Акыйкатка күбө болгон момундар
وَإِذَا سَمِعُوا مَا أُنْزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرَىٰ أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ يَقُولُونَ. رَبَّنَا آمَنَّا، فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ، وَمَا لَنَا لَا نُؤْمِنُ بِاللَّهِ، وَمَا جَاءَنَا مِنَ الْحَقِّ، وَنَطْمَعُ، أَنْ يُدْخِلَنَا. رَبُّنَا مَعَ الْقَوْمِ الصَّالِحِينَ.
وَإِذَا سَمِعُوا مَا أُنْزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرَىٰ أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ يَقُولُونَ رَبَّنَا آمَنَّا فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ وَمَا لَنَا لَا نُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَمَا جَاءَنَا مِنَ الْحَقِّ وَنَطْمَعُ أَنْ يُدْخِلَنَا رَبُّنَا مَعَ الْقَوْمِ الصَّالِحِينَ
Аудио жүктөлгөн жок. Кийинчерээк кайталап көрүңүз.
Алар пайгамбарга түшүрүлгөн нерсени (Куранды) уккан кезде, өздөрүнө тааныш болгон акыйкат(ты укканы) себептүү, көздөрү жашка толгонун көрөсүң. (Анан алар): “О, Раббибиз! Биз ыйман келтирдик! Бизди (Аллахтын жалгыздыгына эң туура) күбөлүк берүүчүлөрдүн (мусулмандардын) катарына жазып кой! - дешет. Бизге эмне болгон, Аллахка (туура) ыйман келтирбей жана бизге келген акыйкатка ишенбей туруп эле, Раббибиз бизди жакшы коомдор (мусулмандар) менен бирге бейишке киргизүүсүн үмүт кылып жүрүптүрбүз?!” - дешет.
Мольбада «фа-ктубна» (فَاكْتُبْنَا) — «бизди жаз» деген буйрук ыңгайы колдонулган. Бул мольбаны Эфиопиянын башкаруучусу Нажаши жана анын жакындары сыяктуу, Куранды укканда көзүнө жаш алып, Исламды кабыл алган салих адамдар кылышкан.
Шейх Абдуррахман ас-Саадинин тафсири
«Расулга түшүрүлгөн нерсени укканда» — Мухаммадга (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) түшүрүлгөн Куранды укканда, анын таасири жүрөктөрүнө жетип, алар ага моюн сунушту. Уккан акыйкаттын аныктыгына көздөрү жеткендиктен, көздөрүнөн жаш төгүлдү. Ошондуктан алар ыйман келтирип, аны кабыл алышты да: «Оо, Раббибиз! Биз ыйман келтирдик.
Бизди күбөлүк берүүчүлөр менен бирге жаз!» — дешти. Бул — Мухаммаддын (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) үммөтү. Алар Аллахтын жалгыздыгына, Анын элчилеринин пайгамбарлыгына жана алып келген нерселеринин акыйкаттыгына күбөлүк беришет, ошондой эле мурдагы үммөттөрдүн ишеним келтиргенине же четке какканына күбө болушат. Алар адилет адамдар, алардын күбөлүгү кабыл алынат.
Аллах Таала айткандай: «Ошентип, силерди ортоңку үммөт кылдык, адамдарга күбө болушуңар үчүн, ал эми Элчи силерге күбө болушу үчүн» (аль-Бакара, 143).
Алар ыйман келтиргени жана ага шашылганы үчүн айыпталгандай болуп, мындай дешти: «Аллахка жана бизге келген акыйкатка эмне үчүн ыйман келтирбей коймок элек? Раббибиз бизди салих адамдар менен бирге киргизет деп үмүт кылабыз». Башкача айтканда: «Бизге Раббибизден күмөн-санаа кабыл кылбаган акыйкат келген турса, Аллахка ыйман келтирүүгө бизге эмне тоскоол болот? Биз ыйман келтирип, акыйкатты ээрчисек, Аллах бизди салих адамдар менен бирге Бейишке киргизет деп үмүт кылабыз». Анда бизди ыйманга шашылып, ага моюн сунуудан жана андан артта калуудан эмне тосуп турат?
Имам Ибн Касирдин тафсири
Андан соң Аллах аларды акыйкатка моюн сунуп, аны ээрчигени жана адилет мамиле кылганы менен сыпаттап, мындай деди: «Расулга түшүрүлгөн нерсени укканда, алардын акыйкаттан тааныган нерселеринен улам көздөрүнөн жаш төгүлүп жатканын көрөсүң» (аль-Маида, 83). Башкача айтканда, Мухаммаддын (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) жиберилери тууралуу өздөрүндөгү сүйүнчүлүү кабарлардан улам.
«Алар: “Оо, Раббибиз! Биз ыйман келтирдик. Бизди күбөлүк берүүчүлөр менен бирге жаз!” — дешет». Башкача айтканда, мунун акыйкаттыгына күбө болуп, ага ыйман келтиргендердин катарына кош деп тилешет. Ан-Насаий Амр ибн Али аль-Фалластын, ал Умар ибн Али ибн Мукаддамдан, ал Хишам ибн Урвадан, ал атасынан, ал Абдуллах ибн аз-Зубайрдан риваят кылган: «Бул аят Нажаши жана анын сахабалары тууралуу түшкөн: “Расулга түшүрүлгөн нерсени укканда, алардын акыйкаттан тааныган нерселеринен улам көздөрүнөн жаш төгүлүп жатканын көрөсүң.
Алар: «Оо, Раббибиз! Биз ыйман келтирдик. Бизди күбөлүк берүүчүлөр менен бирге жаз!» — дешет”».
Ат-Табарани мындай риваят кылат: бизге Абу Шубайл Убайдуллах ибн Абдуррахман ибн Вакид кабарлады; атасы бизге, Аббас ибн аль-Фадлдан, ал Абдулжаббар ибн Нафиъ ад-Даббиден, ал Катада жана Жаъфар ибн Иястан, алар Саид ибн Жубайрдан, ал Ибн Аббастан, Аллахтын «Расулга түшүрүлгөн нерсени укканда, көздөрүнөн жаш төгүлүп жатканын көрөсүң» деген сөзү тууралуу риваят кылды. Ибн Аббас айтты: «Алар дыйкандар болчу. Жаъфар ибн Абу Талиб менен Эфиопиядан келишкен. Расулуллах (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) аларга Куран окуп бергенде, алар ыйман келтирип, көздөрүнөн жаш акты.
Ошондо Расулуллах (ага Аллахтын салам-салаваты болсун): “Балким, жергесиңерге кайтканда диниңерге кайра өтүп кетерсиңер?” — деди. Алар: “Динибизден кайтпайбыз”, — дешти. Ошондо Аллах бул аятты алардын сөзү катары түшүрдү».
Ибн Абу Хатим, Ибн Мардавейх жана аль-Хаким «аль-Мустадракта» Симак аркылуу, Икрима аркылуу, Ибн Аббастан «Бизди күбөлүк берүүчүлөр менен бирге жаз» деген аят тууралуу риваят кылышкан. Ал: «Мухаммад (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) менен бирге. Анын үммөтү күбө берүүчүлөр: алар өз пайгамбары анын кабарды жеткиргенине, ал эми элчилер өздөрүнө түшүрүлгөндү жеткиргенине күбөлүк беришет», — деген. Андан кийин аль-Хаким: «Санади сахих, бирок экөө тең аны чыгарышкан эмес», — деген. Аллах экөөнө ыраазы болсун.
Аллах Таала: «Аллахка жана бизге келген акыйкатка эмне үчүн ыйман келтирбей коймок элек? Раббибиз бизди салих адамдар менен бирге киргизет деп үмүт кылабыз», — дейт. Бул христиандардын тобу Аллах Тааланын: «Китеп ээлеринин арасында Аллахка, силерге түшүрүлгөнгө жана өздөрүнө түшүрүлгөнгө ыйман келтиргендер бар; алар Аллахка моюн сунушат…» деген аятында айтылган адамдар. Ошондой эле Аллах алар тууралуу: «Биз Китеп бергендер ага [Куранга] ага чейин эле ыйман келтиришкен.
Ал аларга окулганда: “Биз ага ыйман келтирдик. Ал Раббибизден келген акыйкат. Биз ага чейин эле мусулман болгонбуз”, — дешет. Алар сабыр кылганы үчүн сыйлыктарын эки эселеп алышат, жамандыкты жакшылык менен кайтарышат жана Биз берген ырыскыдан сарпташат.
Бекер сөздү укканда, андан жүз буруп: “Биздин амалдарыбыз өзүбүзгө, силердин амалдарыңар өзүңөргө. Силерге салам болсун! Биз наадандарды каалабайбыз”, — дешет» (аль-Касас, 52–55). «Аллахтын аяттарын арзан баага сатпагандар.
Аларга Раббисинин алдында сыйлык бар. Чындыгында, Аллах эсепти тез жүргүзүүчү» (Али Имран, 199).
Аль-Багавинин тафсири
«Аллахка жана бизге келген акыйкатка эмне үчүн ыйман келтирбей коймок элек?» Бул жүйүттөр аларды: «Эмне үчүн ыйман келтирдиңер?» — деп жемелегенде, алар ушинтип жооп беришкен.
«Раббибиз бизди салих адамдар менен бирге киргизет деп үмүт кылабыз» — башкача айтканда, Мухаммаддын (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) үммөтүнө кошот деп үмүт кылабыз. Мунун далили: «Жерге Менин салих кулдарым мураскор болот» (аль-Анбия, 105).
«Расулга түшүрүлгөн нерсени укканда» — Мухаммадга (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) түшүрүлгөн нерсени; «көздөрүнөн жаш төгүлүп жатканын көрөсүң» — жаштары агып жатканын; «акыйкаттан тааныган нерселеринен улам». Ибн Аббас (Аллах экөөнө ыраазы болсун) Ата аркылуу риваят кылгандай: бул жерде Нажаши жана анын жакындары айтылган. Жаъфар аларга Эфиопияда «Каф-Ха-Йа-Айн-Сад» сүрөсүн окуп бергенде, Жаъфар окуп бүткөнгө чейин алар ыйлай беришкен.
«Алар: “Оо, Раббибиз! Биз ыйман келтирдик. Бизди күбөлүк берүүчүлөр менен бирге жаз!” — дешет». Бул жерде Мухаммаддын үммөтү айтылган. Анын далили — Аллахтын: «Адамдарга күбө болушуңар үчүн» деген сөзү (аль-Бакара, 143).
«Сахих аль-Бухариде» (№ 3877) риваят кылынат: Нажаши дүйнөдөн кайтканда, Пайгамбар Мухаммад (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) анын каза болгонун кабарлап, ал үчүн сырттан жаназа намазын окуду.