaman” — bu, onların qəlbinə təsir etdi və onlar qarşısında təvazökar oldular. Eşitdikləri və doğruluğuna yəqin etdikləri haqq səbəbilə gözləri yaşla doldu. Buna görə iman gətirib onu iqrar etdilər və dedilər: “Ey Rəbbimiz! Biz iman gətirdik, bizi şahidlərlə birgə yaz!”
Onlar Məhəmmədin (Allahın salavatı və salamı olsun) ümmətidir. Bu ümmət Allahın təkliyinə, elçilərinin peyğəmbərliyinə və gətirdiklərinin doğruluğuna şəhadət edir, əvvəlki ümmətlər barədə isə onların təsdiq etdiklərinə və təkzib etdiklərinə şahidlik edir. Onlar ədalətlidirlər və şəhadətləri qəbul olunur. Uca Allah buyurur: “Beləliklə, sizi orta bir ümmət etdik ki, insanlara şahid olasınız, Peyğəmbər də sizə şahid olsun” (əl-Bəqərə, 143).
Sanki iman gətirdiklərinə və bu işdə tələsdiklərinə görə onlara irad tutulmuşdu. Buna görə dedilər: “Bizə nə olub ki, Allaha və bizə gələn haqqa inanmayaq? Rəbbimizin bizi saleh qövmlə birlikdə daxil edəcəyinə ümid etdiyimiz halda!” Yəni: Rəbbimizdən bizə şübhə və tərəddüdə yer qoymayan haqq gəldiyi halda, Allaha iman gətirməyimizə nə mane olur?
Biz iman gətirib haqqa tabe olsaq, Allahın bizi saleh qövmlə birlikdə Cənnətə daxil edəcəyinə ümid edirik. Elə isə bizə mane olan nədir? Məgər bu, imana tələsib ona təslim olmağı və ondan geri qalmamağı zəruri etmir?
İmam İbn Kəsirin təfsiri
Sonra Allah onların haqqa təslim olduqlarını, ona tabe olduqlarını və insaflı davrandıqlarını bildirərək buyurur: “Rəsula nazil ediləni eşitdikləri zaman, haqqı tanıdıqlarına görə gözlərinin yaşla dolduğunu görərsən” (əl-Maidə, 83). Yəni onların gözləri, Məhəmmədin (Allahın salavatı və salamı olsun) göndəriləcəyi barədə əllərində olan müjdələrdən tanıdıqları haqqa görə yaşla dolur.
“Onlar deyərlər: ‘Ey Rəbbimiz! Biz iman gətirdik, bizi şahidlərlə birgə yaz!’” Yəni bunu doğru sayıb ona iman gətirənlərlə birgə yaz.
Nəsai Əmr ibn Əli əl-Fəllasdan, o, Ömər ibn Əli ibn Müqəddəmdən, o, Hişam ibn Ürvədən, o da atasından, Abdullah ibn Zübeyrdən belə rəvayət etmişdir: “Bu ayə Nəcaşi və onun səhabələri haqqında nazil olmuşdur: ‘Rəsula nazil ediləni eşitdikləri zaman, haqqı tanıdıqlarına görə gözlərinin yaşla dolduğunu görərsən. Onlar deyərlər: “Ey Rəbbimiz! Biz iman gətirdik, bizi şahidlərlə birgə yaz!”’”
Təbərani belə demişdir: Əbu Şübeyl Übeydullah ibn Əbdürrəhman ibn Vaqid bizə rəvayət etdi; atam bizə rəvayət etdi; Abbas ibn Fəzl bizə rəvayət etdi; o, Dəbbi Əbdülcabbar ibn Nafi vasitəsilə Qətadə və Cəfər ibn İyəsdən, onlar da Səid ibn Cübeyrdən, o isə İbn Abbasdan Allahın bu ayəsi barədə rəvayət etdi: “Rəsula nazil ediləni eşitdikləri zaman gözlərinin yaşla dolduğunu görərsən”. İbn Abbas dedi: “Onlar əkinçilər idilər, yəni torpağı becərənlər. Cəfər ibn Əbu Talib ilə Həbəşistandan gəlmişdilər. Allahın Elçisi (Allahın salavatı və salamı olsun) onlara Quran oxuyanda iman gətirdilər və gözləri yaşla doldu.
Allahın Elçisi (Allahın salavatı və salamı olsun) onlara dedi: ‘Bəlkə öz diyarınıza qayıdanda dininizdən dönərsiniz?’ Onlar dedilər: ‘Dinimizdən dönməyəcəyik’. Allah bu ayəni onların sözləri barədə nazil etdi”.
İbn Əbu Hatim, İbn Mərdəveyh və Hakim “əl-Müstədrək” əsərində Simmak vasitəsilə İkrimədən, o da İbn Abbasdan “Bizi şahidlərlə birgə yaz” ayəsi barədə rəvayət etmişlər. İbn Abbas demişdir: “Yəni Məhəmmədlə (Allahın salavatı və salamı olsun) birgə. Onun ümməti şahidlərdir: onlar öz peyğəmbərlərinin təbliğ etdiyinə, elçilərin də təbliğ etdiklərinə şahidlik edirlər”. Sonra Hakim demişdir: “İsnadı səhihdir, lakin Buxari və Müslim bunu rəvayət etməmişlər”. Allah hər ikisindən razı olsun.
Uca Allah buyurur: “Bizə nə olub ki, Allaha və bizə gələn haqqa inanmayaq və Rəbbimizin bizi saleh qövmlə birlikdə daxil edəcəyinə ümid etməyək?” Bu xristianlar zümrəsi Allahın bu kəlamında qeyd edilənlərdir: “Kitab əhlindən elələri də vardır ki, Allaha, sizə nazil edilənə və onlara nazil edilənə iman gətirir, Allaha müti olurlar...” (Ali-İmran, 199). Həmçinin Allahın onlar barəsində buyurduğu kəlamda nəzərdə tutulanlar da onlardır: “Bundan əvvəl Kitab verdiklərimiz ona iman gətirirlər.
Onlara oxunduğu zaman deyirlər: ‘Biz ona iman gətirdik. Həqiqətən, o, Rəbbimizdən olan haqdır. Biz bundan əvvəl də müsəlman idik’. Səbir etdiklərinə görə onlara mükafatları ikiqat veriləcək. Onlar pisliyi yaxşılıqla dəf edir və onlara verdiyimiz ruzidən sərf edirlər.
Boş söz eşitdikləri zaman ondan üz çevirir və deyirlər: ‘Bizim əməllərimiz bizə, sizin əməlləriniz də sizə aiddir. Sizə salam olsun! Biz cahilləri istəmirik’” (əl-Qəsəs, 52–55). Onlar Allahın ayələrini cüzi qiymətə satmazlar.
Məhz onlar üçün Rəbbi yanında mükafat vardır. Həqiqətən, Allah tez haqq-hesab çəkəndir (Ali-İmran, 199).
əl-Bəğəvinin təfsiri
“Bizə nə olub ki, Allaha və bizə gələn haqqa inanmayaq?” Yəhudilər onları qınayıb: “Nə üçün iman gətirdiniz?” — dedilər. Onlar da belə cavab verdilər.
“Rəbbimizin bizi saleh qövmlə birlikdə daxil edəcəyinə ümid edirik”. Yəni Məhəmmədin (Allahın salavatı və salamı olsun) ümməti arasında. Bunun dəlili Allahın bu kəlamıdır: “Yer üzünə Mənim saleh qullarım varis olacaqlar” (əl-Ənbiya, 105).
“Rəsula nazil ediləni eşitdikləri zaman” — Məhəmmədə (Allahın salavatı və salamı olsun) nazil ediləni. “Gözlərinin yaşla dolduğunu görərsən” — yəni yaş axar.
“Haqqı tanıdıqlarına görə”. İbn Abbas (Allah ondan razı olsun) Ətadan rəvayətində demişdir: Burada Nəcaşi və onun yoldaşları nəzərdə tutulur. Cəfər Həbəşistanda onlara «Kaf, Ha, Ya, Ayn, Sad» surəsini oxudu. Cəfər qiraətini bitirənədək onlar ağlamaqda davam etdilər.
“Onlar deyərlər: ‘Ey Rəbbimiz! Biz iman gətirdik, bizi şahidlərlə birgə yaz!’” Yəni Məhəmmədin ümməti ilə birgə. Buna dəlil Uca Allahın bu kəlamıdır: “İnsanlara şahid olasınız deyə...” (əl-Bəqərə, 143).
“Səhih əl-Buxari”də (№ 3877) rəvayət edilir ki, Nəcaşi vəfat etdikdə Peyğəmbər Məhəmməd onun ölümünü elan etmiş və onun üçün qiyabi cənazə namazı qılmışdır.