Шүгүр жана салих амал

Шейх Абдуррахман ас-Саадинин тафсири

Сулайман анын сөзүнө чечендигине, насаатына жана оюн көркөм жеткиргенине таң калып, жылмайып күлдү. Бул — пайгамбарларга (аларга тынчтык болсун) мүнөздүү болгон толук адептин көрүнүшү: таң калууга ылайык жерде таң калуу жана күлкү жылмаюудан ашпашы. Аллахтын Элчисинин (ага Аллахтын тынчтыгы жана саламы болсун) күлкүсү көбүнчө жылмаюу эле. Анткени каткырып күлүү акылдын жеңилдигин жана адепсиздикти билдирет.

Ал эми таң калууга татыктуу нерсеге жылмайбоо жана таң калбоо — мүнөздүн оройлугун жана зомбулукту көрсөтөт. Пайгамбарлар мындай сапаттардан алыс болушкан.

Аллах аны ушундай абалга жеткиргенине шүгүр кылып, мындай деди: «Раббим! Мени жөндөмдүү кыл» — башкача айтканда, мага «Сенин мага жана ата-энеме берген жакшылыгыңа шүгүр кылууну» шыктандыр жана ага ийгилик бер. Анткени ата-энеге берилген жакшылык балага да берилген жакшылык болуп саналат. Ошентип, ал Раббисинен Өзүнүн ага жана ата-энесине берген диний жана дүйнөлүк жакшылыктарына шүгүр кылууга ийгилик берүүсүн сурады.

«Ошондой эле Өзүң ыраазы боло турган жакшы иш жасоого» — башкача айтканда, буйругуңа ылайык келген, ыклас менен жасалган, бузулуулардан жана кемчиликтерден таза болгон жакшы ишти кылууга мага ийгилик бер. «Жана Өз ырайымың менен мени салих пенделериңдин катарына киргиз» — бейиш да ошол ырайымдын бир бөлүгү. Анткени ырайым салихтерге алардын даражалары менен орун-мартабаларына жараша берилет. Бул — Аллах Сулаймандын кумурсканын сөзүн жана чакырыгын уккандагы абалынан келтирген бир үлгү.

Имам Ибн Касирдин тафсири

«Ал анын сөзүнө жылмайып күлдү да: “Раббим! Мага жана ата-энеме берген жакшылыгыңа шүгүр кылууга мени шыктандыр жана Өзүң ыраазы боло турган жакшы иш жасоого, ошондой эле Өз ырайымың менен мени салих пенделериңдин катарына киргиз”», — деди. Башкача айтканда: «Мага канаттуулардын жана жаныбарлардын тилин үйрөткөнүң сыяктуу, мага берген жакшылыгыңа шүгүр кылууну шыктандыр. Ал эми ата-энеме Исламга жана Сага ыйман келтирүүнү насип кылганың үчүн аларга берген жакшылыгыңа да шүгүр кылууга жардам бер».

«Өзүң ыраазы боло турган жакшы иш жасоого» — башкача айтканда, Өзүң жакшы көрүп, ыраазы болгон ишти аткарууга.

«Жана Өз ырайымың менен мени салих пенделериңдин катарына киргиз» — башкача айтканда, мени дүйнөдөн кайтарганыңда Өзүңдүн салих пенделериңе жана жакын досторуңдун эң бийик даражадагы тобуна кош.

Кээ бир тафсирчилер бул өрөөн Шам жеринде же башка жакта болгон, ал эми бул кумурска чымындай эки канаттуу болгон деген жана ушул сыяктуу сөздөрдү айтышкан. Бирок бул сөздөрдүн эч кандай пайдасы жок. Нуф аль-Бикалиден: «Сулаймандын кумурскалары карышкырдай чоң болгон», — деп айтылган. Мен бул сөздүн жазылышын «йа» тамгасы менен көрдүм.

Чынында, ал «ба» тамгасы менен жазылат. Бул — жазуудагы жаңылыштык. Аллах жакшыраак билет.

Негизги ой: Сулайман (ага тынчтык болсун) кумурсканын сөзүн түшүнүп, ага жылмайып күлгөн. Бул чындыгында абдан улуу нерсе. Ибн Аби Хатим мындай деген: «Атам бизге айтып берди, Мухаммад ибн Башшар бизге айтып берди, Язид ибн Харун бизге айтып берди, ага Мис‘ар Зайд аль-‘Амиден, ал Абу ас-Сыддык ан-Нажийден жеткирди. Ал айтты: Сулайман (ага тынчтык болсун) жамгыр тилеп чыгып баратып, чалкасынан жаткан, буттарын асманга көтөргөн бир кумурсканы көрдү.

Ал: “Оо, Аллах! Биз Сенин жараткандарыңдын бирибиз. Сенин бизге жамгыр жаадырышыңа муктажбыз. Эгер жамгыр жаадырбасаң, жок болобуз”, — деп айтып жатты. Ошондо Сулайман: “Кайткыла, силерге башкалардын дубасы менен жамгыр берилди”, — деди».

Муслимдин «Сахихинде» Абдурраззактан, ал Ма‘мардан, ал Хаммамдан, ал Абу Хурайрадан, ал болсо Пайгамбардан (ага Аллахтын тынчтыгы жана саламы болсун) мындай деп риваят кылганы анык келген: «Пайгамбарлардын бирин кумурска чагып алган. Ал кумурскалардын уюгун өрттөөгө буйрук берген. Ошондо Аллах ага вахий кылды: “Сени бир кумурска чакканы үчүн Аллахты тасбих кылган үммөттөрдүн бирин жок кылдыңбы? Бир гана кумурсканы өлтүрсөң болбойт беле?”» Андан кийин айтты.

Аль-Багавинин тафсири

Аллах Тааланын: «Ал анын сөзүнө жылмайып күлдү» деген сөзү тууралуу аз-Зажжаж мындай деген: «Пайгамбарлардын күлкүсүнүн көбү жылмаюу болгон». «Күлүп» деген сөздүн мааниси — жылмайып. Айрымдар: «Күлкүнүн башы жылмаюу, аягы каткырып күлүү болгон», — дешкен.

Абд аль-Вахид аль-Милихий бизге кабарлады; ага Ахмад ибн Абдуллах ан-Ну‘аймий кабарлады; ага Мухаммад ибн Юсуф кабарлады; ага Мухаммад ибн Исмаил кабарлады; ага Яхья ибн Сулайман айтып берди; ага Ибн Вахб айтып берди; ага Амр — Ибн аль-Харис — кабарлады; ан-Надр ага Сулайман ибн Ясардан, ал Айшадан риваят кылганын айтты. Айша мындай деген: «Мен Аллахтын Элчисинин (ага Аллахтын тынчтыгы жана саламы болсун) күлкүдөн оозунун ичиндеги жумшак эттери көрүнгөндөй болуп, толук каткырып күлгөнүн эч көргөн эмесмин. Ал көбүнчө жылмаюу менен гана күлчү».

Абдуллах ибн Абд ас-Самад аль-Джавзажаний бизге кабарлады; ага Абу аль-Касым аль-Хуза‘ий кабарлады; ага аль-Хайсам ибн Кулайб кабарлады; ага Абу Иса айтып берди; ага Кутайба ибн Са‘ид айтып берди; ага Ибн Лахи‘а Абдуллах ибн аль-Мугирадан, ал Абдуллах ибн аль-Харис ибн Жузъдан риваят кылган. Ал мындай деген: «Мен Аллахтын Элчисинен (ага Аллахтын тынчтыгы жана саламы болсун) көбүрөөк жылмайган эч кимди көргөн эмесмин».

Мукатилдин айтуусунда, Сулайман кумурсканын сөзүнө таң калгандыктан күлгөн. Анткени адам мурда көрбөгөн нерсени көрсө, таң калып күлөт. Андан кийин Сулайман Аллахтын өзүнө берген жакшылыгына мактоо айтты.

«Ал мындай деди: “Раббим! Мени шыктандыр”» — башкача айтканда, мага илхам бер.

«Мага жана ата-энеме берген жакшылыгыңа шүгүр кылууга, Өзүң ыраазы боло турган жакшы иш жасоого жана Өз ырайымың менен мени салих пенделериңдин катарына киргизүүгө». Башкача айтканда, мени алардын тобуна кош, атымды алардын аттары менен бирге жаз жана мени алардын тобунда тирилт. Ибн Аббас: «Ал Ибрахим, Исмаил, Исхак, Якуб жана алардан кийинки пайгамбарлар менен бирге болууну көздөгөн», — деген. Дагы бир пикирде: «Өз ырайымың менен мени салих пенделериңден болгон абалда бейишке киргиз», — деп айтылган.