Gbigba Ọlọ́run àti wíwà lára àwọn ẹlẹ́rìí

Tafsīr ti Shaykh ʿAbdurraḥmān as-Saʿdī

Nígbà tí wọ́n gbọ́ ohun tí a sọ̀kalẹ̀ fún Òjíṣẹ́ náà, Muhammad (ìkẹ́ àti ọ̀rọ̀ àlàáfíà Ọlọ́run máa bá a), ó ní ipa lórí ọkàn wọn, wọ́n sì tẹríba fún un. Ojú wọn sì kún fún omijé nítorí òtítọ́ tí wọ́n gbọ́, tí wọ́n sì dájú pé òtítọ́ ni. Nítorí náà, wọ́n gbàgbọ́, wọ́n sì jẹ́wọ́ rẹ̀, wọ́n ní: «Olúwa wa, a gbàgbọ́; kọ wá mọ́ àwọn ẹlẹ́rìí.» Àwọn ẹlẹ́rìí náà ni àwùjọ Muhammad (ìkẹ́ àti ọ̀rọ̀ àlàáfíà Ọlọ́run máa bá a), tí wọ́n ń jẹ́rìí fún Ọlọ́run nípa ìṣọ̀kan Rẹ̀, tí wọ́n sì ń jẹ́rìí fún àwọn Òjíṣẹ́ Rẹ̀ nípa iṣẹ́ jíjẹ́ òjíṣẹ́ wọn àti pé ohun tí wọ́n mú wá jẹ́ òtítọ́.

Wọ́n tún ń jẹ́rìí sí àwọn àwùjọ àtijọ́ nípa bóyá wọ́n gba àwọn Òjíṣẹ́ wọn gbọ́ tàbí wọ́n kọ̀ wọ́n. Àwọn wọ̀nyí jẹ́ olódodo, ẹ̀rí wọn sì jẹ́ èyí tí a gbà, gẹ́gẹ́ bí Ọlọ́run Ọ̀gá-ńlá ti sọ pé: «Bẹ́ẹ̀ ni A ṣe yín ní àwùjọ tí ó wà ní àárín gbùngbùn, kí ẹ lè jẹ́ ẹlẹ́rìí lórí àwọn ènìyàn, kí Òjíṣẹ́ náà sì jẹ́ ẹlẹ́rìí lórí yín.»

Ó dàbí ẹni pé wọ́n bá wọn wí nítorí ìgbàgbọ́ wọn àti bí wọ́n ṣe yára sí i, wọ́n sì dáhùn pé: «Kí ló dé tí a kò fi ní gbàgbọ́ nínú Ọlọ́run àti ohun òtítọ́ tí ó dé bá wa, tí a sì ń retí pé kí Olúwa wa fi wá wọlé pẹ̀lú àwọn ènìyàn olódodo?» Ìtumọ̀ rẹ̀ ni pé: Kí ló ń dí wa lọ́wọ́ láti gbàgbọ́ nínú Ọlọ́run, nígbà tí òtítọ́ ti dé bá wa láti ọ̀dọ̀ Olúwa wa, òtítọ́ tí kò sí iyèméjì tàbí àní-àní nínú rẹ̀? Tí a bá sì gbàgbọ́ tí a sì tẹ̀lé òtítọ́, a ń retí pé Ọlọ́run yóò fi wá wọ Jannat pẹ̀lú àwọn ènìyàn olódodo. Kí ni ohun tó lè dí wa lọ́wọ́? Ṣé èyí kò yẹ kí ó mú wa yára sí ìgbàgbọ́, tẹ̀lé e, kí a má sì sẹ́yìn kúrò lọ́dọ̀ rẹ̀?

Tafsīr ti Imam Ibn Kathīr

Lẹ́yìn náà, Ọlọ́run ṣàpèjúwe wọn gẹ́gẹ́ bí àwọn tí wọ́n tẹ̀lé òtítọ́, tí wọ́n gbà á, tí wọ́n sì ṣe ohun tó tọ́. Ó ní: «Nígbà tí wọ́n bá gbọ́ ohun tí a sọ̀kalẹ̀ fún Òjíṣẹ́ náà, o máa rí ojú wọn tí omijé ń sàn látàrí ohun tí wọ́n mọ̀ pé òtítọ́ ni.» Ìtumọ̀ rẹ̀ ni pé: nítorí àwọn ìròyìn ayọ̀ nípa ìránṣẹ́ Muhammad (ìkẹ́ àti ọ̀rọ̀ àlàáfíà Ọlọ́run máa bá a) tí wọ́n ti ní lọ́wọ́.

«Wọ́n ní: Olúwa wa, a gbàgbọ́; kọ wá mọ́ àwọn ẹlẹ́rìí»—ìyẹn, kí a wà lára àwọn tí wọ́n jẹ́rìí pé èyí jẹ́ òtítọ́, tí wọ́n sì gbà á gbọ́. An-Nasa’i ròyìn láti ọ̀dọ̀ ʿAmr ibn ʿAli al-Fallas, láti ọ̀dọ̀ ʿUmar ibn ʿAli ibn Muqaddam, láti ọ̀dọ̀ Hisham ibn ʿUrwa, láti ọ̀dọ̀ bàbá rẹ̀, láti ọ̀dọ̀ ʿAbdullah ibn az-Zubayr, pé: A sọ ayah yìí kalẹ̀ nípa An-Najashi àti àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀: «Nígbà tí wọ́n bá gbọ́ ohun tí a sọ̀kalẹ̀ fún Òjíṣẹ́ náà, o máa rí ojú wọn tí omijé ń sàn látàrí ohun tí wọ́n mọ̀ pé òtítọ́ ni. Wọ́n ní: Olúwa wa, a gbàgbọ́; kọ wá mọ́ àwọn ẹlẹ́rìí.»

At-Tabarani sọ pé: Abu Shubayl ʿUbaydullah ibn ʿAbdur-Rahman ibn Waqid sọ fún wa; bàbá mi sọ fún wa; al-ʿAbbas ibn al-Fadl sọ fún wa, láti ọ̀dọ̀ ʿAbdul-Jabbar ibn Nafiʿ ad-Dabbi, láti ọ̀dọ̀ Qatadah àti Jaʿfar ibn Iyas, láti ọ̀dọ̀ Saʿid ibn Jubayr, láti ọ̀dọ̀ Ibn ʿAbbas nípa ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: «Nígbà tí wọ́n bá gbọ́ ohun tí a sọ̀kalẹ̀ fún Òjíṣẹ́ náà, o máa rí ojú wọn tí omijé ń sàn», ó sọ pé: «Àwọn náà jẹ́ àwọn àgbẹ̀—ìyẹn, àwọn tó ń ṣiṣẹ́ oko—tí wọ́n bá Jaʿfar ibn Abi Talib láti Ethiopia wá.

Nígbà tí Òjíṣẹ́ Ọlọ́run (ìkẹ́ àti ọ̀rọ̀ àlàáfíà Ọlọ́run máa bá a) kà Al-Ƙur’ān fún wọn, wọ́n gbàgbọ́, ojú wọn sì kún fún omijé. Òjíṣẹ́ Ọlọ́run sì sọ pé: “Bóyá nígbà tí ẹ bá padà sí ilẹ̀ yín, ẹ ó tún padà sí ẹ̀sìn yín tẹ́lẹ̀.” Wọ́n dáhùn pé: “A kò ní fi ẹ̀sìn wa sílẹ̀.” Ọlọ́run sì sọ ọ̀rọ̀ wọn yìí kalẹ̀.»

Ibn Abi Hatim, Ibn Mardawayh àti al-Hakim ròyìn nínú al-Mustadrak rẹ̀, nípasẹ̀ Simak, láti ọ̀dọ̀ ʿIkrimah, láti ọ̀dọ̀ Ibn ʿAbbas, nípa ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: «Kọ wá mọ́ àwọn ẹlẹ́rìí», ó sọ pé: «Kí a wà pẹ̀lú Muhammad (ìkẹ́ àti ọ̀rọ̀ àlàáfíà Ọlọ́run máa bá a); àwùjọ rẹ̀ ni àwọn ẹlẹ́rìí. Wọ́n jẹ́rìí fún Òjíṣẹ́ wọn pé ó ti jíṣẹ́ ìránṣẹ́ náà, wọ́n sì jẹ́rìí pé àwọn Òjíṣẹ́ náà ti jíṣẹ́ àwọn ìránṣẹ́ wọn.» Lẹ́yìn náà, al-Hakim sọ pé: «Ìsopọ̀ àwọn olùròyìn rẹ̀ dára, àwọn méjèèjì kò sì ṣe àkọsílẹ̀ rẹ̀.» Kí Ọlọ́run yọ̀ sí àwọn méjèèjì.

Ọlọ́run Ọ̀gá-ńlá tún sọ pé: «Kí ló dé tí a kò fi ní gbàgbọ́ nínú Ọlọ́run àti ohun òtítọ́ tí ó dé bá wa, tí a sì ń retí pé kí Olúwa wa fi wá wọlé pẹ̀lú àwọn ènìyàn olódodo?» Ẹ̀ka yìí lára àwọn Kristẹni ni àwọn tí Ọlọ́run mẹ́nu kàn nínú ọ̀rọ̀ Rẹ̀ pé: «Dájúdájú, àwọn kan wà lára àwọn ènìyàn Ìwé tí wọ́n gbàgbọ́ nínú Ọlọ́run àti ohun tí a sọ̀kalẹ̀ fún yín àti ohun tí a sọ̀kalẹ̀ fún wọn, tí wọ́n sì jẹ́ onírẹ̀lẹ̀ sí Ọlọ́run» (Al-ʿImran, 3:199). Àwọn náà ni àwọn tí Ọlọ́run sọ nípa wọn pé: «Àwọn tí A fún ní Ìwé ṣáájú rẹ̀, wọ́n gbà á gbọ́.

Nígbà tí a bá kà á fún wọn, wọ́n máa ń sọ pé: “A gbà á gbọ́; òtítọ́ ni láti ọ̀dọ̀ Olúwa wa. Dájúdájú, a ti jẹ́ àwọn tí wọ́n tẹríba ṣáájú rẹ̀.” Àwọn wọ̀nyí ni a ó fún ní èrè wọn lẹ́ẹ̀mejì nítorí sùúrù wọn; wọ́n sì ń fi rere lé ibi lọ́wọ́, wọ́n sì ń ná nínú ohun tí A pèsè fún wọn. Nígbà tí wọ́n bá gbọ́ ọ̀rọ̀ asán, wọ́n máa ń yí padà kúrò lọ́dọ̀ rẹ̀, wọ́n a sì sọ pé: “Àwọn iṣẹ́ wa jẹ́ tiwa, tiyín sì jẹ́ tiyín; àlàáfíà fún yín.”»

Títí dé ọ̀rọ̀ Rẹ̀ pé: «A kò fẹ́ àwọn aláìmọ̀kan» (Al-Qasas, 28:52–55). Wọn kò fi àwọn ayah Ọlọ́run pààrọ̀ owó díẹ̀. Àwọn wọ̀nyí ní èrè wọn lọ́dọ̀ Olúwa wọn. Dájúdájú, Ọlọ́run yára ní ṣíṣírò (Al-ʿImran, 3:199; Al-Qasas, 28:52–55).

Tafsīr al-Baghawī

«Kí ló dé tí a kò fi ní gbàgbọ́ nínú Ọlọ́run àti ohun òtítọ́ tí ó dé bá wa?» Èyí ṣẹlẹ̀ nítorí pé àwọn Júù kẹ́gàn wọn, wọ́n sì bi wọ́n pé: «Kí ló dé tí ẹ fi gbà á gbọ́?» Wọ́n sì dá wọn lóhùn pẹ̀lú ọ̀rọ̀ yìí.

«A sì ń retí pé kí Olúwa wa fi wá wọlé pẹ̀lú àwọn ènìyàn olódodo»—ìyẹn, sínú àwùjọ Muhammad (ìkẹ́ àti ọ̀rọ̀ àlàáfíà Ọlọ́run máa bá a). Ẹ̀rí rẹ̀ ni ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: «Dájúdájú, àwọn ìránṣẹ́ Mi olódodo ni yóò jogún ilẹ̀ ayé» (Al-Anbiya’, 21:105).

«Nígbà tí wọ́n bá gbọ́ ohun tí a sọ̀kalẹ̀ fún Òjíṣẹ́ náà»—Muhammad (ìkẹ́ àti ọ̀rọ̀ àlàáfíà Ọlọ́run máa bá a)—«o máa rí ojú wọn tí omijé ń sàn»—ìyẹn, ó ń ṣàn—«nítorí ohun tí wọ́n mọ̀ pé òtítọ́ ni.» Ibn ʿAbbas (kí Ọlọ́run yọ̀ sí i) sọ nínú ìròyìn ʿAta pé: Ó ń tọ́ka sí An-Najashi àti àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀. Jaʿfar kà Ka-Ha-Ya-ʿAyn-Sad fún wọn ní Ethiopia, wọ́n sì ń sunkún títí Jaʿfar fi parí kíkà náà.

«Wọ́n ní: Olúwa wa, a gbàgbọ́; kọ wá mọ́ àwọn ẹlẹ́rìí»—ìyẹn, àwùjọ Muhammad. Ẹ̀rí rẹ̀ ni ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: «Kí ẹ lè jẹ́ ẹlẹ́rìí lórí àwọn ènìyàn» (Al-Baqarah, 2:143).